
Arbudha Khanda
This section is centered on Arbuda (commonly identified in Purāṇic sacred geography with the Arbuda mountain region, associated with the Aravalli range and the Mount Abu area). The landscape is treated as a tīrtha-field where mountains, cavities, rivers invoked through mantra, and hermitage zones become loci of purification narratives. The text frames Arbuda as notable for sin-removal (pāpa-praṇāśana) and as being described as relatively untouched by Kali-era defects through the theological agency attributed to Vasiṣṭha’s presence and austerity.
63 chapters to explore.

Arbuda-Māhātmya Prastāvanā: Vasiṣṭha, Nandinī, and the Sanctification of Arbuda
முதல் அதிகாரம் சிவனை நோக்கிய மங்களவாழ்த்துடன் தொடங்குகிறது—அவர் நுண்ணியவர், ஞானத்தால் அறியப்படுபவர், தூயவர், உலகமெங்கும் நிறைந்த வடிவுடையவர். சோம‑சூரிய வம்ச வரலாறுகள், மன்வந்தரக் குறிப்புகள், படைப்பின் வேறுபட்ட கதைகள் ஆகியவற்றைக் கேட்ட முனிவர்கள் ‘உத்தம தீர்த்த‑மகாத்மியம்’ மற்றும் பூமியில் முதன்மையான புனிதத் தலங்கள் எவை என்று கேட்கிறார்கள். சூதர்—தீர்த்தங்கள் எண்ணிலடங்காதவை; மரபில் அவை பெரும் எண்ணிக்கையால் கூறப்படுகின்றன; க்ஷேத்திரம், நதி, மலை, ஓடை ஆகியவை முனிவர்களின் தவத்தால் பரம மகிமை பெறுகின்றன என்று விளக்குகிறார். இந்தப் புனிதப் புவியியலில் அர்புத மலை சிறப்பாகப் பாபநாசகமாகச் சொல்லப்படுகிறது—வசிஷ்டரின் தேஜஸால் அது கலி‑தோஷத்தால் பாதிக்கப்படாது; வெறும் தரிசனத்தாலேயே தூய்மை அளிக்கும்; சாதாரண ஸ்நான‑தான முதலியவற்றை விட உயர்ந்த பலன் தரும். அதன் அளவு, இருப்பிடம், வசிஷ்ட‑மகாத்மியத்தால் புகழ் எவ்வாறு ஏற்பட்டது, அங்கே தலைசிறந்த தீர்த்தங்கள் எவை என்று முனிவர்கள் வினவுகின்றனர். சூதர் கேட்டறிந்த புனிதக் கதையைத் தொடங்குகிறார்—பிரம்ம வம்சத்திலுள்ள தேவரிஷி வசிஷ்டர் கட்டுப்பட்ட உணவும் பருவ ஒழுக்கமும் கொண்டு கடும் தவம் செய்கிறார். அவருடைய புகழ்பெற்ற காமதேனுவைப் போன்ற நந்தினி மாடு மேயும் போது ஆழ்ந்த இருண்ட பள்ளத்தில் விழுகிறது; தினசரி ஹோமத்திற்கு அவள் அவசியமானதால் வசிஷ்டர் கவலையுடன் தேடி பள்ளத்தை அடைந்து அவளின் அழுகுரலைக் கேட்கிறார். நந்தினியின் வேண்டுதலின்பேரில் அவர் மும்முலகையும் தூய்மைப்படுத்தும் சரஸ்வதியைத் தியானிக்கிறார்; சரஸ்வதி தோன்றி பள்ளத்தைத் தெளிந்த நீரால் நிரப்பி நந்தினியை வெளியே வரச் செய்கிறாள். பள்ளத்தின் அளவற்ற ஆழத்தைப் பார்த்த வசிஷ்டர் அதை மலை கொண்டு நிரப்பத் திட்டமிட்டு ஹிமவானிடம் சென்று ஏற்ற மலைப்பகுதியை வேண்டுகிறார்; ஹிமவான் வரவேற்று பள்ளத்தின் அளவைக் கேட்கிறார், வசிஷ்டர் அளவுகளைச் சொல்கிறார்; இத்தனைப் பெரிய பள்ளம் எவ்வாறு உருவானது என்ற ஹிமவானின் ஆர்வம் அடுத்த நிகழ்வுகளுக்குத் தொடக்கமாகிறது.

Uttanka’s Guru-sevā, the Recovery of the Kuṇḍalas, and the Takṣaka Episode (उत्तंक-गुरुसेवा-कुण्डल-प्राप्ति-तक्षक-प्रसङ्गः)
வசிஷ்டர் ஒரு பழைய நிகழ்வை எடுத்துரைக்கிறார்—மகாரிஷி கௌதமர் பல சீடர்களை கற்பித்தாலும், உத்தங்கன் என்ற ஒரே பக்திசீடன் காலம் கடந்தும் குருசேவையில் நிலைத்திருந்தான். குரு அனுப்பிய பணியில், இல்லறக் கடமை தவறியதைக் குறிக்கும் ஒரு குறியீட்டை அவன் காண, வம்சத் தொடர்ச்சி குறித்து மனம் கலங்கினான். இதை கௌதமரிடம் தெரிவித்தபோது, அவர் மனைவியுடன் சேர்ந்து இல்லறச் சடங்குகளைச் செய்யுமாறு ஆணையிட்டு, இனி எந்தத் தட்சிணையும் வேண்டாம் என மறுத்தார். ஆயினும் உத்தங்கன் குருதட்சிணையைத் தெளிவாகச் செலுத்த விரும்பி குருபத்னி அகல்யையை அணைகிறான். அகல்யை, கடுமையான காலக்கெடுவுக்குள் அரசன் சௌதாசனிடமிருந்து ராணி மதயந்தியின் ரத்தினக் குண்டலங்களைப் பெற்றுவருமாறு கட்டளையிடுகிறாள். சௌதாசன் ‘உன்னை உண்ணுவேன்’ என அச்சுறுத்தினாலும், கேட்க அனுமதிக்கிறான்; மதயந்தி அரசமுத்திரையைச் சான்றாகக் கேட்டு குண்டலங்களை அளித்து, தக்ஷகன் அவற்றை அபகரிக்க விரும்புவான் என எச்சரிக்கிறாள். திரும்பும் வழியில், பிராமணரை மகிழ்வித்தல்/மகிழ்விக்காமை பற்றிய அரசனின் மறைமொழியை உத்தங்கன் கேட்கிறான்; அரசன் தன் பழைய சாபமும் அதன் நீக்கமும் விளக்குகிறான். வழியில் தக்ஷகன் குண்டலங்களைத் திருட, உத்தங்கன் பின்தொடர்ந்து பாதாளத்தில் நுழைகிறான். இந்திரன் உதவியுடன் தெய்வக் குதிரை/அக்னி-பிரதீகத்தின் மூலம் புகை-அக்னியை எழுப்பி நாகர்களை வற்புறுத்தி குண்டலங்களை மீட்டெடுக்கிறான். நேரத்திற்குள் அகல்யைக்கு அளித்து அவளது சாபத்தைத் தவிர்க்கிறான். இறுதியில் தக்ஷகன்–உத்தங்கன் காரணமாக ஒரு ‘விவர’ (துளை/பிளவு) ஏற்பட்டதாகக் கூறி, மாடுகளுக்காக குழியை நிரப்புதல் போன்ற நடைமுறை ஆணையுடன் இந்த அறநெறிக் கதை நிலப்பரம்பரை நினைவோடு இணைக்கப்படுகிறது.

अर्बुदेन विवरप्रपूरणं तथा नागतीर्थमाहात्म्यम् (Arbuda Fills the Chasm and the Glory of Nāga Tīrtha)
சூதர் கூறுகிறார்—இமயன், அச்சமூட்டும் விவரம் (ஆழ்ந்த பிளவு/பள்ளம்) எவ்வாறு நிரப்பப்படும் என்று வசிஷ்டரை அணுகி கேட்கிறான். இந்திரன் பழங்காலத்தில் மலைகளின் சிறகுகளை வெட்டியதால் அவை பறக்க இயலாது; ஆகவே நடைமுறை வழி தேவைப்படுகிறது. வசிஷ்டர், இமயனின் மகன் நந்திவர்த்தனனையும், அவனின் நெருங்கிய நண்பன், விரைவாக மேலே செல்ல வல்ல சக்திமிகு நாகன் அர்புதனையும் இந்தப் பணிக்குத் தேர்வுசெய்கிறார். நந்திவர்த்தனன் முதலில் மறுக்கிறான்—அந்த பகுதி கடுமையானது, சமூக ரீதியாகவும் பாதுகாப்பற்றது என; அப்போது வசிஷ்டர், தன் புனித சன்னிதியால் அங்கே நதிகள், தீர்த்தங்கள், தேவதைகள், மங்களமான தாவர-விலங்கு வளம் நிறுவப்படும் என்றும், மகேஸ்வரனையும் அங்கே கொண்டு வருவேன் என்றும் உறுதியளிக்கிறார். அர்புதன், அந்த இடம் தன் பெயரால் புகழ்பெற வேண்டும் என்ற நிபந்தனையுடன் ஒப்புக்கொண்டு, ஆணைப்படி விவரத்தை நிரப்பி/விடுவித்து வசிஷ்டரை மகிழ்விக்கிறான். வரங்களாக—சிகரத்தில் உள்ள தூய நீர்வீழ்ச்சி/ஊற்று ‘நாகதீர்த்தம்’ எனப் பெயர்பெற்று, அங்கே ஸ்நானம் செய்தால் உயர்ந்த நிலை கிடைக்க வேண்டும்; பெண்களுக்கு கர்ப்ப-சந்தான பலனும் கூறப்படுகிறது. நாபஸ மாத சுக்ல பஞ்சமி வழிபாடு, மாக ஸ்நானம், எள்ளுதானம், பஞ்சமி ஸ்ராத்தம் ஆகிய விதிகளும் சொல்லப்படுகின்றன. வசிஷ்டர் அனைத்தையும் அருளி ஆசிரமம் நிறுவி, தவத்தால் கோமதி நீரோட்டத்தை வெளிப்படுத்தி, பலன் கூறுகிறார்—பெரும் பாவிகளும் அங்கே ஸ்நானத்தால் உயர்கதி அடைவர்; வசிஷ்டரின் முகதரிசனம் மறுபிறவி பந்தத்திலிருந்து விடுதலை தரும்; அருந்ததி சிறப்பாக வணங்கத்தக்கவர்.

Acaleśvara-liṅga Prādurbhāva and Vasiṣṭha’s Śiva-stotra (अचलेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः वसिष्ठशिवस्तोत्रम्)
சூதர் கூறுவது: பகவான் வசிஷ்டர் அர்புதாசலத்தில் ஆசிரமம் அமைத்து, சம்புவின் சாந்நித்யத்திற்காக கடும் தவம் செய்தார். அவர் படிப்படியாக பழவுணவு, இலைவுணவு, நீருணவு, இறுதியில் வாயுவுணவு எனக் கடைப்பிடித்து, நீண்ட காலம் பருவ ஒழுக்கங்களை அனுஷ்டித்தார்—கோடையில் பஞ்சாக்னி தவம், குளிர்காலத்தில் நீரில் மூழ்கும் விரதம், மழைக்காலத்தில் திறந்த வானின் கீழ் வாசம். இத்தவத்தால் மகிழ்ந்த மகாதேவர் மலையைப் பிளந்து வெளிப்பட்டு, முனிவர்முன் ஒரு திவ்ய லிங்கம் தோன்றச் செய்தார். வசிஷ்டர் ஒழுங்கமைந்த சிவஸ்தோத்திரத்தால் சிவனின் தூய்மை, அனைத்திலும் நிறைந்திருத்தல், திரிமூர்த்தி ஒலிப்பான மும்முகத் தன்மை, அஷ்டமூர்த்தி, ஞானஸ்வரூபம் ஆகியவற்றைத் துதித்தார். ஆகாசவாணி வரம் கேட்க அழைத்தபோது, முன் எடுத்த உறுதியின் பேரில் இந்த லிங்கத்தில் இறைவனின் நித்திய சாந்நித்யத்தை வேண்டினார். சிவன் அருளி நிரந்தர சாந்நித்யம் அளித்து, இந்த ஸ்தோத்திரப் பாராயணம்—குறிப்பாக காலநியம விரதத்தில்—தீர்த்தயாத்திரை பலனுக்கு இணையான புண்ணியம் தரும் என உரைத்தார். மந்தாகினி நதி தெய்வக் காரியத்திற்காக அனுப்பப்பட்ட புனிதத் தாரையாகப் போற்றப்படுகிறது; வடக்கில் ஒரு குண்டத்தின் மகிமையும் கூறப்படுகிறது—அங்கு ஸ்நானமும் லிங்கதரிசனமும் ஜரா-மரணத்தைத் தாண்டிய பரமபதத்தை அளிக்கும். இந்த லிங்கம் ‘அசலேஸ்வர’ எனப் பெயர்பெற்று, பிரளயம்வரை அசையாதது என அறிவிக்கப்பட்டது; பின்னர் முனிவர்களும் தேவர்களும் அப்பகுதியில் மேலும் தீர்த்தங்களையும் வாசஸ்தலங்களையும் நிறுவினர்.

Nāga-tīrtha Māhātmya (Glory of Nāga-tīrtha at Arbuda)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் விரிகிறது. அர்புதத்தின் மகிமையை விரிவாகக் கேட்கும் முனிவர்களுக்கு, சூதர் முன்னைய நிகழ்வைச் சொல்கிறார்—யயாதி மன்னன் புலஸ்திய முனிவரிடம் அர்புதம், அங்குள்ள தீர்த்த வரிசை, பலன்கள் குறித்து வினவினான். புலஸ்தியர் அர்புதத்தை தர்மம் நிறைந்த மகாக்ஷேத்திரமாகக் கூறி சுருக்கமாக விளக்கத் தொடங்கி, முதலில் ‘நாக-தீர்த்த’ மகாத்மியத்தைச் சொல்கிறார்—அது வேண்டிய பலன்களை அளிக்கும்; குறிப்பாக பெண்களுக்கு சந்தானம் மற்றும் சௌபாக்கியம் தரும்। பின்னர், தீர்த்தயாத்திரையில் ஈடுபட்ட பத்தினி பிராமண விதவை ‘கௌதமி’ அர்புதம் வந்து நாக-தீர்த்தத்தில் நீராடுகிறாள். ஒரு பெண்ணை மகனுடன் காண, அவளுக்குள் குழந்தை வேண்டுதல் எழுகிறது; நீரிலிருந்து வெளியே வந்தவுடன் இணைவு இன்றியே கர்ப்பம் தரிக்கிறாள். வெட்கத்தால் உயிர்விட எண்ணியபோது, ஆகாசவாணி தடுத்து—இது தீர்த்தத்தின் சக்தி; நீரில் இருந்தபோது உருவான ஆசை நிறைவேறும் என அறிவிக்கிறது. கௌதமி அங்கேயே தங்கி, நல்ல இலக்கணங்களுடன் மகனைப் பெறுகிறாள்। இறுதியில் பலவுரை—அங்கே செய்யும் சிராத்தம் வம்சத் தொடர்ச்சியைப் பாதுகாக்கும்; ஆசையின்றி நீராடி சிராத்தம் செய்தால் நிலையான உலகங்கள் கிடைக்கும். பெண்கள் மலர்-கனி அர்ப்பணித்தால் சந்தானமும் சௌபாக்கியமும் பெறுவர்; ஒழுக்கத்துடன் தீர்த்தயாத்திரை செய்யுமாறு பரிந்துரைக்கப்படுகிறது।

Vasiṣṭhāśrama–Kuṇḍa Māhātmya (वसिष्ठाश्रम-कुण्ड-माहात्म्य) — Ritual Merits of Darśana, Snāna, Śrāddha, Dīpa-dāna, and Upavāsa
புலஸ்தியர் அரசனுக்கு அறிவுறுத்துகிறார்—தபஸ்சின் நிதியான வசிஷ்டரிடம் செல்; அவரை தரிசிப்பதாலேயே விருப்பங்கள் நிறைவேறும். அங்கே நீரால் நிரம்பிய ஒரு குண்டம் உள்ளது; அது பாபத்தை அகற்றும். வசிஷ்டர் தபோபலத்தால் கோமதி நதியை அங்கு கொண்டு வந்தார் என்று கூறப்படுகிறது. அந்த நீரில் ஸ்நானம் செய்தால் பாபகர்மங்களில் இருந்து விடுதலை கிடைக்கும். பின்னர் ஸ்ராத்தத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது—ரிஷிதான்யத்தால் செய்யப்படும் ஸ்ராத்தம் இரு பக்ஷங்களிலும் உள்ள எல்லா பித்ருக்களையும் கரை சேர்க்கும். நாரத-கீதையின் காத்தா மூலம், பிற புகழ்பெற்ற ஸ்ராத்தத் தீர்த்தங்களும் யாகங்களும் வசிஷ்டாஸ்ரம ஸ்ராத்தத்துக்கு ஒப்பாகாது என வலியுறுத்தப்படுகிறது. அருந்ததி மிகச் சிறப்பாகப் பூஜிக்கத் தகுதியானவள்; வேண்டிய பயனை அளிப்பவள் எனவும் கூறப்படுகிறது. வசிஷ்டரின் முன்னிலையில் தீபதானம் செய்தால் செல்வமும் ஒளியும் பெறப்படும். ஒரு இரவு உபவாசம் செய்தால் சப்தரிஷி லோகம், மூன்று இரவுகள் செய்தால் மகர்லோகம், ஒரு மாத உபவாசம் செய்தால் மோக்ஷமும் சம்சார பந்தத்திலிருந்து விடுதலையும் கிடைக்கும். ஸ்ராவண சுக்ல பௌர்ணமியில் ரிஷிக்கு தர்ப்பணம் செய்தால் பிரம்மலோகம்; எட்டு நூறு காயத்ரி ஜபம் செய்தால் பிறப்பு-இறப்பு பாபங்களில் இருந்து உடனடி விடுதலை; வாமதேவ வழிபாடு செய்தால் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு இணையான பலன். இறுதியில் தூய்மை, பக்தியுடன் வசிஷ்ட தரிசனமும் வாமதேவ பூஜையும் முழு முயற்சியுடன் செய்யுமாறு உரை முடிகிறது.

अचलेश्वरप्रदक्षिणामाहात्म्य (Acaleśvara Pradakṣiṇā-Māhātmya) — Chapter 7
புலஸ்தியர் அசலேஸ்வரத் தீர்த்த யாத்திரை விதியை விளக்கி, நம்பிக்கையுடன் தரிசனம் செய்தாலே ஆன்மிகச் சாதனை கிடைக்கும் என உறுதிப்படுத்துகிறார். அவர் பல கிரியைகளின் பலனைச் சொல்கிறார்—கிருஷ்ண சதுர்தசி நாளில் (ஆச்வினம்/பால்குனம் மாதங்களிலும்) செய்யும் ஸ்ராத்தம் பரமகதியை அளிக்கும்; தெற்குநோக்கி மலர், இலை, கனியால் பூஜித்தால் அச்வமேத யாகப் பலன் சமம்; பஞ்சாமிருத தர்ப்பணம் சிவலோக சாமீப்யத்தைத் தரும்; மேலும் பிரதட்சிணையின் ஒவ்வொரு அடியும் பாபநாசகமாகும். பின்னர் நாரதரிடமிருந்து விண்ணுலகில் கேட்ட ஒரு அதிசயக் கதையை அவர் கூறுகிறார்—பக்தியில்லாத ஒரு கிளி வழக்கமாக தன் கூடு சுற்றி மீண்டும் மீண்டும் சுற்றியது; இறந்தபின் அது பிறவிச் ச்மரணத்துடன் வேணு அரசனாகப் பிறந்தது. பிரதட்சிணையின் காரணவலிமையை நினைத்து வேணு அசலேஸ்வரத்தில் பெரும்பாலும் பிரதட்சிணையையே சார்ந்து வாழ்ந்தான். நாரதர் முதலிய முனிவர்கள் வழக்கமான அர்ப்பண-உபசாரங்களை அவன் புறக்கணிப்பதைக் கேள்வி எழுப்ப, வேணு முன்பிறவிக் காரணத்தையும் தீர்த்தக் கிருபையிலான நம்பிக்கையையும் விளக்குகிறான். முனிவர்கள் போதனையை உறுதிப்படுத்தி தாமும் பிரதட்சிணை செய்கிறார்கள்; இறுதியில் வேணு சம்புவின் அருளால் அரிய, நிலையான பதவியை அடைகிறான்.

भद्रकर्णह्रद-त्रिनेत्रलिङ्गमाहात्म्यम् (The Māhātmya of Bhadrakarṇa Lake and the Trinetra Liṅga)
புலஸ்திய முனிவர் அரசரிடம் பிரபாசக் கண்டத்தில் உள்ள பத்ரகர்ண மஹாஹ்ரதத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அந்தப் புனித நீர்நிலத்தில் ‘திரிநேத்ர’ தோற்றமுடைய பல கற்கள் காணப்படுகின்றன. அதன் மேற்கில் சிவலிங்கம் உள்ளது; அதன் தரிசனத்தால் பக்தன் ‘திரிநேத்ரசத்ருஷன்’ எனச் சிவதரிசனப் பார்வையோடு ஒத்துணர்வான் என்று கூறப்படுகிறது. கதையின்படி சிவபிரிய கணனான பத்ரகர்ணன் அந்த லிங்கத்தை நிறுவி ஹ்ரதத்தை அமைத்தான். பின்னர் தானவர்களுடன் நடந்த போரில் கணசேனை தளர்ந்தபோது, நமுசி எனும் வலிமைமிக்க தானவன் சிவனின் முன்னே தாக்கினான். பத்ரகர்ணன் அவனை எதிர்த்து போரில் உறுதியாக வதம் செய்தான். வீழ்ந்த தானவன் இருளில் சென்றாலும், சிவனை அறிந்து சத்தியத்தில் நிலைத்ததால் சிவன் திருப்தியடைந்தார். சிவன் பத்ரகர்ணனுக்கு வரம் அளித்தார்—லிங்கத்திலும் ஹ்ரதத்திலும் நிரந்தர சான்னித்யம்; குறிப்பாக மாக மாதம் கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி நாளில் அந்தப் பலன் மிகுந்து விளங்கும். இறுதியில் விதி கூறப்படுகிறது—பத்ரகர்ண ஹ்ரதத்தில் ஸ்நானம் செய்து திரிநேத்ரலிங்கத்தை பூஜிப்பவன் சிவனின் நித்திய தாமத்தை அடைவான்; ஆகவே பக்தர்கள் அங்கு இடைவிடாது முயன்று ஸ்நான-பூஜை செய்ய வேண்டும்।

केदारतीर्थमाहात्म्यं तथा शिवरात्रिजागरकथनम् (Kedāra Tīrtha Māhātmya and the Śivarātri Night-Vigil Narrative)
புலஸ்த்யர் கேதாரத்தை மூவுலகப் புகழ்பெற்ற பாபநாசத் தீர்த்தமாகப் போற்றுகிறார்; அங்கு மந்தாகினி நதி சரஸ்வதியுடன் புனிதத் தொடர்புடையதாகக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் ஒரு “பழமையான இதிஹாசம்” சொல்லப்படுகிறது—அஜபாலன் என்னும் அரசன் அதிக வரி விதிக்காதவன், குற்றமற்ற (முள்ளில்லா) நாட்டை நடத்தும் சிறந்த ஆட்சியாளர். தீர்த்தயாத்திரைச் சூழலில் வசிஷ்டர் வந்தபோது, தன் செழிப்பு, குடிமக்கள் நலம், பக்தியுள்ள மனைவி—இவற்றின் கர்மக் காரணத்தை அவன் கேட்கிறான். வசிஷ்டர் முன்ஜென்மக் கதையை விளக்குகிறார்—அஜபாலனும் அவன் மனைவியும் சூத்ரப் பிறப்பில், பஞ்சத்தால் துன்புற்று அலைந்து, தாமரைகள் நிறைந்த நீரிடத்தில் குளித்து நீர் அருந்தி, மனத்தால் பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் திருப்தி (தர்ப்பணம்) செய்தனர். உணவுக்காக தாமரைகளை விற்க எடுத்துச் சென்றாலும், தட்டுப்பாட்டால் யாரும் வாங்கவில்லை. மாலையில் கேதார சிவாலயத்தின் அருகே வேத-புராண பாராயணம் கேட்டு, நாகவதி என்னும் கணிகை சிவராத்திரி ஜாகரணம் செய்வதைப் பார்த்தனர். விரதத்தின் மகிமை அறிந்து, தம்பதியர் விலையின்றி தாமரைகளை சிவனுக்கு அர்ப்பணித்து, பூஜை, பசியால் ஏற்பட்ட உபவாசம், இரவு விழிப்பு, புராணக் கேட்பு ஆகியவற்றை ஒருமனத்துடன் செய்தனர். மரணத்திற்குப் பின் (மனைவியின் சுயதகனம் உள்ளிட்ட வர்ணனையுடன்) அவர்கள் அரசகுலத்தில் மறுபிறவி எடுக்கின்றனர்; அஜபாலனின் சிறந்த ஆட்சி கேதார அருளால் என முடிவுறுகிறது. இறுதியில் சிவராத்திரியின் கால நிர்ணயம் கூறப்படுகிறது—மாசி-பங்குனி இடைப்பட்ட கிருஷ்ண சதுர்தசி. கேதார யாத்திரை, ஜாகரணம், பூஜை விதிகள் மற்றும் பலன்—கேட்பதாலேயே பாபநாசம்; தரிசனம், ஸ்நானம், கேதாரகுண்ட நீர் அருந்துதல் மூலம் முக்தி நோக்கிய பலன், பித்ருக்களுக்கும் நன்மை எனப் புகழப்படுகிறது.

Yuga-māna and Kali-yuga Refuge of Tīrthas at Arbuda; Maṅkaṇaka–Maheśvara Discourse (युगमान-वर्णनम्, अर्बुदे तीर्थ-निवासः, मंकणक-महेश्वर-संवादः)
இந்த அதிகாரத்தில் அரசன் யயாதி, அர்புதப் பகுதியில் கேதாரம் மற்றும் கங்கை, சரஸ்வதி போன்ற பேர்நதிகள் எவ்வாறு தொடர்புபடுகின்றன, இது என்ன ‘கௌதுகம்’ (அற்புதமான புனித விசேஷம்) என்று புலஸ்தியரிடம் கேட்கிறான். புலஸ்தியர் பதிலை தேவர்கள்-ரிஷிகள் பிரம்மசபையை அணையும் உட்பொருள் நிகழ்வாக அமைத்து கூறுகிறார்; அங்கே இந்திரன் யுகங்களின் அளவுகளையும் அவற்றின் தர்மலட்சணங்களையும் ஒழுங்காக விளக்குமாறு வேண்டுகிறான். பிரம்மா க்ருத, த்ரேதா, த்வாபர, கலி யுகங்களின் கால அளவுகளைச் சொல்லி, தர்மம் நான்கு பாதங்களில் இருந்து கலியில் ஒரு பாதமாகக் குறைவதும், ஆச்சாரம், யாகம், சமூக ஒழுக்கம் ஆகியவை சிதைவதும் விவரிக்கிறார். அப்போது தீர்த்தங்கள் மனிதரூபமாக, கலியுகத்தில் எங்கள் சக்தி எவ்வாறு நிலைக்கும் என்று கேட்கின்றன. பிரம்மா அர்புத மலை கலி தோஷம் செயல்படாத இடம் என்று நிர்ணயித்து, தீர்த்தங்கள் அங்கே வாசிக்கச் சொல்கிறார்; இதனால் அவற்றின் பயன் காக்கப்படும். பின்னர் மங்கணக தபஸ்வியின் கதை—உடலில் தோன்றிய ஒரு குறியீட்டை சித்தி என எண்ணி நடனமாடி உலக ஒழுங்கை கலக்குகிறான்; சிவன் வந்து தன் பெருமையை (அங்குலத்திலிருந்து விபூதி வெளிப்படுதல்) காட்டி அவனை அமைதிப்படுத்தி வரங்கள் அளிக்கிறார். சரஸ்வதியில் ஸ்நானம், கங்கை–சரஸ்வதி சங்கமத்தில் ஸ்ராத்தம், திறனுக்கேற்ப பொன் தானம்—இவை மோட்ச நோக்கான பலன்களும் பாபநாசகங்களும் என சிவன் அறிவிக்கிறார்; இவ்வாறு காலசக்கரம், தர்மச் சிதைவு, புனிதப் புவியியல், கர்ம உபதேசம் ஆகியவற்றை இணைத்து அர்புதத்தின் நிலையான தீர்த்தமகிமை நிறுவப்படுகிறது।

Koṭīśvara-liṅga-prādurbhāvaḥ (Origin and Merit of Koṭīśvara)
புலஸ்தியர் அரசருக்கு கோடீஸ்வரத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் உரைக்கிறார். தென்னாட்டுச் சான்றோர் பலர் அர்புத மலைக்கு வந்து அசலேஸ்வர தரிசனத்தில் முன்னுரிமை கோரி போட்டியிடுகின்றனர்; அப்போது ஒரு அறநெறி எச்சரிக்கை கூறப்படுகிறது—தாமதமாக வந்து பக்தி-श्रத்தையற்ற பிராமணன் தாழ்ந்த நிலையை அடைவான். இதைக் கேட்ட முனிவர்கள் கட்டுப்பாடு, விரதநிலை கொண்டு வேதஞானத்தில் தேர்ந்த அமைதியான தபஸ்விகளாக மாறுகின்றனர். அவர்களின் பக்தியைப் பார்த்த கருணைமிகு சிவன் ஒரே நேரத்தில் ‘கோடி’ ஆத்மலிங்க வடிவங்களாக வெளிப்பட்டு, ஒவ்வொரு முனிவரும் அதே கணத்தில் தனித்தனியாக தரிசிக்கச் செய்கிறான். முனிவர்கள் வேத ஸ்தோத்திரங்களால் சிவனைப் போற்றுகின்றனர்; சிவன் வரம் கேட்கச் சொல்கிறான். அவர்கள்—ஒரே சமயத்தில் அனைவருக்கும் கிடைத்த தரிசனத்தின் பலன் ஒப்பற்றதாக இருக்க வேண்டும்; மேலும் கோடி லிங்கங்களின் புண்ணியத்தைத் தாங்கும் ஒரே லிங்கம் தோன்ற வேண்டும்—என்று வேண்டுகின்றனர். மலை பிளந்து ஒரு லிங்கம் வெளிப்படுகிறது; ஆகாசவாணி அதற்கு ‘கோடீஸ்வர’ என்று பெயரிட்டு, மாக மாத கிருஷ்ணபட்ச சதுர்தசியன்று வழிபாடு செய்ய விதிக்கிறது. அங்கு வழிபட்டால் கோடிமடங்கு பலன்; அங்கு செய்யும் ஸ்ராத்தம்—சிறப்பாக தென்னாட்டவர் செய்தால்—கயா ஸ்ராத்தத்துக்கு இணையான பலன் தரும் என கூறப்படுகிறது. முனிவர்கள் நறுமணம், தூபம், பூச்சு முதலியவற்றால் வழிபட்டு லிங்க அருளால் சித்தி அடைகின்றனர்.

रूपतीर्थमाहात्म्य (Glory of Rūpatīrtha)
புலஸ்தியர் கேட்பவரை ரூபதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்—இது உத்தம ஸ்நானத் தீர்த்தம்; பாபத்தை நீக்கி அழகும் சுப ரூபமும் அளிக்கிறது. உள்ளூர் கதையில் முதலில் உடல் விகாரமுற்றிருந்த ஒரு ஆபீரி மேய்ப்புப் பெண், மாக சுக்ல த்ருதியை நாளில் மலை அருவியில் விழுந்து, தீர்த்தத்தின் சக்தியால் தெய்வீக லாவண்யமும் சுப லக்ஷணங்களும் பெற்றவளாக வெளிவருகிறாள். விளையாட்டிற்காக வந்த இந்திரன் அவளைப் பார்த்து மயங்கி உரையாடுகிறான்; அவள் அந்தத் திதியைச் சொல்லி வரம் கேட்கிறாள்—அந்நாளில் பக்தியுடன் அங்கே ஸ்நானம் செய்பவர் (ஆண்/பெண்) எல்லாத் தேவர்களையும் மகிழ்வித்து அரிய அழகைப் பெற வேண்டும். இந்திரன் வரம் அளித்து அவளை திவ்யலோகத்திற்கு அழைத்துச் செல்கிறான்; பின்னர் அவள் ‘வபு’ எனும் அப்ஸரஸாக அறியப்படுகிறாள். பின்னர் அத்தியாயம் அருகிலுள்ள சிறு தீர்த்தங்களின் பட்டியலை வழங்குகிறது—கிழக்கில் பாதாளக் கன்னியர் ஸ்நானம் செய்யும் அழகிய குகை; சித்தி மற்றும் பாதுகாப்பு தரும் நீருடன் வையநாயக பீடம்; மலர்-கனி மூலம் அபீஷ்ட சித்தி தரும் திலக மரம்; கற்களும் நீரும் மாற்றம் செய்யும் தன்மை. பலச்ருதியில் வந்த்யத்துவம், நோய், கிரகத் தொல்லை, தீய தாக்கங்கள் மற்றும் தீங்கு விளைவிக்கும் தடைகள் நீங்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. யயாதி காரணம் கேட்க, புலஸ்தியர்—அதிதியின் தவம், இந்திர ஆட்சிச் சிக்கலில் அருவியில் குழந்தை விஷ்ணு (திரிவிக்ரமன்) மறைத்து பராமரிக்கப்பட்டது, மேலும் அதிதி திலக மரத்தை வளர்த்தது—இவையால் தீர்த்தத்தின் புனிதம் உயர்ந்தது என விளக்குகிறார். இறுதியில் அங்கே முயற்சியுடன் ஸ்நானம் செய்யுமாறு ஊக்குவித்து, இம்மையும் மறுமையும் விருப்பநிறைவு தரும் தீர்த்தம் என முடிக்கிறார்.

हृषीकेश-तीर्थे अम्बरीषोपाख्यानम् | The Ambarīṣa Narrative at Hṛṣīkeśa Tīrtha
புலஸ்தியர் அரசக் கேட்பவரை ஈசான திசையில் உள்ள, மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற பாபநாசகமான ஹ்ருஷீகேச தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார்; அது அம்பரீஷனுடன் தொடர்புடையதாகக் கூறப்படுகிறது. க்ருதயுகத்தில் அரசன் அம்பரீஷன் படிப்படியாக கடும் தவம் செய்தான்—ஒழுங்கான உணவு, இலை உணவு, நீர்மட்டும் சார்ந்த வாழ்வு, பிராணக் கட்டுப்பாடு—இதனால் விஷ்ணு திருப்தியடைந்தார். முதலில் இந்திரன் தோன்றி வரங்களை அளிப்பதாகவும் தன் ஆதிக்கத்தைச் சொல்லியும் நிற்கிறான்; ஆனால் அம்பரீஷன் உலகியலான வரங்களை மறுத்து, இந்திரனால் மோட்சம் அளிக்க இயலாது எனக் கூறுகிறான். இந்திரன் வன்முறையால் மிரட்டியபோது உலகில் கலக்கம் எழுகிறது; அம்பரீஷன் சமாதியில் நிலைபெறுகிறான். அப்போது விஷ்ணு கருடாரூடராக வெளிப்பட்டு வரம் அளித்து, சம்சாரக் க்ஷயத்திற்கான ஞானயோகத்தையும், கலியுகத்திற்கு ஏற்ற கிரியாயோகத்தையும் உபதேசிக்கிறார். அம்பரீஷன் தன் ஆசிரமத்தில் நிரந்தர தெய்வசன்னிதி வேண்டி பிரதிமை நிறுவலை வேண்டுகிறான்; ஆலயம் நிறுவப்படுகிறது, கலியுகத்திலும் விஷ்ணு எப்போதும் சன்னிதியாக இருப்பார் என அறிவிக்கப்படுகிறது. பலश्रுதியில் ஹ்ருஷீகேச தரிசனமும் சாத்துர்மாஸ்ய விரதமும் பல தானம்-யாகம்-தவங்களைவிட உயர்ந்தவை எனச் சொல்லி, கார்த்திக சுக்ல ஏகாதசியில் மலர்ப்பணம், அபிஷேகம், சுத்தம்/துடைப்பு, தீபம் ஏற்றுதல், பஞ்சாமிர்த பூஜை போன்ற சிறு செயல்களும் முக்தி நோக்கிய புண்ணியவளர்ச்சியெனப் போற்றப்படுகிறது.

Siddheśvara-liṅga Māhātmya (Glory of the Siddheśvara Liṅga)
புலஸ்த்யர் அரசருக்குச் சித்தேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அது பழங்காலத்தில் ஒரு சித்தரால் நிறுவப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. விஸ்வாவசு என்னும் சித்தர் கோபம், அகந்தை, புலன்களை அடக்கி பக்தியுடன் கடுந்தவம் செய்கிறார்; வृषபத்வஜன் சிவன் மகிழ்ந்து நேரில் தரிசனம் அளிக்கிறார். சிவன் வரம் கேட்கச் சொன்னபோது, விஸ்வாவசு—இந்த லிங்கத்தை மனத்தால் நினைத்து தியானிப்பவர்களுக்கும் சிவகிருபையால் வேண்டிய பயன் கிடைக்க வேண்டும் என்று வேண்டுகிறார். சிவன் ‘ததாஸ்து’ என்று அருளி மறைந்து விடுகிறார்; பின்னர் பலர் சித்தேஸ்வரத்தை அடைந்து சித்தி பெறுகின்றனர். லிங்கப் பிரபாவத்தால் விரும்பிய பலன் எளிதில் கிடைக்கத் தொடங்கியதால் யாகம்-தானம் போன்ற தர்மச் செயல்கள் குறைந்து, தேவர்கள் கவலைப்படுகின்றனர். இந்திரன் வஜ்ரத்தால் மறைத்து சித்தி உண்டாவதைத் தடுக்க முயன்றாலும், சித்தேஸன் சன்னிதியால் சித்தி கிடைத்து பாவம் குறைகிறது. சுக்லமோ கிருஷ்ணமோ திங்களன்று சதுர்தசி வந்தால், அன்று ஸ்பரிசிப்பவன் ‘சித்தன்’ எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் தீர்த்தயாத்திரை, வணக்கம், பூஜை ஆகியவற்றை வலியுறுத்தி, நற்கதி பெறலாம் என மகிமை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Śukreśvara-Pratiṣṭhā and the Life-Restoring Vidyā (शुक्रेश्वरप्रतिष्ठा तथा संजीवनीविद्या)
புலஸ்திய முனிவர் அரசனிடம் கூறுகிறார்—தேவர்களால் தைத்யர்கள் தோற்கடிக்கப்பட்டதைப் பார்த்த ப்ருகுவம்சத்துச் சுக்ரர், அவர்களுக்கு மீண்டும் வலிமை பெற வழி என்ன என சிந்தித்து, சங்கரனை ஆராதித்து சித்தி பெற உறுதி கொண்டார். அவர் அர்புத மலைக்கு சென்று குகைபோன்ற ஓர் வாயிலை கண்டடைந்து கடும் தவம் செய்தார்; சிவலிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து தூபம், நறுமணம், லேபனம் முதலியவற்றால் இடையறாது பூஜை செய்தார். ஆயிரம் ஆண்டுகள் நிறைவுற்றபின் மகாதேவர் தோன்றி சுக்ரரின் பக்தியைப் புகழ்ந்து வரம் அளிக்க முன்வந்தார். சுக்ரர், மரணமடைந்த உயிர்களையும் மீட்டெழுப்பும் வித்யையை வேண்டினார்; சிவன் ‘சஞ்சீவனி’ வித்யையை அருளி மேலும் ஒரு வரம் கேட்கச் சொன்னார். அப்போது சுக்ரர் விதியை நிறுவினார்—கார்த்திக மாத சுக்ல அஷ்டமியில் யார் நம்பிக்கையுடன் அந்த லிங்கத்தைத் தொடந்து பூஜை செய்கிறாரோ, அவர் சிறிதளவும் மரணபயம் இன்றி இவ்வுலகிலும் மறுலகிலும் விரும்பிய பயன்களைப் பெறுவார். சிவன் மறைந்தபின் சுக்ரர் அந்த வித்யையால் போரில் இறந்த பல தைத்யர்களை மீண்டும் உயிர்ப்பித்தார். இறுதியில் அந்தத் தலத்தின் முன்புறம் பாவநாசகமான தூய மகாகுண்டம் இருப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது; அங்கே நீராடினால் பாவங்கள் நீங்கும், அங்கே செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும், எளிய தர்ப்பணம்கூட பலன் தரும்—ஆகவே அங்கே நீராட முயல வேண்டும்।

मणिकर्णिका-तीर्थ-माहात्म्य (Maṇikarṇikā Tīrtha Māhātmya)
புலஸ்த்யர் அரசருக்குச் சொல்லுகிறார்—புகழ்பெற்ற பாபநாசக மணிகர்ணிகா தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். மலைக்குள் உள்ள பள்ளத்தாக்கு போன்ற இடத்தில் வாலகில்ய முனிவர்கள் அழகிய குண்டம் ஒன்றை அமைத்துள்ளனர். அங்கே சூரிய கிரகணத்தின் மதிய வேளையில் தாகத்தால் வாடிய கிராதப் பெண் மணிகர்ணிகா—கருமையும் பயங்கரத் தோற்றமும் உடையவளென வர்ணிக்கப்படுகிறாள்—நீரில் இறங்குகிறாள்; தீர்த்தத்தின் மகிமையால் முனிவர்கள் முன்னே தேவர்களுக்கும் அரிதான தெய்வீக அழகுருவில் வெளிப்படுகிறாள். அவளுடைய கணவன் அழும் குழந்தையால் கலங்கித் தேடி வருகிறான். முனிவர்கள் கூறியபடி குழந்தையுடன் நீரில் இறங்கி ஸ்நானம் செய்கிறான்; ஆனால் கிரகணமோட்சம் வந்ததும் மீண்டும் விகார ரூபம் அடைந்து, துயரத்தில் அதே நீரிடத்திலேயே உயிர் விடுகிறான். பதிவிரதை மணிகர்ணிகா சிதையில் புகத் தீர்மானிக்கிறாள்; முனிவர்கள் கேட்கிறார்கள்—தெய்வீக ரூபம் பெற்றபினும் பாவி/விகாரமான கணவனை ஏன் தொடர வேண்டும்? அவள் பதிவிரத தர்மத்தை விளக்குகிறாள்—பெண்ணுக்கு மூன்று உலகங்களிலும் கணவனே ஒரே சரணம்; அவர் அழகானவராக இருந்தாலும் அசிங்கமானவராக இருந்தாலும், செல்வமுள்ளவராக இருந்தாலும் வறியவராக இருந்தாலும், நிலை எதுவாயினும்; குழந்தையை முனிவர்களிடம் ஒப்படைக்கிறாள். கருணையால் முனிவர்கள் கணவனை மீண்டும் உயிர்ப்பித்து, சுபலக்ஷணங்களுடன் தகுந்த ரூபம் அளிக்கிறார்கள். தெய்வ விமானம் வந்து தம்பதியர் மகனுடன் ஸ்வர்க்கம் செல்கிறார்கள். வரம் பெற்ற மணிகர்ணிகா—அங்குள்ள மகாலிங்கம் தன் பெயரால் புகழ்பெற வேண்டும் என வேண்டுகிறாள்; முனிவர்கள் தீர்த்தம் ‘மணிகர்ணிகா’ எனப் பிரசித்தி பெறும் என உறுதிப்படுத்துகிறார்கள். இறுதிப் பலன்—சூரிய கிரகணத்தில் ஸ்நான-தானம் செய்தால் குருக்ஷேத்திர சம பலன்; ஒருமுகமாக ஸ்நானம் செய்தால் வேண்டியது நிறைவேறும்; ஆகவே முயன்று ஸ்நானம் செய்து, இயன்ற அளவு தானம் செய்து, தேவர்-ரிஷி-பித்ரு தர்ப்பணங்களைச் செய்ய வேண்டும்.

पंगुतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Pangu-tīrtha Māhātmya: The Glory of Pangu Tirtha)
இந்த अध्यாயத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் பங்கு-தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; இது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் பரிசுத்த தீர்த்தம் எனப் போற்றப்படுகிறது. ச்யவன வம்சத்தில் பிறந்த பங்கு என்ற பிராமணன் நடக்க இயலாத நிலையில் இருந்தான்; உறவினர்கள் இல்லப்பணிகளுக்குச் சென்று அவனைத் தனியாக விட்டதால் அவன் துயருற்றான். அவன் அர்புதாசலத்தை அடைந்து ஒரு ஏரியை கண்டுபிடித்து கடும் தவம் செய்கிறான்; சிவலிங்கத்தை நிறுவி கந்தம், புஷ்பம், நைவேத்யம் முதலியவற்றால் ஒழுங்குடன், நம்பிக்கையோடு வழிபடுகிறான். பின்னர் காற்றையே உணவாகக் கொண்டு, ஜபம் மற்றும் ஹோமம் செய்து நீண்ட காலம் துறவறத்தைத் தொடர்கிறான். தவத்தில் மகிழ்ந்த மகாதேவர் நேரில் உரைத்து வரம் அளிக்கிறார். பங்கு—இந்த தீர்த்தம் தன் பெயரால் புகழ்பெற வேண்டும், இங்கே சிவகிருபையால் தன் ஊனமடைந்த நிலை நீங்க வேண்டும், பார்வதியுடன் சிவன் நிரந்தரமாக இங்கு சன்னிதியாக இருக்க வேண்டும் என்று வேண்டுகிறான். ஈசுவரன் வரம் அளித்து சைத்ர சுக்ல சதுர்தசி நாளில் சிறப்பு சன்னிதி உறுதி செய்கிறார். பலன்—ஸ்நானமாத்திரத்தால் பங்கு தெய்வீக ரூபம் பெறுகிறான்; அந்தத் திதியில் ஸ்நானம் செய்பவர்கள் ஊனமின்றி, மங்களமான மாற்றுருவை அடைகிறார்கள்.

यमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of Yama-tīrtha
புலஸ்த்யர் அரசனை யமதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அது ஒப்பற்ற புண்ணியத் தலம்—நரகநிலைகளிலிருந்தும் உயிர்களை விடுவித்து, பாவத்தை அழிக்கிறது. உதாரணமாக சித்ராங்கதன் என்னும் அரசன் கதையாய் வருகிறது. அவன் மிகுந்த பேராசை கொண்டவன், கொடூரன், தேவர்கள்‑பிராமணர்களை ஒடுக்குபவன், திருட்டும் பரஸ்த்ரீகமனமும் பழக்கமானவன், சத்திய‑சுத்தியற்றவன், வஞ்சகமும் பொறாமையும் ஆட்கொண்டவன். அர்புத மலைவில் வேட்டையாடி தாகத்தால் சோர்ந்து ஒரு நீர்நிலைக்குள் இறங்க, அங்கே கிராஹம் (முதலை) அவனைப் பிடித்து அவன் இறக்கிறான். யமதூதர்கள் அவனை கடும் நரகங்களில் தள்ளுகின்றனர்; ஆனால் யமதீர்த்தத்தில் மரணத்தொடர்பு ஏற்பட்டதனால் அந்த நரகங்களில் உள்ள உயிர்களுக்கும் எதிர்பாராத நிம்மதி தோன்றுகிறது. அதிசயித்த தூதர்கள் தர்மராஜனிடம் இதை அறிவிக்கிறார்கள். யமன் கூறுகிறான்—பூமியில் அர்புதாசலத்தின் அருகே நான் தவம் செய்த எனக்குப் பிரியமான தீர்த்தம் உள்ளது; அந்த எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் தீர்த்தத்தில் இறப்போர் உடனே விடுவிக்கப்பட வேண்டும். யமனின் ஆணையால் அரசன் விடுதலை பெற்று, அப்ஸரஸ்களுடன் சொர்க்கத்தை அடைகிறான். பின்னர் விதி கூறப்படுகிறது—பக்தியுடன் அங்கே நீராடுபவன் முதுமை‑மரணமற்ற பரம நிலையைக் பெறுவான். குறிப்பாக சைத்ர சுக்ல திரயோதசியில் முழு முயற்சியுடன் நீராடி, அங்கே முறையாக சிராத்தம் செய்தால் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் சொர்க்கத்தில் வாசம் பெறுவர்.

वाराहतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Glory of Varāha Tīrtha)
புலஸ்திய முனிவர் அரசனுக்கு ஹரிக்கு மிகவும் பிரியமான, பாவநாசகமான வாராஹ தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். வாராஹ அவதாரத்தில் பகவான் விஷ்ணு பூமியை உயர்த்தி ஆறுதல் அளித்த நிகழ்வு நினைவூட்டப்படுகிறது; பின்னர் வரமாக, அந்தத் தீர்த்தத்தில் வாராஹ ரூபத்திலேயே தங்க வேண்டுமென பூமாதேவி வேண்டுகிறாள். எல்லா உயிர்களின் நலனுக்காக அர்புத மலைப்பகுதியில் அந்த ரூபத்திலேயே தங்குவதாக பகவான் ஒப்புக்கொள்கிறார். தெய்வத்தின் முன் உள்ள தூய ஏரியில் மாக மாதம், சுக்ல பக்ஷம், ஏகாதசி நாளில் பக்தியுடன் நீராடுதல் மிகப் புனிதம் எனச் சொல்லப்படுகிறது; பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாபங்களிலிருந்தும் விடுதலை தருவதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. அங்கே நம்பிக்கையுடன் ஸ்ராத்தம் செய்தால் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் திருப்தியடைவார்கள். இறுதியில் தானநெறி—குறிப்பாக கோதானம்—மிக உயர்வாகப் புகழப்படுகிறது; நீண்ட சொர்க்கவாசத்தை அளிக்கும் என விதிக்கப்படுகிறது. ஸ்நானம், விரதம், தர்ப்பணம், பிண்டதானம், தானம் ஆகியவற்றை ஒருங்கே ஆற்றினால் பித்ருக்களுடன் விஷ்ணு-சாலோக்யம் பெறலாம் என अध्यாயம் நிறைவுறுகிறது.

चन्द्रक्षय-शाप-निवारणं तथा प्रभासतীर्थमाहात्म्यम् | Candra’s Curse, Remediation, and the Māhātmya of Prabhāsa Tīrtha
புலஸ்தியர் இவ்வத்யாயத்தில் சந்திரனின் குறைவு-வளர்ச்சி காரணத்தையும் பிரபாச தீர்த்தத்தின் மகிமையையும் கூறுகிறார். தக்ஷனின் இருபத்தேழு மகள்கள்—அஸ்வினி முதலிய நக்ஷத்திர ரூபிகள்—சந்திரனுக்கு மணமுடிக்கப்படுகின்றனர்; ஆனால் சந்திரன் ரோஹிணியிடம் மட்டும் பாகுபாடு காட்டி மற்ற மனைவிகளைப் புறக்கணிக்கிறான். மகள்கள் தந்தையிடம் முறையிட, தக்ஷன் அனைவரிடமும் சமமாக நடக்கச் சொல்லி அறிவுறுத்துகிறார். சந்திரன் ஒப்புக்கொண்டும் மீண்டும் அதையே செய்ததால், கோபித்த தக்ஷன் யக்ஷ்மா நோயால் சந்திரன் க்ஷயமடையச் சாபமிடுகிறார். க்ஷயமடைந்த சந்திரன் சிவபக்தியால் பரிகாரம் தேடி அர்புதத்தில் கோபநிக்ரஹத்துடன் தவம் செய்து ஜப-ஹோமங்களில் ஈடுபடுகிறான். சிவன் தரிசனம் தந்து—தக்ஷ சாபம் முற்றிலும் நீங்காது, ஆனால் ஒழுங்குபடுத்தப்படும்; சந்திரன் எல்லா மனைவிகளையும் சமமாக மதித்தால் கிருஷ்ணபக்ஷத்தில் குறைவு, சுக்லபக்ஷத்தில் வளர்ச்சி ஏற்படும் என அருள்கிறார். பின்னர் சந்திரன் தீர்த்தபலன் கேட்க, பிரபாசத்தில் திங்கட்கிழமை (சோமவாரம்) ஸ்நானம், குறிப்பாக சோமயோகத்தில், உயர்ந்த நிலை தரும்; இங்கு ஸ்ராத்தம், பிண்டதானம் செய்தால் கயா ஸ்ராத்தத்துக்கு ஒப்பான பித்ருபுண்ணியம் கிடைக்கும் என சிவன் உறுதிப்படுத்துகிறார். இத்தலம் ‘பிரபாச தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெறும்; சந்திரன் தக்ஷகன்யைகளிடம் சமநிலை கொண்டு நடக்கத் தொடங்குகிறான்.

पिण्डोदकतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Piṇḍodaka Tīrtha)
புலஸ்தியர் பிண்டோதக தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். பிண்டோதகன் என்ற ஒரு பிராமணன் மந்தபுத்தியுடையவன்; குருவின் போதனையின்போதும் படிப்பை நிறைவு செய்ய இயலவில்லை. அவமானமும் மனவேதனையும் காரணமாக அவனுக்கு தீவிர வைராக்யம் உண்டாகி, மலைக் குகையில் ஒதுங்குகிறான்; தன்னுள் வாக்கும் கல்வியும் எழவில்லை என எண்ணி மரணத்தையே விரும்புகிறான். அந்த ஒராந்த இடத்தில் தேவி சரஸ்வதி தோன்றி அவன் துயரக் காரணத்தை கேட்கிறாள். குருவால் இகழப்பட்டதுபோல் உணர்ந்த வேதனையையும் தன் இயலாமையையும் அவன் தெரிவிக்கிறான். தேவி தாம் அந்த புனித மலையில் வாசிப்பவள் என அறிமுகப்படுத்தி வரம் அளிப்பதாகச் சொல்லி, காலக் குறியீடாக—திரயோதசி திதியில் நிசாமுகத்தில்—என்று நிர்ணயிக்கிறாள். பிண்டோதகன் சர்வஞ்ஞத்துவமும், தீர்த்தம் தன் பெயரால் புகழ்பெறவும் வேண்டுகிறான். தேவி இரு வரங்களையும் அருளி, குறிப்பிட்ட நேரத்தில் அங்கு நீராடினால் மந்தபுத்தியுடையவரும் சர்வஞ்ஞத்துவம் பெறுவர் என்றும், தாம் அங்கு எப்போதும் சன்னிதியாக இருப்பேன் என்றும் உறுதிப்படுத்துகிறாள். பின்னர் தேவி மறைந்து விடுகிறாள்; பிண்டோதகன் சர்வஞ்ஞனாகி இல்லம் திரும்பி அனைவரையும் வியப்புறச் செய்து, தீர்த்தத்தின் பெருமையை உலகெங்கும் பரப்புகிறான்.

Śrīmātā-Āvirbhāva, Deva-Stuti, and the Pādukā-Pratiṣṭhā at Arbudācala (श्रीमाता-आविर्भावः, देवस्तुतिः, पादुकाप्रतिष्ठा)
புலஸ்தியர் யயாதிக்கு ஸ்ரீமாதாவின் மகிமையை உரைக்கிறார். ஸ்ரீமாதா பரம சக்தி—எங்கும் நிறைந்தவள், அர்புதாசலத்தில் நேரடியாக வாசிப்பவள், இம்மை-மறுமை இரண்டிலும் இலக்குகளை அளிப்பவள். அப்போது தைத்யராஜன் கலிங்கன் (பின்னர் நிகழ்வில் பாஷ்கலி என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறான்) மூன்று உலகங்களையும் அடக்கி தேவர்களை இடம்பெயரச் செய்து யாகப் பங்குகளை அபகரிக்கிறான். தேவர்கள் அர்புதத்திற்கு வந்து கடும் தவம் செய்கிறார்கள்—பலவகை விரதங்கள், உபவாசங்கள், பஞ்சாக்னி சாதனை, ஜப-ஹோமம், தியானம்—என்று தேவியை வழிபட்டு தர்மம் நிலைபெற வேண்டுகின்றனர். நீண்ட காலத்திற்குப் பின் தேவி படிப்படியாக பல ரூபங்களில் தோன்றி இறுதியில் கன்னி ரூபத்தில் தரிசனம் அளிக்கிறாள். தேவர்கள் ஸ்தோத்திரங்களால் அவளை உலகச் செயல்களின் அதிஷ்டாத்ரி, குணஸ்வரூபிணி, மேலும் லக்ஷ்மி, பார்வதி, சாவித்ரி, காயத்ரி முதலிய மகாதேவிகளின் ஒருமை எனப் போற்றுகின்றனர். தேவி வரங்களை அளித்தாலும், தேவரும் அசுரரும் தன் படைப்பே என்று கூறி அளவான தலையீட்டைத் தேர்கிறது—தூதனை அனுப்பி தைத்யனை ஸ்வர்கத்தை விட்டுவிட ஆணையிடுகிறது. தைத்யனின் அகந்தை அதிகரித்து தேவியிடம் கட்டாய முன்மொழிவாக மாற, தேவி தன் சன்னிதியிலிருந்து பயங்கர சேனையை உருவாக்கி அவன் படைகளை அழிக்கிறாள். முன்னர் பெற்ற வரத்தால் தைத்யன் அமரன்/அசையாதவன் எனக் கூறப்படுவதால், தேவி அவனை முழுதாக வதம் செய்யாமல் தன் பாதுகைகளை நிறுவி கட்டுப்படுத்தி பாதுகாப்பு அமைப்பை பிரதிஷ்டை செய்கிறாள். அர்புதத்தில் குறிப்பாக சைத்ர சுக்ல சதுர்தசி நாளில் தன் சன்னிதியை வாக்குறுதி அளிக்கிறாள்; அங்கு தரிசனமும் பாதுகா பூஜையும் அபார புண்யம், மோக்ஷத்திற்கு உதவும் பயன், மீண்டும் மீண்டும் வரும் பந்தனத்திலிருந்து விடுதலை அளிக்கும். இறுதியில் பலश्रுதி—இந்த வரலாற்றை பக்தியுடன் வாசித்தாலோ ஸ்துதி செய்தாலோ பெரும் பாபங்கள் நீங்கி ஞானமய பக்தி வளர்கிறது.

शुक्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Śukla Tīrtha)
புலஸ்திய முனிவர் அரசனிடம் ‘சுக்ல தீர்த்தம்’ எனும் ஒப்பற்ற தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். சாமிலாக்ஷன் என்ற வண்ணான், நீலச் சாயத்தில் வைத்த துணிகள் கெட்டுப்போனதைப் பார்த்து அஞ்சி, குடும்பத்துடன் தப்பிச் செல்ல எண்ணுகிறான். அவன் மனமுடைந்த மகள், மீனவர் சமூகத்தைச் சேர்ந்த தாச-கன்னியிடம் துயரைச் சொல்கிறாள். அவள் ஒரு நடைமுறை வழியைச் சொல்கிறாள்—அர்புதத்தில் ஒரு நிர்ஜரம் உள்ளது; அதன் நீரில் எறியப்படும் பொருள் உடனே ‘சுக்லம்’ எனும் வெண்மையை அடையும்; மீனவர்களும் அவள் சகோதரர்களும் அந்த நீரின் பலனை அறிவார்கள். வண்ணான் அவள் சொன்னபடி அங்கே துணிகளைத் துவைக்க, அவை உடனே பிரகாசமான வெண்மையுடன் மின்னுகின்றன; அச்சத்தின் காரணம் நீங்குகிறது. நிகழ்வை அவன் அரசனிடம் அறிவிக்கிறான். அரசனும் பிற நிறமூட்டிய துணிகளை நீரில் போட்டு அதே மாற்றத்தைப் பார்த்து, விதிப்படி ஸ்நானாதி கர்மங்களைச் செய்கிறான். பின்னர் அரசன் அரசாட்சியைத் துறந்து அந்தத் தீர்த்தத்தில் தவம் செய்து, தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் உயர்ந்த சித்தியை அடைகிறான். பலன் கூறுவது—ஏகாதசியில் அங்கே ஸ்ராத்தம் செய்தால் குலம் உயர்ந்து ஸ்வர்கப் பிராப்தி கிடைக்கும்; அங்கே ஸ்நானம் செய்தால் உடனடியாகப் பாபநாசம் ஏற்பட்டு நிர்பாபத்துவம் பெறப்படும்.

कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनम् (Kātyāyanī Māhātmya—Account of the Goddess’s Glory at Arbuda)
புலஸ்த்யர் அரசனிடம், பிரபாசக் கண்டத்தில் அர்புத மலைக்குச் செல்லும் புனிதப் பாதையையும், அங்கு உள்ள குகையில் சும்பனை அழித்த தேவியான காத்தியாயனி சாக்ஷாத் வாசம் செய்வதையும் கூறுகிறார். சும்பன் எனும் வல்லமைமிக்க அசுரன், சங்கரனின் வரத்தால் ‘பெண் தவிர வேறு யாராலும் கொல்ல முடியாதவன்’ ஆகி, தேவர்களை வென்று உலகை ஆட்சி செய்தான். தேவர்கள் அர்புதத்தில் அடைக்கலம் கொண்டு தவம் செய்து, தேவியின் பிரத்யட்ச ரூபத்தைப் போற்றி, சும்பவதம் மூலம் தர்ம ஒழுங்கை மீட்டருள வேண்டுகின்றனர். தேவி பெண் என்று அறிந்த சும்பன் அவமதித்து அவளைப் பிடித்து வர அசுரர்களை அனுப்புகிறான்; தேவி ஒரே பார்வையால் அவர்களைச் சாம்பலாக்குகிறாள். கோபத்தில் வாளுடன் சும்பன் தானே வந்தாலும் அவனும் எரிந்து அழிகிறான்; மீதமுள்ள அசுரர்கள் பாதாளத்துக்கு ஓடுகின்றனர். தேவர்கள் தேவியை ஸ்துதி செய்து வரம் கேட்க, அவள் அர்புதத்தில் நித்தியமாகத் தங்கி அந்த இடத்தை எப்போதும் தெய்வசுலபமாக்குவேன் என அறிவிக்கிறாள். யாக-தானமின்றி சொர்க்கம் எளிதாகிவிடுமோ என்ற சந்தேகத்திற்கு, ‘சுக்லாஷ்டமியில் தேவர்கள் அங்கு தேவியைத் தரிசிப்பர்’ என்ற காலநியமம் கூறப்படுகிறது. பலன்: சுக்லாஷ்டமியில் அமைதியான மனத்துடன் தேவியைத் தரிசிப்பவன், கடினமான விருப்பங்களையும் நிறைவேற்றிக் கொள்கிறான்.

पिंडारकतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Piṇḍāraka Tīrtha)
புலஸ்த்யர் பிண்டாரக தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார்; அது பாபஹரமான தீர்த்தமாகப் புகழ்பெற்றது. மங்கி என்னும் எளிய மனத்தையுடைய பிராமணன், தொடக்கத்தில் பிராமணக் கடமைகளில் தேர்ச்சி இல்லாதவன்; அழகிய மலையில் எருமையை மேய்த்து செல்வம் ஈட்டுகிறான். பெரும் சிரமத்துடன் சிறிய காளை ஜோடியை வாங்கியபின், எதிர்பாராத விதமாக ஒட்டகத்துடன் தொடர்பான நிகழ்வில் காளைகளின் கழுத்துகள் சிக்கி அவை அழிகின்றன. இந்தத் திருப்பத்தால் மங்கிக்கு வைராக்யம் உண்டாகி, கிராம வாழ்க்கையைத் துறந்து வனத்திற்குச் சென்று, அர்புத மலையின் ஒரு நிர்ஜர (ஊற்று/அருவி) அருகே அடைகிறான். அங்கே முக்கால ஸ்நானமும் நீடித்த காயத்ரீ ஜபமும் செய்து, சுத்தியடைந்து திவ்யதரிசனம் பெறுகிறான். அதே காலத்தில் சங்கரன் (சிவன்) கௌரியுடன் மலையில் விஹரித்துச் செல்ல, தவசி அவரைத் தரிசிக்கிறான். மங்கி பக்தியுடன் வணங்கி வரம் கேட்கிறான்—உலகப் பயன் அல்ல; சிவனின் கணமாகும் நிலையும், தீர்த்தம் தன் பெயரால் ‘பிண்டாரக’ என்று புகழ்பெற வேண்டும் என்பதும். சிவன் அருள்கிறான்: மரணத்திற்குப் பின் அவன் கணமாகுவான்; அந்த இடம் பிண்டாரக என அழைக்கப்படும்; மகாஷ்டமி நாளில் சிவனின் சிறப்பு சன்னிதி இருக்கும். அஷ்டமி திதியில் ஸ்நானம் செய்பவர்கள் சிவன் நித்யமாக நிலைபெறும் பரமபதத்தை அடைவார்கள். மந்திரத்துடன் ஸ்நான விதியும், தானத்தின் மகிமையும் கூறப்பட்டு, குறிப்பாக அஷ்டமியில் எருமை தானம் இம்மையும் மறுமையும் வேண்டிய பலனைத் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Kanakhala Tīrtha)
புலஸ்தியர் அரசனிடம் பாபநாசக மலைமேல் உள்ள கனகள தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். முன்பு சுமதி என்னும் அரசன் சூரியகிரகணத்தில் அர்புதத்திற்கு சென்று, பிராமணர்களுக்குத் தானமாக அளிக்கச் சுத்தமான பொன்னைக் கொண்டு சென்றான். கவனக்குறைவால் அந்தப் பொன் நீரில் விழுந்து, எவ்வளவு தேடியும் கிடைக்கவில்லை; மனவருத்தத்துடன் வீடு திரும்பி, பின்னர் மற்றொரு கிரகணத்தில் நீராட மீண்டும் அங்கே வந்தான். அப்போது ஒரு அசரீரி வாக்கு ஒலித்தது—இந்த இடத்தில் இவ்வுலகிலும் மறுவுலகிலும் “இழப்பு” இல்லை; நீரில் விழுந்த பொன் கோடிகுணமாகப் பெருகி வெளிப்படும். முன் நிகழ்ந்த தவறுக்கான பச்சாத்தாபம், எதிர்காலத்தில் செய்யும் ஸ்ராத்தம் மற்றும் தானங்களில் ‘எண்ணிக்கை/அளவு’ எனப் பயன் தரும். வாக்கின் கட்டளையின்படி தேடியபோது, ஒளிவீசும் மிகுந்த, பலமடங்கு பொன்னைக் கண்டெடுத்தான். தீர்த்தத்தின் வல்லமையை உணர்ந்து, அவன் பிராமணர்களுக்கு பெருந்தானம் செய்து அதை பித்ருதேவதைகளுக்காக அர்ப்பணித்தான். அந்தத் தானத்தின் பலனால் அவன் ‘தனத’ எனும் யக்ஷனாகி, பலவகை செல்வங்களை வழங்குபவன் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் விதி—இந்தத் தீர்த்தத்தில் சூரியகிரகணத்தில் செய்யும் ஸ்ராத்தம் ஆकल्पம் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும்; நீராடுதல் ரிஷிகள், தேவர்கள், மகாநாகர்களை மகிழ்வித்து உடனே பாபநாசம் செய்கிறது. ஆகவே இயன்ற அளவு நீராடலும், தானமும், ஸ்ராத்தமும் செய்ய வேண்டும்.

चक्रतीर्थप्रभाववर्णनम् | Description of the Efficacy of Cakra Tīrtha
புலஸ்த்யர் அரசக் கேட்பவரிடம்—புகழ்பெற்ற சக்ரதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்தத் தீர்த்தத்தின் புனிதத்திற்குக் காரணமாக ஒரு பழங்கதை கூறப்படுகிறது—முன்னொரு காலத்தில் பிரபுவிஷ்ணு தானவர்களைப் போரில் அழித்து அங்கேயே தமது சக்ரத்தை விடுத்தார்/விடுவித்தார். பின்னர் தெளிந்த நிர்ரத்தில் நீராடி நீரைத் தூய்மைப்படுத்தினார்; அந்தத் தெய்வத் தொடுதலாலேயே இத்தீர்த்தத்திற்கு விசேஷ மெத்தியத்துவம் ஏற்பட்டதாக உரை விளக்குகிறது. அடுத்து விதி—ஹரியின் சயனம் மற்றும் போதனம் காலங்களில் இங்கே சிராத்தம் செய்பவரின் பித்ருக்கள் ஒரு கல்பம் முழுவதும் திருப்தியடைவார்கள். இறுதியில் இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் உள்ள அர்புதகண்டத்தின் 27ஆம் அதிகாரம் எனக் கொலோபன் கூறுகிறது.

मानुष्यतीर्थप्रभाववर्णनम् | The Glory and Efficacy of Mānuṣya-Tīrtha
புலஸ்த்ய முனிவர் அரசரிடம் “மாநுஷ்ய-ஹ்ரதம்/மாநுஷ்ய-தீர்த்தம்” எனப்படும் மிகப் புண்ணியமான நீர்தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். அங்கு நீராடினால் மனிதநிலை உறுதியாகும்; கடும் பாவச்சுமை உடையவரும் விலங்கு பிறவிக்குத் தள்ளப்படார் என்பதே இவ்வத்யாயத்தின் தத்துவக் கூறு. கதையில் வேட்டையாடிகளால் விரட்டப்பட்ட மான்களின் கூட்டம் அந்த நீரில் இறங்கியவுடன் உடனே மனிதர்களாக மாறி, முன்பிறவியின் நினைவையும் தக்கவைத்துக் கொள்கிறது. ஆயுதங்களுடன் வந்த வேட்டையாடிகள் மான்களின் வழியை வினவ, புதிதாய் மனிதரானவர்கள்—இம்மாற்றம் தீர்த்தத்தின் சக்தியாலேயே நிகழ்ந்தது என விளக்குகின்றனர். அப்போது வேட்டையாடிகள் ஆயுதங்களை விட்டு நீராடி “சித்தி” பெறுகின்றனர். தீர்த்தத்தின் பாவநாச சக்தியைப் பார்த்து சக்ரன் (இந்திரன்) தூளை நிரப்பி அதை மங்கச் செய்ய முயல்கிறான்; ஆனாலும் மரபுப்படி அதன் பலன் குறையாது. புதாஷ்டமி நாளில் அங்கு நீராடுவோர் விலங்குத்தன்மை அடையார்; சிராத்த-தானங்களால் பித்ருமேதத்தின் முழுப் பலனையும் பெறுவர்.

Kapilā-tīrtha Māhātmya (कपिलातीर्थमाहात्म्यम्) — The Ethics of Satya and Pilgrimage Merit
புலஸ்தியர் கபிலா-தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய சிறந்த முறையையும், அங்கு நீராடினால் சேர்க்கப்பட்ட குற்றங்கள் நீங்கும் என்ற மகிமையையும் கூறுகிறார். சுப்ரபா என்னும் அரசன் வேட்டையாசையில், பால் குடிக்கும் குட்டியைப் பேணிக் கொண்டிருந்த மானை கொல்கிறான். இறுதிக் கணத்தில் அந்த மான் இது க்ஷாத்திர-தர்மத்திற்கு விரோதம் எனக் கண்டித்து, அரசன் மலைச்சரிவில் கொடிய புலியாக மாறுவான்; கபிலா என்ற பால் தரும் பசுவைச் சந்தித்தால் விடுதலை பெறுவான் என்று சாபமிடுகிறது. சாபத்தால் அரசன் புலியாகி, பின்னர் கூட்டத்திலிருந்து பிரிந்த கபிலாவை எதிர்கொள்கிறான். கபிலா தன் கன்றிடம் சென்று வர அனுமதி கேட்டு, திரும்பி வருவேன் என்று வாக்குறுதி அளிக்கிறாள். வாக்குறுதி மீறினால் பெரும் பாபம் ஏற்படும் எனத் தன்னையே சபித்து பல சத்தியவாக்குகளால் தன் உண்மையை உறுதிப்படுத்துகிறாள். அவளின் சத்தியத்தால் உருகிய புலி அவளை விடுகிறது. கபிலா கன்றுக்கு பால் ஊட்டி, விழிப்பும் பேராசைத் துறப்பும் போதித்து, தன் சமூகத்திடம் விடைபெற்று, சொன்னபடி மீண்டும் வருகிறது. அப்போது சத்தியம் ஆயிரம் அசுவமேதங்களைவிட உயர்ந்தது எனப் புகழப்படுகிறது; புலி அவளை விடுவிக்க, அதே கணத்தில் அரசன் மனித உருவை மீட்கிறான். கபிலா நீர் கேட்டபோது அரசன் அம்பால் நிலத்தைப் பிளந்து தூய, குளிர்ந்த ஊற்றை வெளிப்படுத்துகிறான். தர்மம் நேரில் தோன்றி வரங்கள் அளித்து, தீர்த்தத்தின் பெயரும் பலன்களும் கூறுகிறது—சிறப்பாக சதுர்தசி நாளில் நீராடல், சிராத்தம், தானம் செய்தால் பெருகிய, அழியாத புண்ணியம் கிடைக்கும்; சிறு உயிர்களுக்கும் அந்த நீர்த் தொடுதல் நன்மை தரும். இறுதியில் தெய்வ விமானங்கள் வந்து கபிலா, அவள் கூட்டம், அரசன் ஆகியோர் தெய்வநிலையை அடைகின்றனர். முடிவில், இயன்ற அளவு அங்கு ஸ்நானம்-சிராத்தம்-தானம் செய்யுமாறு உபதேசிக்கப்படுகிறது.

अग्नितीर्थमाहात्म्य (Agni-tīrtha Māhātmya: The Glory of Agni Tirtha)
புலஸ்தியர் யயாதிக்கு அக்னி-தீர்த்தத்தை தரிசித்து நீராடுமாறு உபதேசிக்கிறார்—இது மிகப் புனிதமான தலம்; ஒருகாலத்தில் அக்னி ‘மறைந்தார்’ போல ஆகி, பின்னர் தேவர்கள் அவரை மீட்டனர். பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் நீடித்த மழையின்மையால் பஞ்சம் ஏற்பட்டு சமூக ஒழுங்கு சிதைகிறது. பசியால் தளர்ந்த விஸ்வாமித்ரர் சண்டாள குடியிருப்பை அடைந்து இறந்த நாயைக் கண்டுபிடித்து சமைத்து அக்னியில் ஆஹுதி செலுத்துகிறார்; இதை ‘அபக்ஷ்ய-பக்ஷணம்’ எனும் மாசுக்கருமம் என்று கூறுகின்றனர். அசுத்த ஆஹுதிகளுக்கு கட்டாயப்படுத்தப்படுவதை விரும்பாத அக்னி, மழையின்மைக்கு காரணம் இந்திரனின் ஆட்சித் தவறு என எண்ணி மனித உலகிலிருந்து விலகுகிறார். அதனால் அக்னிஷ்டோமம் போன்ற யாகங்கள் தடைபட்டு, உலக நிலை குலைகிறது. தேவர்கள் அக்னியைத் தேடுகின்றனர்; ஒரு சுகன் (கிளி) அவர் சென்ற வழியைச் சுட்டுகிறது. அக்னி முதலில் சாமி/அச்வத்த மரத்தில், பின்னர் அர்புத மலைக்கருகிலுள்ள நீர்நிலையிலும் மறைந்து காணப்படாமல் இருக்கிறார். ஒரு தர்துரன் (தவளை) நிர்ஜரத்தில் அவர் இருப்பிடத்தை வெளிப்படுத்த, அக்னி அதற்கு ‘விஜிஹ்வத்வம்’ (நாக்குக் குறை) என்ற சாபம் அளிக்கிறார். தேவர்கள் அக்னியைப் போற்றி—அவர் தேவர்களின் வாய், யாகத்தின் உயிர், பிரபஞ்சத்தின் ஆதாரம் என்கிறார்கள். அக்னி தன் குறையைச் சொல்லி, அசுத்த ஆஹுதிகள் காரணமாகவே தாம் விலகினேன் எனத் தெரிவிக்கிறார். இந்திரன் தேவாபி-பிரதீப-சாந்தனு வாரிசுக் கதையுடன் தொடர்புடைய அரச-தர்ம காரணத்தை விளக்கி, மேகங்களுக்கு மழை பொழிய ஆணையிடுகிறார். மழை மீண்டதும் அக்னி மகிழ்ந்து அங்கேயே தங்க ஒப்புக்கொண்டு, அந்த நீர்நிலையே ‘அக்னி-தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற வேண்டுமென வேண்டுகிறார். பலश्रுதி—விதிப்படி நீராடினால் அக்னிலோகம், எள்ளுதானம் செய்தால் அக்னிஷ்டோமப் பலன், இந்த மஹாத்மியத்தை ஓதுதல்/கேட்பதால் பகல்-இரவு சேர்த்த பாவங்கள் நீங்கும்.

रक्तानुबन्धतीर्थ-माहात्म्य (Māhātmya of the Raktānubandha Tīrtha)
புலஸ்திய முனிவர் புகழ்பெற்ற ரக்தானுபந்த தீர்த்தத்தை மையமாகக் கொண்டு ஒரு பிராயச்சித்தக் கதையை உரைக்கிறார். போரிலிருந்து திரும்பிய இந்திரசேனன், மனைவி சுனந்தையின் பத்திவிரதத் திடத்தைச் சோதிக்க வஞ்சகத் தூதனை அனுப்பி தன் மரணச் செய்தியைப் பொய்யாகச் சொல்லச் செய்தான். பதிப்ராணையான சுனந்தை அதை கேட்டவுடன் உயிர் துறந்தாள். அதனால் அரசனுக்கு ஸ்த்ரீவதத் தோஷத்தின் கர்மவிளைவாக இரண்டாம் நிழல் தோன்றுதல், உடலில் பாரம், தேஜஸ் குறைதல், துர்நாற்றம் போன்ற அசுத்த அறிகுறிகள் ஏற்பட்டன. சுத்திக்காக அவன் இறுதிச்சடங்குகளைச் செய்து, காசி, கபாலமோசனம் முதலிய பல தீர்த்தங்களை நீண்ட காலம் யாத்திரை செய்தும் தோஷம் நீங்கவில்லை. பல நாள் அலைந்த பின் அர்புத (ஆபு) மலைக்கு வந்து ரக்தானுபந்தத்தில் நீராடியவுடன் இரண்டாம் நிழல் மறைந்து, மங்கள லட்சணங்கள் மீண்டும் வந்தன. ஆனால் தீர்த்த எல்லையைத் தாண்டியதும் தோஷம் மீண்டும் எழுந்தது; உடனே திரும்பி நீராடியபோது மீண்டும் சுத்தி கிடைத்தது—இவ்வாறு தீர்த்தத்தின் எல்லைக்குள் மட்டுமே செயல்படும் மகிமை வெளிப்பட்டது. தீர்த்தத்தின் பரமத்துவத்தை உணர்ந்த அரசன் தானங்கள் செய்து, சிதை அமைத்து, வைராக்யத்துடன் அக்னியில் பிரவேசித்து சிவலோகம் அடைந்தான். பலனுரையில்—அங்கே செய்யும் அர்ப்பணம், ஸ்ராத்தம் மிகப் பெரும் பலன் தரும்; சூரிய சங்கிராந்தியில் நீராடுதல் பிரம்மஹத்த்யா தோஷத்தையும் நீக்கும்; கிரகண காலத்தில் குறிப்பாக கோதானம் முதலிய தானங்கள் ஏழு தலைமுறைகளுக்கு விடுதலை அளிக்கும் எனப் புகழப்படுகிறது.

Mahāvināyaka-prādurbhāvaḥ and Mahāvināyakī-śānti (महाविनायकप्रादुर्भावः / महाविनायकीशान्तिः)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்தியர், யயாதி அரசனுக்கு மகாவிநாயகரின் தரிசன மகிமையும் வழிபாட்டு முறையும் உரைக்கிறார். மகாவிநாயகரை தரிசித்த மாத்திரத்தில் உடனே ‘நிர்விக்நத்வம்’ (தடையின்மை) உண்டாகும் எனக் கூறி, அங்கு சென்று தரிசிக்கச் சொல்கிறார். யயாதி அவரது பெருமை எவ்வாறு ஏற்பட்டது என வினவ, புலஸ்தியர் தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறார்—பார்வதி தன் உடலிலிருந்த லேபத்தால் ஒரு குழந்தை உருவத்தைச் செய்தாள்; பொருள் குறைவால் அது முதலில் தலைஇல்லாததாக இருந்தது. பின்னர் ஸ்கந்தனைத் தலை கொண்டு வரச் சொல்ல, நிகழ்வினால் மிக வலிமையான யானைத் தலை கிடைத்து பொருத்தப்பட்டது. கௌரி தன் சக்தியால் உயிரூட்டி சிவனிடம் அர்ப்பணித்தாள். சிவன் யானைமுகமே அவன் ‘மகத்துவ’த்தின் ஆதாரம் என அறிவித்து ‘மகாவிநாயக’ என்ற நாமம் அளித்து, கணங்களின் தலைமை வழங்கி, எல்லா காரியங்களின் தொடக்கத்திலும் முதலில் நினைக்கப்பட வேண்டியவன் என விதித்தார்—அப்பொழுது எந்தச் செயலும் வீணாகாது, தடைகள் அணுகாது. பின்னர் அவனுடைய அடையாளங்களும் உபகரணங்களும் கூறப்படுகின்றன—ஸ்கந்தன் விளையாட்டு ஆயுதமாகப் பிரியமான குத்தாரத்தைத் தந்தான்; கௌரி மோதகப் பாத்திரத்தைத் தந்தாள்; ஒரு மூஷிகம் தோன்றி அவனுடைய வாகனமாகியது. பலன் கூறலில், மாக சுக்ல சதுர்த்தியில் உபவாசத்துடன் தரிசனம் செய்தால் ஞானம் கிடைக்கும்; அருகிலுள்ள தெளிந்த நீர்க் குண்டத்தில் நீராடி வழிபட்டால் சந்ததிக்கு நலம் உண்டாகும்; ‘கணானாம் த்வே’ மந்திரத்துடன் மூன்று முறை பிரதட்சிணை செய்தால் அனர்த்தம் நீங்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் யயாதி மகாவிநாயகீ-சாந்தி விதியை கேட்கிறான். புலஸ்தியர்—தோஷமற்ற நாள், வலிமையான சந்திரநிலை தேர்ந்து, வேதி-மண்டபம் அமைத்து அஷ்டதள தாமரை மண்டலம் வரைய வேண்டும்; லோகபாலர், மாத்ருகைகளை ஆவாஹனம் செய்து, நீர்நிறைந்த கலசம் நிறுவி அர்ப்பணங்கள் செய்ய வேண்டும்; கிரஹஹோமம் உட்பட ஹோமம் நடத்தி, ‘கணானாம் த்வே’ மந்திரத்தை பெருஞ்செண்ணிக்கையில் ஜபித்து, ஸ்ரீஸூக்தம் முதலிய வேதப் பாடங்களுடன் யஜமானனுக்கு ஸ்நாபனம் செய்து நிறைவு செய்ய வேண்டும்—என்று கூறுகிறார். இதனால் தடைகள், உபத்ரவங்கள், அசுப நிமித்தங்கள் சாந்தமடையும்; சதுர்த்தியில் இதை ஓதுதல்/கேட்குதல் நிரந்தர தடையின்மையைத் தரும், ஒருமுக வழிபாட்டால் கணநாதன் அருளால் வேண்டிய பலன் நிறைவேறும்.

पार्थेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of Pārtheśvara)
புலஸ்தியர் ‘பார்த்தேஸ்வர’ தீர்த்தயாத்திரையை விளக்குகிறார்—இது பாபநாசகத் தலம்; இதன் தரிசனம் மட்டுமே பலவகைத் தவறுகளிலிருந்து விடுதலை தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது (ச்லோ. 1). அங்கே தேவலருக்கு அன்பான, பத்தினியான ‘பார்த்தா’ என்ற பெண் அந்த இடத்தில் தவம் செய்கிறாள் (ச்லோ. 2). முன்ஜென்மத்தில் அவள் பிள்ளையில்லா ரிஷியின் மனைவியாக இருந்து, ஆழ்ந்த வைராக்யம் பெற்று, அர்புத மலைக்கு சென்று நீண்ட காலம் வாயுவை உணவாகக் கொண்டு, உபவாசம் செய்து, மன சமநிலையுடன் கடுந்தவம் செய்தாள் (ச்லோ. 3–4). ஆயிரம் ஆண்டுகள் நிறைவுற்றபோது பூமி பிளந்து திடீரென ஒரு சிவலிங்கம் வெளிப்பட்டது; ஆகாசவாணி—உன் பக்தியாலே இந்த பரம புனித லிங்கம் தோன்றியது, இதை வழிபடு என்று ஆணையிட்டது (ச்லோ. 5–6). குறிப்பிட்ட சங்கல்பத்துடன் செய்யும் பூஜை வேண்டிய பயனை அளிக்கும் என்றும், இந்த லிங்கம் ‘பார்த்தேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெறும் என்றும் வாணி அறிவிக்கிறது (ச்லோ. 7–8). பார்த்தா வியப்புடன் வழிபட்டு வம்சதாரிகளான நூறு புதல்வரைப் பெறும் தொடர்பு கூறப்படுகிறது; தீர்த்தத்தின் புகழ் பரவுகிறது, தூய குகைநீரூற்று குறிப்பிடப்படுகிறது (ச்லோ. 9–10). அங்கே நீராடி பக்தியுடன் லிங்கதரிசனம் செய்தால் சந்ததி தொடர்பான உலகத் துயரம் நீங்கும்; சுக்லபக்ஷ சதுர்தசியன்று உபவாசத்துடன் இரவு விழிப்பிருந்து வழிபட்டால் புதல்வன் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது (ச்லோ. 11–12). மேலும் அங்கே செய்யும் பிண்டநிர்வாபணம் பித்ருக்களுக்கு அருளால் புதல்வத்தன்மை போன்ற சிறப்பு பயனை அளிக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது (ச்லோ. 13).

कृष्णतीर्थ-प्रादुर्भावः (Origin and Significance of Kṛṣṇa-tīrtha)
புலஸ்திய முனிவர் யயாதிக்கு கృష్ణதீர்த்தத்தைச் சென்று வழிபடுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்—அது எப்போதும் ஸ்ரீகிருஷ்ணன்/விஷ்ணுவுக்கு மிகப் பிரியமானது; அங்கு இடையறாத தெய்வீக சன்னிதி நிலவுகிறது. அதன் தோற்றக் காரணத்தை யயாதி கேட்க, புலஸ்தியர் பிரளயக் காலக் கதையை உரைக்கிறார்: அளவற்ற காலத்திற்குப் பின் பிரம்மா விழித்தெழுந்து கோவிந்தனைச் சந்திக்கிறார். முதன்மை பற்றிய போட்டி நீண்ட போராய் மாறுகிறது; அப்போது ஒளிமயமான, எல்லையற்ற லிங்கம் தோன்றி, அசரீரி வாக்கு—ஒருவர் மேலே, ஒருவர் கீழே சென்று அதன் முடிவைத் தேடுங்கள்; முடிவை அடைவோர் பரமன்—என்று ஆணையிடுகிறது. விஷ்ணு கீழே இறங்கி காலாக்னிருத்ர ரூபத்தைத் தரிசித்து, அதன் தீவிரத் தேஜஸால் எரிந்து ‘கிருஷ்ணத்துவம்’ (கருமை/श्यாமம்) அடைகிறார்; பின்னர் திரும்பி வேத ஸ்துதிகளால் லிங்கத்தைப் பூஜிக்கிறார். பிரம்மா மேலே சென்று முடிவைக் காணாமல் கேதகி மலரைப் பொய்ச் சாட்சியாகக் கொண்டு வருகிறார்; மகாதேவர் பிரம்மாவின் பூஜ்யத்தன்மைக்கு சாபமிட்டு, கேதகியின் பூஜைப் பயன்பாட்டைத் தடை/வரம்பு செய்து, விஷ்ணுவின் சத்தியநிஷ்டையைப் பாராட்டுகிறார். படைப்பு நடைபெற லிங்கம் சிறிதாக வேண்டுமென விஷ்ணு வேண்ட, மகாதேவர் தூய இடத்தில் பிரதிஷ்டை செய்யச் சொல்கிறார். விஷ்ணு அர்புத பர்வதத்தில் தெளிந்த ஊற்றருகே லிங்கத்தை நிறுவ, அந்த இடம் ‘கிருஷ்ணதீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. பலश्रுதி: அங்கு ஸ்நானமும் லிங்கதரிசனமும் எல்லாத் தீர்த்தப் பலனையும், தானப் பலனையும், ஏகாதசி ஜாகரணம்-ஸ்ராத்தப் பலனையும் தரும்; கடும் பாபங்கள் நீங்கும்; க்ருஷ்ணதீர்த்தத்தைப் பார்த்தாலே கூட சுத்தி உண்டாகும்.

Māmūhradā Tīrtha-Māhātmya and Mudgaleśvara: Dialogue on Svarga’s Limits and the Choice of Mokṣa
புலஸ்திய முனிவர், மலைப்பகுதியில் உள்ள பாபநாசக தீர்த்தமான ‘மாமூஹ்ரதா’விற்கு யயாதி அரசன் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு பக்தியுடன் நீராடினால் கடும் பாவங்களும் நீங்கும்; முனி முத்கலர் நிறுவிய ‘முத்கலேஸ்வர’ லிங்கத்தை தரிசித்தால் அரிய ஆன்மிக மேன்மை கிடைக்கும்—குறிப்பாக பால்குண மாதத்தில் குறிப்பிட்ட திதி-நேரங்களில் செய்தால். அங்கு திசை-நியமத்தைப் பின்பற்றி செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களை பிரளயம்வரை திருப்திப்படுத்தும்; நிவார தானியம், கீரை-வேர் முதலிய எளிய படையல்கள், தானக் கிரியைகளும் புகழப்படுகின்றன. யயாதி அந்த இடத்திற்கு பெயர் வந்த காரணமும், முத்கல ஆசிரமக் கதையும் கேட்கிறார். புலஸ்தியர் கூறுவது—ஒரு தேவதூதன் முத்கலரை ஸ்வர்க்கத்திற்கு அழைக்க வந்தான்; முத்கலர் ஸ்வர்க்கத்தின் குண-தோஷங்களை விசாரித்து, அது போகலோகம் என்றும், அங்கே புதிய புண்ணியம் உருவாகாது என்றும், புண்ணியம் தீர்ந்தபின் வீழ்ச்சி பயம் நிலவும் என்றும் அறிகிறார். ஆகவே ஸ்வர்க்கத்தை மறுத்து, மேலும் தீவிர தபஸும் சிவபக்தியும் தேர்ந்தெடுக்கிறார். இந்திரன் முதலில் தூதன் மூலம் அழுத்தம் கொடுத்து, பின்னர் தானே வருகிறான்; ஆனால் முத்கலரின் தபோபலத்தால் அவர்கள் அசையாது நின்று, இந்திரன் வரம் அளிக்க ஒப்புக்கொள்கிறான். முத்கலர் மோட்சத்தையும், தீர்த்தம் ‘மாமூஹ்ரதா’ என்ற பெயரால் பூலோகத்தில் புகழ்பெற வேண்டுமென்றும் வேண்டுகிறார். இந்திரன் வரமளித்து—இத்தீர்த்தம் முதன்மை பெறும், பால்குண பௌர்ணமி நீராடல் பரமகதியை தரும், பிண்டதானம் கயா சமமான பலன் தரும், தானத்தின் பலன் அளவிலாதது என அறிவிக்கிறான். இறுதியில் முத்கலர் தூய தியானத்தால் அழிவிலா முக்தியை அடைகிறார்; நாரதர் பாடிய காத்தை முடிவில்—மாமூஹ்ரதாவில் நீராடி முத்கலேஸ்வரனை தரிசித்தால் இஹபலனும் பரமமோட்சமும் கிடைக்கும் எனச் சொல்கிறது.

Chandikā-Āśrama-Prādurbhāva and Mahīṣāsura-Vadha (चण्डिकाश्रमप्रादुर्भावः महिषासुरवधश्च)
அத்தியாயம் யயாதியின் கேள்வியுடன் தொடங்குகிறது—அர்புத மலையில் சண்டிகையின் ஆசிரமம் எவ்வாறு தோன்றியது, எப்போது நிகழ்ந்தது, அதன் தரிசனத்தால் மனிதருக்கு என்ன பயன்? புலஸ்த்யர் ‘பாப-ப்ரணாசினி’ வரலாற்றை உரைக்கிறார்: முன்னொரு தேவயுகத்தில் பிரம்மாவின் வரத்தால் (ஒரு ‘ஸ்த்ரீ’ வகையால் மட்டுமே வதம்) வலிமை பெற்ற தைத்யன் மகீஷன் தேவர்களை அடக்கி, யாகப் பங்கீட்டை குழப்பி, உலகப் பணியாளர்களை யாகப் பிரதிபலன் இன்றி சேவை செய்ய வைக்கிறான். தேவர்கள் ப்ருஹஸ்பதியை அணுக, அவர் அவர்களை அர்புதத்திற்கு அழைத்து சென்று பராசக்தி சண்டிகையை மந்திரம், ந்யாசம், பூஜை-ஆஹுதி, நீண்ட தவம் ஆகியவற்றால் ஆராதிக்கச் சொல்கிறார். பல மாதத் தவத்தின் தேஜஸ் மண்டலத்தில் ஒன்றாக்கப்பட, தேஜோமய கன்னி தோன்றுகிறாள்—அவளே சண்டிகை. தேவர்கள் திவ்ய ஆயுதங்களை அளித்து, மகாமாயை, விஸ்வவ்யாபினி, ரக்ஷிணி, உக்ரரூபிணி முதலிய பெயர்களால் ஸ்துதி செய்கிறார்கள்; சண்டிகை உரிய காலத்தில் மகீஷனை வதம் செய்வதாக உறுதி அளிக்கிறாள். பின்னர் நாரதர் சண்டிகையை கண்டு அவளின் ஒப்பற்ற அழகை மகீஷனிடம் கூற, அவன் ஆசையால் தூதர்களை அனுப்புகிறான். சண்டிகை முன்மொழிவை மறுத்து, இது அவன் அழிவுக்கான முன்னுரை என அறிவிக்கிறாள். போர் நிகழ்கிறது; மகீஷன் படைகள், அபசகுனங்கள் விவரிக்கப்படுகின்றன. சண்டிகை பல அஸ்திரங்களை நிர்பலமாக்கி, பிரம்மாஸ்திரத்தையும் தன் அஸ்திரத்தால் எதிர்த்து, மகீஷனின் உருமாற்றங்களை வென்று, இறுதியில் எருமை-ரூபத்தின் தலை வெட்டி, வெளிப்படும் வீர-ரூபத்தையும் அழிக்கிறாள். தேவர்கள் மகிழ்ந்து இந்திரரின் ஆட்சியை மீட்டளிக்கிறார்கள். சண்டிகை அர்புதத்தில் நிலையான, புகழ்பெற்ற ஆசிரமம் வேண்டுகிறாள்; அங்கு அவள் தரிசனத்தால் உயர்ந்த ஆன்மநிலை, பிரம்மஞான நோக்கம் கிடைக்கும். அதன்பின் விரிவான பலச்ருதி: அங்கு ஸ்நானம், பிண்டதானம், ஸ்ராத்தம், பிராமணதானம், ஒரு/மூன்று இரவு நோன்பு, சாத்துர்மாஸ்ய வாசம்—குறிப்பாக ஆச்வின மாத கிருஷ்ண சதுர்தசி—கயா ஸ்ராத்தத்துக்கு இணையான பலன், பயநாசம், ஆரோக்கியம், செல்வம், சந்ததி, அரசுரிமை மீட்பு, மோக்ஷம் வரை தரும் என கூறுகிறது. இறுதியில் மக்கள் தேவியை நாடி பிற கர்மங்கள் குறைய, இந்திரன் காம-க்ரோதாதி விக்ஷேபங்களை ஒழுங்குக்காகப் பரப்பினான் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அர்புத தரிசனம் தன்னாலேயே புனிதம்; இந்த உரையை வீட்டில் வைத்தாலும் அல்லது பக்தியுடன் பாராயணம் செய்தாலும் மகாபுண்ணியம் உண்டென முடிகிறது.

नागह्रदतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of Nāgahṛda Tīrtha
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்திய முனிவர் உபதேசமாக, பாவநாசகமான ‘நாகஹ்ரத’ தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும் எனக் கூறுகிறார். பின்னர் அதன் காரணக் கதையை விளக்குகிறார்—கத்ருவின் சாபத்தால் துன்புற்றும், பரீக்ஷித்தின் சர்ப்பயாக அக்கினியில் அழிவோமோ என்ற அச்சத்துடனும் இருந்த நாகர்கள் ஆலோசனைக்காக சேஷனை அணைகிறார்கள். சேஷன் அவர்களை அர்புத மலைக்கு சென்று ஒழுக்கத்துடன் தவம் செய்யவும், காமரூபிணியான தேவி சண்டிகையை இடையறாது வழிபடவும் அறிவுறுத்தி, அவளது ஸ்மரணம் பேராபத்துகளை நீக்கும் எனச் சொல்கிறான். நாகர்கள் குகை வழியாக மலையில் நுழைந்து ஹோமம், ஜபம், உபவாசம் முதலிய கடுந்தவங்களால் தேவியைப் பிரசன்னப்படுத்துகின்றனர். தேவி வரமளித்து—யாகம் முடியும் வரை தன் அருகில் அச்சமின்றி தங்கலாம்; பின்னர் தங்கள் இருப்பிடத்திற்குத் திரும்பலாம் என அருள்கிறாள். மேலும் அவர்கள் குகையைப் பிளந்ததனால் இந்த இடம் பூமியில் ‘நாகஹ்ரத தீர்த்தம்’ எனப் பெயர் பெறும் என அறிவிக்கிறாள். அடுத்து காலவிதி கூறப்படுகிறது—ஸ்ராவண மாதம் கிருஷ்ணபட்ச பஞ்சமியில் பக்தியுடன் நீராடினால் பாம்பு அச்சம் நீங்கும்; அங்கு செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு நன்மை தரும். இறுதியில் ஸ்ராவண கிருஷ்ண பஞ்சமியில் தேவியின் நித்ய சன்னிதி இருப்பதை உறுதிப்படுத்தி, அங்கு ஸ்நானமும் ஸ்ராத்தமும் செய்வது தனிநல-மங்களத்திற்கு உகந்தது எனப் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது.

Śiva-kuṇḍa and Śiva-Gaṅgā: The Concealed Presence of Jāhnavī at Arbuda (शिवकुण्ड-शिवगङ्गामाहात्म्यम्)
இந்த அத்தியாயம் புலஸ்தியர்–யயாதி அரசன் உரையாடும் கேள்வி–பதில் வடிவில் தத்துவமும் தீர்த்தமகிமையும் கூறுகிறது. அர்புத மலைப்பகுதியில் சிவலிங்கத்துடன் தொடர்புடைய ஒரு குண்டத்தில் ஜாஹ்னவி (கங்கை) ‘குப்தா’ (மறைந்த) நிலையில் இருப்பதாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. அங்கு நீராடுதல் எல்லாத் தீர்த்தங்களின் பலனையும் தரும்; வாழ்நாள் முழுதும் சேர்ந்த பாபச் சேர்க்கையை நீக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தேவர்கள் சிவனைப் பிரசன்னப்படுத்தி அர்புதத்தில் நிறுவிய பின், பார்வதியின் முன்னிலையில் மறைவாகக் கங்கையின் நெருக்கத்தை சிவன் விரும்புகிறார். நந்தி, ப்ருங்கி தலைமையிலான கணங்கள் தெளிந்த நீருடன் சிறந்த குண்டத்தை அமைக்கின்றனர்; சிவன் விரத-வ்யாஜமாக அதில் இறங்கி மனத்தால் கங்கையை அழைக்க, கங்கை உடனே வந்து சேர்கிறாள். நாரதர் சிவனின் விசித்திர நிலையைப் பார்த்து தியானத்தால் ரகசியத்தை அறிந்து கூற, கோபித்த பார்வதி அங்கு வருகிறாள். முன்னறிவிக்கப்பட்ட கங்கை மரியாதைமிகு சொற்களால் பார்வதியை அமைதிப்படுத்தி, பகீரதன் நிகழ்வில் தன் பழைய தொடர்பை (அவதரிக்கும் போது ‘தாங்கப்பட்ட’ நிலை) நினைவூட்டுகிறாள்; சைத்ர சுக்ல த்ரயோதசியில் சிவனுடன் விளையாட்டிற்காக ஒரு நாள் அனுமதி கேட்டு அந்த இடத்திற்கு ‘சிவகுண்டம்/சிவகங்கை’ எனப் பெயரிடுகிறாள். இறுதியில் சைத்ர சுக்ல சதுர்தசியில் ஒருமுகப் பக்தியுடன் நீராடுதல், அமங்கல நாசம், பிராமணருக்கு வृषப தானம்—இவை ஸ்வர்க பலன் தரும் என விதிக்கப்படுகிறது.

Acalēśvara-liṅga-patana, Deva-stuti, and Saktū-dāna Māhātmya (अचलेश्वरलिङ्गपतन-देवस्तुति-सक्तुदानमाहात्म्य)
இந்த அதிகாரத்தில் யயாதி மன்னன் புலஸ்தியரிடம்—மகாதேவன் நிறுவிய லிங்கம் ஏன் இடம் பெயர்ந்தது, அந்தத் தலத்தை தரிசிப்பதால் என்ன புண்ணியம் கிடைக்கும் என்று கேட்கிறான். புலஸ்தியர் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்: சதியின் தேகத் தியாகத்திற்குப் பின் தக்ஷனின் அவமதிப்பால் மனக்கலக்கத்தில் இருந்த சிவன் வாலகில்ய முனிவர்களின் ஆசிரமத்தை அடைந்தார். அவரது தெய்வீக ரூபத்தில் மயங்கிய முனிவர் மனைவிகள் அருகே சென்றபோது, சிவனை அறியாத முனிவர்கள் சாபமிட்டு ‘லிங்கம் விழுக’ என்றனர். உடனே பூகம்பம், கடல் கலக்கம் போன்ற உலக அசைவுக் குறிகள் தோன்றின. தேவர்கள் பிரம்மனைச் சரணடைந்தனர்; பிரம்மன் காரணத்தை அறிந்து அவர்களை அர்புதத்துக்கு அழைத்துச் சென்றான். தேவர்கள் வேதநடையில் சிவஸ்துதி செய்து நிலைமை மீள வேண்டினர். சிவன்—விழுந்த லிங்கம் அசையாதது; தீர்வு ஒன்றே: முதலில் பிரம்மா, பின்னர் விஷ்ணு, இந்திரன், பிற தேவர்கள், இறுதியில் வாலகில்யர்கள் சதருத்ரிய மந்திரங்களால் வழிபட வேண்டும்; அப்பொழுது அபசகுனங்கள் அடங்கும் என்றார். லிங்கத்தைத் தொடுதலே மாசை நீக்க வேண்டும் என்ற வரம் கேட்டபோது, இந்திரன் வஜ்ரத்தால் லிங்கத்தை மூடி சாதாரண மக்களுக்கு மறைத்தான்; ஆனாலும் அதன் புனித அண்மைத்தன்மை செயல்படும். இறுதியில் விதி கூறப்படுகிறது—பால்குண மாதத்தின் முடிவுச் சதுர்தசியன்று புதிய யவம் (பார்லி) தானமும் பிராமண போஜனமும் மிகுந்த பலன் தரும்; பல வேறு கர்மங்களையும் விட உயர்ந்தது. உதாரணமாக, நோயுற்ற ஒருவன் அங்கே சத்தூ (வறுத்த தானிய மாவு) தொடர்பால் அறியாமலே நல்வினை பெற்று சிறந்த பிறவி அடைகிறான்; பின்னர் உபவாசம், இரவுஜாகரம், பெருந்தானமாக சத்தூ தானம் செய்து ஆண்டுதோறும் விரதம் செய்கிறான். பலश्रுதியில் பக்தியுடன் கேட்போரின் பகல்-இரவு சேரும் குற்றங்கள் நீங்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது.

कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Kāmeśvara Māhātmya—Narrative of the Glory of Kāmeśvara)
இந்த அத்தியாயம் புலஸ்தியர்–யயாதி அரசன் உரையாடலாக அமைந்து, காமேஸ்வர மகாத்மியத்தை விளக்குகிறது. மனோபவனான காமன் அச்சுறுத்தலால் சிவன் பல புனிதத் தீர்த்தங்களில் ஏன் இடம்பெயர்ந்து சென்றார், காமேஸ்வரனின் வாசஸ்தல வரலாறு என்ன என்பதைக் யயாதி கேட்கிறான். புலஸ்தியர் கூறுவது: காமன் வில்–அம்புகளைத் தயார் செய்து மீண்டும் மீண்டும் சிவனைத் தொடர்ந்து வந்தான்; சிவனும் பல புகழ்பெற்ற தீர்த்தங்களைத் தாண்டி நீண்ட காலம் சஞ்சரித்து இறுதியில் அர்புத மலை நோக்கி திரும்பினார். அர்புதத்தில் சிவன் காமனை நேரில் எதிர்கொண்டார். சிவனின் மூன்றாம் கணிலிருந்து எழுந்த தகிக்கும் அগ্নி, காமனை வில்–அம்புகளுடன் சேர்த்து சாம்பலாக்கியது. பின்னர் ரதியின் துயரப் புலம்பலும் தன்னைத்தானே எரித்துக்கொள்ளும் முயற்சியும் வருகிறது; ஆகாசவாணி அவளைத் தவம் செய்யுமாறு தடுத்து அறிவுறுத்துகிறது. ரதி ஆயிரம் ஆண்டுகள் விரதம், தானம், ஜபம், ஹோமம், உபவாசம் ஆகியவற்றால் சிவனை வழிபட்டபோது, சிவன் வரம் அளித்து காமனை மீண்டும் உடலுடன் தோன்றச் செய்து, தன் அனுமதியுடன் அவன் கடமையைத் தொடரச் செய்கிறார். முடிவில் யயாதி சிவமகிமையை உணர்ந்து அர்புதத்தில் சிவனை நிறுவுகிறான்; அந்தத் தெய்வத்தின் தரிசனம் ஏழு பிறவிகளிலும் துன்பம் நீங்கச் செய்யும் எனப் பலश्रுதி கூறி தலத்தின் மையத்தன்மை உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது।

Mārkaṇḍeya’s Longevity Boon and the Ritual Merits of Arbuda Āśrama (मार्कण्डेयदीर्घायुष्प्रसङ्गः)
புலஸ்தியர் அரசனிடம் ம்ருகண்டு முனிவரின் மகன் பற்றிய நிகழ்வை உரைக்கிறார். சிறுவன் நல்விளக்கங்களுடன் இருந்தாலும், ஒரு பண்டித விருந்தினர் ஆறு மாதங்களில் அவன் மரணம் நிகழும் எனக் கூறினார். அதனால் தந்தை உடனே உபநயனம் செய்து, ஒழுக்கமிக்க பக்தியைப் பயிற்றுவித்தார்—எல்லா வயதுப் பிராமணர்களுக்கும் வணக்கம் செலுத்தும் பணிவை கற்றுத்தந்தார். தீர்த்தயாத்திரையில் சப்தரிஷிகள் வந்தபோது சிறுவன் श्रद्धையுடன் அவர்களை வணங்கினான். அவர்கள் நீண்ட ஆயுள் ஆசீர்வாதம் அளித்தனர்; ஆனால் அங்கிரசர் நுண்ணறிவால் ஐந்தாம் நாளில் மரணநிழல் இருப்பதை உணர்ந்து, தங்கள் ஆசீர்வாதத்தின் சத்தியம் காக்கப் பரிகாரம் சொன்னார். ரிஷிகள் சிறுவனை பிரம்மலோகத்திற்கு அழைத்துச் சென்றனர்; பிரம்மா விசாரித்து கல்பம் முடியும் வரை நீண்ட ஆயுள் வரம் அளித்தார். திரும்பி வந்த சிறுவன் வரத்தை அறிவித்து, அர்புத மலைமேல் அழகிய ஆசிரமம் அமைத்து பிரம்மாவை வழிபட உறுதி செய்தான். பலश्रுதி—ஸ்ராவண பௌர்ணமியில் அங்கு பித்ரு-தர்ப்பணம் செய்தால் பித்ருமேதம் போன்ற முழுப் பயன்; ரிஷியோகத்தால் உயர்ந்த பிராமணர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்தால் பிரம்மலோகத்தில் நீண்ட வாசம்; நம்பிக்கையுடன் அங்கு நீராடினால் வம்சத்தில் அகால மரணப் பயம் நீங்கும்.

उद्दालकेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Narration of the Māhātmya of Uddālakeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் நற்பரிசுத்தமான உபதேசத்தை நற்பரிசுத்தமான அரசனுக்குச் சொல்கிறார். உலகில் புகழ்பெற்ற, பரம பாபநாசகமான லிங்கத்தை அணுகுமாறு கூறி, அது ரிஷி உத்தாலகர் நிறுவிய ‘உத்தாலகேஸ்வர’ லிங்கம் என விளக்குகிறார். அந்த லிங்கத்தைத் தொடுதல், தரிசனம் செய்தல் புண்ணியமளிக்கும்; குறிப்பாக பூஜை செய்தல் மிகுந்த பலன் தரும் என கூறப்படுகிறது. பக்தியுடன் சங்கரனை அங்கு ஆராதித்தால் எல்லா நோய்களிலிருந்தும் விடுதலை, கிருஹஸ்த தர்மம் பெறுதல்/நிலைத்திருத்தல், மேலும் அனைத்து பாபங்களும் நீங்கி சிவலோகத்தில் பெருமை பெறுதல் உண்டாகும். இது பிரபாசகண்ட (அர்புதகண்ட)த்தின் 42ஆம் அதிகாரம்.

Siddheśvara-Māhātmya (सिद्धेश्वरमहिमवर्णनम्) — The Glory of Siddheśvara
புலஸ்திய முனிவர் அரசனுக்கு, சித்தர்கள் நிறுவிய ‘சித்தலிங்கம்’ எனும் புனித லிங்கத்திடம் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார்; அது ‘நல்ல சித்தி’ அளிப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. அங்கு தரிசனம்-பூஜை செய்தால் எல்லாப் பாதகங்களும் நீங்கும் என விளக்கப்படுகிறது. அருகில் மிகத் தூய நீருடைய ஒரு குண்டம் குறிப்பிடப்படுகிறது. அதில் நீராடினால் பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாதக-விசேஷத்திலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் என்று பலன் சொல்லப்படுகிறது. மேலும், நீராடும் போது மனத்தில் நினைக்கும் எந்த விருப்பமும் நிறைவேறும்; வாழ்நாள் முடிவில் பரம நிலை அடையலாம் எனத் தலமகிமை பொதுமைப்படுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் ஸ்கந்தபுராணத்தின் பிரபாசகண்டம், அர்புதகண்ட உபபிரிவு மற்றும் ‘சித்தேஸ்வர-மாஹாத்மியம்’ என்ற அதிகாரத் தலைப்பு குறிப்பிடப்பட்டு, பரம்பரைப் பரிமாற்றத்திற்கான உள்ளகக் குறியீடாக நிறைவு பெறுகிறது.

गजतीर्थप्रभाववर्णनम् | Description of the Power and Merit of Gajatīrtha
இந்த அத்தியாயம் ‘கஜதீர்த்த-ப்ரபாவ-வர்ணனம்’ எனப் பெயர்பெற்று, புலஸ்த்ய முனிவர் அரசனுக்கு ‘அனுத்தம’ தீர்த்தமான கஜதீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய முறையை அறிவுறுத்துகிறார். முற்காலத்தில் திக்கஜங்கள் ஒழுக்கமும் தூய்மையும் உடையவர்களாய் அங்கே தவம் செய்தனர்; ஐராவதன் தலைமையிலான உலகைத் தாங்கும் யானைகளும் உடன் இருந்து அந்தத் தீர்த்தத்தின் அதிகாரமும் மகிமையும் நிலைபெற்றதாகக் கூறப்படுகிறது. இவ்வத்தியாயத்தின் மையம் விதிப்படி செய்யும் சம்யக் ஸ்நானம். பக்தியுடன் முறையாக கஜதீர்த்தத்தில் நீராடுபவன், ‘கஜதானம்’ செய்ததற்குச் சமமான புண்ணியப் பலனை அடைவான் என்று தெளிவான பலश्रுதி வழங்கப்படுகிறது. இவ்வாறு தீர்த்தப் புவியியல், முன்மாதிரி தவ வரலாறு, புண்ணிய சமத்துவக் கணக்கு ஆகியவை ஒருங்கே எடுத்துரைக்கப்படுகின்றன।

श्रीदेवखातोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् (Devakhāta Tīrtha: Origin and Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்திய முனிவர் தேவகாத தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். இது மிகப் புண்ணியமிக்க தீர்த்தம், தானே வெளிப்படும் புகழ் உடையது, அறிஞர்கள் (விபுதர்கள்) உறுதிப்படுத்தியதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் அத்தீர்த்தத்தில் செய்ய வேண்டிய சிராத்த விதி விளக்கப்படுகிறது—சிறப்பாக அமாவாசை நாளில், மேலும் சூரியன் கன்னி ராசியில் சஞ்சரிக்கும் காலத்தில் அங்கே செய்யப்படும் சிராத்தம் மிகுந்த பலன் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இதனால் செய்பவருக்கு உயர்ந்த பரலோக நிலை கிடைக்கும்; பித்ருக்களுக்கும் ரட்சிப்பு உண்டாகும்; துன்பகரமான துர்கதியில் வீழ்ந்த பித்ருக்களுக்கும் நன்மை சேரும். இறுதியில் வழக்கமான கொலோபன் மூலம் இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் பிரபாச காண்டம் (அர்புத காண்டம்) உட்பட்ட ‘தேவகாத உற்பத்தி-மாஹாத்ம்ய’ விவரணமாக இடம் குறிக்கப்படுகிறது.

व्यासतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Description of the Glory of Vyāsa-tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்திய முனிவர் உபதேசமாகக் கேட்பவரை ஒரு குறிப்பிட்ட புனிதத் தலத்திற்குத் திசைநடத்துகிறார்—“அதன்பின் வ்யாசேஸ்வரனை நாடிச் செல்ல வேண்டும்” என்று விதிக்கிறார். வ்யாசர் நிறுவிய வ்யாசதீர்த்தமும் வ்யாசேஸ்வரத் திருத்தலமும் மகிமையுடன் கூறப்படுகின்றன; இங்கு ‘தரிசனம்’ மாற்றத்தைத் தரும் ஞானவழி என வலியுறுத்தப்படுகிறது—அத்தல தரிசனத்தால் மேதா (அறிவுத் தெளிவு), மதி (விவேகம்), சுசி (தூய்மை) பெறப்படும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் கொலோபோன் மூலம் நூல்-அடையாளம் தரப்படுகிறது—இது ஸ்கந்த மகாபுராணத்தின் 81,000 ச்லோகத் தொகுப்பில், ஏழாம் பிரபாச கண்டத்திலும் மூன்றாம் அர்புத கண்டத்திலும் இடம்பெறுகிறது; “வ்யாசதீர்த்தமாஹாத்ம்யவர்ணனம்” எனப் பெயரிட்டு நாற்பத்தாறு ஆம் அதிகாரமாகக் குறிக்கப்படுகிறது. இதனால் பாராயணம், மேற்கோள், காப்பகம் ஆகியவற்றிற்கு நம்பகமான குறியீடு உறுதியாகிறது.

गौतमाश्रमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | Gautamāśrama Tīrtha Māhātmya (Glory of Gautama’s Hermitage-Site)
புலஸ்தியர் அரசனைப் புகழ்பெற்ற கௌதமாஶ்ரமத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்; அங்கு தர்மநிஷ்ட மুনি கௌதமர் முன்னர் தவம் செய்தார். அவர் பக்தியுடன் மகாதேவரை ஆராதித்தபோது, பூமியைப் பிளந்து ஒரு மகாலிங்கம் வெளிப்பட்டது—அந்த இடத்தில் சிவசன்னிதியின் சிறப்பு வெளிப்பாடாக அது விளங்கியது. பின்னர் ஆகாசவாணி லிங்கபூஜை செய்யவும், வரம் கேட்கவும் ஆணையிட்டது. கௌதமர், ஆச்ரமத்தில் எந்நாளும் தெய்வசன்னிதி நிலைத்திருக்கவும், அங்கு உண்மைப் பக்தியுடன் சிவதரிசனம் செய்பவர் பிரம்மலோகம் அடையவும் வரம் வேண்டினார். மேலும் மாக மாதக் கிருஷ்ணபட்ச சதுர்தசியன்று தரிசனம் செய்தால் பரமகதி கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அருகிலுள்ள புனித குண்டத்தின் மகிமையும் கூறப்படுகிறது—அதில் நீராடுதல் குலோத்தாரகமாகும். அங்கு செய்யும் ஸ்ராத்தம், குறிப்பாக இந்துசங்க்ஷய (சந்திரக் குறைவு/கிரகண-சேர்க்கை) காலத்தில், கயா-ஸ்ராத்தத்துக்கு இணையான புண்ணியம் தரும்; எள்ளுதானம் எள்ளின் எண்ணிக்கைக்கேற்ப நீண்ட சுவர்க்கவாசத்தை அளிக்கும். கோதாவரி சிம்ஹஸ்த ஸ்நானம் முதலிய புகழ்பெற்ற தீர்த்தபலங்களுடன் ஒப்பிட்டு, இந்தத் தீர்த்தம் பெரிய புண்ணியக் கணக்கிலும் காலநியமங்களிலும் பதியப்படுகிறது.

कुलसंतारणतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | Kulasantāraṇa Tīrtha: Māhātmya and the Ethics of Ancestral Uplift
புலஸ்திய முனிவர் ‘குலசந்தாரண’ எனப்படும் தீர்த்தத்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார்—இது ஒப்பற்ற தலம்; விதிப்படி நீராடினால் முழுக் குலமும் உயர்வடையும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. கதையில் முன்னாள் அரசன் அப்ரஸ்துதன், கொடுங்கோல் ஆட்சி, பேராசைமிகு அநீதிச் செயல்கள், தானம்-ஞானம்-நியம ஒழுக்கங்களைப் புறக்கணித்தல் ஆகியவற்றால் தீயவனாக வர்ணிக்கப்படுகிறான். முதுமையில் அவனுக்கு கனவில் துன்புறும் பித்ருக்கள் தோன்றி, தாங்கள் தர்மமாக வாழ்ந்தாலும் அவன் பாவங்களால் நரகத்தில் வீழ்ந்தோம் என்று கூறி, சுப வழிபாடு மற்றும் பரிகாரக் கிரியைகள் செய்யுமாறு தூண்டுகின்றனர். அரசன் இதை ராணி இந்துமதியிடம் கூற, அவள் “நல்ல மகன் பித்ருக்களைத் தார்க்கிறான்; தீய மகன் அவர்களுக்கு தீங்கு செய்கிறான்” என்ற கோட்பாட்டை உறுதிப்படுத்தி, தர்மவல்ல பிராமணர்களை அணுகச் சொல்கிறாள். பிராமணர்கள் தீக்ஷை, உடல்-மனச் சுத்தி, விரிவான தீர்த்தயாத்திரை, ஸ்நானம் மற்றும் தானம் ஆகியவற்றை முறையாகச் செய்து, அதன் பின்னரே யாகாதி கர்மங்களுக்கு தகுதி உண்டாகும் என விதிக்கின்றனர். அரசன் யாத்திரை செய்து அர்புதத்தின் தூய நீரில் பக்தியுடன் நீராட, பித்ருக்கள் கொடிய நரகத்திலிருந்து விடுபட்டு திவ்ய விமானங்களில் தோன்றி, இத்தலம் ‘குலசந்தாரண’ எனப் புகழ்பெறும் என்று கூறி, தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் அரசனைச் சரீரத்தோடு ஸ்வர்க்கம் ஏற அழைக்கின்றனர். இறுதியில் புலஸ்தியர் ராகா-சோமம், வ்யதீபாதம் போன்ற சுப யோகங்களில் ஸ்நானப் புண்ணியம் பெருகும் என்றும் குறிப்பிடுகிறார்.

रामतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Rāmatīrtha Māhātmya: The Glory of Rama’s Tīrtha)
புலஸ்தியர் ராமதீர்த்தத்திற்கான தீர்த்தயாத்திரையை விளக்குகிறார்; இது ரிஷிகள் அடிக்கடி வந்தாடும் புனிதத் தலம், இங்கு நீராடினால் பாபநாசம் உண்டாகும். பின்னர் காரணக் கதை கூறப்படுகிறது: ப்ருகுவம்ச வீரத் தபஸ்வி பார்கவராமன் (பரசுராமன்) பகைவர் குறைய வேண்டி மூன்று நூறு ஆண்டுகள் கடும் தவம் செய்கிறான். தவத்தால் மகிழ்ந்த மகாதேவன் தோன்றி வரம் அளித்து உத்தம பாசுபத அஸ்திரத்தை வழங்குகிறான்; அதன் நினைவு மட்டுமாலும் பகைநாசம் நிகழும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. மேலும் தெய்வ அருளால் அந்தத் தீர்த்தக் குளம் மூன்று உலகங்களிலும் “ராமதீர்த்தம்” எனப் புகழ்பெறும் என்று சங்கரன் அறிவிக்கிறான். பின்னர் விதி: கார்த்திக பௌர்ணமியில் க்ருத்திகா-யோகம் இருக்கும் போது இங்கு ஒருமுகமாகச் சிராத்தம் செய்தால் பித்ருக்களுக்கு முழுப் பயன் கிடைக்கும்; பகைவர் குறைதலும் நீண்ட சுவர்க்கவாசமும் பெறப்படும். இறுதியில் மகாதேவன் மறைந்து விடுகிறான்; ஜமதக்னி வதத்தின் துயரால் பரசுராமன் ‘ஏழு-ஏழு’ என மூன்று முறை தர்ப்பணம் செய்து, க்ஷத்திரியர்களுடன் மோதும் சபதச் சூழல் உருவாகிறது—ஆகவே குறிப்பாக க்ஷத்திரியர்கள் முயற்சியுடன் இங்கு சிராத்தம் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது.

कोटितीर्थप्रभाववर्णनम् | Kotitīrtha: Description of Power and Merit
இந்த அத்தியாயத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் அரசனுக்கு கோடிதீர்த்தத்தின் மகிமையையும் தத்துவத்தையும் உரைக்கிறார். கோடிதீர்த்தம் ‘சர்வபாதகநாசன’ பாவநாசகத் தீர்த்தமாக அறிமுகப்படுத்தப்படுகிறது. ‘கோடி’ (கோடிக்கணக்கான) தீர்த்த-சக்தி ஏன் சில குறிப்பிட்ட இடங்களில் மட்டும் திரள்கிறது என்பதற்கான காரணம் விளக்கப்படுகிறது: எண்ணற்ற தீர்த்தங்களில் ஒரு ‘கோடி’ பங்கு அர்புத மலைக்கு வந்து தங்கியது; புஷ்கரம், குருக்ஷேத்திரம் ஆகியவற்றுடனும் இத்தகைய திரள்கள் தொடர்புடையன; வாராணசியில் ‘அரைக்கோடி’ சக்தி தேவர்களால் புகழப்பட்டு பாதுகாக்கப்படுகிறது. கலியுகத்தில் மக்கள் ‘ம்லேச்சபூத’ நிலைக்கு சென்று, தொடர்பால் ‘தீர்த்தவிப்லவம்’ ஏற்படலாம் என்பதால், தீர்த்தங்கள் விரைவில் இவ்வாறு பாதுகாக்கப்பட்ட நிலையங்களில் நிலைபெறும் என கூறப்படுகிறது. நடைமுறை வழிகாட்டுதலாக—முழு முயற்சியுடன் ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக பாத்ரபத (நபஸ்ய) மாதம் கிருஷ்ணபக்ஷ த்ரயோதசியில். இறுதியில் பலன்—அங்கே செய்யும் ஸ்நானம், ஜபம், ஹோமம் அனைத்தும் ‘கோடிகுண’ பலனாகப் பெருகும் என உறுதியாக அறிவிக்கப்படுகிறது.

चन्द्रोद्भेदतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Māhātmya of the Chandrodbheda Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்திய முனிவர் அரசனுக்கு சந்திரோத்பேத தீர்த்தத்தின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். சந்திரனுடன் தொடர்புடைய, பாபநாசகமான, ஒப்பற்ற தீர்த்தம் என முதலில் குறிப்பிடப்படுகிறது. அமிர்த நிகழ்வால் ராகுவுக்கு தேவர்களிடம் பகை ஏற்பட்டது; விஷ்ணு அவன் தலையை வெட்டினாலும் அமிர்தம் அருந்தியதால் அவன் அமரனாய் இருந்து, கிரகண காலங்களில் குறிப்பாக சந்திரனுக்கு அச்சமும் துன்பமும் அளித்தான். ராகுவின் பிடியிலிருந்து காப்பு வேண்டி சந்திரன் அர்புத மலைக்கு சென்று சிகரத்தைப் பிளந்து ஆழ்ந்த குகை உருவாக்கி அதில் கடும் தவம் செய்தான். மகேஸ்வரன் திருப்தியடைந்து வரம் அளிக்கிறார். சந்திரன் கிரகண நேரத்தில் ராகுவின் ‘கிரஹணம்’ இருந்து விடுதலை வேண்டுகிறான். சிவன் ராகுவின் சக்தியை ஏற்றுக்கொண்டபோதும் ஈடுசெய்யும் வழியை நிறுவுகிறார்—கிரகண காலத்தில் இத்தீர்த்தத்தில் ஸ்நானமும் தானமும் செய்தால் மக்களுக்கு மங்களம், புண்ணியம் அక్షயமாகும்; சந்திரனின் துயரும் விதிப்படி தணியும். மலைச் சிகரம் பிளந்ததனால் இத்தலம் ‘சந்திரோத்பேத’ எனப் பெயர்பெற்றது. கிரகணத்தில் இங்கு நீராடினால் மறுபிறவி விடுதலை, திங்கட்கிழமை (சோமவாரம்) நீராடி தரிசனம் செய்தால் சந்திரலோக வாசம் உறுதி எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் சிவன் அந்தர்தானம் செய்து, சந்திரன் மகிழ்ச்சியுடன் தன் நிலையிடம் திரும்புகிறான்.

Īśānīśikhara Māhātmya (Glory of the Īśānī Peak)
புலஸ்த்ய முனிவர், யயாதி அரசனிடம் ‘ஈசானீசிகரம்’ எனப்படும் மகாசிகரத்தின் பெருமையை உரைக்கிறார். அந்தத் தலத்தை வெறும் தரிசனமட்டுமே செய்தாலும் பாபம் நீங்கி, ஏழு பிறவிகளிலும் மங்களம் கிடைக்கும் எனச் சொல்கிறார். தேவியார் அங்கே எப்போது, எதற்காக தவம் செய்தார் என்று யயாதி கேட்டபோது, புலஸ்த்யர் ஒரு தெய்வீக நிகழ்வை விவரிக்கிறார். சிவசக்தி தேவியின் க்ஷேத்திரத்தில் விழுந்தால் உலக ஒழுங்கு குலையும் என தேவர்கள் அஞ்சித், மறைவாக வாயுவை அனுப்பி கட்டுப்பாட்டை வேண்டுகின்றனர். சிவன் லஜ்ஜையால் விலக, தேவியார் துயருற்று சாபமிடுகிறார்—தேவர்கள் சந்ததியற்றவர்களாகவும், வாயு உடலற்றவனாகவும் ஆகட்டும். கோபத்துடன் தேவியார் அர்புத மலைக்குச் செல்கிறார். இந்திரன் முதலிய தேவர்கள் சமாதானம் நாட, சிவன் வந்து இது உலக நலத்திற்கான கடமை என விளக்கி, நான்காம் நாளில் தேவிக்கு தன் உடலிலிருந்தே புதல்வன் உண்டாகும் என அருள்கிறார். தேவியார் உடல்மஞ்சளால் நான்கு கரங்களுடைய விநாயகரை உருவாக்க, சிவன் உயிரூட்டி அவரை அனைவர் வணங்கும், முதலில் வணங்கப்பட வேண்டிய கணநாயகராக ஆக்குகிறார். பின்னர் தேவர்கள், இந்தச் சிகரம் சேவையாலும் தரிசனத்தாலும் பாபநாசகமெனவும், அங்குள்ள தீர்த்தஸ்நானம் அமரபதம் தருமெனவும், மாக மாத சுக்ல த்ருதியை விரதம் ஏழு பிறவிகளுக்கும் இன்பம் தருமெனவும் அறிவிக்கின்றனர். இறுதியில் இது பிரபாச கண்டத்தில் உள்ள அர்புத கண்டத்தின் 52ஆம் அத்தியாயம் எனக் கொலோபன் கூறுகிறது.

ब्रह्मपदोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम् / The Māhātmya of the Origin and Power of Brahmā’s Padam (Sacred Mark)
புலஸ்தியர் மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற ‘பிரம்மபத’ தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். அர்புத மலைப்பகுதியில் அசலேஸ்வர யாத்திரை ஒழுங்கின் சூழலில் தேவர்கள் மற்றும் தூய ரிஷிகள் கூடுகின்றனர். நியமம், ஹோமம், விரதம், ஸ்நானம், உபவாசம், கடின ஜபம், கர்மவிதிகள் ஆகியவற்றால் களைத்த ரிஷிகள்—சம்சாரக் கடலைக் கடக்கச் செய்யும் எளிய உபதேசமும், ஸ்வர்கப் பெறும் வழியும் தெளிவாகக் கூறுமாறு பிரம்மாவை வேண்டுகின்றனர். பிரம்மா கருணையுடன், தமது மங்களமான ‘பதம்’ பாபநாசக ஸ்தலமென அறிவிக்கிறார்; அங்கு வெறும் ஸ்பரிசமும், பக்தியுடனான திருப்புமுகமும் கூட ஸ்நான-தான-விரத-ஹோம-ஜபம் போன்ற முழு சாதனங்கள் இல்லாமலேயே நற்கதியை அளிக்கும் என்கிறார். ஒரே அவசியம்—அசையாத ஸ்ரத்தா. கார்த்திக பௌர்ணமியில் நீர், பழம், நறுமணம், மாலை, அனுலேபனம் கொண்டு பூஜை செய்து, இயன்ற அளவு இனிய உணவால் பிராமணர்களை போஜனம் செய்தால் அரிதான பிரம்மலோகம் கிடைக்கும். இறுதியில் யுகங்களின்படி பதத்தின் நிறமும் அளவும் மாறும் அதிசயக் குறிப்பு—கிருதத்தில் எண்ணமுடியாத வெண்மை, திரேதாவில் சிவப்பு, த்வாபரத்தில் கபிஷம், கலியில் மிகச் சிறிய கருமை—தீர்த்தத்தின் கால-தத்துவச் சின்னத்தை உறுதிப்படுத்துகிறது.

त्रिपुष्करमाहात्म्यवर्णनम् | Tripuṣkara Māhātmya (Glorification of Tripuṣkara)
இந்த அதிகாரத்தில் புலஸ்தியர், திரிபுஷ்கரம் அர்புத மலை மீது எவ்வாறு நிறுவப்பட்டது என்பதை உரைக்கிறார். பத்மயோனி பிரம்மா சந்த்யா வழிபாட்டிற்காக புஷ்கரத்தை நோக்கிச் செல்கிறார்; மனித உலகில் இருக்கும் வரையில் திரிபுஷ்கரத்தில் சந்த்யாவந்தனம் செய்வேன் என்ற விரதத்தின்படி அவர் நடக்கிறார். அதே வேளையில் வசிஷ்டரின் யாகசத்திரம் நடைபெறுகிறது; கர்மகாலம் வந்ததால் பிரம்மா இல்லாமல் யாகம் நிறைவு பெறாது என்று வசிஷ்டர் தடுத்து, திரிபுஷ்கரத்தை யாகஸ்தலத்திற்குக் கொண்டு வந்து அங்கேயே சந்த்யா பூஜை செய்து, யாகத்தின் அதிஷ்டாதா தேவனாக இருந்து நிறைவு செய்யுமாறு பிரம்மாவை வேண்டுகிறார். பிரம்மா தியானித்து ஜ்யேஷ்ட–மத்ய–கனிஷ்ட எனும் மூன்று புஷ்கர தீர்த்தங்களையும் அர்புதத்தின் மிகப் புண்ணியமான நீர்த்தேக்கத்தில் கொண்டு வந்து நிறுவுகிறார்; அந்நாள்முதல் அர்புதத்தில் திரிபுஷ்கரம் இருப்பதாகப் புகழ் பெற்றது. பலश्रுதி: கார்த்திக பௌர்ணமியில் அமைதியான மனத்துடன் ஸ்நானமும் தானமும் செய்தால் நிலையான உலகங்களை அடைவான். மேலும் வடக்கில் உள்ள சிறந்த சாவித்ரீ-குண்டத்தில் ஸ்நான-தானம் செய்தால் சுபப் பலன் கிடைக்கும் எனவும் கூறுகிறது.

रुद्रह्रद-माहात्म्यवर्णनम् | Rudrahrada Māhātmya (Glory of the Lake of Rudra)
இந்த अध्यாயத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் அரசருக்கு புனிதமான ருத்ரஹ்ரத தீர்த்தத்திற்குச் சென்று பக்தியுடன் நீராட வேண்டுமென உபதேசிக்கிறார். அங்கு பக்தியோடு ஸ்நானம் செய்தவர் பாவநாசம் பெற்று சிவகணங்களின் சான்னித்யம் அடைந்து ‘கணாதீசத்துவம்’ எனப்படும் உயர்ந்த நிலையைப் பெறுவார் என்று தீர்த்தமகிமை கூறப்படுகிறது. பின்னர் தோற்றக்கதை வர்ணிக்கப்படுகிறது—அந்தக அசுரனை வதைத்த பின் வृषபத்வஜன் ஆகிய பரமசிவன் தன் கணங்களுடன் அங்கு நீராடி ஒரு ஹ்ரதத்தை நிறுவினார்; அதனால் அது ‘ருத்ரஹ்ரதம்’ என்று புகழ்பெற்றது. மேலும் சதுர்தசி திதியில் ஸ்நானம் செய்தால் எல்லாத் தீர்த்தங்களின் சங்கமத்திற்குச் சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும் என காலநியமம் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் இது பிரபாசகண்டத்தின் அர்புதகண்டத்தில் உள்ள 55ஆம் अध्यாயம் எனக் கொலோபன் மூலம் நிறைவு பெறுகிறது.

गुहेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् | Guhēśvara Māhātmya (Account of the Glory of Guhēśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் ஒரு அரசருக்குக் ‘குகேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்ற புனிதத் தலத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். குகையின் நடுவில் அமைந்த சிவலிங்கம் இதுவென்று கூறி, அது முன்பு சித்தர்களால் வழிபட்டதெனச் சொல்லி தலத்தின் பிரமாணத்தையும் பெருமையையும் நிறுவுகிறார். பலன் கூறுவது: ஒருவர் குறிப்பிட்ட ஆசையை மனதில் கொண்டு அங்கு சென்று வழிபட்டால், அந்த ஆசைக்கேற்ற பலன் கிடைக்கும்; ஆனால் ஆசையற்ற (நிஷ்காம) பக்தியுடன் தூய மனத்தால் வழிபட்டால், மோட்சப் பாதை பெறப்படும். இது ஸ்கந்தமஹாபுராணம் பிரபாசகண்டம் (அர்புதகண்டம்) உட்பட்ட 56ஆம் अध्यாயம் ஆகும்।

अवियुक्तक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम् | The Māhātmya of the Aviyukta (Non-Separation) Kṣetra
புலஸ்திய முனிவர் அரசனுக்கு அவியுக்தவனத்தின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். இந்த வனத்தின் தனிச்சிறப்பு என்னவெனில்—இங்கு தரிசனம் செய்தோ அல்லது தங்கியோ இருப்பவர் தமக்குப் பிரியமானவர்களிடமிருந்தும் பிரியப் பொருள்களிடமிருந்தும் பிரிவில் நிலைக்கமாட்டார். இதை ஒரு காரணக் கதையால் உறுதிப்படுத்துகின்றனர். நஹுஷன் இந்திரரின் ஆட்சியைப் பறித்தபோது, சசி துயரத்துடன் இந்த வனத்தில் நுழைகிறாள். வனத்தின் இயல்பான சக்தியால் முன்பு பிரிந்திருந்த சதக்ரது இந்திரன் மீண்டும் வந்து சசியுடன் சேர்க்கை பெறுகிறான்; இதனால் இக்க்ஷேத்திரம் ‘அவியுக்த’ எனப் புகழ் பெற்றது. பின்னர் சசி ஒரு வரம் அளிக்கிறாள்—பிரிய உறவுகளிலிருந்து பிரிந்த ஆண் அல்லது பெண் ஒருவர் அங்கு ஒரு இரவு தங்கினால், மீண்டும் சங்கமும் ஒரே இல்லில் வாழும் பேறும் கிடைக்கும். அங்கு பழதானம்/பழார்ப்பணம் மிகப் புண்ணியம் எனப் பண்டித பிராமணர்கள் போற்றுகின்றனர். குறிப்பாக சந்தானம் வேண்டி நிற்கும் பெண்களுக்கு வന്ധ்யத்துவம் நீங்கி ‘புத்திர-பலன்’ கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இது ஸ்கந்தமஹாபுராணத்தின் பிரபாசகண்டத்தில் உள்ள அர்புதகண்டத்தின் 57ஆம் அதிகாரம்.

उमामाहेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Glorification of the Umā–Maheśvara Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் புலஸ்திய முனிவர் அரசருக்கு உபதேசமாகப் பிரபாசக் கண்டத்தில் உள்ள “உமா–மஹேஸ்வர” தீர்த்தத்தின் மஹிமையை விளக்குகிறார். அது மிக உயர்ந்த புண்ணியத்தை அளிக்கும், சிறந்த தீர்த்தம் எனப் போற்றப்படுகிறது. துந்துமாரன் என்ற பக்தன் இதை நிறுவினான் என்று கூறி, பக்தியின் நோக்கமே இடத்தையும் புனிதமாக்கும் என்பதை உணர்த்துகிறது। செய்ய வேண்டியது எளிது: யாத்திரிகன் அத்தீர்த்தத்திற்குச் சென்று சிவ–பார்வதி எனும் தெய்வத் தம்பதியை பக்தியுடன் வழிபட வேண்டும். பலனாக, இவ்வழிபாடு செய்தவன் ஏழு பிறவிகள் வரை துர்பாக்கியத்திலிருந்து விடுபட்டு நன்மை பெறுவான் என்று பலश्रுதி கூறுகிறது।

महौजसतीर्थप्रभाववर्णनम् | The Efficacy of Mahaujasa Tīrtha
இந்த अध्यாயத்தில் புலஸ்த்யர் தீர்த்தமகிமைக் கதையாக மகௌஜஸ தீர்த்தத்தின் பலனை உரைக்கிறார். மகௌஜஸம் பாபநாசன தீர்த்தம்; இங்கு நீராடினால் தேஜஸ் (ஒளி/மங்கள வல்லமை) மீண்டும் பெறப்படும் என்று கூறப்படுகிறது. பிரஹ்மஹத்த்யா தோஷத்தின் விளைவால் இந்திரன் (சக்ரன்) ஸ்ரீயும் தேஜஸும் இழந்து, துர்நாற்றத்துடன் தேவர்களால் புறக்கணிக்கப்படுகிறான். மீட்பிற்காக அவன் ப்ருஹஸ்பதியை அணுக, பூமியில் தீர்த்தயாத்திரைதான் தேஜஸ் பெறும் வழி; தீர்த்தமின்றி தேஜோவிருத்தி இல்லை என்று அவர் அறிவுறுத்துகிறார். பல புனிதத் தலங்களைச் சுற்றிய பின் இந்திரன் அர்புதத்தை அடைந்து ஒரு நீர்த்தேக்கத்தைப் பார்த்து நீராடுகிறான். உடனே அவன் மகா-ஓஜஸ் பெறுகிறான்; துர்நாற்றம் நீங்கி தேவர்கள் மீண்டும் ஏற்றுக்கொள்கிறார்கள். பின்னர் சக்ரன் காலநியமப் பலश्रுதியை அறிவிக்கிறான்—ஆச்வின மாத சுக்லபக்ஷத்தின் முடிவில், சக்ரோதய நேரத்தில் இங்கு நீராடுபவன் பரம நிலையைக் அடைந்து, பிறவி பிறவியாக ஸ்ரீயுடன் விளங்குவான். இவ்வாறு பாவம், பரிகாரம், தீர்த்தம், காலவழிபாடு ஆகியவை ஒருங்கிணைந்து போதிக்கப்படுகின்றன।

जंबूतीर्थप्रभाववर्णनम् (Description of the Power and Merit of Jambū Tīrtha)
புலஸ்திய முனிவர், ஒப்பற்ற ஜம்பூ தீர்த்தத்திற்குச் செல்லும் முறையை உபதேசித்து, அங்கு விதிப்படி நீராடினால் வேண்டிய பலன் கிடைக்கும் என்கிறார். பின்னர் பழைய நிகழ்ச்சி கூறப்படுகிறது—சூரியவம்சத்து அரசன் நிமி முதுமையில் அர்புத மலைக்குச் சென்று, ஒருமனத்துடன் பிராயோபவேசனம் (ஒழுங்கான உபவாசத்தால் உடலைத் துறத்தல்) மேற்கொள்கிறான். பல முனிவர்கள் வந்து ராஜரிஷிகள், தேவரிஷிகள், புராண மரபுகள் பற்றிய தர்ம உரைகளை வழங்குகிறார்கள். இறுதியில் லோமச முனிவர் விரிவான தீர்த்தமாஹாத்மியத்தைப் பாடுகிறார். அதை கேட்ட நிமி, முன்பு பல தீர்த்தங்களில் நீராடாததை நினைத்து வருந்தி, எல்லாத் தீர்த்தங்களின் பலனையும் பெறும் வழியை கேட்கிறான். கருணையால் லோமசர் மந்திரபலத்தால் ஜம்பூத்வீபத் தீர்த்தங்களை அதே இடத்திற்கே வரவழைப்பதாக வாக்குறுதி அளித்து, ஒன்றிணைந்த புனித நீரில் நீராடச் சொல்கிறார். தியானமாத்திரத்தில் தீர்த்தங்கள் உடனே வந்து, சான்றாக ஜம்பூ மரமும் தோன்றுகிறது. நிமி ‘சர்வதீர்த்த’ குளத்தில் நீராடியவுடன் உடலோடு சொர்க்கம் அடைகிறான்; ஆகவே அந்த இடம் ஜம்பூ தீர்த்தம் எனப் புகழ்பெறுகிறது. மேலும் சூரியன் கன்னி ராசியில் இருக்கும் காலத்தில் அங்கு சிராத்தம் செய்தால் கயாசீர்ஷத்துக்கு இணையான புண்ணியம் கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது.

गंगाधरतीर्थमाहात्म्य (Glory of Gaṅgādhara Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் புலஸ்த்ய முனிவர் ஒரு அரசக் கேட்பவருக்கு ‘கங்காதர’ எனப்படும் மிகப் புண்ணியத் தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். அது ‘சுபுண்யம்’ உடையதும் ‘விமல நீர்’ கொண்டதுமாகச் சொல்லப்படுகிறது; அதன் புனிதம் சிவத் தத்துவத்தின் தெய்வீக வெளிப்பாட்டுடன் இணைக்கப்படுகிறது. ஹரி/சிவன் அசலேஸ்வர ரூபம் கொண்டு, வானத்திலிருந்து இறங்கும் கங்கையைத் தாங்கி அருளினார்; அந்தத் தாங்கும் கருணையால் அந்த இடம் பரம பாவனமாயிற்று. அஷ்டமி திதியில் சமாதானமான மனத்துடன் அங்கு ஸ்நானம் செய்தால், தேவர்களுக்கும் அரிதான பரம பதவி கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

कटेश्वर-गंगेश्वर-माहात्म्यवर्णनम् (Glory of Kāṭeśvara and Gaṅgeśvara)
பிரபாச காண்டத்தில் புலஸ்தியர் தீர்த்தயாத்திரை வரிசையை விளக்கி, கேட்பவரை இரண்டு லிங்கங்களின் தரிசனத்திற்கு வழிநடத்துகிறார்—கௌரி (உமா) உருவாக்கிய காடேஸ்வர லிங்கமும், நதிதேவி கங்கை உருவாக்கிய கங்கேஸ்வர லிங்கமும். சௌபாக்யம் குறித்து உமா–கங்கை இடையே ஏற்பட்ட பழைய முரண்பாடே கதையின் பின்னணி; கங்கை லிங்கஸ்தலத்தைத் தேட, உமா லிங்கம் போன்ற அழகிய மலைவடிவத்தை ‘காடக’ (வளையம் போன்ற குறியுடன்) கண்டு முழு ஸ்ரத்தையுடன் பூஜை செய்கிறாள். அந்த பக்தியால் மகாதேவர் प्रसன்னராகி தரிசனம் அளித்து வரம் தருகிறார். கௌரி அந்தத் தலத்திற்கு ‘காடேஸ்வரம்’ என்று பெயரிட்டு பலश्रுதி கூறுகிறாள்—சகபத்னி போட்டியால் துன்புறும் அல்லது பிரிவால் வாடும் பெண்கள், வெறும் தரிசனத்தாலேயே ஜ்வரம்/கிளேசம் நீங்கி, நலன் பெற்று, இல்லச் சௌபாக்யம் மீண்டும் நிலைபெறும். பின்னர் கங்கையும் பூஜை செய்து வரம் பெற்று கங்கேஸ்வரத்தை நிறுவுகிறாள்; இரு லிங்கங்களையும் தரிசிப்பது அவசியம், குறிப்பாக ‘சபத்னீ-தோஷ’ நிவாரணமும் சுக–சௌபாக்யப் பெறுதலும் இதனால் கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. அர்புத க்ஷேத்திரத்தின் புனிதப் புவியியல் சூழலில் இந்தப் பயன்கள் நிலையான பக்தி ஊக்கமாக நிறுவப்பட்டு அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

Arbuda-khaṇḍa-māhātmya-phalaśruti-varṇanam (Glory of Arbuda: Fruits of Hearing and Pilgrimage)
புலஸ்த்யர் அர்புத மலைமகிமையைச் சுருக்கமாக நிறைவு செய்கிறார். அங்கு ரிஷிகள் நிறுவிய எண்ணற்ற தீர்த்தங்களும் புனித வாசஸ்தலங்களும் இருப்பதால், அதன் முழு விவரணம் நூற்றாண்டுகள் சொல்லினாலும் முடிவதில்லை என்கிறார். அர்புதத்தில் புனிதத்தன்மை எங்கும் நிறைந்துள்ளது—தீர்த்தம், சித்தி, மரம், நதி, தெய்வசன்னிதி எதுவும் அங்கு இல்லாதது இல்லை. “அழகிய அர்புத மலை”யில் வாழ்பவர்கள் புண்ணியத்தைத் தாங்கியவர்கள் என வர்ணிக்கப்படுகிறார்கள். எல்லாத் திசைகளிலும் அர்புதத்தைத் தரிசிக்காதவன், வாழ்வு, செல்வம், தவம் ஆகியவற்றின் நடைமுறைப் பயனை இழக்கிறான் என்ற வலிய மதிப்பீடு கூறப்படுகிறது. பின்னர் மீட்பின் வலிமை மனிதர்களைத் தாண்டி பூச்சி, விலங்கு, பறவை மற்றும் நான்கு விதப் பிறப்புடைய எல்லா உயிர்களுக்கும் விரிவடைகிறது. அர்புதத்தில் மரணம்—நிஷ்காமமாயினும் சகாமமாயினும்—மூப்பு, மரணம் அற்ற சிவ-சாயுஜ்யத்தை அளிக்கும். இறுதியில் பலஸ்ருதி: நம்பிக்கையுடன் தினமும் இந்தப் புராணக் கதையைச் செவிமடுத்தால் தீர்த்தயாத்திரை பலன் கிடைக்கும்; ஆகவே இம்மையும் மறுமையும் சித்திக்காக யாத்திரை செய்ய வேண்டும்.
Arbuda is portrayed as exceptionally purificatory—capable of removing sin even through mere sight (darśana)—and as sanctified through Vasiṣṭha’s ascetic power and presence.
Merits are framed in terms of pāpa-kṣaya (sin-diminution), tīrtha-snāna/dāna efficacy, and the heightened salvific value of approaching the mountain and its associated sacred sites with disciplined conduct.
A Vasiṣṭha-centered narrative provides the anchor: an episode involving the rescue of the wish-fulfilling cow Nandinī and the ritual-theological creation or transformation of a landscape feature through invoked sacred waters and mountain agency.