Sukta 9
Sukta 6.9
Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for RV 6.9)
Agni Vaiśvānara
Triṣṭubh
अयं सूक्तो वैश्वानरं अग्निं स्तौति—यो राजा इव जायते, स्वदीप्त्या च तमो ज्योतिषी दिवसौ विविच्य व्यवस्थितान् करोति। स प्रथमदर्शी होतृरिति प्रशस्यते, यः मर्त्येष्वन्तः ‘अमृतं ज्योतिः’ प्रकाशयन् बहिः-अन्तस्तमांसि नुदति। अन्ते रक्षणोन्नत्यर्थं प्रार्थना क्रियते; तमसि स्थितं अग्निं प्रति देवा अपि नमन्ति।
Mantras
Mantra 1
अहश्च कृष्णमहरर्जुनं च वि वर्तेते रजसी वेद्याभिः । वैश्वानरो जायमानो न राजावातिरज्ज्योतिषाग्निस्तमांसि ॥
अहश्च कृष्णम् अहः अर्जुनं च वि वर्तेते रजसी वेद्याभिः। वैश्वानरो जायमानो न राजावातिरज्ज्योतिषाग्निस्तमांसि॥
Mantra 2
नाहं तन्तुं न वि जानाम्योतुं न यं वयन्ति समरेऽतमानाः । कस्य स्वित्पुत्र इह वक्त्वानि परो वदात्यवरेण पित्रा ॥
नाहं तन्तुं न विजानामि, न चोतुं स्पष्टं प्रजानामि; न च यं समरेऽतमानाः स्थिरकर्माणो वयन्ति। कस्य स्वित् पुत्र इह वक्तव्यानि वदेत—यत्र परं सत्यं निकटेन पित्रा आधारभूतेन सहोच्यते?
Mantra 3
स इत्तन्तुं स वि जानात्योतुं स वक्त्वान्यृतुथा वदाति । य ईं चिकेतदमृतस्य गोपा अवश्चरन्परो अन्येन पश्यन् ॥
स एव तन्तुं जानाति, स एवोतुं विवेत्ति; स ऋतुथा—यथाकालं यथार्थं—वक्तव्यानि वदति। य एतद् चिकेतत्, अमृतस्य गोपा, अवश्चरन् अपि अन्येन (उच्चेन) दर्शनेन परं पश्यति।
Mantra 4
अयं होता प्रथमः पश्यतेममिदं ज्योतिरमृतं मर्त्येषु । अयं स जज्ञे ध्रुव आ निषत्तोऽमर्त्यस्तन्वा वर्धमानः ॥
अयं होता प्रथमः पश्यति—मर्त्येषु इदं ज्योतिरमृतम्। अयमेव सः—जज्ञे, ध्रुव आ निषत्तः, अमर्त्यः, तन्वा स्वया (स्वशरीरप्रभावेन) अन्तः वर्धमानः।
Mantra 5
ध्रुवं ज्योतिर्निहितं दृशये कं मनो जविष्ठं पतयत्स्वन्तः । विश्वे देवाः समनसः सकेता एकं क्रतुमभि वि यन्ति साधु ॥
ध्रुवं ज्योतिर्निहितं दृशये; मनोऽपि जविष्ठं स्वान्तः पतयत् तदभिमुखं धावति। विश्वे देवाः समनसः सकेताः एकं क्रतुमभि साधु वियन्ति।
Mantra 6
वि मे कर्णा पतयतो वि चक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । वि मे मनश्चरति दूरआधीः किं स्विद्वक्ष्यामि किमु नू मनिष्ये ॥
वि मे कर्णा पतयतः, वि चक्षुर्विस्तरति; यदिदं ज्योतिर् हृदये आहितम्। वि मे मनश्चरति दूराधीः—किं स्विद्वक्ष्यामि, किमु नु मनिष्ये?
Mantra 7
विश्वे देवा अनमस्यन्भियानास्त्वामग्ने तमसि तस्थिवांसम् । वैश्वानरोऽवतूतये नोऽमर्त्योऽवतूतये नः ॥
विश्वे देवाः भियानाः त्वामग्ने तमसि तस्थिवांसम् अनमस्यन्। वैश्वानरोऽमर्त्यो नोऽवतूतये रक्षतु; नोऽवतूतये रक्षतु।
Frequently Asked Questions
Vaiśvānara is Agni in his universal form—the fire present in the world, in the sacrifice, and symbolically within all beings as illuminating power.
It points to Agni as a deathless principle of clarity and insight that can arise within human life—guiding action, speech, and worship away from darkness (tamas).
It emphasizes Agni’s supremacy as the power that dispels darkness and restores order; when obscurity prevails, even divine powers rely on Agni’s light and leadership.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.