Mandala 6

Sukta 1

Sukta 6.1

षष्ठमण्डलस्यास्य प्रथमे सूक्तेऽग्निः प्रथमो धियः प्रबोधकः, यज्ञस्य च अद्भुतो होतृरिति आहूयते, यः यज्ञं सफलं करोति। अस्य अनिवार्यं बलं दीप्तिमत् नेतृत्वं च स्तूयते, यत् जनान् ऋतस्य देवमार्गे नयति। अन्ते च स राजानिव वह्निः बहुरूपं बहुलं धनं क्षेमं च दातुम् प्रार्थ्यते।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.1) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 2

Sukta 6.2

ऋग्वेदस्य ६.२ सूक्तं गृहस्थाश्रमस्य निश्चलस्वामिनं अग्निं स्तौति—स एव दीप्तिमान् तेजो यः श्रवः (कीर्तिं) पुष्टिं च वर्धयति। तस्य प्रत्यक्षं बलं प्रशंस्यते—धूमोऽस्य ज्वाला च स्वर्गं प्रति ऊर्ध्वं रोहन्ति। अन्ते च यजमानस्य कृते देवेṣu सुशब्दं वदतु, तथा वैरं पापं दुरितं च तरित्वा क्षेमं ध्रुवं निवासं च नयत्विति प्रार्थ्यते।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.2) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (likely; RV 6.2 is predominantly gāyatrī-style short verses)

Sukta 3

Sukta 6.3

अयं सूक्तोऽग्निं ऋतस्य गोप्तारं मूर्तिं च स्तौति—स एव साधकं ‘विपुलं ज्योतिः’ प्रति नयति, मर्त्यं च संकुचितदुःखात् परित्राति। अग्निः शीघ्रः शुचिर्भास्वान् रात्रौ पक्षिवद् गच्छन्निव, स्तोत्रैः प्रवर्धितो विद्युदिव दीप्तिमान् च कीर्त्यते; स मित्रावरुणाभ्यां सह समन्वितः सन् ऋतं धारयति, क्रमं रक्षति, क्षेमं चाभिवर्धयति।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Sukta 4

Sukta 6.4

अस्मिन् सूक्तेऽग्निर्होता देवताताचाभिहूयते—यः क्रतौ देवान् यथास्थानं स्थापयति। स वर्तमानयजमानानां कृते कर्म करोतु, यथा पुरा मनोः, यज्ञस्य आदिप्रवर्तकस्य, कृते अकरोत् इति प्रार्थ्यते। अग्निः शीघ्रः अजेयश्च स्तूयते—रात्रिषु सञ्चरन्, अरातीन् शत्रून् अतिवेगं जयन्, उपासकान् च सुरक्षितेषु अनदाह्येषु पथिषु नयन्। अन्ते विपद्भ्यः संरक्षणं, गायकानां कृते उदारं वरं, वीर्यवत्सन्ततिसहितं दीर्घायुष्यम् च याच्यते।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Agni (Hotṛ, deva-tātā)

Chandas: Trishtubh (typical for Agni hymns in this section)

Sukta 5

Sukta 6.5

अयं संक्षिप्तोऽग्निसूक्तः “सूनुं सहसः” इति बलपुत्रं युवानं सत्यं होतारं आह्वयति, यः सर्वान् इष्टान् रयीन् प्रबोधयति प्रेरयति च। उपासकान् रक्षतु इति प्रार्थयते—दूरस्थान् अन्तःस्थितांश्च शत्रून् दहन्। अन्ते पुनःपुनर् अभिलाषाः—कामस्य प्राप्तिः, वीरपुत्रैः सह धनलाभः, विजयी वाजः, तथा अग्नेः अक्षया कीर्तिः—इति।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 6

Sukta 6.6

अयं सूक्तो बलस्य सूनुम् अग्निं होतारं देवं आह्वयति—यः पूजायै पन्थानं विवृणोति, यजमानं च तमसः प्रकाशमानं ऋतं नयति। अग्निः अर्चिष्मान् पावकः शक्तिरिति स्तूयते; यस्य तेजांसि भूमेः क्षेत्रं लाङ्गलयन्तीव संस्कुर्वन्ति, यज्ञं प्रवर्तयन्ति, तस्य ज्योतिं च विस्तृण्वन्ति। अन्ते सूक्ते चित्र-चितयन्तम् अन्तर्बोधं याचते, तथा गायकाय समुदायाय च दीप्तं वीर्यवत् धनं रक्षां च।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 7

Sukta 6.7

अयं सूक्तोऽग्निं वैश्वानरं स्तौति—ऋताज्जातं सर्वव्यापिनं वह्निं, दिवो मूर्धानं कृत्वा पृथिव्यां नेतारं प्रतिष्ठापितम्। अत्राग्निः कविराजः प्रजानां अतिथिश्च निरूप्यते, यः हव्यानि देवेषु नयति, रोचनानि लोकान् विवर्धयति, अमृतत्वं च रक्षति; येन देवाश्च मनुष्याश्च जीवनं ऋतं संरक्षणं च सह भागं लभन्ते।

7 mantras | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 8

Sukta 6.8

अयं सूक्तोऽग्निं वैश्वानरं जातवेदसं च स्तौति—यो विश्वजननानि वेत्ति यज्ञं च वहति—तस्यारुणं तेजो बलं च, यज्ञसभां प्रति त्वरितमागमनं च प्रशंसति। दूराद् लोकाद् मातरिश्वना आनीतस्याग्नेः पौराणिकं प्रसङ्गं स्मारयति, तथा च अग्निदेवम् प्रार्थयते यत् स समुदायं तस्य नायकान् दातारः पोषकांश्च पालयतु, च सर्वेभ्योऽपायैः परं सुरक्षितं नयतु।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.8) | Devata: Agni Vaiśvānara / Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 9

Sukta 6.9

अयं सूक्तो वैश्वानरं अग्निं स्तौति—यो राजा इव जायते, स्वदीप्त्या च तमो ज्योतिषी दिवसौ विविच्य व्यवस्थितान् करोति। स प्रथमदर्शी होतृरिति प्रशस्यते, यः मर्त्येष्वन्तः ‘अमृतं ज्योतिः’ प्रकाशयन् बहिः-अन्तस्तमांसि नुदति। अन्ते रक्षणोन्नत्यर्थं प्रार्थना क्रियते; तमसि स्थितं अग्निं प्रति देवा अपि नमन्ति।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.9) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 10

Sukta 6.10

अयं सूक्तो यज्ञस्य पुरतः जātavedasamग्निं तेजस्विनं नेतारं स्थापयति—यः कर्मणः पन्थानं विशोधयति, स्तुतिं च प्रार्थनाश्च सुरक्षितं पुरः वहति। स दूरदर्शी पावकः स्तूयते; यस्य ज्वाला ‘कृष्णं पथम्’ उज्ज्वलं मार्गं करोति, द्वेषं शत्रुतां च अपहन्ति, इळां (यज्ञसमृद्धिं प्रेरितं पोषणं च) पोषयति। अस्य प्रयोजनं यज्ञसिद्धिः—अविच्छिन्नो हविर्गमनमार्गः—अन्तर्जयश्च: तमसोऽभिभवः प्रकाशेन, वैरस्य स्थाने सौहार्दं, दीर्घायुषे बलं, आर्यसन्तत्यै च।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.10) | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 11

Sukta 6.11

भरद्वाजस्यायं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तः अन्तःप्रेरितं होतारमग्निं यज्ञं मरुद्वेगेन प्रवर्तयितुं हविर्भ्यः सहदेवान् आकर्षयितुं च प्रेरयति। अस्य स्वयंज्योतिः सर्वव्यापिनी दीप्तिः स्तूयते, तथा च “देवैः सह” समिद्धोऽग्निः पूर्णतां दद्यात्, उपासकान् च दुःखात् संकटाच्च परस्ताद् अतितारयेदिति प्रार्थ्यते।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni (with invited deities: Mitra-Varuṇa, Aśvins, Dyāvā-Pṛthivī)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 12

Sukta 6.12

भरद्वाजस्यायं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तोऽग्निं स्तौति—गृह्ये वेद्यां बर्हिषि निषण्णं राजानं होतारं, यस्य दूरगामी ज्वाला सूर्य इव प्रसार्यते। उपासकानां तपसा सह जातवेदसमग्निमग्रे गन्तुं याचते, यज्ञं परिपाकयितुं परिपूर्णं कर्तुं, नः समृद्धिं नेतुं, अहितान् पन्थोऽपाकर्तुं च—यथा समुदायः कृत्स्नायुषा वीरप्रजया च समृद्धो भवेत्।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 13

Sukta 6.13

अयं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तोऽग्निं स्तौति—स एव स्रोतः, यस्माद् भद्राः शक्तयः सर्वाः प्रस्रवन्ति, यथा श्रीः, जयः, वृष्टिः, अपां च ऋतबद्धः प्रवाहः। अत्रोच्यते यत् यो मर्त्यो वेदिभ्यः स्तोमैः यज्ञैश्चाग्निं प्राप्नोति, स सर्वान् ‘वारान्’ लभते—सिद्ध्यर्थं सर्वाणि द्वाराणि—अन्नं धनं च, गृहे च स्थिरां समृद्धिम्। अन्ते सूक्तं प्रत्यक्षं याचते—प्रजां वंशसन्ततिं च, तथा सुसंस्तुत्या सम्यगाहुत्या च या पूर्तिः, तां सम्पूर्णताम्।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.13) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 14

Sukta 6.14

अयं लघुरग्निसूक्तः शिक्षयति यत् यः मर्त्यः सत्येन भावेन प्रेरितया च मत्या अग्निं परिचरति स तेजस्वी भवति, बलवृद्धिं, अन्नसमृद्धिं, रक्षां च प्राप्नोति। अग्निः प्राचीनः शक्तिरिति स्तूयते—यः ध्रुवं, आक्रमणसहं वीरं ददाति—तथा देवेषु मध्यस्थो दूतः, योऽस्माकं कृते अन्येभ्यो देवेभ्यः “वक्तुं” शक्नोति। सूक्तस्य पर्यवसानं पुनःपुनः प्रार्थनायां भवति—अग्निना कल्याणं सु-वासं च नयामः, तस्य सहाय्येन द्वेषं क्लेशं कुपथांश्च अतिक्रमेम।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Mandala 6 attribution) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical confirmation)

Sukta 15

Sukta 6.15

अयं सूक्तोऽग्निं प्रातःप्रबुद्धं गृहस्य “अतिथिं” स्तौति, यः सर्वेषां जनानां नेता, मनुष्यैः कृतान् हव्यान् अमर्त्येभ्यो वहति। भारद्वाजोऽग्निं सर्वविदं होतारं आह्वयति, यः कर्म च वयुनानि च परिपूर्णयति; तं स गृह्याग्नीन् दृढं प्रतिष्ठापयितुं, समुदायस्य बलं च सम्यगुत्साहं च तीक्ष्णीकर्तुं प्रार्थयते।

19 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable, given the longer line length; requires metrical confirmation)

Sukta 16

Sukta 6.16

ऋग्वेदस्य ६.१६ सूक्तं भारद्वाजकृतं अग्निं प्रति—यः सार्वभौमः होताऽध्वरं स्थापयति, मनुष्याँ देवैः सह संयोजयति, शत्रुपक्षान् अपाकरोति। अस्य तेजस्विनी साṃदृष्टिः (दीप्तमार्गदर्शना), पोषणं धनदातृत्वं च स्तूयते; तथा वृत्रहन् रक्षोहनश्च बलः, यः जयाय समृद्ध्यै च मार्गं विशोधयति।

48 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical; verify exact syllable count)

Sukta 17

Sukta 6.17

अयं सूक्तः इन्द्राय सोमाह्वानरूपः प्रबलः स्तुतिः। वज्रधारिणं वृत्रहन्तारं गो-प्रभा-रश्मि-समृद्ध्यादीनाम् अवरोधितानां मोचयितारं च तम् प्रशंसति। यदा देवाः अनृता/अदेवा आक्रमन्ति स्म तदा देवा इन्द्रं अग्रे न्यधुः इति स्मारयति। उपासकानां जयम् बलं च देवेन नियतां पूर्णसमृद्धिं च याचते। अन्त्यप्रार्थना तं पौराणिकं विजयम् अद्यतनाभिलाषरूपेण परिवर्तयति—यज्ञः देवदत्तं लाभं जयतु, स च स्थिरां वीरानन्दमयीं परिपाकं गच्छतु।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional attribution for RV 6.17; needs confirmation) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (high likelihood; requires verification)

Sukta 18

Sukta 6.18

ऋग्वेदस्य ६.१८ सूक्तं भारद्वाजस्य त्रिष्टुभ्छन्दसि रचितं, अजेयस्य बह्वाहूतस्य वीरस्येन्द्रस्य स्तुतिं तीव्रयति—यस्य बलं प्रहारान् भिनत्ति दुर्गाणि च शत्रून् च पातयति। तत्रासुरादिदैत्यविरोधिषु दुर्गेषु च इन्द्रस्य निर्णायकजयाः स्मार्यन्ते; अनन्तरं सा विश्वशक्तिः यजमानस्य वर्तमानावश्यकतायै प्रवर्त्यते—बलाय रक्षायै च, तथा यज्ञेन नित्यनव्या पवित्रा वाक् प्रसूयते इति।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.18) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 19

Sukta 6.19

अयं सूक्तः इन्द्रं स्तौति—स नित्याक्षीणः, विस्तीर्णवीर्यः, उपासकान् प्रति अभिमुखो भूत्वा तेषां शौर्यबलं वर्धयति। तं प्रार्थयते यत् स संग्रामजयकरं ‘मदं’ (विजयीं उत्साहशक्तिं) आनयेत्, येन समुदायः रक्षणं समृद्धिं च प्राप्नुयात्, अपत्यसन्ततिप्रवाहश्च अविच्छिन्नो भवेत्, तथा बाधां बाधां अतिक्रम्य सर्वान् विघ्नान् जयेत्।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 20

Sukta 6.20

इन्द्रस्य स्तुतिरयं सूक्तः संग्रामे तस्य अप्रतिहतं बलं प्रशंसति; सर्पसदृशान् शत्रून् दुर्गाणि च भित्त्वा तेन कृतानि पराक्रमाणि स्मारयति, उदारयजमानानां च रक्षणं वर्णयति। कविजनस्य जनाय स ‘द्यावापृथिवीव्याप्तम्’ इव विस्तीर्णं समृद्धिं—धनं गोसमृद्धिं च सस्यवन्तानि क्षेत्राणि च—दातुम् प्रार्थ्यते। मन्त्राः वृत्रहत्यादीनि तस्य विश्वविजयानि सोमपेषणस्तुतिकर्मणि रतानां प्रति प्रदत्तया लौकिकसमृद्ध्या सह संबध्नन्ति।

13 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (trad.) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 21

Sukta 6.21

अयं सूक्तः शक्तिभिः हविर्भिः रथस्थाभिः प्रेरणाभिः (धियाभिः) च इन्द्रम् आह्वयति। स नित्ययुवा अजरः शक्तिमान् इति स्तूयते, यः विस्तीर्णं धनं जयम् च ददाति। रक्षांसि शत्रून् च प्रतिमुखीकृत्य वज्रभृतं पुरातनं सखायम् इन्द्रं तान् अपहन्तुं प्रार्थयते। अन्ते व्यावहारिकी प्रार्थना—इन्द्रः पथकृत् नेता च सन् सुलभेषु दुर्गेषु च पथेषु प्रबुध्यताम्, उपासकान् बलाय पूर्णतायै च (वाजाय) वहतु।

12 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional ascription for RV 6.21 within Mandala 6) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.21; Mandala 6 Indra hymns predominantly Triṣṭubh)

Sukta 22

Sukta 6.22

अयं सूक्तः इन्द्रं स्तौति—सर्वत्राह्वानार्हं सत्यं वृषभं बलवत्तरं बह्वीषां प्रभाववत्यां मायानां स्वामिनम्। तस्य दुर्धर्षाणि कर्माणि स्मार्यन्ते—यत् स्थिरमिवाभेद्यं भिनत्ति, यच्च बद्धं विमोचयति। अनन्तरं यज्ञे साक्षादाह्वानं क्रियते—यत् स नियुत्भिः युक्तः आगच्छतु। अस्य प्रयोजनं स्तुतिश्च, तथा यज्ञे रक्षणाय जयाय च वरप्रदाने च विधिवत् आह्वानम्।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Sukta 23

Sukta 6.23

अयं सूक्तः सदैव जागरूकं बलाधिपतिं इन्द्रं स्तौति, यः सोमाभिषवाय च भारद्वाजर्षीणां प्रेरितेभ्यः स्तोत्रेभ्यश्च आकृष्यते। तं हरिभिः सह आगन्तुं, वज्रं धारयितुं, उपासकेभ्यः शान्तिजनकं समृद्धिं, रक्षणं, सर्वकाम्यं च बहुलं दातुं प्रार्थयते।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 24

Sukta 6.24

ऋग्वेदस्य ६.२४ सूक्तं भारद्वाजस्य त्रिष्टुभ्छन्दसि कृतं, इन्द्रदेवताकम्। अत्र इन्द्रः सोमपायी, वाचो ज्योतिष्कर्ता, स्तोत्रयज्ञाभ्यां प्रबोधितो राजा इव स्तूयते, यः बलं जयम् अभयम् च ददाति। तस्य अतिप्रवृद्धा शक्तिः पर्वतात् प्रस्रवन्त्य इव आपः प्रसरन्तीति उपमीयते। अन्ते च नायकस्य यजमानानां च गृहेऽरण्ये च सर्वत्र रक्षणाय प्रत्यक्षं प्रार्थना क्रियते, यथा ते दीर्घायुषः स्युः वीरपुत्रैः सह।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.24)

Sukta 25

Sukta 6.25

अयं सूक्तो भरद्वाजस्य स्तुत्याह्वानं, इन्द्रं वृषत्रहं अनुत्तरं प्रशंसति; तस्य सहाय्यस्य सर्वा भेदाः—समीपदूराः, उच्चनीचाः—युद्धे भक्तान् पारयन्त्विति प्रार्थयते। इन्द्रस्य अजेयत्वं सर्वभूतेषु परमैश्वर्यं च स्तौति, तथा शत्रून् ‘अदेव्यान्’ बलान् निगृह्णीयादिति याचते, येन गायकाः सुरक्षिताः विस्तीर्णाः उषसः चिरसमृद्धिं च प्राप्नुयुः।

9 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 26

Sukta 6.26

अयं सूक्तः इन्द्रं प्रति युद्धरक्षात्मकं प्रार्थनारूपं स्तोत्रम्। भारद्वाजः गायकः इन्द्रं श्रोतुं याचते, तथा जनानां समागमे विजयार्थं निर्णायकदिने तीव्रं सहाय्यं दातुं प्रार्थयते। शम्बरवधं दिवोदासस्य च रक्षणं विशेषतः स्मारयन्, तानि सिद्धकर्माणि वर्तमानसहायस्य आधारत्वेन निर्दिशति, यत् तेन यजमानानां बलं गोधनं/वित्तं च सार्वभौमं क्षत्रं च जय्येत।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 27

Sukta 6.27

अयं सूक्तः इन्द्रस्य मदकरं महिमानं रहस्यं परीक्षते—कथं सोमप्रेरितो हर्षः सख्यं च संग्रामे निर्णायकं जयम् उपजनयतः। ततः स शेषं वृचीवन्तं चादीन् शत्रून् निहत्य कृतान् प्रत्यक्षान् वीर्यकर्माणि स्मारयति, अन्ते च यज्ञीय-पुरोहितीय-परिसरे राजानः यजमानाः उदारां दक्षिणां ददति इति दर्शयन् इन्द्रस्य शक्तिं समृद्ध्या दान-आश्रय-सम्बन्धेन संयोजयति।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya lineage; traditional attribution for much of Maṇḍala 6) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 6.27 predominantly Triṣṭubh)

Sukta 28

Sukta 6.28

ऋग्वेदे ६.२८, भारद्वाजस्य प्रसिद्धं गोसूक्तम्, गोष्ठे (गोशालायां) गवाम् आगमनं निवासं च समृद्धेः हर्षस्य वृद्धेश्च कारणं इति आशीर्भिः स्तौति। गाः शुभाः नानारूपाः प्रजाजननीः शक्तयः इति प्रशंसति—उषसः प्रभेव दीप्त्या इन्द्रस्य वीर्येण च सम्बद्धाः—तासां पयः प्रजननं रक्षणं च निरन्तरं गृहं यज्ञं च पोषयतु इति प्रार्थयते।

8 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for Maṇḍala 6; this hymn is the famous Go-sūkta in Book 6) | Devata: Go (Cows) / associated with Indra and Uṣas (symbolic powers of light and increase)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.28.1)

Sukta 29

Sukta 6.29

एषः संक्षिप्तः त्रिष्टुभ्-स्तोत्रः उपासकान् इन्द्रं प्रति नयति—विश्वास्यं सखायं महान्तं च दातारं—रक्षणाय विस्तीर्णाय च सहाय्याय आह्वयन्। सोमयज्ञे तस्य स्तुतिं स्थापयति—पीडिते सोमे, सिद्धे अन्ने, गीतेषु च उक्थेषु—यथा स एव विधिः इन्द्रस्य अजेयां शक्तिं वहति, या विघ्नान् (वृत्रान्) भिनत्ति, शत्रून् च दस्यून् अधो नयति।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Mandala 6 default attribution) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 30

Sukta 6.30

अयं संक्षिप्त इन्द्रसूक्तः देवस्य निरन्तरवर्धमानं वीर्यं शौर्यं च स्तौति, तथा धनसमृद्धिप्रदानविषये तस्य अव्यभिचारिणीं उदारतां प्रशंसति। अस्मिन् इन्द्रस्य विश्वकर्माणि स्मार्यन्ते—गिरिं भित्त्वा, निरुद्धा आपः विमोच्य, लोकान् प्रतिष्ठाप्य—येन उपासकः स्थैर्यं जयम् ऐश्वर्यसमृद्धिं च प्राप्नुयात्।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (RV 6.30 Indra hymn) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 31

Sukta 6.31

अयं संक्षिप्त इन्द्रसूक्तः तमेकमेव धनानां स्वामिनं स्तौति, यः प्रजाः स्वहस्तेषु धारयति, च गृहेषु, अप्सु, प्रजायां, सूर्ये च सर्वत्र प्रशस्यते। कुत्सेन सह शुष्णस्य तथा अन्येषां निरोधकानां विरुद्धं गो-दीप्त्यर्थं (गवां/ज्योतिषां) अन्वेषणे कृतान् तस्य वीर्यविजयान् स्मारयति। अन्ते च इन्द्रं रथमारोहितुं, विस्तीर्णैः पथोभिः आगन्तुं, यजमानस्याह्वानं च प्रभावतः श्रावयितुं प्रेरयति।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (RV 6.31 Indra hymn) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 32

Sukta 6.32

भरद्वाजस्यायं संक्षिप्तस्त्रिष्टुभः सूक्तः नवकृतया वाचा इन्द्रं स्तौति। वज्रिणं पुरन्दरं च तमप्रतिहतबलं प्रशंसति। प्रेरितैः ऋषिभिः वह्निधरैश्च होतृभिः सह कृतं तस्य जयम् अनुस्मरति, अन्ते च आपां विमोचनं/लाभं समाप्नोति—यत् जीवनस्य प्रजननस्य च प्रतीकं, निरवरोधसिद्धेः च।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 33

Sukta 6.33

इन्द्राय त्रिष्टुभोऽयं संक्षिप्तः सूक्तः तस्य परमं बलवत्तरं “मदं” (वीर्यप्रदं हर्षोत्कर्षं) याचते, येन जयः, समृद्धिः, सम्यग्भोगश्च सिध्यति। युद्धे विघ्नकराणां बलानां निर्णायकं निहननं स्मारयति, अन्ते च तस्य रक्षणं प्रार्थयते—न केवलं तात्कालिकेषु आवश्यकेषु, अपि तु “परतः” अपि, दूरस्थे दीप्तिमति दिव्ये स्वर्ग्ये पदे।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 34

Sukta 6.34

एषः संक्षिप्तः त्रिष्टुभः सूक्तः पुरातनां नित्यनूतनां च स्तुतिधारां संगृह्णाति या इन्द्रे समवयति, तस्माच्च विस्तीर्णरूपेण प्रेरणारूपा प्रतिभा प्रवहति। अस्य अक्षयत्वं प्रतिपाद्यते—न कश्चिद् धिया वा वाचा वा तम् अन्तं नेतुं शक्नोति। वृत्रवधेन तस्य आदर्शविजयं स्मारयन् उपासकस्य रक्षणं वर्धनं च जीवनपूर्णतां च निश्चयेन प्रतिजानाति।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 6.34)

Sukta 35

Sukta 6.35

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः शीघ्रप्रार्थनानां क्रमः। कविः पुनःपुनः “कदा?” इति पृच्छति—कदा इन्द्रः ब्रह्म (प्रेरितं वचः) बलीकरिष्यति, स्तोत्रं स्तोमं च समृद्धं करिष्यति, यजमानस्याह्वाने चागमिष्यति। अन्ते तस्य स्वभावकर्म समाप्यते—निबद्धं दुर्गं भित्त्वा—यथा “दीप्तदुह्या गौः” (तेजस्विन्याः समृद्धेः प्रतीकः) न शुष्येत्, अन्तर्निहिताश्चाङ्गिरसबलाः प्रबोध्यन्ते येन गूढा वसूनि प्रकाश्यन्ते।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable for RV 6.35)

Sukta 36

Sukta 6.36

अयं लघुर्भारद्वाजस्तोत्रो इन्द्रं स्तौति—यः पृथिव्यां प्रतिष्ठितानां जनानां नित्यं हर्षस्य धनस्य च जयबलस्य च स्रोतः। सर्वाः शक्तयः सर्वाणि च स्तोत्राणि समुद्रमिव नद्यः इन्द्रमेवाभिसरन्तीति निरूप्य, अन्ते स निकटं याचते—स हविर्गृह्णीयात् शृणुयाच्च, युगयुगं नूतनया शक्त्या उपासकान् धारयेत्।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Sukta 37

Sukta 6.37

अयं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तः इन्द्रं शीघ्रमागन्तुं समाह्वयति—सर्ववरप्रदेन रथेन, हरिभिरश्वैः युक्तेन, कविभिः सह सोमसत्रे (सधमादे) सम्मिलितुम्। इन्द्रः स्थिरां दीर्घकालिकां च बलप्रदां शक्तिं ददाति इति स्तूयते, तथा वृत्रहन्ता निश्चयेन इति; येन यजमानानां समृद्धिः, प्रेरिता वाक्, जयशक्तिश्च सुनिश्चिताः स्युः।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Sukta 38

Sukta 6.38

अयं संक्षिप्त इन्द्रसूक्तः दीप्तिमतीम् “इन्द्रहूतिम्” (इन्द्रस्याह्वानम्) उद्यच्छति, देवं प्रार्थयन् यत् स जनानां धियं प्रेरितां वहतु, तेषां च दानानि रक्षां च जयतु। इन्द्रं प्राचीनजन्मानम् अजरम् च स्तौति, यस्मिन् ब्रह्म मन्त्रश्च गिरश्चैकत्र संहिता भवन्ति। अन्ते वृत्रस्य—विश्वस्य “आवरणकर्तुः”—विरुद्धेषु संग्रामेषु साहाय्यार्थं त्वरितम् उपाह्वानं करोति।

5 mantras | Rishi: unknown (Book 6 generally Bharadvāja; not specified in input) | Devata: Indra (via indra-hūti; hymn is Indra-focused)

Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)

Sukta 39

Sukta 6.39

अयं लघु-सूक्तः इन्द्रं (सोम/इन्दु-दीप्त्या सह) स्तौति—स प्राचीनो राजा प्रेरितां वाचं प्रज्वालयति, रात्र्युषसोः परिक्रमाणि प्रकाशयति, द्रष्टुः स्तोत्रं च बलयति। तं प्रार्थयते यत् स दिव्याः ‘इषः’—समृद्धेः प्रेरणाश्च—वर्धयतु, तथा च यजमानस्य समृद्ध्यै सम्यगुक्त्यै च जीवनोपकारिणः शक्तीः प्रवर्तयतु—आपः, भेषजानि वनस्पतीः, फलवन्ति वनानि, गो-ज्योतिः, अश्वाः, नर-बलं च।

5 mantras | Rishi: unknown | Devata: likely Indra (continuity with surrounding Indra hymns; explicit ‘deva’ here)

Chandas: likely Triṣṭubh (not verified from input alone)

Sukta 40

Sukta 6.40

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः देवम् अत्यर्थं यजमानैः समाह्वयति—यदा अग्निः प्रज्वाल्यते सोमश्च पिष्यते तदा यज्ञं प्रति आगच्छ, पिब च हृष्य च। कविरिन्द्रं युगं विमोच्य स्तोतृसङ्घे उपवेशनाय याचते, बलं सुवितां रक्षां च दातुम्। यदि च स स्वर्गे दूरे वा स्वस्य निगूढे सदने वा स्थितः, तथापि मरुद्भिः सह यज्ञं रक्षितुं स प्रार्थ्यते।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.40) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 41

Sukta 6.41

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः वज्रधरं देवं यज्ञं प्रति अक्रुद्धं समुपयातुं निमन्त्रयति, तस्मै च सुस्रुतं “स्वच्छं प्रवहन्तं” नवपीडितं सोमं पातुम्। सोमः इन्द्रस्य बलाय सिद्धः शक्तिवर्धको बिन्दुरिति स्तूयते। हविषा हृष्टं इन्द्रं संग्रामेषु जनानां मध्ये च रक्षां दातुं प्रार्थयते।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.41) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 42

Sukta 6.42

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः यजमानसमुदायं प्रेरयति यत् सोमं सर्वाश्च पूर्तयः वीराय नराय—इन्द्राय—आनयन्तु; स हि ऋजुगामी लक्ष्यप्रापणशक्तिः, न कदाचन पश्चात् पतति। सम्यगाहुतेन स्तुत्या च इन्द्रस्य प्रबुद्धं ज्ञानं धृष्टं च वर्धनं सम्बध्यते, तथा यजमानं प्रति शत्रुवाक्येभ्यः शापेभ्यः आक्रमणेभ्यश्च तस्य रक्षणं प्रार्थ्यते।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition. | Devata: Indra (heroic 'nár' as Indra/Indra-like power; hymn is Indra-oriented in this sequence).

Chandas: Jagatī (probable; longer cadence typical—exact syllable count should be verified against a critical text).

Sukta 43

Sukta 6.43

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः सोमाह्वानरूपः संक्षिप्तः; दिवोदासाय शम्बरवधं, अश्मनः गोः/रश्मीनां विमोचनं, दातारि यजमाने च जयबलस्य प्रतिष्ठापनं च स्मारयति। प्रत्येकं मन्त्रं प्रायः पुनरुक्तिवत् आह्वानेन प्रवर्तते—“एष ते सोम इन्द्र सुतः; पिब”—इति; स्तुतिं हविषा सह साक्षात् संयोजयन्। अस्य प्रयोजनं सोमपेषणं प्रति इन्द्रस्य आगमनं, तस्य मदस्य पुनर्नवीकरणं, तथा यजमानस्य दातुश्च रक्षणं जयम् ऐश्वर्यं च साधयितुम्।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition. | Devata: Indra.

Chandas: Gāyatrī (likely; refrain-like structure; verify by syllable count in critical edition).

Sukta 44

Sukta 6.44

ऋग्वेदस्य ६.४४ सूक्तं तीव्रमिन्द्रसूक्तम्। अत्र भारद्वाजो द्रष्टा नवपीडितं सोमं इन्द्रस्य परमं हर्षणीयं मदकरं च निवेदयति; तं यज्ञस्य राजानं धनस्य जयस्य च तेजसः प्रदातारं स्तौति। सूक्ते पुनःपुनः सोमस्य ‘मधु/मद’ इति रसमयः प्रमोदः इन्द्रस्य लोकधारणकर्मभिः संबध्यते—स पथो विवृणोति, रथं बलयति, द्यावापृथिवी ध्रियते यया सा ऋतव्यवस्था स्थापितां करोति।

24 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja) | Devata: Indra (with Soma as the empowering offering/power)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)

Sukta 45

Sukta 6.45

अयं सूक्तः इन्द्रं युवानं सखायं त्रातारं च स्तौति—यः जनान् गोत्रान् च आपदः परि नयति, कवेराह्वानं च रक्षया प्रसादेन च प्रत्युत्तरं ददाति। अत्र वीरस्मृतिः समन्विता—पूर्वं तुर्वशं यदुं च इन्द्रेण नीतौ इति—वर्तमानप्रार्थनाभिः सहाय्याय, अन्ते च दानस्तुत्या उदारयजमानस्य प्रशंसया समाप्यते; यथा दैवी शक्तिः मानुषं दानं च सह ऋतं समृद्धिं च धारयतः।

33 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Maṇḍala 6) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 6.45 opening; requires verification)

Sukta 46

Sukta 6.46

भरद्वाजस्येन्द्रसूक्ते देवः सर्वेषु विघ्नेषु (वृत्रेषु) मार्गस्य च सर्वेषु परिवर्तनेषु “सत्यः प्रभुः” इति निश्चयेनाहूयते। जयम्, बलम्, वाजस्य (बलस्य/पुरस्कारस्य/समृद्धेः) च लाभं याचते। प्रसिद्धेषु मानुषेषु वंशेषु इन्द्रेण वीर्यस्य वितरणं स्मारयति, तथा तदेव विजयी सामर्थ्यं गायकस्य समुदायाय दत्तं भवतु, येन रणेषु शत्रून् अभिभूयेत। अन्ते शीघ्र-नदीवत् उपमानैः शक्तीनां आह्वानं प्रति समागमः सूच्यते, यत् इन्द्रस्य शक्तीनां संग्रह-प्रतिस्थापन-प्रेरणया ताः ज्योतिषि नयितुं सामर्थ्यम् अस्ति।

14 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.46) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (common for Indra hymns in Book 6)

Sukta 47

Sukta 6.47

भरद्वाजस्य त्रिष्टुभ्-स्तोत्रेऽस्मिन् सोमेनाभिषुत-बलोऽप्रतिहत-वीर्यः इन्द्रः स्तूयते—अन्तर्बाह्येषु च संग्रामेषु विजयी। अभिषुतसोमस्य माधुर्य-तेजसोः प्रसङ्गाद् आरभ्य मनुष्यकुलेषु इन्द्रस्य वेगवतीं महिमानं वर्णयति; अन्ते रक्षणाय, समन्वित-बलाय, रथ-युद्धे च जयाय प्रार्थनाः समाप्यन्ते।

31 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.47) | Devata: Indra (with Soma as empowering medium)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 48

Sukta 6.48

अयं सूक्तः मुख्यतः जातवेदसमग्निं नित्यनवीनं यज्ञभागिनं स्तौति—“हविर्हविषा” “वाक्यं वाक्येन” इव क्रमशः स्तुतं—यः उपासकाय दक्षं सामञ्जस्यं च शुभां पुरोगतिं च जनयति। मध्ये च विश्वयज्ञदृष्टिः प्रसार्यते—या प्रेरणा मरुतां गणं पोषयति, अन्ते च द्यावापृथिव्योः एकवारं कृतस्य अद्वितीयस्य प्रतिष्ठापनस्य तथा मातृतत्त्वात् (पृश्न्याः) आद्यस्य पोषणदोहस्य स्मरणं भवति। अस्य प्रयोजनं जातवेदसमग्निं मध्यस्थं सखायं अमृतं वेदितारं च स्थापयितुं—यः कर्म वहति, रक्षति, च मानुषं कर्म जगतः प्रथमव्यवस्थायां समनयति।

22 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Gāyatrī (probable for 6.48 opening; requires metrical verification)

Sukta 49

Sukta 6.49

अयं सूक्तः ऋतस्य धर्मस्य च रक्षकौ मित्रावरुणौ प्रथमतः आह्वयति—आगच्छतां शृणुतां च, अग्नेः प्रभावयुक्तेन तेजसा सह शुभं रक्षणं ददातामिति। ततः प्रार्थना बहुदेवतामयी भवति (पथानां नेता पूषा अपि), प्रेरितां वाचं, सुरक्षितं गमनं, प्रकाशमानाः ‘स्रोतांसि’ इव सहायधाराः च याचते; अन्ते च चिरस्थायिनीं समृद्धिं, सुरक्षितं निवासं, तथा नास्तिकद्रोहस्य उपरि जयम् अभिप्रार्थयते।

15 mantras | Devata: Mitra-Varuṇa (and Agni as included power)

Sukta 50

Sukta 6.50

ऋग्वेदस्य ६.५० सूक्तं व्यापकं रक्षात्मकं च आवाहनम् अस्ति। अत्र अदितिः आदित्याश्च—विशेषतः वरुणः मित्रः अर्यमाच—अग्निना सवित्रा भगेन च सह समाहूयन्ते; अनुग्रहं रक्षणं कल्याणं च याच्यते। सूक्तं श्रद्धापूर्वकात् आवाहन-स्तुतिभ्यः आरभ्य आश्रयस्य ऋतस्य (धर्मस्य) च स्थैर्याय, शुभदानानां च प्राप्तये स्पष्टान् प्रार्थनान् प्रति प्रवर्तते; अन्ते भरद्वाजकुलस्य आत्मोल्लेखेन सामूहिकयज्ञकर्मणः संकल्पः समाप्यते।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.50) | Devata: Aditi and the Ādityas (Varuṇa, Mitra, Aryaman) with Agni, Savitṛ, Bhaga (multi-devatā invocation)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Sukta 51

Sukta 6.51

अयं सूक्तः मित्रावरुणौ ऋतस्य गोप्तारौ स्तौति। तयोर्विश्वदृशं “चक्षुः” (सौरं दर्शनम्) सत्यं प्रकाशयति, मानवानां च आचारं नयति। आदित्यान् उपासकस्य दोषात्, द्वेषात्, अव्यवस्थातश्च रक्षणाय याचते, तथा समुदायं क्षेमं शिवं पन्थानं प्रति नेतुं, यत्र स्वस्तिः समृद्धिश्च सिध्यतः।

16 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional attribution for RV 6.51) | Devata: Mitra-Varuṇa (Ādityas), with solar ‘Eye’ motif

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical count in critical edition)

Sukta 52

Sukta 6.52

अयं विश्वेभ्यो देवेभ्यः सूक्तः समस्तं देवगणं कविवाक्यं श्रोतुं यज्ञं पातुं यजमानाय च स्वस्तिं दातुं समाह्वयति। अस्मिन् तीक्ष्णः प्रतिवादभावोऽपि प्रवहति—ब्रह्मद्विषं (पवित्रवाचो द्वेष्टारं) तथा च प्रमत्तं वा अतिव्याप्तिं कुर्वन्तं यजमानं/होतारं दब्ध्वा अधो निनयेत्, पथश्च्युतं चकारयेत्। अन्ते प्रज्वलितेऽग्नौ औपचारिकं निमन्त्रणदृश्यं समाप्यते, यत्र विश्वे देवाः हविषि तथा च समुदायस्य पवित्रायां सभायां मोदितुं प्रार्थ्यन्ते।

16 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 affiliation; hymn to Viśve Devāḥ) | Devata: Viśve Devāḥ (All the Gods) with polemical focus against the brahma-dviṣ (hater of sacred word) across the hymn

Chandas: Triṣṭubh (dominant in Mandala 6; this verse conforms to triṣṭubh cadence)

Sukta 53

Sukta 6.53

अयं सूक्तः पथस्पतिं पूषणं आह्वयति—द्रष्टुः धियि तस्य नेतृशक्तिं योजयितुं, सुमार्गं दिशं च सुरक्षितं गमनं च, तथा पोषणस्य जयम् अवाप्तुं। अपि च पण्योः (निधातारः, निरोधकस्य) निहितं धनं विदार्य प्रकाशयतु, गुह्याः ‘प्रियाः’ निधयः यजमानस्य न्याय्ये स्वामित्वे आगच्छेयुः इति प्रार्थयते। अन्ते च सूक्तं विजयीं वीर्यवतीं धियं याचते या गावोऽश्वान् प्राणपूर्णतां च लभते—भोगाय हविषे च।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution) | Devata: Pūṣan (Pathaspati)

Chandas: Gayatri (likely; short 3×8 pattern—needs verification)

Sukta 54

Sukta 6.54

अयं सूक्तः पूषणं प्राज्ञं नेतारं समाह्वयति—यः उपासकं ऋजुपथे नयति, पन्थानं यायिनं यजमानं च रक्षति, नष्टं च पुनरानयति। अस्य दशसु मन्त्रेषु कविः सम्यग्दर्शनं, सुरक्षितं गमनं, सोमाभिषवे च जीवनयात्रासु च देवस्य सक्रियं साहचर्यं याचते। अन्ते रक्षात्मकं रूपकं दृश्यते—पूषा दक्षिणहस्तेन भक्तं परितो वेष्टयति, अपहृतं वा नष्टं वा पुनराहरति।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition | Devata: Pūṣan

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)

Sukta 55

Sukta 6.55

अयं लघुस्तोत्रः मुख्यतः पूषणं स्तौति—यः ऋतस्य (सम्यग्गमनस्य) नेता रक्षकश्च। स ‘आगच्छ’ इति आहूयते, यजमानस्य रथसारथिर्भूत्वा तं सुरक्षितं नयतु इति प्रार्थ्यते। अत्र यात्राया युग्यकरणस्य च रूपकं दृश्यते—अजैः (अजवाहनैः) पूषा युक्त इव। तथा च बन्धनविमोचनं, जीवनमार्गेषु समृद्धिं तेजस्विनीं च दीप्तिमयीं मार्गदर्शिकां दातुमिति गम्भीरः प्रार्थनाभावः संमिश्रितः।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution) | Devata: Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Sukta 56

Sukta 6.56

अयं पूषणः प्रति संक्षिप्तः स्तुतिः मार्गदर्शनं रक्षणं च समग्र-कल्याणं च प्रार्थयते। देवोऽयं केवलैर्नामभिर्वा बाह्यलक्षणैर्वा न गृहीतो भवति, किन्तु यथार्थ-परिज्ञानेन जीवित-सम्बन्धेन च। स्तोत्रं पूषणं बाह्यवर्णनातीतं निरूप्य ततः उपासकस्य संकल्पस्य सफल-सिद्धिं याचते, अन्ते च अद्य श्वश्च सुरक्षा-पूर्णत्वयोः स्पष्टं आशीर्वचनं ददाति।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Pūṣan

Chandas: Triṣṭubh (contextual; verify)

Sukta 57

Sukta 6.57

अयं लघुस्तोत्रः इन्द्रं पूषणं च सह मित्रभावेन साहाय्यकरौ समाह्वयति, यौ स्वस्तिं वाजसातिं च—बलस्य, समृद्धेः, सफलतायाश्च जयम्—सुरक्षां च ददातः। अत्र इन्द्रस्य ऋताधीनं महताम् अपां विमोचनं तासां च नयनं स्मार्यते; पूषा तत्र मार्गदर्शकः सहचरति। अन्ते च पूषा सारथिरिव रश्मीन् संनह्यन् प्रबोध्यते, येन यात्रा ऋज्वी सुरक्षिताच भवति।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja | Devata: Indra and Pūṣan (dual invocation)

Chandas: Gāyatrī (likely, given brevity; exact confirmation requires syllable count)

Sukta 58

Sukta 6.58

अयं पूषणः स्तुत्यः सूक्तः तं बहुशक्तिं पथप्रदर्शकं स्तौति—यस्य दीप्ताः प्रियदर्शना मूर्तयः स्वधया स्वेनैव नियमेन सर्वान् पथोऽध्वानः कर्माणि च रक्षन्ति। स पूषा सूर्यस्य दूत्यमनुसरन् समुद्रेऽन्तरिक्षे च हिरण्यपात्रेषु चरतीति चित्र्यते। अन्ते स द्यावापृथिव्योः बन्धुः, इळायाः पतिः च, सुमतिं दानं च क्षेमं च मार्गं नयतीति समाप्यते।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (Mandala 6 convention) | Devata: Pūṣan

Chandas: Jagatī (probable due to length; requires metrical verification)

Sukta 59

Sukta 6.59

अयं सूक्तः सोमयज्ञे संयुक्तविजयिनौ इन्द्राग्नी स्तौति—इन्द्रं जयबलरूपं, अग्निं च दीप्तं होतृसंकल्पं यः हविर्देवान् प्रति वहति। तयोः पुरातनकर्माणि स्मारयति, च रहस्योपमाभिः (प्रहेलिकाभिः) दर्शयति यत् तयोर्दिव्यतेजसा बन्धनं मर्यादा वा व्यत्यस्यते। अथ तौ पिष्टं सोमं पातुं आगच्छताम् इति निमन्त्रयति, स्तोत्रं यजमानं च उन्नयन्तौ।

10 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Indrāgnī (dual deity)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 60

Sukta 6.60

ऋग्वेदस्य ६.६० सूक्ते इन्द्राग्नी युगपदाहूयते; अत्र वृत्रहणत्वेन इन्द्रः प्रमुखीकृतः, यज्ञे तु तस्य जयस्य साधकः सहकारी चाग्निः प्रकाशते। सूक्ते युगलौ वीरौ शीघ्रैः रथैः/अश्वैः सहागच्छताम्, हव्यानि गृह्णीताम्, उपासकाय बलं समृद्धिं च जयशक्तिं च सिञ्चतामिति प्रार्थ्यते। यज्ञः तत्र संगमस्थानं निरूप्यते—यत्र दिव्यं बलम् (इन्द्रः) पवित्रोऽग्निः/प्रकाशश्च (अग्निः) संयुक्तौ भूत्वा निरोधं भिन्दतः, वाजं (जयशक्तिं) च वर्धयतः।

15 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Indrāgnī (with Indra foregrounded as Vṛtra-slayer, Agni as co-power)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.60 opening; cadence suggests triṣṭubh)

Sukta 61

Sukta 6.61

अयं सूक्तः सरस्वतीं महतीं जीवनदायिनीं नदीं देवशक्तिं च स्तौति, या योग्येभ्यः यजमानेभ्यः दातृभ्यश्च बलं जयम् ऐश्वर्यं च प्रयच्छति। तस्या उग्रं वेगं स्मरति यः प्रतिबन्धान् भिनत्ति पणीन् च निहन्ति; तथा च प्रार्थयते यत् तस्याः पोषकः प्रवाहः समुदायं सस्यसमृद्धिं शुभनिवासं च नयेत्, वन्ध्यहानिं च पराङ्मुखं करोतु।

14 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (traditional attribution for RV 6.61 to Bharadvāja) | Devata: Sarasvatī

Chandas: Trishtubh (common for narrative/praise in this mandala; verse-level confirmation may vary)

Sukta 62

Sukta 6.62

अयं सूक्तोऽश्विनौ प्रातःकाले आह्वयति—शीघ्रगामिनौ पथः प्रकर्तारौ, ये दिवः प्रथयन्ति, सीमाबन्धनानि नुदन्ति, यजमानं च शिवेषु पथिषु नयतः। तयोः प्रसिद्धानि परित्राणानि स्मारयति—विशेषतः भुज्युमर्णवात् उद्धृत्य—येन तयोः सामर्थ्यं प्रमाणीकृतं भवति यत् प्राणिनः संकटात् तमसश्च उद्धृत्य क्षेमं ज्योतिः समृद्धिं च प्रापयितुं शक्नुतः। अन्ते द्रष्टा सर्वेभ्यो लोकेभ्यः युक्तैः स्वबलैः सह तयोः आगमनं याचते, गायकाय च दृढबद्धामपि ‘गोठां’—ज्योतिष्मतां रत्नानां निधिं—विवर्तयितुं प्रार्थयते।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Aśvinau (the twin divine healers/rescuers, lords of swift luminous movement)

Chandas: Jagatī (probable for RV 6.62 opening; long pādas typical of jagatī in Aśvin hymns)

Sukta 63

Sukta 6.63

अयं सूक्तो नासत्यावश्विनौ शीघ्रौ दिव्यौ यमौ हवते—यजमानस्याभिमुखं रथं परिवर्तयतां स्तुतिं च दूतवत् प्रेषितां निमन्त्रणरूपां गृह्णीताम्। तयोः प्रत्यक्षं दीप्तिमद् भास्वरं रूपं तथा च हितकारी सहाय्यं स्तौति—विशेषतः पोषणस्य, रक्षणस्य, क्षेमस्य च दातृत्वशक्तिम्। अन्ते संक्षिप्तया प्रार्थनया तयोः प्रसादस्य विस्तीर्णे कृपाक्षेत्रे वयं वसाम, उदारैः दातृभिः सह इति।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya | Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 64

Sukta 6.64

अयं संक्षिप्त उषसः सूक्तः उषसं स्तौति—सा दीप्तिमती प्रबोधयित्री, या शुचिभिरिव ऊर्मिभिः उदेति, सर्वाणि भूतानि प्रवर्तयति, जगतः पथः सुगमान् करोति। अस्मिन् सूक्ते प्रकाशस्य आगमनं सम्यग्गमन-प्रवृत्त्या सह योज्यते—समृद्ध्या, दक्षिणादानेन, यजमानस्य जीवनयात्रायाः सुरक्षितेन पारगमनेन च।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for this hymn cluster in Maṇḍala 6) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 65

Sukta 6.65

उषसि स्तुतिरियं लघ्वी—दिवो दुहितरं उद्यन्तीं कविर्नमस्यति। सा मनुष्यनिवासान् प्रबोधयति, दीर्घं तमोऽपाकरोति। कविः ताम् याचते यत् सा कालेन दानानि ददातु—वसु, वीर्यं वा वीरसूनृतां (वीरान् सूनून्), च विस्तीर्णां चिरस्थायिनीं कीर्तिं—यथा पुरा भरद्वाजवंशं प्रीत्या अनुगृह्णाति स्म।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition | Devata: Uṣas (plural imagery may appear later, but devatā is Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in edition)

Sukta 66

Sukta 6.66

अयं सूक्तो मरुद्गणं स्तौति—रुद्रस्य घोरान् दीप्तिमतः पुत्रान्, येषां वेगः स्वर्गं च पृथिवीं च कम्पयति, उभे अपि रोदसी युङ्क्ते इव। पृष्णेः पयस्विन्याः गोमातरः प्रतिमया तेषां जन्म पोषणं च स्मार्यते, तथा मर्त्यानां हिताय तेषां तेजोमयः सारो विमुक्त इव वर्ण्यते। सूक्तस्य प्रयोजनं स्तुत्याह्वानरूपम्—यज्ञं प्रति मरुतोऽनयितुं, येन तेषां बलं रक्षणं च जयप्रेरणा च यजमानं समर्थयेयुः।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja (Book 6 family attribution) | Devata: Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 67

Sukta 6.67

अयं सूक्तः मित्रावरुणौ ऋतस्य (सत्यस्य विश्वव्यवस्थायाश्च) परमौ धारयितारौ स्तौति। तौ जनान् रश्मिवद् योजयतः, राज्यं कालं दिवः पृथिव्याश्च स्थैर्यं च धारयतः। तयोः अव्यभिचारिणीं रक्षां, सुव्यवस्थितं शासनं, जीवनसंग्रामे तेजस्विनां शक्तीनां विजयिनं अग्रगमनं च याचते। समग्रतः एषा प्रार्थना सामाजिकैक्याय, धर्म्यराज्याय, सत्येन अन्तःसमन्वयाय च।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for 6.67 Mitra-Varuṇa hymn) | Devata: Mitra-Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh (standard for many 6th maṇḍala hymns; probable here)

Sukta 68

Sukta 6.68

भरद्वाजवंश्यस्य त्रिष्टुभः स्तोत्रोऽयं युग्मदेवतामिन्द्रावरुणौ समाह्वयति—जयबलस्य च धर्म्यव्यवस्थायाश्च संयुक्तौ रक्षकौ इति। यज्ञः पूर्वमेव सुसंस्कृतः कृतश्च तयोः प्रति प्रवृत्त इव प्रदर्श्यते; इषं (प्रेरणाम्), सुम्नं (अनुग्रहम्), संग्रामेषु रक्षां, तथा रयिं (समृद्धिं) विस्तीर्णां याचते। स्तोत्रे पुनःपुनरिन्द्रस्य वृत्रहणबलं वरुणस्य ऋताधिष्ठितेन सार्वभौम्येन सहैकत्र संयोज्यते; सत्येन (ऋतेन) समन्वितं एव यशः सफलत्वं च अर्थवत्त्वं लभते इति भावः।

11 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Sukta 6.68). | Devata: Indra–Varuṇa (dual).

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 69

Sukta 6.69

अयं सूक्तः इन्द्रविष्णू युगलदेवतौ अव्यभिचारिणौ सखायौ इव आह्वयति, यौ सह यजमानं दुर्धर्षकर्मणि सङ्ग्रामे च “पारं तीरम्” इव नयतः। तौ यज्ञे रमेताम्, कवेर् ब्रह्म (मन्त्ररूपां वाचम्) शृणुताम्, धनं रक्षां च प्रयच्छताम्, तथा च तयोः अजेयां लोकधारिणीं शक्तिं दृढयताम् इति प्रार्थयते।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for Mandala 6). | Devata: Indra-Viṣṇu (dual).

Chandas: Triṣṭubh.

Sukta 70

Sukta 6.70

अयं सूक्तो द्यावापृथिव्यौ स्तौति—ते तेजस्विन्यौ पोषयित्र्यौ जननी, ये सर्वान् लोकान् धारयतः प्रजां च जीवनं च पोषयतः। तयोः स्थैर्यं फलवत्त्वं च ‘वरुणस्य धर्मणा’ इति कथ्यते—स एव ऋतधर्मः ययोः द्वे धामनी यथाविधि पृथक् स्थापयति, सम्यक् च समन्वयति। ऋषिः ताभ्यां यजमानस्य ऊर्जं वाजं च रयिं च पूर्णतां च वर्धयितुं प्रार्थयते, यथा यज्ञः सफलो भवेत्।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth), with Varuṇa’s dhárman as governing principle

Chandas: Jagatī

Sukta 71

Sukta 6.71

एषः षडृचः सूक्तः सवितारं देवं स्तौति—स दिव्यः प्रेरयिता उदेति, स्वर्णबाहू प्रसारयन् त्रिषु लोकेषु ऋतं प्रवर्तयति। तं यज्ञस्याभिषेचनाय बलप्रदानाय च याचते; दातारं यजमानं समृद्ध्या विभूत्याऽभिवर्धयतु; धिया सुमत्या च प्रतिदिनं ‘इष्टं’ ददातु।

6 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) | Devata: Savitṛ (Savitar)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 72

Sukta 6.72

एषः संक्षिप्तः त्रिष्टुभ्-स्तोत्रः इन्द्रसोमयोः युगलशक्तिं स्तौति—आद्यौ कर्तारौ, यौ सूर्यं प्रकाशयतः, अन्तर्बाह्यं तमः निघ्नतः। तयोः वीर्यकर्म स्मार्यते—वृत्रवधः, अपां मोचनं, नदीः समुद्रांश्च विस्तारणम्। अन्ते सा विश्वजया मानुषं वरं भवति—जनाय त्राणबलं, पौरुषं, संग्रामजयं च ददातु।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Mandala 6); hymn to Indra-Soma | Devata: Indra and Soma (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable; typical for heroic Indra hymns and cadence here)

Sukta 73

Sukta 6.73

अयं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तो बृहस्पतिं स्तौति—यः ऋतस्य प्रथमजः, शैलमयावरोधान् भिनत्ति, दुर्गाणि मृणाति, च यतमानाय यजमानाय देशं आपः ज्योतिः पशूंश्च जयति। स एनं विजयीं ब्राह्मणशक्तिं पुरोहितरूपेण दर्शयति, यस्य नादः उभे लोके अनुशृणोति, यस्य च ‘अर्काः’ (दीप्तिमन्तो मन्त्राः) स्वयमेव द्वेषोविरुद्धानि आयुधानि भवन्ति। अस्य सूक्तस्य प्रयोजनं बृहस्पतिम् आह्वातुं—विघ्नभेदाय, संग्रामे रक्षणाय, च सम्यगाह्वानेन समृद्धिप्राप्तये।

3 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster) | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 74

Sukta 6.74

ऋग्वेदस्य ६.७४ सूक्तं सोमरुद्रयोः संक्षिप्तं भेषज-रक्षा-प्रार्थनारूपम्। तौ द्वौ देवौ अन्तःस्थं “असुर्यं” (ईश्वर्ययुक्तं दीप्तं प्राणबलम्) धारयताम्, हविर्गृह्णीताम्, द्विपदेभ्यश्च चतुष्पदेभ्यश्च कल्याणं वहतामिति याचते। देहे भेषजानां निधानं, दोष-दुःखबन्धानां विमोचनं, वरुणपाशात् मुक्तिं च प्रार्थयति; अन्ते निरन्तरं रक्षणं प्रसादं च याचते।

4 mantras | Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya lineage) (traditional attribution for Maṇḍala 6; this hymn addressed to Soma-Rudra) | Devata: Soma-Rudra (dual deities as healing and protective powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.74; requires full hymn metrical scan for absolute confirmation)

Sukta 75

Sukta 6.75

ऋग्वेदस्य ६.७५ सूक्तं युद्धरक्षणसूक्तम्। अत्र योद्धुः आयुधोपकरणानि—वर्म, धनुः, इषवः, रथोपस्कराणि च—अभिमन्त्र्याभिषिच्य यथा स संग्रामं प्रविशन् अजेयेन तेजोमयेन कवचेन समावृतो भवेत् इति भावः। सूक्तं रणचित्रणात् आरभ्य नानादैवीयशक्तिभ्यः बहुविधरक्षाः प्रार्थयति; अन्ते च परमा रक्षा ब्रह्मैव, अन्तरङ्गवर्मरूपा पवित्रा वाक् इति निश्चयेन समाप्यते।

19 mantras | Rishi: Bharadvāja (traditional for RV 6.75, the ‘armor/bow’ hymn) | Devata: Weapons/Armor (Varman), martial protection (often treated as addressed power rather than a personal god)

Chandas: Triṣṭubh (common for this sukta; exact scan recommended)