Sukta 54
Sukta 6.54
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Pūṣan
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)
अयं सूक्तः पूषणं प्राज्ञं नेतारं समाह्वयति—यः उपासकं ऋजुपथे नयति, पन्थानं यायिनं यजमानं च रक्षति, नष्टं च पुनरानयति। अस्य दशसु मन्त्रेषु कविः सम्यग्दर्शनं, सुरक्षितं गमनं, सोमाभिषवे च जीवनयात्रासु च देवस्य सक्रियं साहचर्यं याचते। अन्ते रक्षात्मकं रूपकं दृश्यते—पूषा दक्षिणहस्तेन भक्तं परितो वेष्टयति, अपहृतं वा नष्टं वा पुनराहरति।
Mantras
Mantra 1
सं पूषन्विदुषा नय यो अञ्जसानुशासति । य एवेदमिति ब्रवत् ॥
हे पूषन्, विदुषा नयनेन अस्मान् सं नय; यः अञ्जसा सत्पथेऽनुशासति, यश्च ब्रवीति—‘एवेदम् इति’।
Mantra 2
समु पूष्णा गमेमहि यो गृहाँ अभिशासति । इम एवेति च ब्रवत् ॥
पूष्णा सह वयं समु गच्छेम, यो नः गृहान् अभिशासति; इमे एव इति च ब्रवीति।
Mantra 3
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति न कोशोऽव पद्यते । नो अस्य व्यथते पविः ॥
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति, न कोशोऽव पद्यते; नो अस्य व्यथते पविः।
Mantra 4
यो अस्मै हविषाविधन्न तं पूषापि मृष्यते । प्रथमो विन्दते वसु ॥
यो अस्मै हविषा विधत्ते, न तं पूषापि मृष्यते; स प्रथमः विन्दते वसु।
Mantra 5
पूषा गा अन्वेतु नः पूषा रक्षत्वर्वतः । पूषा वाजं सनोतु नः ॥
पूषा गा अन्वेतु नः, पूषा रक्षत्वर्वतः; पूषा वाजं सनोतु नः।
Mantra 6
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः । अस्माकं स्तुवतामुत ॥
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः; अस्माकं स्तुवतामुत।
Mantra 7
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे । अथारिष्टाभिरा गहि ॥
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे; अथारिष्टाभिरा गहि।
Mantra 8
शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥
वयं शृण्वन्तं पूषणम् ईमहे—इर्यमणं नष्टवेदसम्; राये ईशानं (अन्तःसमृद्धेः प्रभुम्) वयं प्रार्थयामहे।
Mantra 9
पूषन्तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥
हे पूषन्, तव व्रते वयं कदाचन न रिष्येम; यतो वयं इह तव स्तोतारः स्मसि।
Mantra 10
परि पूषा परस्ताद्धस्तं दधातु दक्षिणम् । पुनर्नो नष्टमाजतु ॥
परितः पूषा परस्ताद् अस्मान् प्रति दक्षिणं हस्तं दधातु; पुनर्नः नष्टम् आजतु।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic deity of paths and right guidance—invoked to lead safely, protect the worshipper, and help recover what has gone missing.
The hymn repeatedly asks for straight, knowing guidance and practical protection—especially safe movement and the return of what is lost.
Traditionally it fits Soma-rite contexts, but it is also suited for departures, journeys, or any time one seeks clear direction and recovery from loss.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.