Markandeya Purana in Thai

ตอนต้นของปุราณะนี้มีมงคลาจรณะ กล่าวนอบน้อมพระนารายณ์ พระแม่สรัสวตีผู้เป็นเทวีแห่งวาจา และพระเวทวยาส ด้วยศรัทธา เพื่ออธิษฐานให้ผู้ฟังมีความเกษม และให้คัมภีร์สำเร็จโดยปราศจากอุปสรรค

บทนี้กล่าวถึงลำดับวงศ์สุปัรณะและสายตระกูลของครุฑ พร้อมแทรกคำสั่งสอนเรื่องธรรมะ อีกทั้งเล่าเรื่องกำเนิดนกผู้ทรงปัญญา กังกะ และ กันธระ ผู้ชี้นำหนทางแห่งธรรมะ

ในบทนี้ ไชมินีเข้าไปยังถ้ำในเทือกเขาวินธยะและได้พบเหล่าธรรมปักษี เขามีข้อกังขาสี่ประการเกี่ยวกับเหตุการณ์ในมหาภารตะ ได้แก่ การตัดสินธรรมะ ผลแห่งสงคราม ชะตากรรมของตัวละคร และความลี้ลับแห่งตัตตวะของพระนารายณ์ เขาจึงทูลถามด้วยความนอบน้อม ธรรมปักษีเริ่มอธิบายตามคัมภีร์และวางปฐมบทแห่งคำสอนนารายณ์ ทำให้ศรัทธาและความใฝ่รู้ของไชมินีมั่นคงยิ่งขึ้น

ในบทนี้ พระพลรามเกิดความคับข้องใจในธรรมะ ทรงเริ่มการจาริกแสวงบุญและเสด็จเข้าสวนของเรวตา แล้วพเนจรไปด้วยอาการมึนเมาจากสุรา ณ ที่นั้นเกิดวิวาทกับสุตะ เมื่อทอดพระเนตรความอหังการและอธรรม พระพลรามกริ้วและประหารสุตะเพื่อสถาปนาขอบเขตแห่งธรรมะ

บทนี้กล่าวถึงการทดสอบความสัตย์จริงของพระเจ้าหริศจันทรา เมื่อฤๅษีวิศวามิตรเรียกร้องอย่างเข้มงวดและเกิดบททดสอบจากเทพ พระองค์สละความรุ่งเรืองแห่งราชอาณาจักรเพื่อรักษาปณิธานการให้ทาน จนสูญเสียทุกสิ่ง เพื่อชำระหนี้จึงจำต้องขายพระมเหสีและพระโอรส และพระองค์เองตกอยู่ใต้บังคับของจัณฑาล ทำงานผูกพันในป่าช้า ความโศกเศร้าและความอัปยศไม่อาจทำให้พระองค์ละทิ้งสัจจะและธรรมะได้ ความกรุณาและความอดทนปรากฏเด่นชัด

ในบทนี้ ไชมินีตั้งคำถามเรื่องกำเนิดในครรภ์ เหตุแห่งการรับกาย การออกจากกายของปราณยามตาย และคติของชีพหลังความตาย อธิบายโดยสังเขปถึงผลแห่งกรรม การเสวยสุขทุกข์ หนทางยมะ การไปสู่โลกบรรพชน และลำดับการเกิดใหม่ตามกรรมอย่างเคารพในธรรมะ

อัธยายที่ ๑๒ บุตรบรรยายแก่บิดาถึงสภาพน่าหวาดหวั่นของนรกทั้งหลาย ได้แก่ มหารุรวะ ตมัส นิกฤนตนะ อปรติษฐะ อสิปัตรวนะ และตัปตกุมภะ ผู้ทำบาปย่อมได้รับทัณฑ์และความทุกข์ทรมานอย่างหนักตามกรรมของตน เนื้อหามุ่งเตือนให้ยึดมั่นในธรรมะและละเว้นบาป

ในอัธยายะนี้ ทูตของยมะอธิบายหลักกรรมวิบากอย่างชัดเจน ว่าบุญและบาปให้ผลต่างกันอย่างไร เหตุใดจึงมีความทรมานในนรก และโทษทัณฑ์ถูกกำหนดตามความผิดเช่นไร เนื้อหาก่อให้เกิดความหวาดเกรง ความสำนึกผิด และการตื่นรู้สู่ทางธรรมะ

ในบทนี้กล่าวถึงบทสนทนาระหว่างบิดาและบุตร อธิบายแก่นแห่งไวรัคยะและหนทางสันยาสะ. ในอุปาขยานมหิมาแห่งอนสูยาและเหตุการณ์ของมานฑวยะ เล่าว่าอานุภาพแห่งธรรมปติวรตาของอนสูยาทำให้การอุทัยของพระอาทิตย์ประหนึ่งถูกระงับ จนระเบียบโลกสั่นคลอน. ต่อมาเหล่าเทพและฤๅษีมาสถาปนาขอบเขตแห่งธรรม และเผยความหมายของสัจจะ ตบะ เมตตา และมหิมาแห่งปติวรตา.

ในอัธยายะนี้ อรชุนปฏิเสธการรับราชบัลลังก์และแสดงความคลายยึดติด ฤๅษีคัรกะชี้นำให้เขาไปพึ่งพระทัตตาเตรยะและบำเพ็ญอาราธนา ด้วยทิพยทัศนะของพระทัตตาเตรยะ เหล่าเทพรู้ที่สถิตและการเคลื่อนไหวของพระลักษมี จึงวางอุบายตามนั้นและปราบพวกไทตยะ สถาปนาธรรมะให้มั่นคง

ในบทนี้ ฤตธวชะเดินทางสู่โลกนาคและผูกไมตรีกับเหล่าโอรสนาค ทำให้เกิดความสมัครสมานตามธรรมะ บทสนทนาของพวกเขาทำให้ความไว้วางใจและคำมั่นในการช่วยเหลือกันมั่นคง ต่อจากนั้นเล่าตำนานกำเนิด “กุภลยะ” อัศวรัตนะทิพย์ พร้อมคุณานุภาพและวิธีได้มา ซึ่งมอบการคุ้มครองยามคับขัน ชัยชนะ และเกียรติยศ

ในอัธยายะนี้ พระราชากุวลยาศวะถูกเหล่าไทตยะลวงด้วยอุบายจนสิ้นพระชนม์ เมื่อมทาลสาผู้เป็นภรรยาผู้ซื่อสัตย์ได้ยินข่าว ก็เศร้าโศกยิ่งนักและประกอบพิธีสตี ขึ้นสู่เชิงตะกอนเข้าสู่กองไฟละสังขาร ไปสู่โลกของสวามี; รสแห่งความกรุณาและธรรมะเด่นชัด

ในบทนี้ ตามอุปาขยานของกุวลยาศวะ พระราชากุวลยาศวะทรงปฏิเสธการล่อลวงด้วยทาน ของกำนัล และคำสรรเสริญ แสดงแบบอย่างแห่งราชธรรมอันไม่หวังผลและความคลายกำหนัดยึดติด ต่อมา มทาลสาได้ให้ทัศนะแห่งมายาของตน เปิดเผยความไม่เที่ยงของโลก พันธนาการแห่งความติดข้องในกามคุณ และความยิ่งใหญ่ของความรู้ตน (อาตมัน) จากนิมิตนั้น พระราชาทรงมีกำลังแห่งวิเวกมั่นคงยิ่งขึ้น ดำรงในความสงบ ความอดทน และความมั่นคงในธรรม

ในอัธยายะนี้ มทาลสาทำพิธีตั้งนามบุตรองค์ที่สี่และตั้งชื่อว่า “อลรกะ” จากนั้นนางชี้นำให้เขาหันสู่ธรรมของกษัตริย์นักรบ (กษัตริยะธรรม) คือการพิทักษ์แผ่นดิน ดูแลราษฎร ดำรงทัณฑนิติและความยุติธรรม พร้อมทั้งความกล้าหาญในการปกครองตามธรรม แม้มีใจวางเฉยแบบไวรัคยะ ก็ไม่ละทิ้งหน้าที่ และตั้งมั่นทำการเพื่อธรรมะ

ในบทนี้ ราชฤๅษีอลรกะทูลถามมารดา มทาลสา ถึงแก่นแท้แห่งธรรมะตามวรรณะและอาศรม มทาลสาอธิบายสวธรรมของพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ ศูทร และลำดับหน้าที่ของสี่อาศรมคือ พรหมจรรย์ คฤหัสถ์ วานปรस्थ และสันน्यास พร้อมชี้ว่า ยัญญะ ทาน ตบะ ความบริสุทธิ์ ความสัตย์ เมตตา และความสำรวม เป็นรากฐานของธรรมะ และสอนให้ยึดมั่นในหน้าที่ของตนเพื่อประโยชน์แก่โลกและหนทางสู่โมกษะ

ในบทนี้ มทาลสาให้โอวาทแก่โอรสว่าด้วยธรรมของคฤหัสถ์—ความสะอาดบริสุทธิ์ในเรือน การต้อนรับแขก การให้ทาน ความสัตย์ และหน้าที่เกื้อกูลกันของสามีภรรยา นางย้ำให้ประกอบกิจประจำวันตามพิธี แล้วอธิบายพิธีศราทธ์แบบนิมิตติกะ ได้แก่ บูชาบรรพชน การถวายปิณฑะและน้ำอุทิศ การเลี้ยงพราหมณ์ พร้อมรักษาศรัทธาและความบริสุทธิ์ อีกทั้งสอนให้ละโลภะและโทสะ ปฏิบัติตามกาลเทศะ และดำรงเมตตาในความมั่นคงแห่งธรรม

อัธยายนี้กล่าวถึงพิธีปารวณะศราทธะ (Parvana Śrāddha) โดยอธิบายอาหารและเครื่องดื่มที่ทำให้ปิตฤ (บรรพชน) พอใจ เช่น ผักผลไม้ เนยใส งา ตลอดจนกฎเรื่องความบริสุทธิ์ ภาชนะ เวลา และสถานที่ อีกทั้งระบุสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงเพราะทำให้ศราทธะเศร้าหมอง และย้ำว่าการประกอบศราทธะด้วยศรัทธาและภักติย่อมนำความอิ่มเอมแก่บรรพชนและกุศลผล

ในอัธยายะนี้ มทาลสาแสดงคำสอนเรื่องสทาจารของคฤหัสถ์—ความสะอาดบริสุทธิ์ (เศาจะ), การอาบน้ำ, สันธยา‑วันทนะ, บูชาเทพและตัรปณะบรรพชน, การต้อนรับแขก, วาจาสัตย์, ทาน, อหิงสา, การสำรวมอินทรีย์ และการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้จิตผ่องใส ธรรมเจริญ และเกียรติวงศ์ตระกูลมั่นคง

ในบทนี้ มทาลสาให้โอวาทครั้งสุดท้ายแก่พระโอรสและพระราชาริทธธวชะ ว่ากายและโลกย่อมไม่เที่ยง ธรรมะควรยึดถือ และอาตมญาณเป็นผลสูงสุด นางชี้ทางแห่งไวรัคยะ ความสัตย์ และความมั่นคงในหน้าที่ พร้อมเตือนว่าราชสมบัติก็ชั่วคราว ครั้นริทธธวชะซาบซึ้งในถ้อยคำ จึงมอบราชย์แก่โอรส เสด็จสู่ป่าบำเพ็ญตบะ รับสันนยาส และบรรลุความสงบภายใน

ในบทนี้ ทัตตาเตรยะสอนว่า “มมตา” หรือความยึดว่า “ของเรา” เป็นเหตุแห่งพันธนาการ ความติดข้องในกาย เรือน บุตร และทรัพย์ก่อทุกข์ จึงควรละความยึดถือ มีทัศนะเสมอภาค บำเพ็ญไวรากยะ และรู้แจ้งอาตมัน เพื่อดำเนินสู่โมกษะ

บทนี้กล่าวถึงอุปสรรค (อุปสรรคะ) ในหนทางโยคะ เช่น โรค ความเกียจคร้าน ความสงสัย ความประมาท ความฟุ้งซ่านของอินทรีย์ และการล่อลวงจากเหล่าเทวะ–ทานวะ เป็นต้น พร้อมอธิบายสมาธิอันละเอียด การปฏิบัติเป็นลำดับของปราณายามะ–ธยานะ–สมาธิ และความสำคัญของการชำระจิตกับไวราคยะ (ความไม่ยึดติด) ต่อจากนั้นบรรยายลักษณะของอัษฏสิทธิ เช่น อณิมา และเตือนว่า ความทะนงในสิทธิอาจทำให้ผู้ปฏิบัติหลงทาง จึงควรตั้งอยู่ในปัญญา ความระมัดระวัง และภักติ

ในอัธยายะนี้ ทัตตาเตรยะอธิบายความหมายเชิงโยคะของปรณวะ “โอม” โดยแจกแจงสามมาตรา อะ-อุ-ม ว่าสัมพันธ์กับกาย ปราณ และจิต และเป็นสัญลักษณ์แห่งไตรโลกา พร้อมสอนว่าการสวดภาวนา (ชปะ) การเพ่ง (ธยานะ) และสมาธิ นำไปสู่ความบริสุทธิ์ของจิต การเกิดญาณ และท้ายที่สุดคือโมกษะ (หลุดพ้น)

ในบทนี้ สุพาหุให้โอวาทแก่กษัตริย์แห่งกาศีว่าด้วยราชธรรม การคุ้มครองราษฎร การสำรวมอินทรีย์ ทาน และขันติ เมื่อสดับคำสอนนั้น อลรกะดำเนินทางโยคะ ควบคุมจิต ละความยึดติดในกามคุณ บรรลุไวรากยะ แล้วสละราชสมบัติมุ่งสู่หนทางโมกษะ

บทนี้กล่าวถึงกาลปรลัยที่สรรพโลกสลาย เหลือเพียงมหาสมุทรจักรวาล และพระนารายณ์ทรงโยคนิทรา จากนั้นพระพรหมอุบัติขึ้นและเริ่มลำดับการสร้างโลก ต่อมาจึงกำหนดมาตราวัดกาลตามคัมภีร์ ได้แก่ ยุคทั้งสี่ (กฤต-เตรตา-ทวาปร-กลิ) มันวันตระ และกลางวัน-กลางคืนของพระพรหม (กัลปะ)

บทนี้กล่าวถึงลำดับการสร้างสรรค์จากพระพรหม อันเป็นสรรค์แบบไวกรต โดยราตรี กลางวัน และสนธยา ปรากฏเป็นรูปแห่งกาลคอยขับเคลื่อนวงจรการกำเนิด ภายใต้อิทธิพลแห่งตรีคุณ อธิบายการอุบัติของสรรพชีวิต หมู่ภูต และระเบียบแห่งโลก พร้อมลักษณะนิสัยและแนวโน้มแห่งกรรมอย่างกระชับแต่เป็นลำดับ

บทนี้กล่าวถึงการสร้างด้วยจิตของพระพรหม (มานสสฤษฏิ) การบังเกิดของสานกะเป็นต้น และเหล่าประชาปติ เช่น มรีจิ ต่อมาคือสวายัมภูวมนูและศตรูปา พร้อมสายสกุลและลำดับวงศ์ของมนู อธิบายกฎแห่งธรรมะและระเบียบของโลกในกระแสการสร้าง ตอนท้ายพระพรหมมีพระบัญชาแก่ทุห์สหะและบริวารของอลักษมีว่าอย่าเข้าบ้านของสัตบุรุษ จงพำนักเฉพาะที่มีความวิวาท โลภะ และอธรรม และอย่าล่วงเกินขอบเขต.

อัธยายนี้กล่าวถึงการอุบัติปรากฏของนีลโลหิต (รุทระ) พร้อมแจกแจงพระนามต่าง ๆ และเหตุแห่งพระนามนั้น ตลอดจนการกำหนดที่ประทับและทิศที่ทรงสถิต กล่าวถึงพระชายา สายวงศ์ของพระโอรส การแบ่งหมู่คณะคณา และพิธีสถาปนาพระเกียรติโดยเหล่าเทพโดยสังเขปแต่ครบถ้วน

บทนี้กล่าวถึงภูมิศาสตร์จักรวาลของชมพูทวีป โดยแจกแจงเขตวรรษะ ภูเขา แม่น้ำ และมหาสมุทรที่ล้อมรอบตามลำดับ กล่าวว่าพระสุเมรุเป็นศูนย์กลางแห่งโลก และแผ่นดินถูกจัดวางตามทิศโดยยึดพระสุเมรุเป็นแกนกลาง อีกทั้งสรุปลักษณะและขนาดของทวีปและมหาสมุทรตามคัมภีร์อย่างกระชับ

บทนี้กล่าวถึงการอวตารลงมาของพระแม่คงคาจากสวรรค์ การทรงรองรับไว้ในชฎาของพระศิวะ แล้วจึงไหลลงสู่โลกเป็นสายน้ำสี่สายไปทั้งสี่ทิศอย่างศักดิ์สิทธิ์ อีกทั้งบรรยายการแบ่งแคว้น (วรรษะ) ต่าง ๆ ในชมพูทวีป พร้อมธรรมเนียมแห่งธรรมะ อุปนิสัยผู้คน อายุขัย สุขทุกข์และภาวะแห่งการเสวยผลในแต่ละถิ่น โดยย้ำมหิมาแห่งตirtha และความบริสุทธิ์ที่เกิดจากการสัมผัสหรืออาบในคงคา।

บทนี้กล่าวถึงการจำแนกรูปแผ่นดินภารตวรรษโดยอาศัยปางกูรมะของพระนารายณ์ เสนอลำดับนักษัตรและความสัมพันธ์กับแคว้นภูมิภาคต่าง ๆ ตลอดจนเคราะห์ร้ายจากพระอาทิตย์และดาวเคราะห์อื่นที่ก่อทุกข์ภัยแก่ชนบท พร้อมแนวทางประกอบศานติกรรมเพื่อบรรเทาโดยสังเขป

อัธยายะนี้กล่าวโดยสังเขปถึงแคว้นกิมปุรุษวรรษะ หริวรรษะ อิลาวฤต (เมรุวรรษะ) รัมยกะ และหิรัณยมยะ—ภูเขา แม่น้ำ ทะเลสาบ ป่าไม้ ตลอดจนลักษณะของผู้พำนักอันเป็นทิพย์และการประพฤติธรรมของเขา พร้อมย้ำวิถีชีวิตที่เปี่ยมด้วยภักติแด่พระวิษณุและพระศิวะ และกล่าวถึงมหิมาแห่งอุตตรกุรุอันเป็นแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์ด้วย

ในบทนี้ พระอัคนีเทพเสด็จเข้าสู่กายของพราหมณ์หนุ่ม ประทานเดชะ พลังวาจา และอานุภาพแก่เขา วรุธินีถูกเผาผลาญด้วยความรักและความพลัดพรากจนป่วยด้วยโรคแห่งรัก ต่อมา กลียุคแปลงกายเป็นรูปปลอม เข้ามาล่อลวงผู้คนและก่ออุปสรรคต่อหนทางธรรม ทำให้เรื่องราวเกิดจุดหักเหสำคัญ

ในอัธยายะนี้ กาลาวตีซึ่งเป็นที่รู้จักอีกนามว่า วิภาวรี เปิดเผยความในใจต่อมหาฤๅษีสวโรจิษะและถวายตนด้วยศรัทธาภักดี นางมอบ ‘ปัทมินีวิทยา’ อันเป็นวิทยาลับฝ่ายสตรี ซึ่งกล่าวกันว่านำไปสู่สิทธิแห่งรูปโฉม ความงาม และแรงดึงดูด เรื่องราวเต็มไปด้วยรสแห่งความละอายอันบริสุทธิ์ ขอบเขตแห่งธรรม การเสียสละ และความภักดี; สวโรจิษะปลอบประโลมและรับไว้ตามธรรมะ

ในอธยายนี้ สวโรจิษะประทับโอรสทั้งสามของพระองค์ในนครตรีปุระซึ่งสร้างขึ้นด้วยปัทมินีวิทยา แล้วทรงพบกับเทวีป่าฤคีผู้ให้กำเนิดทยุติมัน ผู้เป็นมนุในอนาคต การสนทนาปรัชญาระหว่างหงส์ว่าด้วยภัยแห่งการยึดมั่นในครอบครัว ทำให้สวโรจิษะตัดสินพระทัยออกบวช และทรงบรรลุมุกติด้วยการบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวดพร้อมมเหสีทั้งหลาย

ในอธยายนี้ มุนีมารกัณเฑยะอธิบายแก่เกราษฏุกีถึงธรรมชาติของนิธิทั้งแปด ได้แก่ ปัทมะ มหาปัทมะ มกระ กัจฉปะ มุกุนทะ นันทะ นีละ และศังขะ ซึ่งเป็นสมบัติศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับปัทมินีวิทยาและอยู่ภายใต้การปกครองของพระแม่ลักษมี นิธิแต่ละองค์มีคุณะเฉพาะ (สัตวะ รัชสะ ตามสะ) ที่มีอิทธิพลต่อการประพฤติ อาชีพ และนิสัยของบุคคลที่ได้รับความโปรดปราน คำสอนนี้สถาปนากรอบเทววิทยาที่พระลักษมีทรงเป็นใหญ่เหนือเทพเจ้าแห่งความมั่งมีทั้งปวง ทรงปกครองความเจริญรุ่งเรืองตามหลักการจักรวาล

ในอัธยายะนี้ พระราชาทรงเผชิญหน้ายักษ์และทำศึกเพื่อธรรมะ จนสามารถช่วยภรรยาพราหมณ์ให้พ้นจากพันธนาการได้ ความโอหังของยักษ์ถูกปราบ พระราชธรรมและการคุ้มครองประชาชนได้รับการย้ำเตือน และความสงบกลับคืนสู่แผ่นดิน

ในอัธยายะนี้ เหล่าเทวฤๅษีประกอบพิธี ‘ไมตรี-อิษฏิ’ เพื่อระงับความขัดแย้งในสายวงศ์ของปรชาปติ ทำให้เกิดความปรองดองกันอีกครั้ง ต่อมามีการกล่าวถึงพิธี ‘สารัสวตี-อิษฏิ’ เพื่อขอพระกรุณาจากพระแม่สรัสวตี อันเกื้อหนุนวาจา ความรู้ และธรรมะ ท้ายที่สุดเล่าเหตุแห่งการประสูติของอุตตมมนู อันเป็นผลแห่งบุญ และเป็นบทนำสู่อาวุตตมมันวันตระ

บทนี้กล่าวถึงพระเจ้าสวราษฏระ ผู้ตั้งมั่นในธรรมะ เมื่อราชินีกวางสาปแช่ง ความวิบัติและความไม่สงบแผ่ไปทั่วแว่นแคว้น พระราชาทรงโศกเศร้าแล้วหันสู่การชดใช้บาปและยึดมั่นในธรรมะ ท้ายบทเอ่ยถึงการอุบัติของทามสะมนูและเค้าการเริ่มต้นทามสะมนวันตระ

บทนี้กล่าวถึงมนวันตระที่หก คือ จักษุษมนู พร้อมความสัมพันธ์ของเหล่าเทพ ฤๅษี และประชาปติในสมัยนั้น รวมทั้งเหตุการณ์ของนางรากษสีผู้ลักพาเด็ก ๆ ท่ามกลางอารมณ์หวาดหวั่นและความเวทนา ได้อธิบายธรรมว่าด้วยเครือญาติ—ตระกูล-โคตร ความเป็นญาติ และการรับบุตรบุญธรรม—เพื่อชี้ชัดว่าใครคือ ‘คนของตน’ และยกย่องธรรมแห่งการคุ้มครอง.

บทนี้กล่าวสรรเสริญพระสุริยะ และอธิบายการแบ่งปันรัศมีอันรุ่งโรจน์ของพระองค์ที่แผ่ไปยังโลกทั้งหลายให้สว่างไสว นอกจากนี้ยังบรรยายลำดับวงศ์ของไววัสวตะ โดยเฉพาะสายสืบจากฉายา ระบุชื่อ คุณธรรม และการประพฤติธรรมโดยสังเขป พระกรุณาแห่งสุริยะชี้ให้เห็นความเจริญแห่งวงศ์ ราชธรรม และประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพชีวิต।

ในบทนี้ เกราษฏุกิ ผู้ได้ฟังเรื่องมนูทั้งเจ็ดนับแต่สวายัมภูวะแล้ว ถามถึงมนูที่จะมาถึงต่อไป มารกัณเฑยะพรรณนาถึงมนูองค์ที่แปด คือสาวรรณิ โอรสของพระอาทิตย์และฉายา ได้แก่ ฤษีทั้งเจ็ดในยุคของท่าน คณะเทวดาสามคณะ คณะละยี่สิบองค์ (สุตปะ อมิตาภะ และมุขยะ) พระพลี โอรสของวิโรจนะ ในฐานะพระอินทร์องค์ต่อไป และเหล่ากษัตริย์ที่ประสูติเป็นโอรสของสาวรรณิ

บทนี้กล่าวถึงการผงาดขึ้นของมหิษาสูร ความพ่ายแพ้ของเหล่าเทพเพราะความโอหังของเขา และความทุกข์ของไตรโลก เหล่าเทพไปพึ่งพระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ จากความกริ้วและความโศกของเทพทั้งหลาย เตชัสได้รวมกันอุบัติเป็นมหาเทวี เหล่าเทพถวายอาวุธและเครื่องประดับของตน เมื่อได้รับการสรรเสริญด้วยสโตติ มหาเทวีทรงปณิธานจะทำศึกเพื่อสังหารมหิษาสูร

หลังการสังหารมหิษาสูร เหล่าเทพทั้งปวงเข้าเฝ้าพระเทวีและสรรเสริญด้วยบทสวดศักดิ์สิทธิ์ ยกย่องพระเดชานุภาพและพระกรุณา พระเทวีทรงพอพระทัย ขจัดความหวาดหวั่นและความโศกของเทพทั้งหลาย ประทานพร และรับรองว่าจะเสด็จอุบัติขึ้นเป็นคราว ๆ เพื่อพิทักษ์ธรรมะ

ในบทนี้ ศุมภะหลงใหลในความงามของพระเทวี จึงส่งธูมรโลจนะไปเป็นทูตให้เกลี้ยกล่อมหรือจับตัวพระเทวีมาด้วยกำลัง ธูมรโลจนะยกกองทัพมาและกล่าวถ้อยคำหยาบกร้านด้วยความโอหัง พระเทวีทรงปฏิเสธและทรงกริ้ว เพียงเปล่ง “หุมการ” ก็เผาธูมรโลจนะให้เป็นเถ้าธุลี ครั้นศุมภะทราบข่าวก็เดือดดาล ส่งจัณฑะและมุณฑะไปทำศึกกับพระเทวี

ในบทนี้ พระเทวีทรงสำแดงฤทธานุภาพอันดุเดือด ทำลายกองทัพอสูรจนแตกพ่าย รักตพีชะได้รับพรว่าเลือดทุกหยดที่ตกจากกายจะก่อกำเนิดรักตพีชะใหม่ ทำให้ศึกยากยิ่ง พระเทวีจึงให้กำเนิดเหล่า “มาตฤกา” จากเดชแห่งพระองค์—พราหมณี มเหศวรี กุมาริ ไวษณวี วราหี ไอन्द्रี และจามุณฑา—เพื่อปราบทวยทานพด้วยพลังของตน กาลี/จามุณฑาดื่มโลหิต และมาตฤกาทั้งหลายเก็บกั้นเลือดที่ตก จึงตัดทางการเกิดซ้ำของรักตพีชะ ในที่สุดพระเทวีทรงประหารรักตพีชะ เหล่าเทพสรรเสริญ และโลกกลับคืนสู่ความสงบ

ในอัธยายะนี้ พระเทวีอัมพิกาทรงทำศึกอันดุเดือดกับศุมภะ ความโอหัง อำนาจมายา และกองทัพอสูรของศุมภะถูกทำลายด้วยเดชานุภาพของพระเทวี จนท้ายที่สุดศุมภะถูกสังหาร แล้วพระเทวีทั้งหลายที่ปรากฏแยกเป็นรูปต่าง ๆ ก็กลับหลอมรวมคืนสู่อัมพิกา เหล่าเทพสรรเสริญ และความสงบสุขบังเกิดแก่โลก

บทนี้กล่าวถึงผลแห่งการสวด/สดับ “เทวีมหาตมยะ” และคำมั่นแห่งการคุ้มครองจากพระแม่เทวี พระชคันมารดาตรัสว่า ผู้ใดมีศรัทธาอ่าน ฟัง หรือสรรเสริญ จะพ้นจากความกลัว โรคภัย ความทุกข์ ความยากจน และศัตรูพาล; อายุยืน เกียรติยศ ทรัพย์สมบัติ และความสุขแห่งบุตรหลานยิ่งเพิ่มพูน ในยามสงคราม ในราชสำนัก ภัยไฟ น้ำ ป่า โจร และเคราะห์โทษจากดาวนพเคราะห์ เทวีทรงเป็นผู้พิทักษ์ การสวดในนวราตรี พร้อมจัณฑีปาฐะ โหมะ ทาน และวรตะ ให้ผลพิเศษ และท้ายที่สุดยกย่องว่าเป็นทางสู่ความเกษมและโมกษะ

ในอธยายนี้ ฤๅษีมารกัณเฑยะทรงปิดท้ายเทวีมาหาตมยัมด้วยการสรุปชัยชนะของพระเทวีเหนือมหิษาสูร ศุมภะ นิศุมภะ และรักตพีชะ แล้วทรงเปลี่ยนมากล่าวถึงบัญชีรายละเอียดของมนวันตระในอนาคตจำนวนสี่ยุค บทนี้ทรงจัดระเบียบรายพระนามของมนุ อินทร์ เทวดา สัปตฤๅษี และราชวงศ์สำหรับยุคที่เก้าถึงสิบสามของจักรวาล แสดงให้เห็นวิสัยทัศน์บริสุทธิ์เกี่ยวกับเวลาที่เป็นวัฏจักรและการสืบทอดจักรวาลอย่างเป็นระเบียบ

ในอธยายนี้ พราหมณ์ฤๅษีรุจิ ผู้มีความทุกข์ใจจากคำสั่งของบรรพบุรุษให้สมรส ได้บำเพ็ญตบะเป็นเวลาร้อยปีเพื่อถวายบูชาพระพรหม ซึ่งทรงประทานสถานะประชาบดีและทรงแนะนำให้ท่านเคารพบูชาปิตรีทั้งหลายด้วยการทำศราธธะ จากนั้นรุจิได้สวดบทสวดมนต์อันยาวนานบนริมฝั่งแม่น้ำ สรรเสริญบรรพบุรุษสามสิบเอ็ดจำพวก ผู้ซึ่งเป็นที่เคารพบูชาของเทพดา ฤๅษีมุนี และทุกชนชั้นในสังคมทั้งในสวรรค์ ระหว่างชั้นฟ้า และในโลกบาดาล บทนี้จบลงด้วยการอธิษฐานขอความคุ้มครองจากปิตรีทั้งหลาย และขอให้ทรงประทานความเจริญรุ่งเรือง บุตรธิดา และบุญกุศลทางจิตวิญญาณ

ในอธยายนี้ อัปสราปรัมโลจาจัดการเรื่องการอภิเษกสมรสระหว่างฤาษีรุจิกับมาลินี ธิดาของบุษกร ซึ่งจากการอภิเษกสมรสนี้ได้ประสูติพระรุจยมนู บทนี้เป็นการสรุปเรื่องราวรุจยมนวันตระและประกาศคุณูปการทางจิตวิญญาณของการฟังเรื่องราวนี้ อันได้แก่ ความเจริญรุ่งเรือง สุขภาพพลานามัย และพระคุณจากบรรพบุรุษ

ในอธยายนี้ ศิษย์ผู้ทรงศรัทธาศานติสวดสรรเสริญพระอัคนีและอธิษฐานขอพรเพื่อสวัสดิภาพของครู การบูรณะแท่นบูชาไฟศักดิ์สิทธิ์ และการประสูติบุตรผู้ทรงเกียรติ พระอัคนีทรงพอพระทัยในความจงรักภักดีต่อครู ประทานพรทั้งหมดและทำนายว่าบุตรของครูคือเภาตยะจะทรงเป็นมนุแห่งมนวันตระที่สิบสี่ โดยทรงระบุเทวดา ฤาษี พระอินทร์ศุจี และกษัตริย์ในยุคนั้น บทสรุปด้วยการระบุบุญกุศลจากการฟังมนวันตระทั้งสิบสี่ตามลำดับ ซึ่งทำให้เทพและฤาษีทรงพอพระทัย ขจัดบาป และนำไปสู่ภพภูมิอันศักดิ์สิทธิ์

ในอธยายนี้ มุนีมารกัณเฑย์อธิบายที่มาจักรวาลของพระเวททั้งสี่ โดยพรรณาว่าแต่ละเวทเกิดจากพระพักตร์เฉพาะของพระพรหมา และมีคุณศีลประจำตัวคือรัชส, สัตวะ หรือตมัส คำสอนนี้เปิดเผยว่าพระเวททั้งหมดละลายเข้าสู่พระศัพท์ปฐมันตร์คือ โอม บรรลุเอกภาพกับพระเทวรังสีสูงสุดนามว่าอาทิตย์ และสอดคล้องกับหน้าที่จักรวาลแห่งการสร้าง, การรักษา และการสลาย ผ่านพระพรหมา, พระวิษณุ และพระรุทระ ในที่สุด บทนี้ระบุว่าพระปุรุษสูงสุดคือพระวิญญาณแท้ของพระเวท ซึ่งผู้ปฏิบัติบรรลุได้ด้วยเวทานตะ

ในอธยายนี้ มารกันเฑยะอธิบายการสร้างโลกของพระพรหม ซึ่งประกอบด้วยการแบ่งวรรณะ อาศรม และลักษณะทางภูมิศาสตร์ ตามด้วยเชื้อสายของกัศยปะจากภรรยาสิบสามองค์ อันเป็นต้นกำเนิดของเทวดา ทัยตยะ นาค คันธรรพ และสัตว์อื่นๆ เมื่อทัยตยะเอาชนะเทวดาและยึดโลกทั้งสาม อทิติทรงบำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้นและทรงประพันธ์สตุติถวายพระสูรยะ ผู้ทรงปรากฏพระองค์ต่อพระนาง บทนี้จบด้วยพระคาถาปรัชญาอันลึกซึ้ง ระบุว่าพระสูรยะทรงเป็นแก่นแท้แห่งพระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ ทรงเป็นพลังเดียวที่ปกครองการสร้าง การรักษา และการสลาย

ในอธยายนี้ สัญชนา มิอาจทนต่อรัศมีอันแรงกล้าของสูรยะ จึงทิ้งเงาแห่งตนคือฉายาไว้แทน แล้วจากไปบำเพ็ญตบะ นำไปสู่ความขัดแย้งในครอบครัวเมื่อยมะค้นพบการหลอกลวง วิศวกรรมลดทอนความสว่างของสูรยะ โดยวางส่วนเกินนั้นไว้บนศากทวีป ก่อให้เกิดการผันแปรในจักรวาล ตามมาด้วยการชุมนุมใหญ่ของเทพ ฤาษี และนักดนตรีทิพย์ที่สรรเสริญพระอาทิตย์ บทนี้จบด้วยพระพุทธวจนะว่า ผู้ใดฟังเรื่องศักดิ์สิทธิ์นี้ ย่อมไปสู่ภพของสูรยะเมื่อสิ้นชีวิต

ในอธยายนี้ ฤๅษีมารกัณเฑยะเล่าว่าวิศวกรรมได้นำความสว่างล้นเกินของพระสูรยะไปสร้างอาวุธทิพย์ของเทพทั้งหลาย อันได้แก่ จักรของพระวิษณุและตรีศูลของพระศิวะ บทนี้บรรยายถึงการรวมกันของพระสูรยะกับสัญชนาในรูปม้า ซึ่งส่งผลให้เกิดอัศวินทั้งสอง เรวันตะ และไววัสวตมนุ ในขณะที่ทำนายถึงมนุสาวรณีในอนาคต และประกาศถึงบุญกุศลทางจิตวิญญาณจากการฟังเรื่องศักดิ์สิทธิ์นี้

ในอธยายนี้ กษัตริย์ผู้ได้รับพรอายุขัยหนึ่งหมื่นปีจากพระสูรยะ ต้องเผชิญความทุกข์อย่างยิ่งเมื่อรู้ว่าจะมีชีวิตอยู่นานกว่าภรรยาที่รัก บุตรธิดา และพสกธรรม โดยตระหนักว่านี่คือภัยพิบัติมิใช่พร ท่านจึงบำเพ็ญตบะอย่างหนักเพื่อถวายบูชาพระสูรยะ ซึ่งทรงประทานอายุขัยที่ยืนยาวให้แก่ราชอาณาจักรทั้งหมด แสดงถึงอำนาจแห่งความศรัทธาอันไร้ตัวตน บทนี้จบลงด้วยผลศุติอย่างละเอียด ประกาศคุณงามความดีทางจิตวิญญาณสำหรับผู้ที่สวดหรือฟังสูรยะมาหาตมย์นี้

ในอธยายนี้ ปริษัทระ โอรสของมนุ ได้สังหารวัวบูชายัญของพราหมณ์โดยอุบัติเหตุขณะล่าสัตว์ เข้าใจผิดว่าเป็นสัตว์ป่า บุตรของพราหมณ์ชื่อพาภรวยะได้สาปแช่งปริษัทระให้กลายเป็นศูทระ แม้กษัตริย์จะต้องการสาปแช่งตอบโต้ แต่ฤาษีเมาลินได้ทัดทานด้วยปัญญาเกี่ยวกับธรรมชาติอันทำลายล้างของความโกรธและคุณธรรมแห่งการแสดงความเมตตาต่อผู้กระทำด้วยความไม่รู้ บทนี้จบลงด้วยการที่ปริษัทระยอมรับสถานะอันต่ำต้อยของตนเป็นผลกรรมจากคำสาปที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้

ในอธยายนี้ ภลันทนะ ผู้บังเกิดแก่บิดาผู้น้อมรับไวศยธรรมหลังถอนตนจากสงคราม ได้รับอาวุธทิพย์จากมุนีกษัตริย์นิปะและทรงพิชิตลูกพี่ลูกน้องฝ่ายบิดาเพื่อทวงคืนราชสมบัติบรรพบุรุษ บิดาของพระองค์นภาคะทรงปฏิเสธราชบัลลังก์ โดยทรงอ้างการล่วงละเมิดพระบัญชาของบิดาของพระองค์เอง ซึ่งในขณะนั้นพระมารดาสุประภาของภลันทนะทรงเปิดเผยคำสาปที่เปลี่ยนพระสวามีของพระนางจากกษัตริย์สุเทวะเป็นไวศยะ เนื่องจากทรงล้มเหลวในการปกป้องสตรีจากการทารุณ บทนี้ทรงสถาปนาหลักการที่ว่าอัตลักษณ์กษัตริย์ถูกกำหนดโดยหน้าที่ในการปกป้องผู้ด้อยโอกาส มิใช่เพียงโดยกำเนิด

ในอธยายนี้ ฤๅษีมารกัณเฑยะเล่าเรื่องราววีรกรรมของเจ้าชายวัตสปรีให้เคราษฐุกิฟัง ผู้ซึ่งเอาชนะทัยตยะกุชัมภะและได้สมรสกับเจ้าหญิงมุทาวตี เรื่องเล่านี้เปิดเผยจุดอ่อนลับของกระบองอันทรงพลังสุนันทาของกุชัมภะ คือมันจะสูญเสียอำนาจเมื่อถูกสตรีสัมผัส และแสดงให้เห็นว่าความทุ่มเทของมุทาวตีและความกล้าหาญของวัตสปรีร่วมกันนำมาซึ่งชัยชนะ บทนี้จบลงด้วยการครองราชย์อย่างชอบธรรมของวัตสปรีในฐานะกษัตริย์ โดยมีลักษณะเด่นคือการประกอบยัญพิธีอย่างถูกต้อง การคุ้มครองพสกธรรมดา และการปกครองตามธรรมะ

ในอธยายนี้ พระเจ้าขนิตระทราบจากฤษีวสิษฐ์ว่าพระอนุชาและปุโรหิตของพระองค์สิ้นพระชนม์เพราะแผนร้ายของอำมาตย์ชั่วชื่อเศารี และด้วยความเสียพระทัยอย่างยิ่ง พระองค์ทรงตำหนิพระองค์เองที่ทำลายพวกทวิชาติ พระองค์สละราชสมบัติให้พระโอรสนามกษุปะ แล้วเสด็จออกไปป่าพร้อมมเหสีทั้งสาม ทรงบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวดเป็นเวลาสามร้อยห้าสิบปี ในที่สุดพระองค์ได้ไปสู่สวรรค์อันศักดิ์สิทธิ์ ส่วนมเหสีผู้จงรักภักดีได้บรรลุสาโลกยะ คืออยู่ในภพเดียวกับสวามี

ในอธยายนี้ พระเจ้าขนินทรผู้ไร้โอรสและทรงมีชื่อเสียงจากการทรงบำเพ็ญยัญพันธบูชานับพันครั้ง ได้ทรงพบกวางสองตัวในปะระณยะขณะทรงล่าสัตว์เพื่อทรงประกอบพิธีกรรมบรรพบุรุษ โดยทางบทสนทนาอันลึกซึ้ง วางทั้งสองได้เปิดเผยปริศนาว่าทั้งการไร้บุตรและการมีบุตรต่างนำมาซึ่งความทุกข์ กล่าวคือการไร้บุตรนำมาซึ่งความไร้จุดหมาย ส่วนการมีบุตรนำมาซึ่งความวิตกกังวลอนันต์อันเกิดจากความผูกพัน บทนี้จบลงด้วยการที่พระราชาทรงเลือกการบำเพ็ญตบะแทนการใช้ความรุนแรงเพื่อให้ได้โอรส ทรงแสดงความซับซ้อนทางจริยธรรมในการทรงดำเนินตามหน้าที่ธรรมะที่ขัดแย้งกัน

ในอธยายนี้ มหาฤษีมารกัณเฑยะทรงเล่าเรื่องกำเนิดของเจ้าชายอวิกษิต ผู้ซึ่งเมื่อประสูติมีดวงดาวเคราะห์ฤกษ์ยามเป็นมงคล โปรดปรานโดยพฤหัสบดี ศุกร์ จันทร์ และพุธ แต่มิได้ถูกแตะต้องโดยเคราะห์ร้าย ซึ่งเป็นนิมิตหมายถึงพระภารกิจอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ในฐานะกษัตริย์ผู้ทรงปัญญาและความกล้าหาญ บทนี้เปรียบเทียบความประพฤติธรรมของอวิกษิตกับการกระทำอธรรมของกษัตริย์พล ผู้ลักพาตัวเจ้าหญิงไวศาลินี ซึ่งยั่วยุให้บรรดากษัตริย์กษัตริย์ที่รวมตัวกันลุกขึ้นปกป้องธรรมะและเอกราชของสวยัมวร

ในอธยายนี้ พระเจ้ากรานธามทรงทำสงครามสามวันเพื่อช่วยพระโอรสอวิกษิตะ ผู้ถูกพันธนาการโดยกษัตริย์หลายพระองค์หลังจากทรงปกป้องหญิงสาวจากการถูกบังคับจับไปที่สวยัมวาร แม้จะทรงได้รับชัยชนะและข้อเสนอให้อภิเษกสมรส แต่อวิกษิตะทรงปฏิเสธเนื่องจากทรงเห็นว่าสูญเสียเกียรติยศ ทำให้หญิงสาวผู้ทุ่มเททรงกระทำตบะอย่างเข้มงวดในป่า จากนั้นทูตสวรรค์ได้พยากรณ์ว่านางจะเป็นมารดาของจักรพรรดิผู้จะสถาปนาธรรมะทั่วทวีปทั้งเจ็ดและสังหารอสูรตารุชิท

ในอธยายนี้ บุตรแห่งกรันธมะช่วยเหลือหญิงสาวผู้ถูกลักพาตัวไปโดยทานวะทฤฒเกษะ สังหารอสูรนั้นในการต่อสู้ และรับพรจากเทพเจ้าให้มีบุตรผู้กล้าหาญซึ่งจะกลายเป็นจักรพรรดิ หญิงสาวผู้ถูกช่วยเหลือจึงเล่าถึงการเดินทางอันน่าอัศจรรย์ของนางไปยังรสาตละ ซึ่งพวกนาคะได้ขอความคุ้มกันจากนางเพื่อปกป้องเหล่าบุตรของพวกเขา เปิดเผยถึงความสำคัญอันยิ่งใหญ่ในจักรวาลของบุตรในอนาคตของนาง

ในอธยายนี้ เจ้าชายเดินทางกลับสู่ราชอาณาจักรของพระบิดาด้วยความปิติยินดี พร้อมด้วยพระชายาและพระโอรส นำไปสู่การจัดงานฉลองและการศึกษาของพระนัดดาในพระเวทและศิลปะการรบภายใต้การสอนของภารควะ เมื่อพระเจ้าวิศละทรงประสงค์จะออกบวชในป่าและส่งมอบราชสมบัติแก่พระโอรสอวิกษิต อวิกษิตทรงปฏิเสธ โดยทรงอ้างว่าผู้ที่ได้รับการปลดปล่อยโดยความพยายามของผู้อื่นย่อมขาดคุณค่าในตนเองที่จะปกครอง บทนี้จบลงด้วยการขึ้นครองราชย์ของมารุตตะ และพระเจ้ากรรณธมะพร้อมพระชายาวีราบรรลุสโลกย์กับพระอินทร์โดยการบำเพ็ญตบะอย่างหนัก

ในอธยายนี้ พระเจ้ามารุตตะ ทรงกริ้วเนื่องจากฤาษีทั้งเจ็ดสิ้นพระชนม์จากการถูกงูกัด จึงทรงปลดปล่อยอาวุธสังวรตกะเพื่อทำลายเผ่าพันธุ์นาคทั้งหมด นาคทั้งหลายผู้หวาดกลัวจึงได้ไปขอความคุ้มกันจากสตรีผู้ทรงคุณธรรมผู้ซึ่งเคยประทานความไม่มีภัยแก่พวกเขา และนางได้ทูลขอให้พระสวามีคือพระเจ้าอวิกษิทรงยับยั้งพระทัยของพระโอรส บทนี้แสดงให้เห็นหน้าที่อันไม่อาจละเมิดได้ของกษัตริย์กษัตรธรรมในการคุ้มครองผู้ลี้ภัย ซึ่งแสดงว่าธรรมะนั้นเหนือกว่าการแก้แค้นส่วนบุคคล

ในอธยายนี้ ฤๅษีมารกันเทยะเล่าวงศ์วานของพระเจ้ามารุตตะแด่ผู้สอบถามเกราษฏุกิ โดยเน้นที่นริษยันตะ โอรสองค์โตของมารุตตะ ผู้สืบราชสมบัติต่อจากพระบิดาหลังจากทรงครองราชย์เจ็ดหมื่นห้าพันปีและเสด็จออกบำเพ็ญตบะในป่า นริษยันตะทรงรำลึกถึงการประพฤติธรรมของบรรพบุรุษ จึงทรงจัดพิธีบูชายัญอันยิ่งใหญ่ ประกอบด้วยความเมตตาอันไม่เคยปรากฏมาก่อน ซึ่งทำให้พราหมณ์ทุกท่านมั่งคั่ง และเปลี่ยนประชากรทั่วแผ่นดินให้เข้าร่วมในวัฒนธรรมพิธีกรรมพระเวท โดยมีบันทึกสถิติแสดงการบูชายัญนับล้านครั้งในสี่ทิศ ในรัชสมัยแห่งการปกครองตามธรรมของพระองค์

ในอธยายนี้ พระเจ้านริศยันตะ หลังจากทรงแต่งตั้งโอรสท่านทมะเป็นผู้ครองราชย์แล้ว จึงเสด็จลี้ภัยไปยังป่าพร้อมด้วยพระมเหสีผู้ทรงธรรมอินทรเสนา เพียงเพื่อจะทรงถูกปลงพระชนม์อย่างทารุณโดยนายพรานวปุษมัต ซึ่งเป็นศัตรูของโอรสท่าน โดยแสวงหาการแก้แค้นจากความปราชัยในอดีต พระนางอินทรเสนาทรงส่งสารอันซับซ้อนไปยังท่านทมะ โดยทรงอ้างถึงบรรทัดฐานทางประวัติศาสตร์แห่งการแก้แค้นอย่างชอบธรรม และทรงท้าทายให้ท่านยึดมั่นในธรรมะของกษัตริย์กษัตริยะ ก่อนจะทรงกอดพระศพของพระสวามีและเสด็จเข้าสู่เชลาศพในการปฏิบัติสตี

ในอธยายนี้ เจ้าชายทมะ โอรสของกษัตริย์นริษยันตะผู้ถูกปลงพระชนม์ ทรงปฏิบัติพระปณิธานแก้แค้นโดยทรงนำกองทัพไปทำศึกกับนักบวชศูทรชื่อวาปุษมัตผู้สังหารพระบิดา หลังการรบอันดุเดือดซึ่งมีเทพเจ้าทอดพระเนตร ทมะทรงสังหารวาปุษมัตและพวกพ้อง แล้วทรงปฏิบัติกิจแห่งความกตัญญูอย่างยิ่งยวดด้วยการถวายพระโลหิตและพระเนื้อของพระองค์เองในพิธีกรรมบรรพบุรุษของพระบิดา บทนี้จบด้วยการสรรเสริญกษัตริย์ราชวงศ์สุริยะว่าเป็นแบบอย่างแห่งธรรมและปัญญาเวทานตะ ทรงประกาศว่าการฟังเรื่องราวของพระองค์เหล่านั้นจะช่วยให้หลุดพ้นจากบาปทั้งปวง