Adhyaya 25: Madālāsā’s Return, Royal Succession, and the First Teaching to Vikrānta

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसाप्राप्तिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः पञ्चविंशोऽध्यायः । जड उवाच आगम्य स्वपुरं सोऽथ पित्रोः सर्वमशेषतः । कथयामास तन्वङ्गी यथा प्राप्ता पुनर्मृता ॥

(บทส่งท้าย) ในศรีมารกัณฑेयปุราณะ บทที่ยี่สิบสี่ชื่อว่า ‘การได้มาซึ่งมทาลสา’ สิ้นสุดลง; บัดนี้บทที่ยี่สิบห้าเริ่มต้น ชฎะกล่าวว่า ครั้นเขามาถึงนครของตนแล้ว ได้กราบทูลบิดามารดาโดยพิสดารทั้งหมดว่า สตรีผู้มีอวัยวะอรชรนั้น แม้ตายแล้วก็กลับได้มาอีกอย่างไร

Verse 2

ननাম सा च चरणौ श्वश्रूश्वशुरयोः शुभा । स्वजनञ्च यथापूर्वं वन्दनाश्लेषणादिभिः ॥

และนางผู้เป็นมงคลนั้นได้กราบแทบเท้าของแม่ผัวและพ่อผัว แล้วทักทายญาติของตนดังเดิม ด้วยการนอบน้อมคำนับ การโอบกอด และประการอื่นๆ

Verse 3

पूजयामास तन्वङ्गी यथान्यायं यथावयः । ततो महोत्सवो जज्ञे पौराणां तत्र वै पुरे ॥

สตรีผู้มีอวัยวะอรชรนั้นได้ให้เกียรติแก่ทุกคนโดยสมควร ตามธรรมเนียมอันถูกต้องและตามลำดับอาวุโส ครั้นแล้วในนครนั้นได้บังเกิดมหาเทศกาลขึ้นท่ามกลางชาวเมือง

Verse 4

ऋतध्वजश्च सुचिरं तया रेमे सुमध्यया । निर्झरेषु च शैलानां निम्नगापुलिनेṣu च ॥

แล้วฤตธวัชะก็รื่นเริงอยู่กับสตรีผู้มีเอวอรชรนั้นเป็นเวลายาวนาน ท่ามกลางน้ำตกแห่งภูเขาและตามฝั่งแม่น้ำทั้งหลาย।

Verse 5

काननेṣu च रम्येषु तथैवोपवनेṣu च । पुण्यक्षयं वाञ्छमाना सापि कामोपभोगतः ॥

และนางเองก็ในป่าอันรื่นรมย์และสวนสำราญ ด้วยความหมกมุ่นในกามสุข จึงปรารถนาให้เกิด ‘ความสิ้นไปแห่งบุญ’ (ปุณยกฺษยะ)۔

Verse 6

सह तेनातिकान्तेन रेमे रम्यासु भूमिषु । ततः कालेन महता शत्रुजित् स नराधिपः ॥

นางรื่นรมย์อยู่ในถิ่นแดนอันงดงามร่วมกับบุรุษผู้หล่อเหลายิ่งนั้น ครั้นกาลล่วงไปเนิ่นนานแล้ว พระราชาศัตรุชิต ผู้พิชิตศัตรู…

Verse 7

सम्यक् प्रशास्य वसुधां कालधर्ममुपेयिवान् । ततः पौराः महात्मानं पुत्रं तस्य ऋतध्वजम् ॥

ครั้นทรงปกครองแผ่นดินโดยชอบแล้ว ก็ถึงกฎแห่งกาลเวลา (คือความตาย) จากนั้นชาวเมืองทั้งหลายจึงหันไปหาพระโอรสผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ คือฤตธวัชะ…

Verse 8

अभ्यषिञ्चन्त राजानमुदाराचारचेष्टितम् । सम्यक् पालयतस्तस्य प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥

พวกเขาได้ประกอบพิธีอภิเษกให้ผู้นั้นเป็นพระราชา ผู้มีความประพฤติและการกระทำอันประเสริฐ ครั้นพระองค์ทรงคุ้มครองดูแลโดยชอบ ก็ทรงถือว่าปวงประชาเป็นที่รักดุจโอรสผู้กำเนิดจากตนเอง

Verse 9

मदालसायाः सञ्जज्ञे पुत्रः प्रथमजस्ततः । तस्य चक्रे पिता नाम विक्रान्त इति धीमतः ॥

ต่อมา มทาลสาให้กำเนิดโอรสองค์แรก บิดาผู้ทรงปัญญาตั้งนามว่า ‘วิกรานตะ’ (ผู้กล้าหาญ)

Verse 10

तुतुषुस्तेन वै भृत्या जहास च मदालसा । सा वै मदालसा पुत्रं बालमुत्तानशायिनम् । उल्लापनच्छलेनाह रुदमानमविस्वरम् ॥

เหล่าผู้รับใช้ได้ยินแล้วก็ยินดี มทาลสาจึงยิ้ม จากนั้นนางอ้างถ้อยคำแบบเด็กทารก แล้วกล่าวกับโอรสน้อยที่นอนหงายและร้องไห้เบา ๆ

Verse 11

शुद्धोऽसि रे तात न तेऽस्ति नाम कृतं हि ते कल्पनयाधुनैव । पञ्चात्मकं देहमिदं तवैत्तन् नैवास्य त्वं रोदिषि कस्य हेतोः ॥

ลูกน้อยผู้เป็นที่รัก เจ้าเป็นผู้บริสุทธิ์; เจ้าไม่มีนามที่แท้—นามนี้เพิ่งถูกปรุงแต่งขึ้นด้วยจินตนาการ ร่างกายนี้ประกอบด้วยธาตุทั้งห้า; เจ้าไม่ใช่ร่างนั้น แล้วเหตุใดจึงร้องไห้?

Verse 12

न वा भवान् रोदिति वै स्वजन्मा शब्दोऽयमासाद्य महीशशूनुम् । विकल्प्यमानाः विविधा गुणास्ते ऽगुणाश्च भौताḥ सकलेन्द्रियेṣu ॥

แท้จริงแล้วมิใช่เจ้าที่ร้องไห้; เสียงนี้เกิดขึ้นในกุมารราชบุตรนี้เอง เมื่อความแตกต่างถูกจินตนาการขึ้น คุณลักษณะ (คุณะ) นานาประการ—รวมทั้งสิ่งที่เกิดจากธาตุซึ่งเรียกว่า ‘ไร้คุณะ’—ย่อมทำงานผ่านอินทรีย์ทั้งปวง

Verse 13

भूतानि भूतैः परिदुर्बलानि वृद्धिं समायान्ति यथेह पुंसः । अन्नाम्बुपानादिभिरेव कस्य न तेऽस्ति वृद्धिर्न च तेऽस्ति हानिः ॥

ธาตุทั้งหลายอ่อนกำลังลงด้วยปฏิกิริยาระหว่างธาตุ แล้วจึงเติบโต—ดังที่เห็นในมนุษย์โลกนี้—ด้วยอาหาร น้ำ เครื่องดื่ม และสิ่งอื่น ๆ แต่สำหรับเจ้า สิ่งนี้เป็นของผู้ใด? สำหรับเจ้าไม่มีทั้งความเพิ่มพูนและความเสื่อมลง

Verse 14

त्वं कञ्चुके शीर्यमाणे निजेऽस्मिंस्तस्मिंश्च देहे मूढतां मा व्रजेथाः । शुभाशुभैः कर्मभिर्देहमेतन्मदादिमूढैः सञ्चुकस्तेऽपिनद्धः ॥

เมื่อ ‘อาภรณ์’ นี้—คือกายของตน—ทรุดโทรมและดับสูญไป อย่าหลงมัวเมาในมันเลย กายนี้ดุจเสื้อชั้นในที่ถูกเย็บและผูกติดไว้กับท่าน ด้วยกรรมทั้งเป็นมงคลและอวมงคล โดยผู้หลงผิดเพราะมานะและสิ่งอื่นๆ

Verse 15

तातेति किञ्चित्तनयेति किञ्चिदम्बेति किञ्चिद्दयितेति किञ्चित् । ममेति किञ्चिन्न ममेति किञ्चित्त्वं भूतसङ्घं बहुमानयेथाः ॥

บางคนเรียกกันว่า ‘บิดา’ บางคนว่า ‘บุตร’ บางคนว่า ‘มารดา’ บางคนว่า ‘ผู้เป็นที่รัก’; บางคนว่า ‘ของเรา’ บางคนว่า ‘ไม่ใช่ของเรา’ อย่าเคารพยำเกรงหมู่สัตว์ทั้งหลายเพราะเพียงถ้อยคำกำหนดชื่อเช่นนี้

Verse 16

दुःखानि दुःखोपगमाय भोगान्सुखाय जानाति विमूढचेताः । तान्येव दुःखानि पुनः सुखानि जानात्यविद्वान्सुविमूढयेताः ॥

จิตที่หลงผิดยึดเอา ‘โภคะ’ อันเป็นเหตุให้ทุกข์เข้าใกล้ เสมือนเป็นสุข ผู้เขลาอันสับสนยิ่ง กลับถือเอาทุกข์นั้นเองว่าเป็นสุขอีกครั้ง

Verse 17

हासोऽस्थिसन्दर्शनमक्षियुग्ममत्युज्ज्वलं तर्जनमङ्गनायाः । कुचादिपीनं पिशितं घनं तत्स्थानं रतेः किं नरकं न योषित् ॥

เสียงหัวเราะของสตรีเป็นเพียงการเผยให้เห็นกระดูก; ดวงตาคู่ที่สว่างยิ่งของนางดุจตะขอจูงอันคมกริบ กองเนื้ออันหนาทึบที่อวบเต็มด้วยทรวงอกเป็นต้น—หากนั่นคือที่ตั้งแห่งราคะ สตรีจะมิใช่นรก (ในความหมายเช่นนั้น) ดอกหรือ

Verse 18

यानं क्षितौ यानगतञ्च देहं देहेऽपि चान्यः पुरुषो निविष्टः । ममत्वबुद्धिर्न तथा यथा स्वे देहेऽतिमात्रं बत मूढतैषा ॥

รถศึกอยู่บนพื้นดิน กายอยู่ในรถศึก และภายในกายนั้นยังมี ‘บุรุษ’ อื่น (อาตมัน) นั่งอยู่ด้วย แต่ความยึดว่า ‘ของเรา’ ต่อรถศึกไม่แรงเท่าความยึดต่อกายตนเอง—อนิจจา นี่คือความหลงอย่างยิ่ง