Sukta 49
Sukta 6.49
Mitra-Varuṇa (and Agni as included power)
अयं सूक्तः ऋतस्य धर्मस्य च रक्षकौ मित्रावरुणौ प्रथमतः आह्वयति—आगच्छतां शृणुतां च, अग्नेः प्रभावयुक्तेन तेजसा सह शुभं रक्षणं ददातामिति। ततः प्रार्थना बहुदेवतामयी भवति (पथानां नेता पूषा अपि), प्रेरितां वाचं, सुरक्षितं गमनं, प्रकाशमानाः ‘स्रोतांसि’ इव सहायधाराः च याचते; अन्ते च चिरस्थायिनीं समृद्धिं, सुरक्षितं निवासं, तथा नास्तिकद्रोहस्य उपरि जयम् अभिप्रार्थयते।
Mantras
Mantra 1
स्तुषे जनं सुव्रतं नव्यसीभिर्गीर्भिर्मित्रावरुणा सुम्नयन्ता । त आ गमन्तु त इह श्रुवन्तु सुक्षत्रासो वरुणो मित्रो अग्निः ॥
स्तुषे जनं सुव्रतं नव्यसीभिर्गीर्भिर्मित्रावरुणा सुम्नयन्ता। त आ गमन्तु त इह श्रुवन्तु सुक्षत्रासो वरुणो मित्रो अग्निः॥
Mantra 2
विशोविश ईड्यमध्वरेष्वदृप्तक्रतुमरतिं युवत्योः । दिवः शिशुं सहसः सूनुमग्निं यज्ञस्य केतुमरुषं यजध्यै ॥
हे विशोविशः, अध्वरेषु ईड्यम्—अदृप्तक्रतुम् अरतिं युवत्योः—अग्निं यजध्वै। दिवः शिशुं सहसः सूनुम्, यज्ञस्य केतुम् अरुषं, हविषे यजध्वै।
Mantra 3
अरुषस्य दुहितरा विरूपे स्तृभिरन्या पिपिशे सूरो अन्या । मिथस्तुरा विचरन्ती पावके मन्म श्रुतं नक्षत ऋच्यमाने ॥
अरुषस्य दुहितरौ विरूपे—स्तृभिः अन्याऽऽ पिपिशे, सूरो अन्याः। मिथस्तुरा पावके विचरन्त्यौ; ऋच्यमाने श्रुतं मन्म नक्षत।
Mantra 4
प्र वायुमच्छा बृहती मनीषा बृहद्रयिं विश्ववारं रथप्राम् । द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः कविः कविमियक्षसि प्रयज्यो ॥
प्र वायुम् अच्छाऽ बृहती मनीषा—बृहद्रयिं विश्ववारं रथप्राम्। द्युतद्यामा नियुतः पत्यमानः, कविः कविम् इयक्षसि—प्रयज्य।
Mantra 5
स मे वपुश्छदयदश्विनोर्यो रथो विरुक्मान्मनसा युजानः । येन नरा नासत्येषयध्यै वर्तिर्याथस्तनयाय त्मने च ॥
स मे वपुः छादयतु रक्षतु च—अश्विनोः स रथो विरुक्मान् मनसा युजानः। येन नरा नासत्यौ एषयध्यै आगच्छतम्, तनयाय त्मने च वर्तिं याथः।
Mantra 6
पर्जन्यवाता वृषभा पृथिव्याः पुरीषाणि जिन्वतमप्यानि । सत्यश्रुतः कवयो यस्य गीर्भिर्जगतः स्थातर्जगदा कृणुध्वम् ॥
हे पर्जन्यवातौ, पृथिव्या वृषभौ, पुरीषाणि अप्यानि च जिन्वतम्। सत्यश्रुतः कवयः, यस्य गीर्भिः जगतः स्थातुः च जगद् आ कृतं—जगद् एव सम्यक् वर्धयतं।
Mantra 7
पावीरवी कन्या चित्रायुः सरस्वती वीरपत्नी धियं धात् । ग्नाभिरच्छिद्रं शरणं सजोषा दुराधर्षं गृणते शर्म यंसत् ॥
सरस्वती पावीर्वी, चित्रायुः कन्या, वीरपत्नी, अस्मासु धियं दधातु। ग्नाभिः सজोषा, गृणते अচ্ছिद्रं शरणं दुराधर्षं शर्म यंसतु।
Mantra 8
पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानळर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियंधियं सीषधाति प्र पूषा ॥
पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतोऽभ्यानळर्कं पूषा नः समीपं नयतु। स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्राः, धियं धियं च सीषधाति प्र पूषा॥
Mantra 9
प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम् । होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा ॥
प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम्। होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा॥
Mantra 10
भुवनस्य पितरं गीर्भिराभी रुद्रं दिवा वर्धया रुद्रमक्तौ । बृहन्तमृष्वमजरं सुषुम्नमृधग्घुवेम कविनेषितासः ॥
भुवनस्य पितरं गीर्भिराभी रुद्रं दिवा वर्धयामि रुद्रमक्तौ। बृहन्तमृष्वमजरं सुषुम्नमृधग्घुवेम कविनेषितासः॥
Mantra 11
आ युवानः कवयो यज्ञियासो मरुतो गन्त गृणतो वरस्याम् । अचित्रं चिद्धि जिन्वथा वृधन्त इत्था नक्षन्तो नरो अङ्गिरस्वत् ॥
आयुवानः कवयो यज्ञियासो मरुतो गन्त गृणतो वरस्याम्। अचित्रं चिद्धि जिन्वथाऽऽ वृधन्त इथ्था नक्षन्तो नरोऽङ्गिरस्वत्॥
Mantra 12
प्र वीराय प्र तवसे तुरायाजा यूथेव पशुरक्षिरस्तम् । स पिस्पृशति तन्वि श्रुतस्य स्तृभिर्न नाकं वचनस्य विपः ॥
प्र वीराय प्र तवसे तुरायाजाऽऽ यूथेव पशुरक्षिरस्तम्। स पिस्पृशति तन्वि श्रुतस्य स्तृभिर्न नाकं वचनस्य विपः॥
Mantra 13
यो रजांसि विममे पार्थिवानि त्रिश्चिद्विष्णुर्मनवे बाधिताय । तस्य ते शर्मन्नुपदद्यमाने राया मदेम तन्वा तना च ॥
यो रजांसि विममे पार्थिवानि त्रिश्चिद्विष्णुर्मनवे बाधिताय। तस्य ते शर्मन्नुपदद्यमाने राया मदेम तन्वा तना च॥
Mantra 14
तन्नोऽहिर्बुध्न्यो अद्भिरर्कैस्तत्पर्वतस्तत्सविता चनो धात् । तदोषधीभिरभि रातिषाचो भगः पुरंधिर्जिन्वतु प्र राये ॥
तन्नोऽहिर्बुध्न्योऽद्भिरर्कैस्तत्पर्वतस्तत्सविता चनो धात् । तदोषधीभिरभि रातिषाचो भगः पुरंधिर्जिन्वतु प्र रायॆ ॥
Mantra 15
नु नो रयिं रथ्यं चर्षणिप्रां पुरुवीरं मह ऋतस्य गोपाम् । क्षयं दाताजरं येन जनान्त्स्पृधो अदेवीरभि च क्रमाम विश आदेवीरभ्यश्नवाम ॥
नु नो रयिं रथ्यं चर्षणिप्रां पुरुवीरं मह ऋतस्य गोपाम् । क्षयं दाताजरं येन जनान्त्स्पृधो अदेवीरभि च क्रमाम विश आदेवीरभ्यश्नवाम ॥
Frequently Asked Questions
The hymn primarily addresses Mitra and Varuṇa (the Ādityas who uphold ṛta), with Agni included as the active sacrificial power. It also brings in Pūṣan as a guide and protector of paths.
It asks for divine hearing and protection, guidance on journeys and life-paths, inspired thought and speech, abundant wealth and strength, a secure home, and the ability to overcome hostile forces opposed to the gods.
Because the prosperity requested is framed as ‘guarded by ṛta’—meaning it should be stable, lawful, and ethically supported. Mitra–Varuṇa embody this order, so aligning with them is presented as the basis of lasting well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.