Adhyaya 64: Kalavati (Vibhavari) Offers Herself and the Padmini Vidya to Svarocisha
कलावती-विभावरी-स्वरोचिषोपाख्यानम् (Kalāvatī–Vibhāvarī–Svarociṣopākhyānam)
Creation Narrative
ในอัธยายะนี้ กาลาวตีซึ่งเป็นที่รู้จักอีกนามว่า วิภาวรี เปิดเผยความในใจต่อมหาฤๅษีสวโรจิษะและถวายตนด้วยศรัทธาภักดี นางมอบ ‘ปัทมินีวิทยา’ อันเป็นวิทยาลับฝ่ายสตรี ซึ่งกล่าวกันว่านำไปสู่สิทธิแห่งรูปโฉม ความงาม และแรงดึงดูด เรื่องราวเต็มไปด้วยรสแห่งความละอายอันบริสุทธิ์ ขอบเขตแห่งธรรม การเสียสละ และความภักดี; สวโรจิษะปลอบประโลมและรับไว้ตามธรรมะ
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 64
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे त्रिषष्टितमोऽध्यायः । चतुःषष्टितमोऽध्यायः- ६४ । मार्कण्डेय उवाच एवं विमुक्तरोगा तु कन्यका तं मुदान्विता । स्वरोचिषमुवाचेदं शृणुष्व वचनं प्रभो ॥
ดังนี้ บทที่หกสิบสามในศรีมารกัณฑेयปุราณะ แห่งสวาโรจิษมนวันตระ ได้สิ้นสุดลง บัดนี้เริ่มบทที่หกสิบสี่ มารกัณฑยะกล่าวว่า—แล้วหญิงสาวนั้นพ้นจากโรคและเปี่ยมด้วยความยินดี จึงกล่าวแก่สวาโรจิษะว่า ‘ข้าแต่ภควัน โปรดสดับถ้อยคำของข้า’
Verse 2
मन्दारविद्याधरजा नाम्ना ख्याता विभावरी । उपकारिन् स्वमात्मानं प्रयच्छामि प्रतीच्छ माम् ॥
ข้าชื่อ ‘วิภาวรี’ อันเลื่องลือโดยนามนี้ เกิดในตระกูลวิทยาธรแห่งมันดาระ ข้าแต่ผู้มีพระคุณ ข้าขอมอบตนทั้งสิ้นแด่ท่าน—โปรดรับข้าไว้
Verse 3
विद्याञ्च तुभ्यं दास्यामि सर्वभूतरुतानि ते । ययाभिव्यक्तिमेष्यन्ति प्रसादपुरगो भव ॥
และข้าจะมอบวิทยาแก่ท่าน ซึ่งด้วยวิทยานั้น เสียงและวาจาของสรรพสัตว์ทั้งปวงจักแจ่มชัดแก่ท่าน จงเป็นผู้อาศัยในนครประสาทปุระ
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । एवमस्त्विति तेनोक्ते धर्मज्ञेन स्वरोचिषा । द्वितीया तु तदा कन्या इदं वचनमब्रवीत् ॥
มารกัณฑยะกล่าวว่า—เมื่อสวโรจิษะผู้รู้ธรรมกล่าวว่า “เอวมัสตุ” แล้ว ธิดาคนที่สองจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
Verse 5
कुमारब्रह्मचार्यासीत् पारो नाम पिता मम । ब्रह्मर्षिः सुमहाभागो वेदवेदाङ्गपारगः ॥
บิดาของข้าพเจ้าเป็นกุมาร-พรหมจารีตลอดชีวิต; นามว่า ปาระ ท่านเป็นพรหมฤๅษีผู้มีบุญยิ่ง และเชี่ยวชาญพระเวทพร้อมเวทางคศาสตร์โดยถ่องแท้
Verse 6
तस्य पुंस्कोकिलालापरमणीयॆ मधौ पुरा । आजगामाप्सराभ्यासं प्रख्याता पुंजिकास्तना ॥
กาลก่อน ในฤดูวสันต์อันรื่นรมย์ด้วยเสียงขันของนกกาเหว่าตัวผู้ อัปสราผู้เลื่องชื่อ ปุญชิกาสถานา ได้เข้าไปใกล้ท่าน
Verse 7
कामवक्तव्यतां नीतः स तदा मुनिपुङ्गवः । तत्संयोगेऽहमुत्पन्ना तस्यामत्र महाचले ॥
ครั้งนั้นฤๅษีผู้ประเสริฐถูกดึงเข้าสู่วงแห่งกาม; จากการร่วมกันของทั้งสอง ข้าพเจ้าจึงบังเกิด—ณ ที่นี่ บนภูเขาอันยิ่งใหญ่นี้
Verse 8
विहाय मां गता सा च मातास्मिन्निर्जने वने । बालामेकां महीपृष्ठे व्यालश्वापदसंकुले ॥
มารดาของข้าพเจ้าละทิ้งข้าพเจ้าแล้วจากไปในป่าอันเปลี่ยวนี้—ข้าพเจ้าเป็นเด็กหญิงตัวน้อยเพียงลำพังบนพื้นพิภพ ในถิ่นที่เต็มไปด้วยงูและสัตว์ร้าย
Verse 9
ततः कलाभिः सोमस्य वर्धन्तीभिरहः क्षये । आप्याय्यमानाहरहो वृद्धिं यातास्मि सत्तम ॥
ครั้นแล้วเมื่อกลีบแห่งโสมะ (พระจันทร์) เพิ่มพูนขึ้นทุกวัน ข้าพเจ้าก็ได้รับการหล่อเลี้ยงทุกวันและเติบโตขึ้นด้วย โอผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ทรงคุณธรรม
Verse 10
ततः कलावतीत्येतन्मम नाम महात्मना । गृहीतायाः कृतं पित्रा गन्धर्वेण शुभानना ॥
ต่อมา โอผู้มีพักตร์งาม คันธรรพผู้สูงศักดิ์ผู้หนึ่งรับข้าพเจ้าไว้ดุจบิดา คุ้มครองเลี้ยงดู และตั้งนามให้ข้าพเจ้าว่า ‘กาลาวตี’
Verse 11
न दत्ताहं तदा तेन याचितेन महात्मना । देवारिणालिना सुप्तस्ततो मे घातितः पिता ॥
เมื่อมีผู้ไปขอข้าพเจ้าจากท่านผู้สูงศักดิ์นั้น เขามิได้ยกให้; แล้วเดวาริณาลีก็สังหารบิดาของข้าพเจ้าในยามที่ท่านหลับอยู่
Verse 12
ततोऽहमतिनिर्वेदादात्मव्यापादनodyatā । निवारिता शम्भुपत्न्या सत्या सत्यप्रतिश्रवा ॥
ครั้นแล้วข้าพเจ้าถูกความสิ้นหวังครอบงำจนคิดจะปลิดชีพตนเอง แต่สตี พระชายาของศัมภู ผู้ทรงสัตย์ในปณิธาน ได้ห้ามปรามข้าพเจ้าไว้
Verse 13
मा शुचः सुभ्रु ! भर्ता ते महाभागो भविष्यति । स्वरोचिर्नाम पुत्रश्च मनुस्तस्य भविष्यति ॥
“อย่าโศกเศร้าเลย โอผู้มีคิ้วงาม สามีของเจ้าจะรุ่งเรืองยิ่งนัก และเจ้าจะมีบุตรชื่อ ‘สวโรจิ’ ผู้จักเป็นมนูในกาลต่อไป”
Verse 14
आज्ञाञ्च निधयः सर्वे करिष्यन्ति तवादृताः । यथाभिलषितं वित्तं प्रदास्यन्ति च ते शुभे ॥
โอเทวีผู้เป็นมงคล! นidhi ทั้งปวงจะนอบน้อมปฏิบัติตามบัญชาของพระองค์ และจะประทานทรัพย์สมบัติให้ตรงตามความปรารถนาของพระองค์ทุกประการ
Verse 15
यस्या वत्स प्रभावेण विद्यायास्तां गृहाण मे । पद्मिनी नाम विद्येयं महापद्माभिपूजिता ॥
ดูก่อนบุตรี จงรับวิทยา (vidyā) จากเรา ซึ่งด้วยอานุภาพของมันสิ่งทั้งปวงจึงสำเร็จ วิทยานี้มีนามว่า ‘ปัทมินี’ และเป็นที่เคารพบูชาอย่างยิ่งโดยมหาปัทมา
Verse 16
इत्याह मां दक्षसुता सती सत्यपरायणाः । स्वरोचिस्त्वं ध्रुवं देवी नान्यथा सा वदिष्यति ॥
ดังนั้น สตี ธิดาของทักษะผู้ยึดมั่นในสัจจะ ได้กล่าวแก่เราว่า ‘โอเทวี พระองค์ย่อมเป็นสวาโรจิษีแน่นอน นางย่อมไม่กล่าวเป็นอื่น’
Verse 17
साहं प्राणप्रदायाद्य तां विद्यां स्वं तथा वपुः । प्रयच्छामि प्रतीच्छ त्वं प्रसादसुमुखो मम ॥
ฉะนั้น เราได้มอบลมหายใจแห่งชีวิตในวันนี้แล้ว จึงมอบวิทยานั้นและแม้รูปกายของเราเองด้วย จงรับไว้เถิด—ขอพระองค์ทรงเมตตาและโปรดปรานเรา
Verse 18
मार्कण्डेय उवाच । एवमस्त्विति तामाह स तु कन्यां कलावतीम् । विभावर्याः कलावत्याः स्निग्धदृष्ट्यानुमोदितः ॥
มารกัณฑेयกล่าวว่า เขาตอบนางว่า ‘เอวมัสตุ’ (เป็นเช่นนั้นเถิด) แล้วจึงรับนางกัลาวตีผู้เป็นสาวน้อย โดยได้รับความเห็นชอบจากวิภาวรี พร้อมด้วยสายตาอันเปี่ยมด้วยความเอ็นดู
Verse 19
जग्राह च ततः पाणी स तयोऽमरद्युतिः । नदत्सु देवतूर्येषु नृत्यन्तीष्वप्सरः सु च ॥
แล้วทวยเทพผู้รุ่งเรืองนั้นได้จับมือพวกนางตามพิธีอภิเษกสมรส; เครื่องดนตรีทิพย์กึกก้อง และเหล่าอัปสราก็ร่ายรำ
Frequently Asked Questions
The chapter frames dharma as restorative and legitimizing: suffering and social rupture (abandonment, violence, despair) are resolved through divine intervention (Satī’s assurance) and a sanctioned union, while vidyā functions as a moral-spiritual power that aligns the recipient with prasāda (divine favor) and right order.
It directly supports the Svārociṣa Manvantara genealogy by presenting Satī’s prophecy that Kalāvatī will wed Svarociṣa and that their son Svarocis will become Manu, thereby anchoring cosmic chronology in a narrated, divinely authenticated lineage event.
A dual transmission is emphasized: (1) biological lineage—Brahmarṣi Pāra and apsaras Puñjikāstanā producing Kalāvatī, culminating in the birth-prophecy of Manu Svarocis; and (2) knowledge lineage—Satī’s bestowal of the Padminī Vidyā (linked with Mahāpadmā worship), presenting śakti-mediated vidyā as an instrument for establishing auspicious destiny within the Manvantara framework.