Sukta 49
Sukta 6.49
Mitra-Varuṇa (and Agni as included power)
ఈ సూక్తం విస్తృతమైన ఆహ్వానప్రార్థన. ఇది ఋతం (సార్వత్రిక క్రమం) మరియు సదాచారానికి రక్షకులైన మిత్ర–వరుణులను ముందుగా సంబోధించి—వారు వచ్చి వినాలని, అగ్నியின் ప్రభావశీల శక్తితో కలిసి శుభకరమైన రక్షణను ప్రసాదించాలని కోరుతుంది. అనంతరం ఇది అనేక దేవతలను ఉద్దేశించిన ప్రార్థనగా విస్తరిస్తుంది (మార్గదర్శకుడైన పూషన్‌ను కూడా చేర్చి), ప్రేరిత వాక్కు, సురక్షిత ప్రయాణం, సహాయాన్ని ప్రసరించే ప్రకాశమయ ‘ప్రవాహాలు’, చివరికి దీర్ఘకాల సమృద్ధి, సురక్షిత నివాసం, మరియు దేవరహిత శత్రుత్వంపై విజయం కోరుతుంది.
Mantras
Mantra 1
स्तुषे जनं सुव्रतं नव्यसीभिर्गीर्भिर्मित्रावरुणा सुम्नयन्ता । त आ गमन्तु त इह श्रुवन्तु सुक्षत्रासो वरुणो मित्रो अग्निः ॥
ఎప్పుడూ కొత్త గీతాలతో నేను సువ్రత జనసమూహాన్ని స్తుతిస్తున్నాను—మిత్రుడు, వరుణుడు, శుభానుగ్రహాన్ని ప్రసాదించువారు. వారు మా వద్దకు రాగాక; ఇక్కడే వినుగాక—సుక్షత్రులు, అధిపత్యబలంతో సమృద్ధులు: వరుణుడు, మిత్రుడు, అగ్ని.
Mantra 2
विशोविश ईड्यमध्वरेष्वदृप्तक्रतुमरतिं युवत्योः । दिवः शिशुं सहसः सूनुमग्निं यज्ञस्य केतुमरुषं यजध्यै ॥
ఓ వంశములారా వంశములారా, యజ్ఞములలో ఆ స్తుత్యుడైన అగ్నిని ఆరాధించండి—అతని క్రతు (సంకల్పం) అఖండం; రెండు యువతీ లోకముల (ద్యావా–పృథివీ) మధ్య అలసటలేని సంచారుడు. అతడు దివః శిశువు, సహసః సూను, అరుణ జ్వాల, యజ్ఞస్య కేతు (ధ్వజం)—హవిస్సమర్పణార్థం అతనిని పూజించండి.
Mantra 3
अरुषस्य दुहितरा विरूपे स्तृभिरन्या पिपिशे सूरो अन्या । मिथस्तुरा विचरन्ती पावके मन्म श्रुतं नक्षत ऋच्यमाने ॥
అరుణునికి రెండు కుమార్తెలు—రూపాలలో భిన్నమైనవి: ఒకటి తన ప్రకాశమయ అలంకారాలతో అలంకరించబడుతుంది; మరొకటి సూర్యునిదే. పరస్పర ప్రేరణతో కదులుతూ, వారు పావక అగ్నిలో సంచరిస్తారు; ఋచి రూపుదిద్దుకొనుచుండగా శ్రుత మన్ (వినబడిన భావం) తన గమ్యాన్ని చేరుతుంది.
Mantra 4
प्र वायुमच्छा बृहती मनीषा बृहद्रयिं विश्ववारं रथप्राम् । द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यो ॥
నా విస్తారమైన మనీష వాయువుని ఆశ్రయించి ముందుకు సాగుతుంది—రథాన్ని నింపే మహాసంపదను, సర్వవాంఛిత ధనాన్ని కోరుతూ. ప్రకాశించే మార్గాలతో, తన నియుత్ (యోక్త శక్తులు)లను వశపరచుకొని, కవి కవిని యజ్ఞార్పణార్థం ఆహ్వానిస్తాడు—ఓ ప్రయజ్య, పూజ్యుడా!
Mantra 5
स मे वपुश्छदयदश्विनोर्यो रथो विरुक्मान्मनसा युजानः । येन नरा नासत्येषयध्यै वर्तिर्याथस्तनयाय त्मने च ॥
ఆ ప్రకాశమయ రూపం నన్ను కప్పి కాపాడుగాక—అశ్వినుల ఆ రథం, స్వర్ణదీప్తి గలది, మనసుతో యోజింపబడినది. దానివలన, హే నాసత్యులారా, హే నరాధిపతులారా, మా ఆకాంక్షను వేగపరచుటకు రండి—సంతానం (భవిష్యత్తు) కొరకు, అంతరాత్మ కొరకు కూడా.
Mantra 6
पर्जन्यवाता वृषभा पृथिव्याः पुरीषाणि जिन्वतमप्यानि । सत्यश्रुतः कवयो यस्य गीर्भिर्जगतः स्थातर्जगदा कृणुध्वम् ॥
హే పర్జన్యా, హే వాతా, భూమి యొక్క వృషభులారా, తేమతో నిండిన సమృద్ధులను, అంతర్లీన రసాన్నీ ఉత్సాహపరచండి. హే సత్యశ్రుత కవులారా, మీ గిరలవలన చర జగత్తు, స్థిర జగత్తు క్రమబద్ధమగుచున్నవి—జగత్తే తన యథోచిత స్థితికి ఎదగునట్లు చేయండి.
Mantra 7
पावीरवी कन्या चित्रायुः सरस्वती वीरपत्नी धियं धात् । ग्नाभिरच्छिद्रं शरणं सजोषा दुराधर्षं गृणते शर्म यंसत् ॥
సరస్వతి—తన ప్రవాహంలో పవిత్రపరచునది, విచిత్రాయుః గల యువకన్య, వీరశక్తుల పత్నీ—మాలో ప్రేరిత ‘ధీ’ని స్థాపించుగాక. దేవీ-స్త్రీలతో సజోషగా ఉండి, గాయకునికి అచ్ఛిద్ర శరణం, దురాధర్ష ఆశ్రయం, మరియు శాంతిదాయక ‘శర్మ’ను ప్రసాదించుగాక.
Mantra 8
पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानळर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियंधियं सीषधाति प्र पूषा ॥
ప్రతి మార్గమున, మార్గాలను పరిభ్రమించి కాపాడే పథపతి పూషన్—ఆత్మకామనచే ప్రేరితుడై—మా స్తోత్రాన్ని సమీపింపజేయుగాక. ప్రకాశమయ అగ్రభాగమున్న దీప్తిమంతమైన ధారలను ఆయన మాకు ప్రసాదించుగాక; అలాగే ఆలోచనపై ఆలోచనను ముందుకు సాగే గమనమునకు ప్రవర్తింపజేయుగాక.
Mantra 9
प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम् । होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा ॥
దీప్తిమంతుడైన అగ్ని, హోతృగా ఉండి, త్వష్టృను—ప్రథమ భాగీ, యశస్వి, ప్రాణశక్తుల స్థాపకుడు, సుహస్తుడు, సుగ్రహుడు అయిన దేవుని—యజ్ఞమున ఆహుతి చేయుగాక. మా నివాసస్థానముల కొరకు సుహవుడు, సర్వతోభావేన ఆహ్వేయుడు, విభావా అయిన అతనిని (అగ్ని) యజింపజేయుగాక.
Mantra 10
भुवनस्य पितरं गीर्भिराभी रुद्रं दिवा वर्धया रुद्रमक्तौ । बृहन्तमृष्वमजरं सुषुम्नमृधग्घुवेम कविनेषितासः ॥
ఈ ఉచ్చారణలచే మేము రుద్రుని—భువనముల పితరుని—పగలునూ రాత్రినీ వర్ధింపజేస్తాము. ఆ మహత్తరుడిని, ఉన్నతుడిని, అజరుడిని, సుసుమ్నుడిని (మంగళప్రసాదదాతను) మేము పిలుస్తాము; కవి-మనస్సు ప్రేరణతో, మేము ప్రతి ఒక్కరం మా మా విధముగా ఆయనను ఆహ్వానిస్తాము.
Mantra 11
आ युवानः कवयो यज्ञियासो मरुतो गन्त गृणतो वरस्याम् । अचित्रं चिद्धि जिन्वथा वृधन्त इत्था नक्षन्तो नरो अङ्गिरस्वत् ॥
రండి, ఓ మరుతులారా—యువకులు, కవిస్వరూపులు, యజ్ఞార్హులు—గాయకుని శ్రేష్ఠ పిలుపుకు రండి. మీరు వెలుగులేనిదిగా కనిపించేదానికీ ప్రేరణనిచ్చి జీవింపజేస్తారు; దానిని వృద్ధిచేస్తారు; ఈ విధంగా, ఓ వీర నరులారా, అంగిరసుల వలె లక్ష్యాన్ని చేరుతారు.
Mantra 12
प्र वीराय प्र तवसे तुरायाजा यूथेव पशुरक्षिरस्तम् । स पिस्पृशति तन्वि श्रुतस्य स्तृभिर्न नाकं वचनस्य विपः ॥
వీరునికై ముందుకు, బలవంతునికై ముందుకు, వేగవంతునికై ముందుకు—మంద రక్షకుడిలా గృహం వైపు సాగు. అతడు ‘శ్రుత’—ప్రకటిత వాక్కు—పూర్ణతను తన దేహంలో స్పృశిస్తాడు; వాక్కు యొక్క దృఢమైన అడుగులతో ఆ విప్రుడు నాకాన్ని (స్వర్గాన్ని) చేరినట్లవుతుంది.
Mantra 13
यो रजांसि विममे पार्थिवानि त्रिश्चिद्विष्णुर्मनवे बाधिताय । तस्य ते शर्मन्नुपदद्यमाने राया मदेम तन्वा तना च ॥
పార్థివ రజాంసులను (విస్తారాలను) కొలిచినవాడు—మూడుసార్లు నిజంగా, విష్ణువు—వ్యతిరేకి చేత బాధింపబడిన మనువుకోసం. ఆ నీ శర్మన్ (శరణం) మాకు ప్రసాదింపబడుచుండగా, మేము రాయా (సమృద్ధి)లో ఆనందించుదుము—తన్వా (దేహం)లోను, తనా (అంతస్తత్త్వం)లోను.
Mantra 14
तन्नोऽहिर्बुध्न्यो अद्भिरर्कैस्तत्पर्वतस्तत्सविता चनो धात् । तदोषधीभिरभि रातिषाचो भगः पुरंधिर्जिन्वतु प्र राये ॥
గర్భస్థ (ఆళమైన) అహిర్బుధ్న్యుడు జలములచేతను అర్కములైన స్తుతులచేతను మనకొరకు దానిని స్థాపించుగాక; పర్వతమును దానిని స్థాపించుగాక; సవితా కూడా మన ఆనందార్థం దానిని నిలుపుగాక. ఇంకా, ఔషధులతో కూడి, భగుడు—పురంధి (పూర్ణతనిచ్చే శక్తి) సహితంగా—మనలను సంపదా-పూర్ణత వైపు ప్రేరేపించుగాక.
Mantra 15
नु नो रयिं रथ्यं चर्षणिप्रां पुरुवीरं मह ऋतस्य गोपाम् । क्षयं दाताजरं येन जनान्त्स्पृधो अदेवीरभि च क्रमाम विश आदेवीरभ्यश्नवाम ॥
ఇప్పుడు మాకు రథంలా చలించే, జనులను నడిపించే, బహువీర్యమయమైన—మహత్తరమైన, ఋత (సత్య-వ్యవస్థ) యొక్క గోపా (రక్షకుడు) అయిన ఆ రయి (సంపదా-పూర్ణత)ని దయచేయండి. అలాగే అజరమైన, సురక్షితమైన క్షయ (నివాసం)ను ఇవ్వండి; దాని ద్వారా దేవహీన శత్రుబలాలను దాటి మేము ముందుకు అడుగువేసి, దేవసహాయ సముదాయాలను చేరుదుము గాక.
Frequently Asked Questions
The hymn primarily addresses Mitra and Varuṇa (the Ādityas who uphold ṛta), with Agni included as the active sacrificial power. It also brings in Pūṣan as a guide and protector of paths.
It asks for divine hearing and protection, guidance on journeys and life-paths, inspired thought and speech, abundant wealth and strength, a secure home, and the ability to overcome hostile forces opposed to the gods.
Because the prosperity requested is framed as ‘guarded by ṛta’—meaning it should be stable, lawful, and ethically supported. Mitra–Varuṇa embody this order, so aligning with them is presented as the basis of lasting well-being.
Ask anything about Sukta 49 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
