
Sukta 6.68
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Sukta 6.68).
Indra–Varuṇa (dual).
Triṣṭubh.
భారద్వాజ వంశానికి చెందిన ఈ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఇంద్ర–వరుణులను జంట దేవశక్తులుగా ఆహ్వానించి, విజయశక్తి మరియు ధర్మబద్ధమైన ఋతవ్యవస్థకు సంయుక్త రక్షకులుగా స్తుతిస్తుంది. యజ్ఞం ఇప్పటికే సిద్ధమై వారి వైపుకు “మళ్లించబడినది”గా చూపి, ఇష్ (ప్రేరణ), సుమ్న (కృప), సంగ్రామాలలో రక్షణ, మరియు విస్తరించే సంపద (రయి) ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం ఇంద్రుని అడ్డంకులను సంహరించే పరాక్రమాన్ని వరుణుని ఋతాధారిత అధిపత్యంతో పదేపదే ఏకం చేస్తూ, సత్యానికి అనుగుణంగా ఉన్నప్పుడే విజయానికి అర్థం ఉంటుందని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Mantra 1
श्रुष्टी वां यज्ञ उद्यतः सजोषा मनुष्वद्वृक्तबर्हिषो यजध्यै । आ य इन्द्रावरुणाविषे अद्य महे सुम्नाय मह आववर्तत् ॥
మీ ఇద్దరికోసం యజ్ఞం సిద్ధంగా ఉంది—సమస్వరంగా, సమగతితో; మనుష్యుల విధానమున బర్హిస్ (ఆసనం) పరచబడింది, పూజార్థం. ఈ రోజు మహత్తర సుమ్నం (అనుగ్రహం) మరియు మహత్తర ప్రేరణ కొరకు, ఓ ఇంద్ర–వరుణా, అది మీ వైపే తిరిగివచ్చింది.
Mantra 2
ता हि श्रेष्ठा देवताता तुजा शूराणां शविष्ठा ता हि भूतम् । मघोनां मंहिष्ठा तुविशुष्म ऋतेन वृत्रतुरा सर्वसेना ॥
ఆ ఇద్దరూ దివ్య తల్లిదండ్రులుగా నిజంగా శ్రేష్ఠులు—వేగవంతులు, వీరశక్తుల్లో అత్యంత బలవంతులు. దాతల కోసం వారు అత్యంత మహా-విస్తారకులు; విస్తార ప్రేరణాశక్తి (తువిశుష్మ) కలవారు; ఋతం (సత్య-నియమం) ద్వారా వృత్రహంతులు, సమస్త సేనాబలాలతో యుక్తులు.
Mantra 3
ता गृणीहि नमस्येभिः शूषैः सुम्नेभिरिन्द्रावरुणा चकाना । वज्रेणान्यः शवसा हन्ति वृत्रं सिषक्त्यन्यो वृजनेषु विप्रः ॥
ఆ ఇద్దరిని—ఇంద్రుడు, వరుణుడు—నమస్కార కర్మలతో, శక్తులతో, శుభ సుమ్నాలతో (కల్యాణ విస్తారాలతో) స్తుతించండి; వారు హవిలో ఆనందించువారు. ఒకడు వజ్రంతో, తన బలంతోనే, వృత్రాన్ని హతమార్చుతాడు; మరొకడు—విప్రుడు (దర్శి)—కర్మక్షేత్రాలలో ఋజు కార్యాలను స్థాపించి బంధిస్తాడు.
Mantra 4
ग्नाश्च यन्नरश्च वावृधन्त विश्वे देवासो नरां स्वगूर्ताः । प्रैभ्य इन्द्रावरुणा महित्वा द्यौश्च पृथिवि भूतमुर्वी ॥
స్త్రీ-శక్తులు, పురుష-శక్తులు వృద్ధి చెందునప్పుడు, సువాహితులైన సమస్త దేవులు మనుష్యుని పోషిస్తారు. వారి నుండే, ఓ ఇంద్ర-వరుణా, మీ మహత్త్వం వల్ల, ద్యౌస్సు మరియు పృథివి ‘ఉర్వీ’—విశాలంగా—అవుతాయి; మనలో కూడా దివ్యజీవనానికి క్షేత్రంగా విస్తరిస్తాయి.
Mantra 5
स इत्सुदानुः स्ववाँ ऋतावेन्द्रा यो वां वरुण दाशति त्मन् । इषा स द्विषस्तरेद्दास्वान्वंसद्रयिं रयिवतश्च जनान् ॥
అతడే సుదాను (శ్రేష్ఠ దాత)—తన స్వబలంతో సమృద్ధుడు, ఋత (సత్య-ధర్మ) రక్షకుడు—ఓ ఇంద్రా! మీ ఇద్దరికీ, ఓ వరుణా, తన అంతరాత్మ నుంచే అర్పణ చేసే వాడు. ఈషా (దైవ ప్రేరణ) బలంతో అతడు ద్వేషులను దాటి పోతాడు; దానం చేస్తూ రయి (సమృద్ధి)ని పొందుతాడు; రయివంతులైన జనులకూ వృద్ధిని కలిగిస్తాడు.
Mantra 6
यं युवं दाश्वध्वराय देवा रयिं धत्थो वसुमन्तं पुरुक्षुम् । अस्मे स इन्द्रावरुणावपि ष्यात्प्र यो भनक्ति वनुषामशस्तीः ॥
యజ్ఞం అర్పించే దాశ్వన్ (అర్పణకర్త) కోసం, ఓ దేవులారా, మీరు ఇద్దరూ వసుమంత, పురుక్షు (దూరం వరకు విస్తరించే) రయి (సమృద్ధి)ని స్థాపించారు—ఓ ఇంద్ర-వరుణా—అదే మాకూ కలగాలి. వణుషామ్ (యాచకులు/సాధకులు) పై వచ్చే అశస్తీ (దుష్ట నిందావాక్యాలు)ని విరిచివేసే వాడు ముందుకు సాగుగాక.
Mantra 7
उत नः सुत्रात्रो देवगोपाः सूरिभ्य इन्द्रावरुणा रयिः ष्यात् । येषां शुष्मः पृतनासु साह्वान्प्र सद्यो द्युम्ना तिरते ततुरिः ॥
మరియు మా కోసం, ఓ ఇంద్ర-వరుణా—సుత్రాత్ర (సుశ్రేష్ఠ రక్షకులు), దేవగోపాః (దైవాన్ని కాపాడువారు)—సూరిభ్యః (దీప్త నాయకులు) కోసం రయి కలుగుగాక. యుద్ధాలలో ఎవరి శుష్మ (తేజస్సు, పరాక్రమం) విజయం సాధిస్తుందో, వారి తతురిః (వేగవంతమైన విజయ-గతి) క్షణంలోనే ద్యుమ్న (దీప్తి, యశస్సు)ను దాటించి తీసుకెళ్తుంది.
Mantra 8
नू न इन्द्रावरुणा गृणाना पृङ्क्तं रयिं सौश्रवसाय देवा । इत्था गृणन्तो महिनस्य शर्धोऽपो न नावा दुरिता तरेम ॥
ఇప్పుడు, ఓ ఇంద్ర–వరుణా, మేము గానంలో మిమ్మల్ని స్తుతిస్తూ పలుకుచుండగా—ఓ దేవులారా—మాలో రయి (సంపద/సమృద్ధి)ని కలపండి; అది సుశ్రవస్ (శుభకీర్తి, సత్ప్రఖ్యాతి)గా వికసించుగాక. ఈ విధంగా మహిమ యొక్క శర్ధ్ (సమూహం)గా స్తుతిస్తూ, నీటిని నావతో దాటినట్లే, దురిత (కఠిన విపత్తులు)ను మేము దాటుదుము గాక.
Mantra 9
प्र सम्राजे बृहते मन्म नु प्रियमर्च देवाय वरुणाय सप्रथः । अयं य उर्वी महिना महिव्रतः क्रत्वा विभात्यजरो न शोचिषा ॥
ఇప్పుడు ప్రియమైన మన్మం (ఆలోచన)ను ముందుకు తెచ్చి, విశాలుడూ మహానూ అయిన సమ్రాజుడైన దేవ వరుణునికి అర్పించండి. తన మహిమచేత ఉర్వీ (విస్తారమైన భూమి/జగత్)ను ధరిస్తూ, మహావ్రతం (మహత్తర వ్రతం)లో స్థిరుడై; తన క్రతు (సంకల్ప-శక్తి)చేత ప్రకాశిస్తాడు—జ్వాల వలె, అజరుడు, దీప్తిమంతుడు.
Mantra 10
इन्द्रावरुणा सुतपाविमं सुतं सोमं पिबतं मद्यं धृतव्रता । युवो रथो अध्वरं देववीतये प्रति स्वसरमुप याति पीतये ॥
ఓ ఇంద్ర–వరుణా! సుతపానులు, ఈ సుత సోమాన్ని—మద్యము, మత్తును ప్రసాదించేదాన్ని—పానంచేయండి, ధృతవ్రతులారా! దేవవీతయే (దేవాహ్వానానందార్థం) మీ రథము యజ్ఞాన్ని సమీపిస్తుంది; స్వసర (ఆహ్వానం/వాక్కు) వైపు, పానార్థం చేరువవుతుంది.
Mantra 11
इन्द्रावरुणा मधुमत्तमस्य वृष्णः सोमस्य वृषणा वृषेथाम् । इदं वामन्धः परिषिक्तमस्मे आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयेथाम् ॥
ఓ ఇంద్ర–వరుణా! వృషణౌ (రెండు వృషభులు) అయిన మీరు, అత్యంత మధురమైన వృష్ణ సోమంతో బలపడండి. ఈ అంధః (రసం/సారం) మా వద్ద మీకోసం చుట్టూరా పరిషిక్తమై ఉంది; ఈ బర్హిషి (యజ్ఞాసనం) పై ఆసీనులై ఆనందించండి.
The hymn pairs Indra’s conquering strength with Varuṇa’s rule of ṛta (truth and order). It asks for success that is both powerful and rightly governed.
It asks for iṣ (driving impulse), sumná (grace/favor), protection in struggles, and rayi (prosperity), with victory achieved through alignment with ṛta.
Alongside mythic foes, it also points to anything that blocks life—fear, disorder, drought, or inner resistance. Indra–Varuṇa are praised for removing such obstruction through truth-based power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.