Adhyaya 84
PromiseBoonsProtection38 Shlokas

Adhyaya 84: The Gods’ Hymn after the Slaying of Mahishasura and the Goddess’ Boon

महिषासुरवधोत्तरदेवीस्तुतिः वरप्रदानं च (Mahiṣāsura-vadhottara-devī-stutiḥ vara-pradānaṃ ca)

Devi's Promise

หลังการสังหารมหิษาสูร เหล่าเทพทั้งปวงเข้าเฝ้าพระเทวีและสรรเสริญด้วยบทสวดศักดิ์สิทธิ์ ยกย่องพระเดชานุภาพและพระกรุณา พระเทวีทรงพอพระทัย ขจัดความหวาดหวั่นและความโศกของเทพทั้งหลาย ประทานพร และรับรองว่าจะเสด็จอุบัติขึ้นเป็นคราว ๆ เพื่อพิทักษ์ธรรมะ

Divine Beings

Devī (Ambikā, Caṇḍikā, Durgā, Gaurī, Bhadrakālī)Indra (Śakra)BrahmāŚiva (Hara)Devas (Tridaśa-gaṇa)

Celestial Realms

Svarga (heavenly realm, implied as deva-abode)Nandana (garden of Indra, as source of flowers)Trailokya (the three worlds)

Key Content Points

Post-battle stuti: Indra and the devas praise Devī after Mahīṣāsura’s death, framing her as cosmic Śakti and protector of the worlds.Theological identifications: Devī is described as Ādyā Prakṛti beyond Hari-Hara comprehension, as svāhā/svadhā in ritual economy, and as the supreme vidyā leading to mokṣa.Ethical paradox and kingship of compassion: the hymn highlights her simultaneous ferocity in war and mercy even toward enemies, presenting an ideal of dharmic power.Protective litany: devas request directional and weapon-based protection (śūla, khaḍga, ghaṇṭā, etc.) for themselves and the earth.Boon and narrative transition: Devī offers a boon; the devas ask that remembrance/praise bring welfare and prosperity; she grants it and the text foreshadows her next emergence to slay Śumbha-Niśumbha.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 84Devi Mahatmyam Chapter 84Mahishasura Vadha aftermathDevi Stuti Markandeya PuranaSavarṇika Manvantara Devi MahatmyaAmbika Chandika Durga hymnSvaha Svadha Devi interpretationBhadrakali boon to the gods

Shlokas in Adhyaya 84

Verse 1

ऋषिर्उवाच। ततः सुरगणाः सर्वे देव्या इन्द्रपुरोगमाः। स्तुतिं आरेभिरे कर्तुं निहते महिषासुरे॥

ฤๅษีกล่าวว่า ครั้นเมื่ออสูรมหิษาสูรถูกสังหารแล้ว หมู่เทพทั้งปวงมีพระอินทร์เป็นผู้นำก็เริ่มสรรเสริญพระเทวี

Verse 2

शक्रादयः सुरगणा निहतेऽतिवीर्ये तस्मिन् दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या । तां तुष्टुवुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः ॥

เมื่อพระเทวีทรงประหารมหิษาสูรผู้กล้าหาญยิ่งแต่จิตชั่ว และกองทัพศัตรูของเหล่าเทพแล้ว พระอินทร์และหมู่เทพทั้งหลาย ผู้มีสรีระงามด้วยขนลุกจากความปีติยินดีอย่างยิ่ง ก้มคอและไหล่ด้วยความเคารพ ก็สรรเสริญพระนางด้วยถ้อยคำ

Verse 3

देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निःशेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या । तामम्बिकामखिलदेवमहर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः ॥

เหล่าเทพกล่าวว่า ขอเรานอบน้อมด้วยภักดีแด่พระเทวีผู้แผ่ซ่านทั่วสรรพจักรวาลด้วยฤทธานุภาพของพระนางเอง ผู้เป็นรูปแห่งพลังรวมของหมู่เทพทั้งปวง แด่อัมพิกาผู้ควรแก่การบูชาของเทพทั้งหลายและมหาฤๅษีทั้งปวง ขอพระนางประทานสิริมงคลแก่เรา

Verse 4

यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च नहि वक्तुमलं बलं च । सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभभयस्य मतिं करोतु ॥

ขอพระจัณฑิกาผู้มีเกียรติยศและพละกำลังอันหาที่เปรียบมิได้ ซึ่งแม้พระวิษณุ (อนันตะ) พระพรหม และพระศิวะก็ไม่อาจพรรณนาได้ครบถ้วน จงทรงหันพระทัยสู่การคุ้มครองโลกทั้งปวง และการทำลายความหวาดกลัวต่อความชั่วร้าย

Verse 5

या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः । श्रद्धा सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम् ॥

พระองค์เองทรงเป็นศรี (ความรุ่งเรือง) ในเรือนของผู้มีธรรม และทรงเป็นอลักษมี (ความอัปมงคล) ในเรือนของผู้บาป พระองค์ทรงเป็นพุทธิ (ปัญญา) ในดวงใจของบัณฑิต เป็นศรัทธาในดวงใจของคนดี และเป็นลัชชา (ความละอายอันงาม) ในผู้มีชาติกำเนิดสูง ข้าแต่พระเทวี ขอนอบน้อมแด่พระองค์ โปรดคุ้มครองสรรพจักรวาล

Verse 6

किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि । किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु ॥

ข้าแต่เทวี เราจะพรรณนารูปอันเกินคาดคิดของพระองค์ได้อย่างไร? หรือจะกล่าวถึงเดชานุภาพอันไพศาลที่ทำลายอสูรได้อย่างไร? และในศึกท่ามกลางหมู่เทพ อสูร และหมู่อื่น ๆ เราจะบรรยายวีรกรรมอันอัศจรรย์ของพระองค์ได้อย่างไร?

Verse 7

हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषैर् न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा । सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूतम् अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या ॥

พระองค์ทรงเป็นเหตุแห่งโลกทั้งปวง แม้ทรงประกอบด้วยคุณทั้งสามก็ปราศจากโทษ เป็นผู้หยั่งไม่ถึงแม้แก่หริ หร และเหล่าเทพอื่น ๆ พระองค์ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสิ่ง โลกทั้งมวลนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของพระองค์ พระองค์คือปรกฤติอันดั้งเดิม สูงสุด และไม่ปรากฏรูป (อว்யกตะ)

Verse 8

यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रयाति सकलेषु मखेषु देवि । स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतुरुच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च ॥

ข้าแต่เทวี พระองค์คือ ‘สวาหา’ ซึ่งเมื่อเปล่งวาจานี้แล้ว หมู่เทพทั้งปวงย่อมอิ่มเอมในยัญพิธีทั้งหลาย พระองค์ยังเป็นเหตุแห่งความอิ่มเอมของหมู่ปิตฤด้วย ฉะนั้นชนทั้งหลายจึงสวดพระนามว่า ‘สวธา’ ด้วย

Verse 9

या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वम् अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः । मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषैर् विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि ॥

พระองค์ทรงเป็นเหตุแห่งโมกษะ และมหาวรตของพระองค์เกินกว่าจะคาดคิด ฤๅษีผู้ปรารถนาความหลุดพ้น ผู้สำรวมอินทรีย์อย่างสมบูรณ์ ผู้ตั้งมั่นในสัจตัตตวะ และละมลทินทั้งปวง ย่อมปฏิบัติภาวนาและเพ่งฌานถึงพระองค์ ข้าแต่เทวีผู้เป็นทิพย์ พระองค์คือวิทยาอันสูงสุด

Verse 10

शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधानमुद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् । देवी त्रयी भगवती भवभावनाय वार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री ॥

พระองค์ทรงเป็นอาตมันแห่งเสียง เป็นคลังแห่งฤคเวทและยชุรเวทอันบริสุทธิ์ และแห่งบทสวดสามเวทพร้อมการขับอุทคีถะอันไพเราะ พระองค์คือเทวี ผู้เป็นรูปแห่งไตรเวท (ตรัย) ผู้ทรงได้รับบัญชาเพื่อค้ำจุนความดำรงอยู่ พระองค์คือวารตะ (ศาสตร์เกษตรและเศรษฐกิจ) และเป็นผู้ทำลายความทุกข์ของโลกทั้งปวงอย่างสูงสุด

Verse 11

मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा । श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा ॥

ข้าแต่เทวี พระองค์คือเมธา ผู้รู้แก่นแท้แห่งศาสตราทั้งปวง พระองค์คือทุรคา เรืออันไร้อุปสรรคที่พาข้ามมหาสมุทรแห่งสังสารอันยากยิ่ง พระองค์คือศรี (ลักษมี) ผู้สถิตเพียงผู้เดียวในหทัยของวิษณุ ผู้เป็นศัตรูของไกฏภะ และพระองค์เองคือคาวรี ผู้ประดิษฐานในพระศิวะผู้ทรงจันทร์เป็นมงกุฎ

Verse 12

ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् । अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण ॥

เมื่อได้เห็นพระพักตร์อันบริสุทธิ์ไร้มลทินของพระองค์ ซึ่งมีรอยยิ้มอ่อน ๆ ดุจดวงจันทร์เพ็ญ และงามด้วยรัศมีทองอันประณีตยิ่ง ก็น่าอัศจรรย์ยิ่งนักที่มหิษาสูรผู้ถูกโทสะครอบงำกลับฟาดใส่พระพักตร์นั้นโดยฉับพลัน

Verse 13

दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकरालमुद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः । प्राणान्मुमोच महिषस्तदतीव चित्रं कैर्जीव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन ॥

ครั้นได้เห็นพระพักตร์อันกริ้วเกรี้ยวของพระองค์ น่าสะพรึงด้วยคิ้วขมวด แต่มีสีดุจจันทร์กำลังขึ้น ก็ยิ่งประหลาดนักที่มหิษาสูรยังไม่ละชีวิตในบัดนั้น เพราะผู้ใดเล่าจะดำรงชีพได้เมื่อได้เห็นผู้ทำลายอันกริ้วดุจความตาย

Verse 14

देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि । विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन् नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य ॥

ข้าแต่เทวี ขอพระองค์ทรงโปรดปราน พระองค์คือเหตุสูงสุดแห่งความรุ่งเรืองของโลก เมื่อทรงกริ้ว พระองค์ย่อมทำลายตระกูลทั้งหลายได้ในพริบตา บัดนี้ประจักษ์ชัดแล้ว เพราะกองทัพมหึมาของมหิษาสูรถูกทำลายสิ้นถึงราก

Verse 15

ते संमता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः । धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना ॥

ผู้ที่พระองค์ทรงพอพระทัย ย่อมเป็นที่เคารพในหมู่ชน ทรัพย์เป็นของเขา เกียรติเป็นของเขา และคลังธรรมของเขาไม่เสื่อมสูญ เขาเท่านั้นคือผู้มีบุญวาสนา มีบุตรผู้ภักดี คนรับใช้ และภรรยา เพราะพระองค์ผู้ประทานความรุ่งเรืองทรงกรุณาต่อเขาอยู่เสมอ

Verse 16

धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्माण्यत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति । स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादाल्लोकत्रयेऽपि फलदा ननु देवि तेन ॥

ข้าแต่พระเทวี ผู้มีจิตอันประเสริฐย่อมประกอบธรรมกิจทั้งปวงทุกวันด้วยความระมัดระวังและภักติยิ่ง; กระนั้นก็ตาม ด้วยพระกรุณาของพระองค์เท่านั้นเขาจึงบรรลุสวรรค์ในภายหลัง. ฉะนั้น ข้าแต่พระเทวี ในไตรโลกผู้ประทานผลแห่งกรรมโดยแท้จริงมีเพียงพระองค์มิใช่หรือ?

Verse 17

दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि । दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता ॥

ข้าแต่พระทุรคา เมื่อระลึกถึงพระองค์ ความหวาดกลัวของสรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมสลายไป. เมื่อผู้มีสุขภาพดีและจิตสงบระลึกถึงพระองค์ พระองค์ประทานปัญญาอันเป็นมงคลยิ่ง. ข้าแต่ผู้ขจัดความยากจน ความทุกข์ และความกลัว นอกจากพระองค์แล้ว ใครเล่าจะอ่อนโยนอยู่เสมอเพื่อประโยชน์สุขของทุกคน?

Verse 18

एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् । संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि ॥

ด้วยการสังหารเหล่านี้ โลกย่อมได้ความสุข. แม้พวกเขาจะก่อบาปมากพอให้ตกนรกยาวนาน แต่ด้วยดำริว่า ‘ขอให้เขาไปถึงสวรรค์ด้วยการตายในสนามรบ’ ข้าแต่พระเทวี พระองค์ย่อมทำลายศัตรูของพวกเราอย่างแน่นอน.

Verse 19

दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् । लोकान् प्रयान्तु रिपवो ऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वपि ते ऽतिसाध्वी ॥

เหตุใดพระองค์จึงไม่เผาอสูรทั้งปวงให้เป็นเถ้าด้วยเพียงสายพระเนตร? แต่พระองค์กลับขว้างอาวุธใส่ศัตรู เพื่อให้แม้ศัตรูเหล่านั้น เมื่อถูกอาวุธของพระองค์ชำระแล้ว จะได้บรรลุโลกอันสูงกว่า. นี่คือพระประสงค์อันเมตตายิ่งของพระองค์แม้ต่อพวกเขา.

Verse 20

खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैः शूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशोऽसुराणाम् । यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत् ॥

หากดวงตาของเหล่าอสูรไม่ถูกทำลายด้วยประกายอันดุเดือดจากมวลรัศมีแห่งพระขรรค์ และด้วยความสว่างอันล้นเหลือจากปลายตรีศูลของพระองค์ ก็เพราะพวกเขากำลังจ้องมองพระพักตร์ของพระองค์ซึ่งดุจเสี้ยวจันทร์อันเรืองรอง.

Verse 21

दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः । वीर्यं च हन्त्रि हृतदेवपराक्रमाणां वैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम् ॥

ข้าแต่พระเทวี การยับยั้งความประพฤติของคนชั่วเป็นธรรมชาติของพระองค์ รูปของพระองค์ยากจะหยั่งถึงและหาผู้เสมอเหมือนไม่ได้ ฤทธานุภาพของพระองค์ปรากฏในการทำลายผู้ที่ลักชิงพลังของเหล่าเทพ; กระนั้นแม้ต่อศัตรู พระกรุณาก็เผยชัด—พระองค์เป็นเช่นนั้นเอง।

Verse 22

केनोपमा भवतु तेऽस्य पराक्रमस्य रूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र । चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रयेऽपि ॥

ความกล้าหาญของพระองค์จะเปรียบกับสิ่งใดได้? และที่ใดจะมีรูปอันสามารถขจัดกิจอันน่าหวาดหวั่นของศัตรู? ข้าแต่พระเทวี ผู้ประทานพร ในสามโลกมีเพียงพระองค์เท่านั้นที่ปรากฏทั้งความเมตตาในพระหทัยและความเข้มแข็งเด็ดขาดในสนามรบพร้อมกัน।

Verse 23

त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि तेऽपि हत्वा । नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते ॥

สามโลกทั้งสิ้นได้รับการคุ้มครองโดยพระองค์ด้วยการทำลายศัตรู เมื่อทรงสังหารพวกเขาบนยอดแห่งสมรภูมิ พระองค์ได้ส่งกองทัพศัตรูไปสู่สวรรค์ (คือความตาย) และขจัดความหวาดกลัวของพวกเรา ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เป็นเหตุแห่งชัยชนะของเราต่อเหล่าอสูรศัตรูผู้คลุ้มคลั่งด้วยความทะนงตน।

Verse 24

शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके । घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिः स्वनेन च ॥

ข้าแต่พระเทวี ขอทรงคุ้มครองเราด้วยตรีศูลของพระองค์; ข้าแต่พระอัมพิกา ขอทรงคุ้มครองเราด้วยพระขรรค์ของพระองค์ ขอทรงคุ้มครองเราด้วยเสียงระฆังของพระองค์ และด้วยเสียงดีดกังวานแห่งสายธนูของพระองค์ด้วยเถิด।

Verse 25

प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे । भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि ॥

ขอทรงคุ้มครองเราทั้งทิศตะวันออกและทิศตะวันตก; ข้าแต่จัณฑิกา ขอทรงคุ้มครองเราทิศใต้ และในทิศเหนือด้วย ข้าแต่พระอีศวรี ขอทรงคุ้มครองเราด้วยการหมุนเวียนแห่งตรีศูลของพระองค์เอง।

Verse 26

सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते । यानि चात्यर्थघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम् ॥

ข้าแต่พระเทวี ด้วยรูปอันอ่อนโยนทั้งหลายของพระองค์ที่ดำเนินไปในสามโลก และด้วยรูปอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งทั้งหลายด้วยเช่นกัน ขอพระองค์ทรงคุ้มครองพวกเรา และทรงคุ้มครองแผ่นดินโลกด้วยเถิด।

Verse 27

खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्राणि तेऽम्बिके । करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः ॥

ข้าแต่อัมพิกา อาวุธทั้งหลายของพระองค์—เช่น ดาบ ตรีศูล คทา และอื่น ๆ—ซึ่งประสานอยู่กับยอดอ่อนแห่งพระหัตถ์อันอ่อนละมุน ขอด้วยอาวุธเหล่านั้นทรงคุ้มครองพวกเราจากทุกทิศทุกทางเถิด।

Verse 28

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः । अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः ॥

ฤๅษีกล่าวว่า—เมื่อได้รับการสรรเสริญดังนี้จากเหล่าเทพ พระเทวีผู้ทรงค้ำจุนโลกทั้งหลาย ได้รับการบูชาด้วยดอกไม้ทิพย์อันบังเกิดจากสวนนันทนะ พร้อมทั้งด้วยเครื่องหอมและเครื่องเจิมทิพย์।

Verse 29

भक्त्या समस्तैस्त्रिदशार्दिव्यैर्धूपैस्तु धूपिता । प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान् ॥

เมื่อได้รับการเทิดทูนด้วยศรัทธาจากเหล่าเทพทั้งปวง และอบอวลด้วยกลิ่นธูปทิพย์ พระนางผู้มีพระพักตร์ผ่องใสด้วยพระกรุณา ได้ตรัสแก่เหล่าเทพทั้งหลายผู้ก้มกราบอยู่।

Verse 30

देव्युवाच व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तोऽभिवाञ्छितम् । ददाम्यहमति प्रीत्या स्तवैरेभिः सुपूजिता ॥

พระเทวีตรัสว่า—ดูก่อนเหล่าเทพทั้งหลาย จงเลือกเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่พวกท่านปรารถนาจากเราเถิด เมื่อเราได้รับการบูชาอย่างสมบูรณ์ด้วยบทสรรเสริญเหล่านี้แล้ว เราจักประทานให้ด้วยความปีติยินดียิ่ง।

Verse 31

कर्तव्यमपरं यच्च दुष्करं तन्न विद्महे । इत्याकर्ण्य वचो देव्याः प्रत्यऊचुस्ते दिवौकसः ॥

ครั้นได้สดับพระดำรัสของพระเทวีแล้ว เหล่าเทวผู้สถิตในสวรรค์จึงทูลตอบว่า “พวกเราไม่รู้ว่ามีกรณียกิจอื่นใดที่ยังคงเหลืออยู่ และไม่มีสิ่งใดอันยากยิ่งสำหรับพระองค์ที่ยังมิได้สำเร็จ”

Verse 32

देवा ऊचुः भगवत्या कृतं सर्वं न किञ्चिदवशिष्यते । यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः ॥

เหล่าเทพกล่าวว่า “พระเทวีผู้เป็นภควตีได้ทรงบรรลุทุกสิ่งแล้ว มิได้เหลือสิ่งใดอีก เพราะศัตรูของเรา คือ มหิษาสูร ได้ถูกประหารแล้ว”

Verse 33

यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि । सं स्मृता सं स्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः ॥

และหากพระองค์จะประทานพรแก่พวกเรา โอ้พระเทวีผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อใดก็ตามที่พระองค์ถูกระลึกถึง—ครั้งแล้วครั้งเล่า—ขอพระองค์ทรงปัดเป่าภัยพิบัติอันใหญ่หลวงที่สุดให้พวกเราด้วยเถิด

Verse 34

यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्य मलानने । तस्य वित्तर्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम् । वृद्धयेऽस्मात्प्रसन्ना त्वं भवेताः सर्वदाम्बिके ॥

และโอ้ผู้มีพระพักตร์ผ่องไร้มลทิน มนุษย์ผู้ใดสรรเสริญพระองค์ด้วยบทสรรเสริญเหล่านี้—โอ้พระอัมพิกา ขอพระองค์ผู้ทรงเมตตาเป็นนิตย์ โปรดบันดาลให้ทรัพย์สิน ความรุ่งเรือง สิริมงคล และวาสนาของเขาเพิ่มพูน ทั้งยังให้สมบัติอย่างแก้วมณี คู่ครอง และสิ่งอื่นทำนองนั้นเจริญยิ่งขึ้น

Verse 35

ऋषिरुवाच इति प्रसादिता देवैर् जगतोऽर्थे तथाऽऽत्मनः । तथेति उक्त्वा भद्रकाली बभूवाऽन्तर्हिता नृप ॥

ฤๅษีกล่าวว่า “เมื่อเหล่าเทพบูชาอย่างถูกต้องเพื่อประโยชน์แห่งโลกและเพื่อประโยชน์ของตนแล้ว พระภัทรกาลีตรัสว่า ‘เอวัม อัสตุ’ โอ้พระราชา แล้วก็อันตรธานหายไป”

Verse 36

इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा । देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रय हितैषिणी ॥

ข้าแต่พระราชา ได้เล่าแล้วว่าเทวีทรงอุบัติขึ้นดังเดิม—ทรงปรากฏจากกายของเหล่าเทพ ด้วยพระประสงค์เพื่อสวัสดิภาพแห่งไตรโลกา।

Verse 37

पुनश्च गौरीदेहात् सा समुद्भूता यथाभवत् । वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः ॥

และอีกครั้งหนึ่ง พระนางทรงอุบัติจากพระวรกายของคาวรีดังที่เคยเป็นมา—เพื่อประหารเหล่าไทตยะผู้ชั่ว และเพื่อสังหารศุมภะกับนิศุมภะด้วย।

Verse 38

रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी । तच्छृणुष्व मयाऽऽख्यातं यथावत्कथयामि ते ॥

เพื่อคุ้มครองโลกทั้งหลาย และเพื่อเป็นผู้เกื้อกูลแก่เหล่าเทพ—จงฟังสิ่งที่เราจะเล่า; เราจะบอกแก่ท่านโดยถูกต้องตามลำดับ।

Frequently Asked Questions

The chapter synthesizes a theology of divine power as both transcendent ground (Ādyā Prakṛti, source of guṇas and all deva-śaktis) and immanent moral agency (protector of worlds). Ethically, it frames ideal sovereignty as the union of uncompromising destruction of adharma with compassionate regard, even toward enemies, thereby presenting ferocity and mercy as complementary dimensions of dharmic protection.

By situating the Devīmāhātmya episode explicitly within the Sāvarṇika Manvantara, the chapter functions as a manvantara-embedded exemplum: the devas’ crisis, the Goddess’ intervention, and her boon establish an enduring salvific mechanism (smaraṇa and stuti) operative across ages, linking cosmic chronology to recurring patterns of divine restoration.

Adhyaya 84 is a core stuti-and-boon unit: it names Devī through major Śākta epithets (Ambikā, Caṇḍikā, Durgā, Gaurī, Bhadrakālī), identifies her with Vedic sacrificial functions (svāhā, svadhā) and liberating vidyā, and formalizes bhakti efficacy by granting that remembrance and praise yield protection, prosperity, and auspicious outcomes—while also foreshadowing the Śumbha-Niśumbha cycle.