Sukta 16
Sukta 6.16
Bharadvāja
Agni
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical; verify exact syllable count)
ऋग्वेदस्य ६.१६ सूक्तं भारद्वाजकृतं अग्निं प्रति—यः सार्वभौमः होताऽध्वरं स्थापयति, मनुष्याँ देवैः सह संयोजयति, शत्रुपक्षान् अपाकरोति। अस्य तेजस्विनी साṃदृष्टिः (दीप्तमार्गदर्शना), पोषणं धनदातृत्वं च स्तूयते; तथा वृत्रहन् रक्षोहनश्च बलः, यः जयाय समृद्ध्यै च मार्गं विशोधयति।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषां हितः । देवेभिर्मानुषे जने ॥
त्वमग्ने यज्ञानां सर्वेषां होता, विश्वहितः। देवेभिः सह मानुषे जने त्वं प्रतिष्ठसे।
Mantra 2
स नो मन्द्राभिरध्वरे जिह्वाभिर्यजा महः । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥
हे महः, स नः मन्द्राभिः जिह्वाभिः अध्वरे यज; देवान् आ वक्षि, यक्षि च।
Mantra 3
वेत्था हि वेधो अध्वनः पथश्च देवाञ्जसा । अग्ने यज्ञेषु सुक्रतो ॥
वेत्थ हि वेधो अध्वनः पथश्च, देवान् अजसा; अग्ने सुक्रतो यज्ञेषु।
Mantra 4
त्वामीळे अध द्विता भरतो वाजिभिः शुनम् । ईजे यज्ञेषु यज्ञियम् ॥
त्वाम् ईळे अध द्विता; भरतो वाजिभिः शुनं भरते। यज्ञेषु यज्ञियम् ईजे।
Mantra 5
त्वमिमा वार्या पुरु दिवोदासाय सुन्वते । भरद्वाजाय दाशुषे ॥
त्वम् अग्ने सोमं सुन्वते दिवोदासाय दाशुषे भरद्वाजाय चेमाः बह्वीः वार्याः शक्तीः वरान्—अन्तःपूर्णतां जयकल्याणं च—प्रकाशय।
Mantra 6
त्वं दूतो अमर्त्य आ वहा दैव्यं जनम् । शृण्वन्विप्रस्य सुष्टुतिम् ॥
त्वम् अमर्त्यो दूतः; दैव्यं जनम् आ वह। विप्रस्य सुष्टुतिं शृण्वन् तान् अस्माकं जाग्रते यज्ञे आ नय।
Mantra 7
त्वामग्ने स्वाध्यो मर्तासो देववीतये । यज्ञेषु देवमीळते ॥
हे अग्ने, स्वाध्यः मर्त्याः देववीतये यज्ञेषु त्वां ज्वालयन्ति देवमिव च मीळन्ते—यथा देवाः अस्मान् प्रति आगच्छेयुः, अस्माकं हविषि भागं गृह्णीयुः, पोषणं च दद्युः।
Mantra 8
तव प्र यक्षि संदृशमुत क्रतुं सुदानवः । विश्वे जुषन्त कामिनः ॥
तव सन्दृशं तेजः क्रतुं च सुदानवः प्र यक्षि; विश्वे कामिनः सुदानवोऽत्र जुषन्तां, तव ज्वलनेन समन्विताः स्युः।
Mantra 9
त्वं होता मनुर्हितो वह्निरासा विदुष्टरः । अग्ने यक्षि दिवो विशः ॥
त्वं मनुर्हितो होता; त्वं वह्निरतिविदुष्टरः। हे अग्ने, दिवो विशो यक्षि—दिव्यानि तेजांसि अस्माकं ऋत-व्यवस्थायाम् आ वह।
Mantra 10
अग्न आ याहि वीतये गृणानो हव्यदातये । नि होता सत्सि बर्हिषि ॥
हे अग्ने, वीतये आ याहि; गृणानो हव्यदातये आ याहि। नि होता सत्सि बर्हिषि—अस्माकं सुसंस्कृते चेतसि स्थिरो भव।
Mantra 11
तं त्वा समिद्भिरङ्गिरो घृतेन वर्धयामसि । बृहच्छोचा यविष्ठ्य ॥
तं त्वाम् अङ्गिरः समिद्भिः घृतेन च वयं वर्धयामः। बृहच्छोचा भव यविष्ठ—महति सत्त्वं विस्तरत्विति।
Mantra 12
स नः पृथु श्रवाय्यमच्छा देव विवाससि । बृहदग्ने सुवीर्यम् ॥
स नः देव पृथु श्रवाय्यम् अच्छ लक्ष्यं प्रति नय। बृहदग्ने सुवीर्यं देहि—अन्तःशौर्यं जयकरम्।
Mantra 13
त्वामग्ने पुष्करादध्यथर्वा निरमन्थत । मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥
त्वामग्ने पुष्कराद् अथर्वा निरमन्थत—विश्वस्य वाघतः मूर्ध्नः। एवं चेतनाशिखरात् ज्वाला जायते, आहुतिं नेतुम्।
Mantra 14
तमु त्वा दध्यङ्ङृषिः पुत्र ईधे अथर्वणः । वृत्रहणं पुरंदरम् ॥
तमु त्वा दध्यङ्ङृषिः अथर्वणः पुत्रः समिधे—वृत्रहणं पुरंदरम्। हे अग्ने, अस्मासु सा शक्तिर्भव, या मुद्रितं तमः प्रहन्ति, ज्योतिश्च विमोचयति।
Mantra 15
तमु त्वा पाथ्यो वृषा समीधे दस्युहन्तमम् । धनंजयं रणेरणे ॥
तमु त्वा पाथ्यो वृषा समिधे—दस्युहन्ततमम्, धञ्जयं रणे रणे। हे अग्ने, त्वं पथि बलवान् वृषभ इव, सर्वथा दीप्तो भव; युद्धे युद्धे धनस्य जयकरो भव।
Mantra 16
एह्यू षु ब्रवाणि तेऽग्न इत्थेतरा गिरः । एभिर्वर्धास इन्दुभिः ॥
एह्य् उ षु, हे अग्ने; ते इत्त्थेतरा गिरः ब्रवाणि। एभिरिन्दुभिर्वर्धासि—पीडितैः प्रभाभिः सोमरसैः।
Mantra 17
यत्र क्व च ते मनो दक्षं दधस उत्तरम् । तत्रा सदः कृणवसे ॥
यत्र क्व च त्वं मनो दक्षं चोत्तरं दधासि, तत्रैव सदः कृणोषि—तत्रास्मासु निवासं स्थापयसि।
Mantra 18
नहि ते पूर्तमक्षिपद्भुवन्नेमानां वसो । अथा दुवो वनवसे ॥
हे वसो, एतेषु मध्ये तव पूर्तिः नाक्षिप्यते न क्षीयते; अतः वयं तव अनुग्रह-दानेन सेवया च लाभं वनेम।
Mantra 19
आग्निरगामि भारतो वृत्रहा पुरुचेतनः । दिवोदासस्य सत्पतिः ॥
आग्निरागमत्—भारतोऽग्निः, वृत्रहा, पुरुचेतनः; दिवोदासस्य सत्पतिः।
Mantra 20
स हि विश्वाति पार्थिवा रयिं दाशन्महित्वना । वन्वन्नवातो अस्तृतः ॥
स हि विश्वाति पार्थिवा रयिं दाशन् महित्वना । वन्भन्नवातोऽस्तृतः ॥
Mantra 21
स प्रत्नवन्नवीयसाग्ने द्युम्नेन संयता । बृहत्ततन्थ भानुना ॥
स प्रत्नवन्नवीयसाग्ने द्युम्नेन संयता । बृहत्ततन्थ भानुना ॥
Mantra 22
प्र वः सखायो अग्नये स्तोमं यज्ञं च धृष्णुया । अर्च गाय च वेधसे ॥
प्र वः सखायो अग्नये स्तोमं यज्ञं च धृष्णुया । अर्च गाय च वेधसे ॥
Mantra 23
स हि यो मानुषा युगा सीदद्धोता कविक्रतुः । दूतश्च हव्यवाहनः ॥
स हि यः मानुषा युगा सीदद्धोता कविक्रतुः । स एव दूतश्च हव्यवाहनः ॥
Mantra 24
ता राजाना शुचिव्रतादित्यान्मारुतं गणम् । वसो यक्षीह रोदसी ॥
ता राजाना शुचिव्रतादित्यान् मारुतं गणम् । वसो यक्षीह रोदसी ॥
Mantra 25
वस्वी ते अग्ने संदृष्टिरिषयते मर्त्याय । ऊर्जो नपादमृतस्य ॥
वस्वी ते अग्ने संदृष्टिरिषयते मर्त्याय । ऊर्जो नपादमृतस्य ॥
Mantra 26
क्रत्वा दा अस्तु श्रेष्ठोऽद्य त्वा वन्वन्त्सुरेक्णाः । मर्त आनाश सुवृक्तिम् ॥
अद्य क्रत्वा दाता श्रेष्ठोऽस्तु; सुरेक्णा सुयज्ञपथेन त्वां वन्वन्तो मर्त्याः सुवृक्तिं—दीप्तिमतीं सुश्लिष्टां वाचम्—आनशुः।
Mantra 27
ते ते अग्ने त्वोता इषयन्तो विश्वमायुः । तरन्तो अर्यो अरातीर्वन्वन्तो अर्यो अरातीः ॥
ये ते अग्ने त्वोता इषयन्तः, ते विश्वम् आयुः जयन्ति; अरातीः—वैरिणो निषेधान्—तरन्तः, अर्यस्य ऋतस्य विरोधिनो बलानि विन्दन्ति जयन्ति च।
Mantra 28
अग्निस्तिग्मेन शोचिषा यासद्विश्वं न्यत्रिणम् । अग्निर्नो वनते रयिम् ॥
अग्निस्तिग्मेन शोचिषा प्रसरतु, विश्वं न्यत्रिणं ग्रासकं तमः निहन्यात्; अग्निर्नो रयिं—समृद्धेः सौख्यस्य च पूर्णताम्—वनुताम्।
Mantra 29
सुवीरं रयिमा भर जातवेदो विचर्षणे । जहि रक्षांसि सुक्रतो ॥
हे जातवेदः विचर्षणे, सुवीरं रयिम् अस्मभ्यं भर। हे सुक्रतो, रक्षांसि जहि।
Mantra 30
त्वं नः पाह्यंहसो जातवेदो अघायतः । रक्षा णो ब्रह्मणस्कवे ॥
त्वं नः पाह्यंहसः, जातवेदः, अघायतः। रक्षा नो ब्रह्मणस्कवे।
Mantra 31
यो नो अग्ने दुरेव आ मर्तो वधाय दाशति । तस्मान्नः पाह्यंहसः ॥
यो नो अग्ने दुरेवः मर्तो वधाय दाशति, तस्मान्नः पाह्यंहसः।
Mantra 32
त्वं तं देव जिह्वया परि बाधस्व दुष्कृतम् । मर्तो यो नो जिघांसति ॥
त्वं तं देव जिह्वया ज्वालामय्या परितो बाधस्व, दुष्कृतं मर्त्यं यः नो जिघांसति।
Mantra 33
भरद्वाजाय सप्रथः शर्म यच्छ सहन्त्य । अग्ने वरेण्यं वसु ॥
सहन्त्य अग्ने भरद्वाजाय सप्रथः शर्म यच्छ; वरेण्यं वसु च देहि।
Mantra 34
अग्निर्वृत्राणि जङ्घनद्द्रविणस्युर्विपन्यया । समिद्धः शुक्र आहुतः ॥
अग्निर्वृत्राणि जङ्घनत्, द्रविणस्युः विपन्यया; समिद्धः शुक्रम् आहूतः।
Mantra 35
गर्भे मातुः पितुष्पिता विदिद्युतानो अक्षरे । सीदन्नृतस्य योनिमा ॥
मातुर्गर्भे पितुः पिता विदिद्युतानोऽक्षरे सीदन् । ऋतस्य योनिम् आसीदत् ॥
Mantra 36
ब्रह्म प्रजावदा भर जातवेदो विचर्षणे । अग्ने यद्दीदयद्दिवि ॥
ब्रह्म प्रजावद् आ भर जातवेदो विचर्षणे । अग्ने यद् दीदयद् दिवि ॥
Mantra 37
उप त्वा रण्वसंदृशं प्रयस्वन्तः सहस्कृत । अग्ने ससृज्महे गिरः ॥
उप त्वा रण्वसंदृशं प्रयस्वन्तः सहस्कृत । अग्ने ससृज्महे गिरः ॥
Mantra 38
उप च्छायामिव घृणेरगन्म शर्म ते वयम् । अग्ने हिरण्यसंदृशः ॥
यथा घृणेरिव छायामुपगच्छेम, तथा वयं ते शर्मोपाग्म। अग्ने हिरण्यसंदृश, नः शान्तिं रक्षां च देहि।
Mantra 39
य उग्र इव शर्यहा तिग्मशृङ्गो न वंसगः । अग्ने पुरो रुरोजिथ ॥
य उग्र इव शर्यहा, तिग्मशृङ्गो न वंसगः—अग्ने, त्वं नः पुरो दुर्गाणि रुरोजिथ।
Mantra 40
आ यं हस्ते न खादिनं शिशुं जातं न बिभ्रति । विशामग्निं स्वध्वरम् ॥
यं हस्ते न खादिनं शिशुं जातं न बिभ्रति—विशामग्निं स्वध्वरम्; तमिहानय, अस्मासु धारय।
Mantra 41
प्र देवं देववीतये भरता वसुवित्तमम् । आ स्वे योनौ नि षीदतु ॥
देवं देववीतये प्र भरत—स वसुवित्तमः; स स्वे योनौ स्वीयासने निष्यीदतु।
Mantra 42
आ जातं जातवेदसि प्रियं शिशीतातिथिम् । स्योन आ गृहपतिम् ॥
जातवेदसि जातं प्रियं शिशीतातिथिं पोषय; स्योनं गृहपतिमग्निम् आ नय।
Mantra 43
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः । अरं वहन्ति मन्यवे ॥
अग्ने युक्ष्व हि ये तवाश्वासो देव साधवः; ते मन्यवे अरं वहन्ति।
Mantra 44
अच्छा नो याह्या वहाभि प्रयांसि वीतये । आ देवान्त्सोमपीतये ॥
अच्छा नो याहि; वहाभिः प्रयांसि वीतये। आ देवान् सोमपीतये॥
Mantra 45
उदग्ने भारत द्युमदजस्रेण दविद्युतत् । शोचा वि भाह्यजर ॥
उदग्ने भारत द्युमदजस्रेण दविद्युतत्। शोचा वि भाह्यजर॥
Mantra 46
वीती यो देवं मर्तो दुवस्येदग्निमीळीताध्वरे हविष्मान् । होतारं सत्ययजं रोदस्योरुत्तानहस्तो नमसा विवासेत् ॥
वीती यो देवं मर्तो दुवस्येदग्निमीळीताध्वरे हविष्मान्। होतारं सत्ययजं रोदस्योरुत्तानहस्तो नमसा विवासेत्॥
Mantra 47
आ ते अग्न ऋचा हविर्हृदा तष्टं भरामसि । ते ते भवन्तूक्षण ऋषभासो वशा उत ॥
हे अग्ने, ऋचा प्रेरितेन हृदा तष्टं हविः त्वाम् आ वहामः। तानि ते उक्षण-रूपाणि भवन्तु—ऋषभा बलानि, वशा इव फलदायिन्यः शक्तयश्च।
Mantra 48
अग्निं देवासो अग्रियमिन्धते वृत्रहन्तमम् । येना वसून्याभृता तृळ्हा रक्षांसि वाजिना ॥
देवा अग्निम् अग्रियम् इन्धते—वृत्रहन्तमं पराक्रमिष्ठम्। येन वसूनि आभृतानि भवन्ति, वाजिना च तृळ्हा रक्षांसि निहन्यन्ते।
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni is the key priestly power of every sacrifice: he carries offerings to the gods, brings light and prosperity to humans, and destroys forces that obstruct truth and wellbeing.
Because Agni is the divine fire through whom every yajña becomes active—he ‘invokes’ the gods by conveying the offering and making the rite effective in both human and divine realms.
It means “child of immortal nourishment (or plenitude).” The phrase points to Agni as born from an undying source of strength and sustenance, giving vitality and clear guidance to the sacrificer.
Ask anything about Sukta 16 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
