Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
अयं लघुस्तोत्रः मुख्यतः पूषणं स्तौति—यः ऋतस्य (सम्यग्गमनस्य) नेता रक्षकश्च। स ‘आगच्छ’ इति आहूयते, यजमानस्य रथसारथिर्भूत्वा तं सुरक्षितं नयतु इति प्रार्थ्यते। अत्र यात्राया युग्यकरणस्य च रूपकं दृश्यते—अजैः (अजवाहनैः) पूषा युक्त इव। तथा च बन्धनविमोचनं, जीवनमार्गेषु समृद्धिं तेजस्विनीं च दीप्तिमयीं मार्गदर्शिकां दातुमिति गम्भीरः प्रार्थनाभावः संमिश्रितः।
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथी ऋतस्य नो भव ॥
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतो धीवत: सखा ॥
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
अधुना वयं पूषणम् अजाश्वम् उप स्तोषाम वाजिनम्, बलसमृद्धेः वहितारम्। स स्वसुर्याः जार इति उच्यते, य उषसः दीप्तौ अन्तः संलग्नः।
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
मातुः दिधिषुम् प्रति अहम् इदं वचनम् अब्रवम्। स्वसुर्याः जारः नः शृणोतु—यः इन्द्रस्य भ्राता मम सखा च; स अस्माकम् आह्वानम् अन्तः गृह्णातु।
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
आजासः सुसंयोजिताः रथे पूषणं वहन्तु—यः जनश्रियं अन्तर्निहितां धारयति। ते बिभ्रतः देवम् वहन्तु, गतौ धृत्वा।
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.