
Sukta 6.44
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja)
Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)
ఋగ్వేదం 6.44 ఒక ఉత్సాహభరితమైన ఇంద్రస్తుతి. ఇందులో భారద్వాజ ఋషి తాజాగా పిండిన సోమరసాన్ని ఇంద్రునికి పరమ ఉల్లాసకరమైన పానీయంగా అర్పిస్తూ, యజ్ఞాధిపతిగా, ధన–విజయ–దీప్తిమయ శక్తిని ప్రసాదించే రాజుగా ఆయనను స్తుతిస్తాడు. ఈ సూక్తం సోముని “మధు/మద” (రసానందం, మత్తు) ను ఇంద్రుని లోకధారణ కార్యాలతో పదేపదే అనుసంధానిస్తుంది—మార్గాలను తెరవడం, రథానికి బలం చేకూర్చడం, మరియు ద్యావాపృథివులను ఆధారంగా నిలిపే ఋత/కోస్మిక క్రమాన్ని స్థాపించడం.
Mantra 1
यो रयिवो रयिंतमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
పిండిన ఆ సోమం—రయి (సమృద్ధి)-లో అత్యంత సమృద్ధమైనది, ద్యుమ్న (దీప్తి)-లో అత్యంత దీప్తమైనది—అదే, హే ఇంద్రా, స్వధాపతే, నీకు మద (ఉల్లాసోన్మాదం)గా ఉంది.
Mantra 2
यः शग्मस्तुविशग्म ते रायो दामा मतीनाम् । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
పిండిన ఆ సోమం—శగ్మ (బలవంతమైనది), తువిశగ్మ (అత్యంత బలవంతమైనది)—హే ఇంద్రా, మా మతి (ఆలోచన-ప్రేరణ) కొరకు రయః (సమృద్ధులు) ఇచ్చేవాడిగా, బంధించేవాడిగా అవుతుంది; హే స్వధాపతే, అదే నీ మద.
Mantra 3
येन वृद्धो न शवसा तुरो न स्वाभिरूतिभिः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
ఏదివల్ల నీవు శవసా (బలంతో) వృద్ధుడైనట్లుగా, నీ స్వీయ సహాయాలతో తురితుడైనట్లుగా అవుతావో—హే స్వధాపతే ఇంద్రా! ఈ సుత (నలిపిన) సోమము నీకే మద (ఆనందోన్మాదం)గా ఉంది.
Mantra 4
त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिम् । इन्द्रं विश्वासाहं नरं मंहिष्ठं विश्वचर्षणिम् ॥
మీ కొరకు నేను ఆ అప్రమేయుడు/అప్రహణుడు (దాడికి లొంగని), శవసస్పతి (బలాధిపతి) అయిన ఇంద్రుని స్తుతిస్తున్నాను—ఆ విశ్వసాహుడు, వీర నరుడు, అత్యంత దాత, విశ్వచర్షణి (సర్వ మానవ వర్గాలలో అగ్రగామి)ని.
Mantra 5
यं वर्धयन्तीद्गिरः पतिं तुरस्य राधसः । तमिन्न्वस्य रोदसी देवी शुष्मं सपर्यतः ॥
యెవనిని గిరః (స్తోత్రాలు) వర్ధింపజేస్తాయో—తురస్య రాధసః (వేగవంతమైన దాన) యొక్క పతిని—ఆయననే ఈ రెండు దేవీ రోదసీ (ద్యావా-పృథివీ) నిజంగా ఆరాధిస్తాయి; ఆయన శుష్మం (ప్రచండ తేజోబలం)ను సేవిస్తూ.
Mantra 6
तद्व उक्थस्य बर्हणेन्द्रायोपस्तृणीषणि । विपो न यस्योतयो वि यद्रोहन्ति सक्षितः ॥
కాబట్టి ఇంద్రునికై స్తోత్రపు బలపరచు ఆసనాన్ని (బర్హణ) పరచండి; ఎందుకంటే అతని సహాయాలు, స్థిరాధికారంలో నిలిచిన ప్రేరిత ఋషులవలె, లేచినప్పుడు కొమ్మలవలె విస్తరిస్తాయి.
Mantra 7
अविदद्दक्षं मित्रो नवीयान्पपानो देवेभ्यो वस्यो अचैत् । ससवान्त्स्तौलाभिर्धौतरीभिरुरुष्या पायुरभवत्सखिभ्यः ॥
అతడు దక్షతను, వివేకాన్ని పొందెను—మిత్రునివలె ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా; సోమపానం చేస్తూ దేవులకు మరింత శ్రేయస్కరమైనదేమిటో గ్రహించాడు. దృఢమైన, శుద్ధమైన సాధనాలతో గెలిచి, సఖులకు విస్తార రక్షగా—ఒక పాలకుడిగా—అయ్యాడు.
Mantra 8
ऋतस्य पथि वेधा अपायि श्रिये मनांसि देवासो अक्रन् । दधानो नाम महो वचोभिर्वपुर्दृशये वेन्यो व्यावः ॥
ఋత మార్గంలో ఆ వేదా (విధాత) ముందుకు సాగెను; దేవులు శ్రీ (శోభ) కొరకు మనస్సులను నిర్మించారు. వచనముల ద్వారా ‘మహో’ (మహత్తు/విస్తృతి) నామాన్ని ధరించి, వాంఛనీయుడు దర్శనార్థం తన రూపాన్ని విస్తరించాడు.
Mantra 9
द्युमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे सेधा जनानां पूर्वीररातीः । वर्षीयो वयः कृणुहि शचीभिर्धनस्य सातावस्माँ अविड्ढि ॥
మాలో అత్యంత ద్యుతిమంతమైన ‘దక్ష’ (వివేక-శక్తి)ని స్థాపించు; మనుష్యుల ప్రాచీన వైరాలను అడ్డుకో. నీ ‘శచీభిః’ (నైపుణ్యశక్తులు)తో మా ‘వయః’ (జీవబలం)ను మరింత సమృద్ధిగా చేయి; ధనసాధన విజయంలో (శత్రువులను) ఛేదించి మమ్మల్ని రక్షించు.
Mantra 10
इन्द्र तुभ्यमिन्मघवन्नभूम वयं दात्रे हरिवो मा वि वेनः । नकिरापिर्ददृशे मर्त्यत्रा किमङ्ग रध्रचोदनं त्वाहुः ॥
ఇంద్రా, మఘవన్, నీకే మేము దాతలమయ్యాము; హరివః (హరిత అశ్వాల అధిపతి), మమ్మల్ని దూరం చేయకు. ఈ మర్త్యక్షేత్రంలో నీకు కొలత గానీ సరిహద్దు గానీ కనిపించదు—అయితే వారు నిన్ను ‘రధ్ర-చోదన’ (కుంటివారిని కదిలించేవాడు) అని ఎందుకు అంటారు?
Mantra 11
मा जस्वने वृषभ नो ररीथा मा ते रेवतः सख्ये रिषाम । पूर्वीष्ट इन्द्र निष्षिधो जनेषु जह्यसुष्वीन्प्र वृहापृणतः ॥
వృషభా (ఇంద్రా), మా ఉల్లాసోద్గమంలో మమ్మల్ని హానిచేయకు; నీ ‘రేవత్’ (సమృద్ధ) సఖ్యంలో మమ్మల్ని క్షీణింపనీయకు. మనుష్యుల మధ్య నీ అనేక ప్రాచీన ‘నిష్షిధ’ (నియమ-నిషేధాలు) స్థాపితమై ఉన్నాయి—‘అసుష్వీన్’ (సోమాన్ని పిండనివారు) వారిని సంహరించు; ‘అపృణతః’ (అపూర్ణులు/అతృప్తులు) వారిని దూరం తోలివేయి.
Mantra 12
उदभ्राणीव स्तनयन्नियर्तीन्द्रो राधांस्यश्व्यानि गव्या । त्वमसि प्रदिवः कारुधाया मा त्वादामान आ दभन्मघोनः ॥
ఎగసే మేఘంలా గర్జిస్తూ ఇంద్రుడు దాన-సంపదలను ప్రవర్తింపజేస్తాడు—అశ్వసంబంధమైనవి, గోసంబంధమైనవి అయిన రాధాలు. నీవు దూరమైన దివ్ (ఆకాశం) నుండి గాయకుని కర్మను ధారించేవాడవు; హే మఘవన్, దానరహితులు తమ దాడితో నిన్ను క్షీణింపజేయనీయకుము.
Mantra 13
अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥
హే అధ్వర్యూ, హే వీరా, ఇంద్రునికై మహత్తరమైన సు-తాన (బాగా పిండిన) సోమాన్ని ముందుకు తెమ్ము; ఎందుకంటే అతడే ఈ యజ్ఞానికి రాజు. ప్రాచీనములైనవీ, నూతనములైనవీ అయిన గీర్భి (స్తుతులు) ద్వారా, స్తుతించే ఋషుల వాక్యాల ద్వారా, అతడు వర్ధిల్లుతాడు.
Mantra 14
अस्य मदे पुरु वर्पांसि विद्वानिन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघान । तमु प्र होषि मधुमन्तमस्मै सोमं वीराय शिप्रिणे पिबध्यै ॥
ఈ మదంలో (ఉల్లాసంలో), అనేక రూపాల శక్తిని తెలిసిన ఇంద్రుడు, అప్రతిహతమైన వృత్రాలను (అవరోధాలను) సంహరించాడు. కాబట్టి అతనికై మధుమంత (తేనె-మాధుర్యమయ) సోమాన్ని ముందుకు తెమ్ము; ఆ వీరుడు, శిప్రిణ (దీప్త-ఓష్ఠుడు) దానిని పానంచేసి ఆనందాన్ని స్వీకరించుగాక.
Mantra 15
पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं हन्ता वृत्रं वज्रेण मन्दसानः । गन्ता यज्ञं परावतश्चिदच्छा वसुर्धीनामविता कारुधायाः ॥
పిండిన (సుత) సోమాన్ని పానము చేయువాడిగా ఇంద్రుడు ఉండుగాక; వజ్రంతో వృత్రహంతగా, మదంతో ఆనందించువాడిగా ఉండుగాక. అతి దూర ప్రాంతాల నుండికూడా యజ్ఞానికి వచ్చుగాక—వసువులతో సమృద్ధుడు, ధీ (ప్రేరిత బుద్ధి)ల అధిపతి, కారు (గాయకుడు) కర్మకు అవితా (రక్షకుడు).
Mantra 16
इदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमिन्द्रस्य प्रियममृतमपायि । मत्सद्यथा सौमनसाय देवं व्यस्मद्द्वेषो युयवद्व्यंहः ॥
ఇది—ఇంద్రపానార్థమైన పాత్రము—ఇంద్రునికి ప్రియమైన అమృతము; ఇది పానమయ్యింది. దేవుని పట్ల సౌమనస్యము (ప్రసన్నమనస్సు) కలుగునట్లు ఇది ఆయనను మత్తెక్కించుగాక; మరియు మా నుండి ద్వేషాన్ని తొలగించుగాక, దుఃఖాన్ని, అంహస్ (పాపం/కలుషం) ను కూడా తొలగించుగాక.
Mantra 17
एना मन्दानो जहि शूर शत्रूञ्जामिमजामिं मघवन्नमित्रान् । अभिषेणाँ अभ्यादेदिशानान्पराच इन्द्र प्र मृणा जही च ॥
ఈ (సోమ)ముతో ఉల్లసించి, హే శూరా, శత్రువులను జయించి పడగొట్టు—బంధువులనూ బంధువుకానివారినీ, హే మఘవన్, అమిత్రులను. గుంపులుగా వచ్చి, అన్ని దిక్కుల నుండీ మా మీద దూసుకొచ్చేవారిని—హే ఇంద్రా, వెనక్కు తోలివేయి; నలిపివేయి, మరల దెబ్బకొట్టు.
Mantra 18
आसु ष्मा णो मघवन्निन्द्र पृत्स्वस्मभ्यं महि वरिवः सुगं कः । अपां तोकस्य तनयस्य जेष इन्द्र सूरीन्कृणुहि स्मा नो अर्धम् ॥
హే మఘవన్ ఇంద్రా! ఇప్పుడు ఈ యుద్ధాలలో మా కొరకు మహత్తర విశాలావకాశాన్ని, సుగమమైన మార్గాన్ని కల్పించు. జలాల, శిశువు మరియు సంతానపు జయార్థం, హే ఇంద్రా, మమ్మల్ని తేజోమయ అధిపత్యానికి అధికారులుగా చేయి; మమ్మల్ని నిజంగా నీ భాగంగా చేయి.
Mantra 19
आ त्वा हरयो वृषणो युजाना वृषरथासो वृषरश्मयोऽत्याः । अस्मत्राञ्चो वृषणो वज्रवाहो वृष्णे मदाय सुयुजो वहन्तु ॥
నీ హరిత-తామ్ర అశ్వాలు, తమ బలంతో యుక్తమై—వృష-రథాలు, వృష-రశ్ములు కలవై—నిన్ను మా వైపు ఇక్కడికి తీసుకురావాలి. వజ్రాన్ని మోసే ఆ వృష-శక్తులు, సుయోజితమై, హే వృషన్, నీ మదానందార్థం నిన్ను వహించుగాక.
Mantra 20
आ ते वृषन्वृषणो द्रोणमस्थुर्घृतप्रुषो नोर्मयो मदन्तः । इन्द्र प्र तुभ्यं वृषभिः सुतानां वृष्णे भरन्ति वृषभाय सोमम् ॥
హే వృషన్! ఆ బలవంతమైన ప్రవాహాలు నీ కొరకు ద్రోణంలో స్థిరపడ్డాయి—ఘృతబిందువులు చిందించే అలలవలె—ఉల్లాసంగా. హే ఇంద్రా! వృషభ-నిష్పేషణలతో వారు నీ కొరకు సోమాన్ని ముందుకు తెస్తారు—వృషభునికై సోమం, బలాధిపతికై సోమం.
Mantra 21
वृषासि दिवो वृषभः पृथिव्या वृषा सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । वृष्णे त इन्दुर्वृषभ पीपाय स्वादू रसो मधुपेयो वराय ॥
నీవు ద్యౌలోకపు వృషా (వృష-బలం), పృథివీ యొక్క వృషభుడు; నీవు సింధువుల (నదీప్రవాహాల) వృషా, స్థిర ప్రతిష్ఠానాల వృషభ-ప్రభువు. హే వృషభ-శక్తీ! నీకోసం ఇందు (సోమబిందువు) ఉప్పొంగి పరిపుష్టమవుతుంది—రసం మధురం; అది మధుపేయం, పరమాన్ని వరిచేవారికి।
Mantra 22
अयं देवः सहसा जायमान इन्द्रेण युजा पणिमस्तभायत् । अयं स्वस्य पितुरायुधानीन्दुरमुष्णादशिवस्य मायाः ॥
ఈ దేవుడు సహసా (బలంతో) జన్మించి, ఇంద్రుణ్ని యుగ-సహచరుడిగా చేసుకొని, పణిని కూల్చివేశాడు. ఈ ఇందు, అశివుని (అనుగ్రహరహితుని) మాయల నుండి, తన తండ్రి ఆయుధాలను దొంగిలించి తిరిగి తెచ్చాడు।
Mantra 23
अयमकृणोदुषसः सुपत्नीरयं सूर्ये अदधाज्ज्योतिरन्तः । अयं त्रिधातु दिवि रोचनेषु त्रितेषु विन्ददमृतं निगूळ्हम् ॥
ఇదే శక్తి ఉషస్సులను సుపత్నీ (సు-యుగ్మిత)గా చేసింది; ఇదే సూర్యుని అంతరంలో జ్యోతిని స్థాపించింది. ఇదే ద్యౌలోక రోచన-లోకాలలో త్రిధాతు (త్రివిధ ఆధారం)ను స్థిరపరిచింది; త్రితా లోకాలలో నిగూఢమైన అమృతాన్ని కనుగొంది।
Mantra 24
अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥
ఈ శక్తియే ద్యావా-పృథివిని విడదీసి స్థిరంగా నిలిపింది; ఇదే ఏడు రశ్ములు (లగ్గాలు) గల రథాన్ని యోకించింది. ఇదే శచ్యా (నైపుణ్య-శక్తి) ద్వారా గోవుల అంతరంలో పక్వమై (రసంగా) పరిపక్వమైంది; సోముడు దశ-యంత్రముల గల ఉత్సం (స్రోతస్సు)ను ధారించాడు.
The hymn opens by identifying the pressed Soma as Indra’s richest, most luminous exhilarant—fit for the lord of svadhā and power.
It moves from Soma’s qualitative excellence to explicit ritual direction (addressing the Adhvaryu) and to Indra’s status as king of the offering, strengthened by timeless and fresh hymns.
A peak comes in the bold cosmic imagery: the power that props apart Heaven and Earth, yokes the seven-reined chariot, and ripens potency ‘within the cows’—Soma as concentrated, world-supporting energy.
The hymn closes by reaffirming Soma’s sustaining might and Indra’s effective sovereignty, leaving the sacrificer assured that right offering and right praise yield protection, force, and plenitude.
svadhāpate madaḥ
अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥saptaraśmim
It celebrates Indra as the supreme receiver of Soma and asks him to grant strength, victory, and prosperity. Soma is presented as the energizing drink that makes Indra’s power blaze forth.
Because this is a Soma-rite setting. The Adhvaryu physically brings and offers the pressed Soma, while the hymn supplies the praising speech that completes the offering.
Both. Ritually it is the pressed Soma offered in sacrifice; symbolically it is concentrated inspiration and delight that empowers divine force (Indra) and supports order, clarity, and effective action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.