Mandala 6
मण्डल 6
The Family Book of Bharadvaja
মণ্ডল ৬ হৈছে ভাৰদ্বাজ পৰিয়ালৰ ৭৫টা সূক্ত (৭৬২টা মন্ত্ৰ) থকা এটা ‘ফেমিলি-বুক’, য’ত বলিষ্ঠ ইন্দ্ৰ-স্তৱ, সোম-আহ্বান আৰু যুদ্ধ-সাজু ৰাজনৈতিক-ৰাজধৰ্মীয় ভাবধাৰা স্পষ্ট। ইয়াৰ কবিসকলে ইন্দ্ৰক দ্ৰুত, প্ৰাচীন ৰজা হিচাপে সোম-পেষণ-সত্ৰলৈ বাৰে বাৰে আহ্বান কৰে; সুৰক্ষা, গোধন আৰু বিজয় বিচাৰে, আৰু দেৱতাৰ বলত উদ্দীপ্ত প্ৰেৰিত বাক্ (বাচ্)কো উদ্যাপন কৰে। প্ৰধান ইন্দ্ৰ-চক্ৰৰ লগতে, এই মণ্ডলে বৰুণ-সম্পৰ্কীয় গম্ভীৰ পদ্যও সংৰক্ষণ কৰিছে, য’ত ঋত (বিশ্ব-শৃঙ্খলা), শপথ আৰু নৈতিক সংযমৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হৈছে; ফলত এই গ্ৰন্থখনত এক গভীৰ নীতি-ধাৰ্মিক সুৰ ধৰা পৰে।
Suktas in Mandala 6
Sukta 1
Sukta 6.1
ষষ্ঠ মণ্ডলৰ এই আৰম্ভণিৰ সূক্তত অগ্নিক প্ৰেৰিত চিন্তা (ধী)ৰ প্ৰথম জাগ্ৰতকাৰী আৰু যজ্ঞক ফলপ্ৰসূ কৰা আশ্চৰ্য হোতৃ হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে। ইয়াত অগ্নিৰ অপ্রতিৰোধ্য শক্তি আৰু দীপ্তিময় নেতৃত্বৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যিয়ে মানুহক দিৱ্য ঋত (দিব্য বিধান)ৰ দিশে পথ দেখুৱায়; আৰু শেষত “ৰাজস” অগ্নিৰ ওচৰত প্ৰচুৰ, বহুৰূপী ধন-সম্পদ আৰু কল্যাণ-সুখ-শান্তিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 2
Sukta 6.2
RV 6.2 অগ্নিক উদ্দেশ্য কৰি ৰচিত এটা সংক্ষিপ্ত সূক্ত—স্থিৰ গৃহস্থ জীৱনৰ অচল অধিপতি আৰু যশ (শ্ৰৱস) আৰু সমৃদ্ধি (পুষ্টি) বৃদ্ধি কৰা দীপ্তিমান শক্তি হিচাপে। ইয়াত তেওঁৰ দৃশ্যমান পৰাক্ৰম—ধোঁৱা আৰু শিখা আকাশমুখী উঠি যোৱা—প্ৰশংসা কৰা হৈছে; আৰু শেষত উপাসকৰ পক্ষত দেৱসকলৰ মাজত অগ্নিয়ে ভাল কথা ক’বলৈ, লগতে বৈৰিতা, পাপ আৰু দুৰ্ভাগ্য পাৰ কৰাই কল্যাণ আৰু নিৰাপদ বাসস্থানলৈ লৈ যাবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 3
Sukta 6.3
এই সূক্তত অগ্নিক ঋত (বিশ্ব-সত্য)ৰ ৰক্ষক আৰু মূৰ্তিমান ৰূপ হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি সাধকক “বিস্তৃত পোহৰ”লৈ লৈ যায় আৰু মৰ্ত্যক সংকুচিত দুঃখ-কষ্টৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। অগ্নিক ৰাতিৰ মাজেৰে পখীৰ দৰে দ্ৰুত, দীপ্তিমান শক্তি হিচাপে, আৰু স্তোত্ৰে বলৱান হোৱা বিজুলী-সদৃশ উজ্জ্বলতা হিচাপেও গোৱা হৈছে; মিত্ৰ–বৰুণৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি তেওঁ শৃঙ্খলা আৰু নিৰাপত্তা অটুট ৰাখে।
Sukta 4
Sukta 6.4
এই সূক্তত অগ্নিক হোতৃ আৰু “দেৱতাতা” (যজ্ঞত দেৱসকলক নিজ নিজ স্থানত স্থাপন কৰোঁতা) ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে। বৰ্তমান যজমানসকলৰ বাবে তেওঁ যেন মনু—যজ্ঞৰ আদিম প্ৰতিষ্ঠাতা—ৰ বাবে যিদৰে কৰিছিল, তেনেদৰেই কৰ্ম সম্পাদন কৰে বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। অগ্নিক দ্ৰুতগামী আৰু অজেয় বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁ ৰাত্ৰিসকলৰ মাজেৰে গতি কৰে, বৈৰী শক্তি (অৰাতি)ক অতিক্ৰম কৰে, আৰু উপাসকসকলক নিৰাপদ, ন-গ্ৰাসী পথত পথপ্ৰদৰ্শন কৰে। সূক্তৰ অন্তত দুঃখ-কষ্টৰ পৰা ৰক্ষা, গায়কসকলৰ বাবে উদাৰ আশীৰ্বাদ, আৰু বীৰ সন্তানসহ দীঘলীয়া আয়ুৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 5
Sukta 6.5
এই সংক্ষিপ্ত অগ্নি-সূক্তত “শক্তিৰ পুত্ৰ”ক যুৱ, সত্যবাদী পুৰোহিত ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে, যিয়ে সকলো কাম্য ধন-সম্পদ জাগ্ৰত কৰি আগবঢ়াই নিয়ে। উপাসকসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ অগ্নিক দূৰৱৰ্তী আৰু অন্তৰ্নিহিত আক্রমণকাৰীসকলক দগ্ধ কৰি নাশ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে; আৰু শেষত পুনঃপুনঃ কামনা-সিদ্ধি, বীৰ পুত্ৰসহ ধন, বিজয়ী শক্তি (ৱাজ), আৰু অগ্নিৰ অবিনাশী গৌৰৱ লাভৰ আকাঙ্ক্ষা প্ৰকাশ পায়।
Sukta 6
Sukta 6.6
এই সূক্তত অগ্নিক “শক্তিৰ পুত্ৰ” বুলি আহ্বান কৰা হৈছে—দিব্য হোতাৰ ৰূপে তেওঁ উপাসনাৰ পথ মুকলি কৰে আৰু যজমানক অন্ধকাৰৰ পৰা দীপ্তিময় ঋত-শৃঙ্খলালৈ লৈ যায়। অগ্নিক দীপ্ত, শুদ্ধিকাৰী শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ শক্তিসমূহে পৃথিৱীৰ ক্ষেত্ৰখন “হাল বোৱাই” সাজু কৰে, যজ্ঞক আগবঢ়াই নিয়ে আৰু তাৰ পোহৰ বিস্তাৰ কৰে। সূক্তৰ অন্তত অন্তৰ্জাগৰণ (চিত্ৰ-চিতয়ন্তম) আৰু গায়ক তথা সমাজৰ বাবে দীপ্তিময়, বীৰোচিত ধন-সম্পদ আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 7
Sukta 6.7
এই সূক্তত অগ্নিক বৈশ্বানৰ ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়ম)ৰ পৰা জন্ম লোৱা, সৰ্বব্যাপী অগ্নি; যাক “স্বৰ্গৰ মূৰ” হিচাপে স্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৃথিৱীত পথপ্ৰদৰ্শক শক্তি। ইয়াত অগ্নিক দৰ্শী-ৰাজা আৰু জনসমূহৰ “অতিথি” হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে—যিয়ে আহুতি মধ্যস্থতা কৰে, দীপ্তিময় লোকসমূহ বিস্তাৰ কৰে, আৰু অমৰতাক ৰক্ষা কৰে; যাতে দেৱতা আৰু মানুহে জীৱন, নিয়ম আৰু সুৰক্ষাত একেলগে অংশ ল’ব পাৰে।
Sukta 8
Sukta 6.8
এই সূক্তত অগ্নিক বৈশ্বানৰ আৰু জাতবেদস ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—সৰ্বজনীন অগ্নি, যি সকলো জন্ম জানে আৰু যজ্ঞ বহন কৰে। তেওঁৰ ৰক্তিম শক্তি আৰু যজ্ঞসভালৈ দ্ৰুত আগমন উদ্যাপন কৰা হৈছে। দূৰ লোকৰ পৰা মাতৰিশ্বনে অগ্নিক আনিছিল বুলি পৌৰাণিক কাহিনী স্মৰণ কৰি, অগ্নিদেৱতাক সমাজ, তাৰ নেতা আৰু পৃষ্ঠপোষকসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু বিপদ অতিক্ৰম কৰাই নিৰাপদে পাৰ কৰাই দিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 9
Sukta 6.9
এই সূক্তত অগ্নিক বৈশ্বানৰ—সাৰ্বজনীন অগ্নি—ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ ৰজাৰ দৰে জন্ম লৈ নিজৰ দীপ্তিৰে অন্ধকাৰ আৰু উজ্জ্বল দিনসমূহ পৃথক কৰি শৃঙ্খলিত কৰে। অগ্নিক “প্ৰথম-দৰ্শী” হোতৃ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, যিয়ে মৰ্ত্যসকলৰ ভিতৰত “অমৰ পোহৰ” প্ৰকাশ কৰি অন্তৰ আৰু বাহিৰৰ অন্ধকাৰ দূৰ কৰে। সূক্তৰ অন্তত সুৰক্ষা আৰু উন্নতিৰ বাবে আবেদন আছে; অন্ধকাৰৰ মাজত দণ্ডায়মান অগ্নিৰ আগত দেৱতাসকলেও নতশিৰ হয়।
Sukta 10
Sukta 6.10
এই সূক্তত অগ্নি জাতবেদসক যজ্ঞৰ একেবাৰে আগত স্থাপন কৰা হৈছে—তেওঁ দীপ্ত পথপ্ৰদৰ্শক, যজ্ঞক্ৰিয়াৰ পথ পৰিষ্কাৰ কৰে আৰু প্ৰাৰ্থনাসমূহক নিৰাপদে আগলৈ বহন কৰে। দূৰৰ পৰা দেখা পোৱা শুদ্ধিকৰ্তা ৰূপে অগ্নিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ শিখাই “অন্ধকাৰ পথ”ক উজ্জ্বল মাৰ্গলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, বৈৰিতা দূৰ কৰে আৰু ইলা (যজ্ঞীয় সমৃদ্ধি আৰু প্ৰেৰিত পোষণ)ক পুষ্ট কৰে। উদ্দেশ্য দুটা—আনুষ্ঠানিক সফলতা, অৰ্থাৎ অবিচ্ছিন্ন অৰ্ঘ্য-যাত্ৰা; আৰু অন্তৰ্জয়: অন্ধকাৰৰ ওপৰত পোহৰ, শত্রুতাৰ ওপৰত ঐক্য, দীঘলীয়া জীৱন আৰু উত্তম সন্তানৰ বাবে শক্তি।
Sukta 11
Sukta 6.11
ভৰদ্বাজৰ এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত অন্তৰ-প্ৰেৰিত হোতৃ অগ্নিক মৰুত-সদৃশ বেগেৰে যজ্ঞ আগবঢ়াবলৈ আৰু সহচৰ দেৱতাসকলক আহুতিৰ ওচৰলৈ টানি আনিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে। অগ্নিৰ স্বয়ং-দীপ্ত, সৰ্বব্যাপী জ্যোতিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে আৰু ‘দেৱতাসকলৰ সৈতে’ প্ৰজ্বলিত হৈ তেওঁ প্ৰাচুৰ্য দান কৰক আৰু উপাসকসকলক দুঃখ-কষ্ট আৰু বিপদ-আপদ পাৰ কৰাই দিয়ক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 12
Sukta 6.12
ভাৰদ্বাজৰ এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত অগ্নিক ঘৰৰ বেদীৰ বৰ্হিষত আসীন ৰাজকীয় হোতৃ ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ দূৰলৈ বিস্তৃত শিখা সূৰ্যৰ দৰে প্ৰসাৰিত হয়। ইয়াত জাতবেদস অগ্নিক উপাসকসকলৰ উদ্যমৰ সৈতে আগবাঢ়িবলৈ, যজ্ঞক পক্ব কৰি সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ, তেওঁলোকক সমৃদ্ধিলৈ নিবলৈ, আৰু ক্ষতিকৰ পথসমূহ দূৰ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে—যাতে সমাজে সম্পূৰ্ণ আয়ুস জুৰি বীৰ সন্তানসহ সমৃদ্ধি লাভ কৰি টিকি থাকে।
Sukta 13
Sukta 6.13
এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত অগ্নিক সেই উৎস-স্ৰোত ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যাৰ পৰা সকলো মঙ্গলশক্তি—সমৃদ্ধি, বিজয়, বৰষুণ আৰু পানীৰ নিয়মিত প্ৰবাহ—চাৰিওফালে বিকিৰিত হয়। ইয়াত জোৰ দি কোৱা হৈছে যে যি মৰ্ত্যই স্তোত্ৰ আৰু যজ্ঞৰ দ্বাৰা বেদীত অগ্নিক লাভ কৰে, সি সফলতাৰ বাবে প্ৰতিটো “দুৱাৰ” (ৱাৰ) লাভ কৰে—অন্ন, ধন আৰু গৃহস্থালীৰ স্থিৰ সমৃদ্ধিসহ। স্তোত্ৰটোৰ শেষত সিধা প্ৰাৰ্থনা আছে—সন্তান, বংশধাৰাৰ অবিচ্ছিন্নতা, আৰু সু-অৰ্পিত স্তোত্ৰৰ পৰা আহা পূৰ্তি (পূৰণ) লাভ হওক।
Sukta 14
Sukta 6.14
এই সৰু অগ্নি-সূক্তই শিকায় যে যি মৰ্ত্যই শুদ্ধ উদ্দেশ্য আৰু প্ৰেৰিত চিন্তাৰে অগ্নিক সেৱা কৰে, সি দীপ্তিমান হয় আৰু বল, আহাৰ-সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষাত অগ্ৰসৰ হয়। অগ্নিক প্ৰাচীন শক্তি বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি দৃঢ়, আঘাত-সহনশীল বীৰ দান কৰে—আৰু মধ্যস্থ হিচাপে, যি অন্য দেৱতাসকলৰ ওচৰত ‘আমাৰ হৈ কথা ক’ব পাৰে’। সূক্তটোৰ অন্তত পুনঃপুন প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়—অগ্নিৰ সহায়ত আমাক কল্যাণ আৰু সু-বাসস্থানলৈ লৈ যাওক, আৰু দ্বেষ, দুখ-কষ্ট আৰু কুপথ অতিক্ৰম কৰাওক।
Sukta 15
Sukta 6.15
এই সূক্তত অগ্নিক প্ৰভাতত জাগি উঠা গৃহৰ “অতিথি” আৰু সকলো কুলক আগবঢ়াই নিয়া প্ৰভু বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ মানুহৰ আহুতি অমৰসকলৰ ওচৰলৈ বহন কৰে। ভাৰদ্বাজে অগ্নিক সৰ্বজ্ঞ পুৰোহিত বুলি আহ্বান কৰে, যিয়ে যজ্ঞ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টি (বয়ুনানি) সিদ্ধ কৰে; তেওঁক গৃহ্য অগ্নিসমূহ দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিবলৈ আৰু সমাজৰ শক্তি আৰু ধৰ্ম্য উদ্দীপনাক তীক্ষ্ণ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Sukta 16
Sukta 6.16
ঋগ্বেদ ৬.১৬ ভাৰদ্বাজৰ অগ্নি-স্তোত্ৰ, য’ত অগ্নিক সাৰ্বজনীন হোতা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—যিজনে যজ্ঞ স্থাপন কৰে, মানুহক দেৱতাসকলৰ সৈতে সংযোগ কৰায়, আৰু বৈৰী শক্তিসমূহক আঁতৰাই দিয়ে। এই সূক্তত অগ্নিৰ দীপ্তিময় পথ-প্ৰদৰ্শন (সংদৃষ্টী), পোষণ আৰু ধন-দাতা শক্তি, লগতে বৃত্ৰ-বধক, ৰাক্ষস-দলনকাৰী বলৰ প্ৰশংসা আছে—যি বিজয় আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে পথ পৰিষ্কাৰ কৰি তোলে।
Sukta 17
Sukta 6.17
এই সূক্তটো ইন্দ্ৰলৈ এক প্ৰবল সোম-আহ্বান; তাত তেওঁক বজ্ৰধাৰী, বৃত্ৰ-ভঞ্জক আৰু বাধাত আবদ্ধ “গাই” (আলো, ৰশ্মি আৰু প্ৰাচুৰ্য) মুকলি কৰোঁতা বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে। ইয়াত স্মৰণ কৰা হয় যে যেতিয়া অধাৰ্মিক/অদেৱীয় শক্তিয়ে দেৱতাসকলক আক্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া দেৱতাসকলে ইন্দ্ৰক অগ্ৰভাগত স্থাপন কৰিছিল; আৰু উপাসকসকলৰ বাবে বিজয়, বল আৰু দেৱ-নিযুক্ত পূৰ্ণতা প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। শেষ প্ৰাৰ্থনাই পৌৰাণিক বিজয়ক বৰ্তমানৰ আকাঙ্ক্ষালৈ ৰূপান্তৰ কৰে: যজ্ঞক্ৰিয়া দেৱ-স্থাপিত লাভ জিকক, আৰু দৃঢ়, বীৰোচিত আনন্দত পৰিপক্ব হওক।
Sukta 18
Sukta 6.18
RV 6.18 ভাৰদ্বাজৰ ত্ৰিষ্টুভ্ ছন্দৰ স্তোত্ৰ, য’ত অজেয়, বহুবাৰ আহ্বানিত বীৰ ইন্দ্ৰক তীব্ৰভাৱে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁৰ শক্তিয়ে আক্রমণ ভাঙি পেলায় আৰু দুৰ্গবদ্ধ শত্রুক উলটাই দিয়ে। ইয়াত দানৱীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু দুৰ্গসমূহৰ ওপৰত ইন্দ্ৰৰ নিৰ্ণায়ক বিজয়সমূহ স্মৰণ কৰা হয়; তাৰ পাছত সেই বিশ্বব্যাপী শক্তিক যজমানৰ বৰ্তমান প্ৰয়োজন—বল, ৰক্ষা, আৰু যজ্ঞৰ জৰিয়তে সদায় নৱীন পবিত্ৰ বাক্যৰ উৎপত্তি—লৈ ঘূৰাই দিয়া হয়।
Sukta 19
Sukta 6.19
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক কেতিয়াও ক্ষয় নোহোৱা, বিস্তৃতভাৱে বিচৰণ কৰা শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি উপাসকসকলৰ ফালে মুখ ঘূৰাই তেওঁলোকৰ বীৰশক্তি বৃদ্ধি কৰে। তেওঁক প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় যে তেওঁ যুদ্ধজয়ী ‘মদ’ (বিজয়ী উদ্দীপনা/উৎসাহ) আনক, যাতে সমাজে সুৰক্ষা, সমৃদ্ধি, আৰু সন্তান-সন্ততিৰ অবিচ্ছিন্নতা লাভ কৰে, আৰু একৰ পিছত এক বাধা অতিক্ৰম কৰি জয়ী হয়।
Sukta 20
Sukta 6.20
ইন্দ্ৰলৈ উৎসৰ্গিত এই সূক্তত যুদ্ধত তেওঁৰ অপ্রতিৰোধ্য শক্তিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; সৰ্পসদৃশ শত্রুক চূর্ণ কৰা আৰু দৃঢ় দুৰ্গ-দৃঢ় গঢ় ভাঙি পেলোৱাৰ স্মৃতি উত্থাপন কৰে, আৰু দানশীল যজমানসকলক তেওঁ ৰক্ষা কৰা কথাও কোৱা হৈছে। কবিৰ লোকসকলৰ বাবে ইন্দ্ৰক ‘পৃথিৱীৰ ওপৰত স্বৰ্গ’ সদৃশ বিস্তৃত সমৃদ্ধি—ধন, গোধন আৰু উৰ্বৰ ক্ষেত্ৰ—দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। শ্লোকসমূহে ইন্দ্ৰৰ বিশ্বজয় (বৃত্ৰবধ আৰু শত্রুদমন) ক সোম পিষি স্তৱ-প্ৰশংসা অৰ্পণ কৰাসকলক প্ৰদান কৰা স্পষ্ট সমৃদ্ধিৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
Sukta 21
Sukta 6.21
এই সূক্তত শক্তিশালী আহুতি আৰু ৰথ-স্থাপিত প্ৰেৰণা (ধীঃ) সহ ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰা হৈছে; তেওঁক সদা-যুৱ, অক্ষয় শক্তি বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যিয়ে বিস্তৃত ধন-সম্পদ আৰু বিজয় দান কৰে। ই শত্রুভাৱাপন্ন শক্তি (ৰক্ষস)ৰ সন্মুখীন হৈ, বজ্ৰধাৰী আৰু প্ৰাচীন মিত্ৰ ইন্দ্ৰক সিহঁতক দূৰলৈ খেদাই পঠিয়াবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। সূক্তৰ অন্তত এক ব্যৱহাৰিক প্ৰাৰ্থনা আছে: পথ-নিৰ্মাতা আৰু নেতা ৰূপে ইন্দ্ৰ জাগ্ৰত হওক, সহজ আৰু কঠিন—দুয়ো পথেদি উপাসকসকলক লৈ গৈ শক্তি আৰু পূৰ্ণতা (ৱাজ)লৈ উপনীত কৰাওক।
Sukta 22
Sukta 6.22
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক সৰ্বজনীনভাৱে আহ্বানযোগ্য দেৱতা হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁ সত্য, বৃষভ-সদৃশ পৰাক্ৰমী, আৰু বহু কাৰ্যকৰী শক্তি (মায়াঃ)ৰ অধিপতি। তেওঁৰ অপ্রতিৰোধ্য কীৰ্তি—অচল যেন লগা বস্তু ভাঙি পেলোৱা আৰু বন্ধনযুক্তক মুক্ত কৰা—স্মৰণ কৰা হয়; তাৰ পিছত যজ্ঞলৈ যোক্ত ন্যুত (নিয়ুত; যোক্ত শক্তি/বাহন)সহ আহিবলৈ ইন্দ্ৰক সোজাকৈ নিমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰশস্তিৰ লগতে এক লিটাৰ্জিক আহ্বান—ৰক্ষা, বিজয় আৰু যজ্ঞত বৰদান প্ৰদানৰ বাবে।
Sukta 23
Sukta 6.23
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক সদা-সচেতন শক্তিৰ প্ৰভু বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ সোম-নিষ্পেষণ আৰু ভাৰদ্বাজ ঋষিসকলৰ প্ৰেৰিত স্তোত্ৰলৈ আকৃষ্ট হয়। তেওঁক তাম্ৰবৰ্ণ অশ্বসহ আহিবলৈ, বজ্ৰ ধাৰণ কৰিবলৈ, আৰু উপাসকসকলক শান্তিদায়ক সমৃদ্ধি, ৰক্ষা-সুৰক্ষা আৰু ‘সৰ্ব-ইচ্ছিত’ প্ৰাচুৰ্য দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 24
Sukta 6.24
ঋগ্বেদ ৬.২৪ ভৰদ্বাজৰ ত্ৰিষ্টুভ ছন্দৰ এক সূক্ত, য’ত সোমপানকাৰী, বাক্যক আলোকিত কৰা ৰজা ইন্দ্ৰক প্ৰশংসা কৰা হৈছে। স্তোত্ৰ আৰু যজ্ঞে তেওঁক উদ্দীপিত কৰি তোলে, আৰু তেওঁ শক্তি, বিজয় আৰু ৰক্ষা দান কৰে। ইন্দ্ৰৰ উচ্ছল শক্তিক পৰ্বতৰ পৰা ফুটি ওলাই অহা পানীৰ ধাৰাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। শেষত নেতা আৰু উপাসকসকলক ঘৰতে আৰু অৰণ্যতো সুৰক্ষা দিবলৈ সোজা প্ৰাৰ্থনা আছে, যাতে তেওঁলোকে বীৰ সন্তানসহ দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰি জীয়াই থাকিব পাৰে।
Sukta 25
Sukta 6.25
এই সূক্তটি ভাৰদ্বাজৰ ইন্দ্ৰ-প্ৰশস্তি আৰু আহ্বান; অতুলনীয় বৃত্ৰ-বধক ইন্দ্ৰক স্তুতি কৰি, তেওঁৰ সহায়ৰ প্ৰতিটো স্তৰ—নিকট বা দূৰ, উচ্চ বা নিম্ন—যেন উপাসকসকলক সংঘাতৰ মাজেৰে পাৰ কৰাই নিয়ে, সেই প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ অজেয়তা আৰু সকলো সত্তাৰ ওপৰত তেওঁৰ সর্বোচ্চতা গীত হয়, আৰু বৈৰী ‘অদেৱসদৃশ’ শক্তিসমূহক দমন কৰিবলৈ তেওঁক অনুৰোধ কৰা হয়, যাতে গায়কসকলে নিৰাপদ, বিস্তৃত প্ৰভাত আৰু স্থায়ী সমৃদ্ধি লাভ কৰিব পাৰে।
Sukta 26
Sukta 6.26
এই সূক্তখন ইন্দ্ৰলৈ এক যুদ্ধমুখী আৰু ৰক্ষামূলক আহ্বান; ভাৰদ্বাজ গায়কৰ বাণী তেওঁ শুনক আৰু “নিৰ্ণায়ক দিন”ত—যেতিয়া জনসমূহ বিজয়ৰ বাবে একত্ৰ হয়—ভয়ংকৰ সহায় দান কৰক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ পৰীক্ষিত কীৰ্তি—বিশেষকৈ শম্বৰ বধ আৰু দিবোদাসৰ ৰক্ষা—স্মৰণ কৰি, সেইবোৰক বৰ্তমান সহায়ৰ ভিত্তি হিচাপে ধৰি পৃষ্ঠপোষকসকলৰ বাবে বল, গোধন/ধন-সম্পদ আৰু সার্বভৌম ক্ষমতা জয় কৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে।
Sukta 27
Sukta 6.27
এই সূক্তত ইন্দ্ৰৰ মাদক শক্তিৰ ৰহস্য অনুসন্ধান কৰে—সোম-প্ৰেৰিত উন্মাদ আনন্দ আৰু মিত্ৰতা কেনেকৈ যুদ্ধত নিৰ্ণায়ক বিজয় সাধন কৰে। তাৰ পাছত ই কিছুমান স্পষ্ট বীৰ-কীৰ্তি স্মৰণ কৰে (শেṣa আৰু বৃচীৱন্ত আদি শত্রুক বধ কৰা) আৰু শেষত পুৰোহিতীয়, যজ্ঞীয় পৰিৱেশলৈ গতি কৰে, য’ত ৰাজ-পৃষ্ঠপোষকসকলে উদাৰ দক্ষিণা দান কৰে—ইন্দ্ৰৰ শক্তিক সমৃদ্ধি আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
Sukta 28
Sukta 6.28
ঋগ্বেদ ৬.২৮, ভৰদ্বাজৰ প্ৰসিদ্ধ ‘গো-সূক্ত’, গাইসমূহৰ আগমন আৰু গোষ্ঠ (গাই-খুঁটি/গোহাল)ত স্থিৰভাৱে বসতি স্থাপনক আশীৰ্বাদ কৰে—যি সমৃদ্ধি, আনন্দ আৰু বৃদ্ধি আনে। ই গাইসমূহক মঙ্গলময়, বহুৰূপী, সন্তান-ধাৰিণী শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰে—উষা-সদৃশ দীপ্তি আৰু ইন্দ্ৰৰ পৰাক্ৰমৰ সৈতে সংযুক্ত—আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে সিহঁতৰ দুধ, উৰ্বৰতা আৰু ৰক্ষা সদায় গৃহস্থালি আৰু যজ্ঞক পোষণ কৰি থাকে।
Sukta 29
Sukta 6.29
এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত উপাসকসকলে ইন্দ্ৰক বিশ্বাসযোগ্য সখা আৰু প্ৰবল উপকাৰক হিচাপে মুখ কৰে, ৰক্ষা আৰু বিস্তৃত সহায়ৰ বাবে আহ্বান জনায়। ইন্দ্ৰৰ প্ৰশংসা সোমযজ্ঞৰ পৰিসৰত স্থাপন কৰা হৈছে—চেপা সোম, প্ৰস্তুত আহাৰ আৰু গীত উক্থসমূহ—যাতে যজ্ঞই ইন্দ্ৰৰ অজেয় শক্তিৰ পথ হৈ বাধা (বৃত্ৰ) ভাঙি আৰু বৈৰী শক্তি (দস্যু) দমন কৰে।
Sukta 30
Sukta 6.30
এই সংক্ষিপ্ত ইন্দ্ৰ-সূক্তত দেৱতাৰ সদায় বাঢ়ি অহা বীৰ্য আৰু ধন-সমৃদ্ধি বিতৰণত তেওঁৰ অক্লান্ত উদাৰতা প্ৰশংসা কৰা হৈছে। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ বিশ্বজনীন কীৰ্তি—পৰ্বত ভাঙি দিয়া, অৱৰুদ্ধ জলধাৰা মুকলি কৰা, আৰু লোকসমূহ স্থাপন কৰা—স্মৰণ কৰা হৈছে, যাতে উপাসকে স্থিৰতা, বিজয় আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ অংশীদাৰ হ’ব পাৰে।
Sukta 31
Sukta 6.31
এই সৰু ইন্দ্ৰ-সূক্তত ইন্দ্ৰক ধনৰ একমাত্ৰ অধিপতি বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ জনসমূহক নিজৰ হাতত ধৰি ৰাখে আৰু গৃহ, জল, সন্তান আৰু সূৰ্যৰ মাজত সৰ্বত্ৰ খ্যাত। গাভী/আলোকৰ সন্ধানত কুৎসৰ সৈতে শুষ্ণ আৰু আন বাধাদানকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ বীৰ বিজয়সমূহ স্মৰণ কৰা হৈছে। শেষত ইন্দ্ৰক ৰথত উঠি বিস্তৃত পথেদি আহিবলৈ আৰু উপাসকৰ আহ্বান ফলপ্ৰসূভাৱে শুনা পৰাকৈ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে।
Sukta 32
Sukta 6.32
ভাৰদ্বাজৰ এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ্ সূক্তত নৱগঠিত বাক্যৰে ইন্দ্ৰক প্ৰশংসা কৰা হৈছে, বজ্ৰধাৰী (বজ্ৰিন) আৰু দুৰ্গভেদী (পুৰন্দৰ) ৰূপে তেওঁৰ অপ্রতিৰোধ্য শক্তি উদ্যাপন কৰা হৈছে। প্ৰেৰিত ঋষি আৰু অগ্নিবাহী পুৰোহিতসকলৰ সৈতে লাভ কৰা ইন্দ্ৰৰ বিজয় স্মৰণ কৰি, শেষত জলৰ মুক্তি/জললাভত উপনীত হয়—যি জীৱন, উৰ্বৰতা আৰু বাধাহীন প্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক।
Sukta 33
Sukta 6.33
ইন্দ্ৰলৈ নিবেদিত এই সংক্ষিপ্ত ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত দেৱতাৰ সৰ্বাধিক প্ৰবল ‘মদ’ (বীৰোৎসাহ জগোৱা উদ্দীপক উল্লাস) প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে, যিয়ে বিজয়, সমৃদ্ধি আৰু যথোচিত ভোগ-উপভোগ সম্ভৱ কৰে। যুদ্ধত বাধাদায়ক শক্তিসমূহক ইন্দ্ৰই নিৰ্ণায়কভাৱে বধ কৰা ঘটনাও স্মৰণ কৰা হৈছে, আৰু শেষত কেৱল তৎক্ষণাৎ প্ৰয়োজনত নহয়, ‘পাৰলৈ’ও—দূৰৱৰ্তী, দীপ্তিময় স্বৰ্গীয় অৱস্থাত—তেওঁৰ ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনাৰে সমাপ্ত হয়।
Sukta 34
Sukta 6.34
এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত প্ৰাচীন আৰু সদায়-নৱীকৃত প্ৰশংসাৰ ধাৰা একত্ৰিত হৈছে—যি ইন্দ্ৰলৈ “সমাৱেশিত” হয় আৰু তেওঁৰ পৰা পুনৰ “বাহিৰলৈ বয়” বিস্তৃত প্ৰেৰণাৰূপে। ইয়াত ইন্দ্ৰৰ অক্ষয়তা জোৰ দি কোৱা হৈছে—কোনো চিন্তা বা শব্দে তেওঁৰ বৰ্ণনা শেষ কৰিব নোৱাৰে—আৰু বৃত্ৰৰ ওপৰত তেওঁৰ আদৰ্শ বিজয় স্মৰণ কৰা হৈছে, যি উপাসকৰ বাবে ৰক্ষা, বৃদ্ধি আৰু জীৱনৰ পূৰ্ণতাৰ নিশ্চয়তা।
Sukta 35
Sukta 6.35
এই সৰু ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰখন তৎকাল অনুৰোধৰ ধাৰা: কবিয়ে বাৰে বাৰে সুধে—“কেতিয়া?” ইন্দ্ৰই ব্ৰহ্ম (প্ৰেৰিত বাক্য)ক শক্তি দিব, স্তোত্ৰ/স্তোম (প্ৰশংসাৰ গীত)ক সমৃদ্ধ কৰিব, আৰু যজমানৰ আহ্বানত উপস্থিত হ’ব। শেষত ই ইন্দ্ৰৰ চিৰচেনা কৰ্মলৈ গতি কৰে—বন্ধ দৃঢ় দুৰ্গ ভাঙি মুকলি কৰা—যাতে “উজ্জ্বল-দুগ্ধদায়িনী গাই” (জ্যোতিময় প্ৰাচুৰ্যৰ প্ৰতিমূৰ্তি) শুকাই নাযায়, আৰু ভিতৰত থকা অঙ্গিৰস-শক্তিসমূহ সজীৱ হৈ গোপন ধন উলিয়াই আনে।
Sukta 36
Sukta 6.36
এই সৰু ভাৰদ্বাজ-হিম্নত ইন্দ্ৰক পৃথিৱীত স্থিত লোকসকলৰ বাবে সদা-উপস্থিত উল্লাস, ধন আৰু বিজয়ী শক্তিৰ উৎস হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। সকলো শক্তি আৰু স্তোত্ৰ নদীসমূহে সাগৰত মিলি যোৱাৰ দৰে ইন্দ্ৰৰ দিশে একত্ৰিত হয় বুলি ইয়াত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। শেষত অন্তৰঙ্গ অনুৰোধ—তেওঁ যেন আহুতি শুনে আৰু যুগে যুগে সদায়-নৱীন বলৰ দ্বাৰা উপাসকসকলক ধৰি ৰাখে।
Sukta 37
Sukta 6.37
এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰা হৈছে—সকলো দান বহন কৰা তেওঁৰ ৰথত, পিঙ্গল অশ্বযুত, তৎক্ষণাৎ আহি কবিসকলৰ সৈতে উল্লাসময় সোম-সত্ৰ (সধমাদ)ত যোগ দিবলৈ। ইয়াত ইন্দ্ৰক দৃঢ়, দীৰ্ঘস্থায়ী শক্তিৰ দাতা আৰু বৃত্ৰৰ নিশ্চিত বধকাৰী বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যাতে উপাসকসকলৰ বাবে প্ৰাচুৰ্য, প্ৰেৰিত বাক্শক্তি আৰু বিজয়ী পৰাক্ৰম সুনিশ্চিত হয়।
Sukta 38
Sukta 6.38
এই সংক্ষিপ্ত ইন্দ্ৰ-সূক্তত উজ্জ্বল “ইন্দ্ৰ-হূতি” (ইন্দ্ৰক আহ্বান/ডাক) তোলা হৈছে; দেৱতাক অনুৰোধ কৰা হৈছে যেন তেওঁ লোকসকলৰ প্ৰেৰিত চিন্তাক বহন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে দান আৰু সুৰক্ষা জয় কৰি আনে। ইন্দ্ৰক প্ৰাচীন-জন্মা আৰু অজৰ বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যাৰ মাজত মন্ত্ৰ (ব্ৰহ্মন) আৰু গীত (গিৰঃ) একেলগে মিলি যায়। শেষত বৃত্ৰ—বিশ্বৰ “আৱৰণকাৰী”—বিৰোধী যুদ্ধসমূহত সহায়ৰ বাবে তৎক্ষণাৎ আহ্বান জনোৱা হৈছে।
Sukta 39
Sukta 6.39
এই সৰু সূক্তত ইন্দ্ৰক (সোম/ইন্দুৰ দীপ্তিৰ আৱৰণসহ) প্ৰাচীন ৰজা বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিজনে প্ৰেৰিত বাক্য জ্বলাই তোলে, ৰাতি আৰু উষাৰ চক্ৰ আলোকিত কৰে, আৰু ঋষিৰ স্তোত্ৰক শক্তি দিয়ে। তেওঁক অনুৰোধ কৰা হৈছে যেন দিৱ্য “ইষঃ” (সমৃদ্ধি আৰু প্ৰেৰণা-উদ্দীপনা) বৃদ্ধি কৰে, আৰু উপাসকৰ সমৃদ্ধি আৰু শুদ্ধ উচ্চাৰণৰ বাবে জীৱন-ধাৰণকাৰী শক্তিসমূহ—জল, ঔষধি উদ্ভিদ, উৰ্বৰ বন, গোধন-জ্যোতি, ঘোঁৰা, আৰু মানৱ বল—চলমান কৰি তোলে।
Sukta 40
Sukta 6.40
এই সৰু ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰত অগ্নি জ্বলি উঠা আৰু সোম পিষা হোৱা সময়ত দেৱতাক যজ্ঞলৈ তৎক্ষণাৎ আহিবলৈ জৰুৰী আহ্বান জনোৱা হৈছে—পান কৰি উল্লসিত হ’বলৈ। কবিয়ে ইন্দ্ৰক ৰথৰ জোঁত খুলি উপাসক-মণ্ডলীৰ সৈতে বহিবলৈ, বল, “সুবিতা” (suvitā; সুগতি/সু-পথ) আৰু ৰক্ষা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইন্দ্ৰ স্বৰ্গত দূৰত থাকিলেও বা নিজৰ গোপন আসনত থাকিলেও, মৰুতসকলৰ সৈতে একেলগে যজ্ঞক্ৰিয়াক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁক অনুৰোধ কৰা হৈছে।
Sukta 41
Sukta 6.41
এই সৰু ইন্দ্ৰ-সূক্তত বজ্ৰধাৰী দেৱতাক ক্ৰোধ নকৰাকৈ যজ্ঞলৈ আহিবলৈ আৰু তেওঁৰ বাবে “স্বচ্ছকৈ বৈ থকা” সদ্য নিস্পেষিত সোম পান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছে। সোমক ইন্দ্ৰৰ বলৰ বাবে সাজু কৰা শক্তিদায়ক বিন্দু বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে, আৰু নিবেদনত আনন্দিত ইন্দ্ৰক সংঘাতত আৰু জনজাতিসকলৰ মাজত ৰক্ষা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 42
Sukta 6.42
এই সৰু ইন্দ্ৰ-সূক্তত যজ্ঞ-সমাজক আহ্বান কৰা হৈছে যে সোম আৰু সকলো “পূৰ্ণতা/সমৃদ্ধি” বীৰ নৰ—ইন্দ্ৰলৈ আনক; ইন্দ্ৰ ইয়াত সোজা গতি কৰা, লক্ষ্য-প্ৰাপ্তি কৰা শক্তি, যি কেতিয়াও পিছ পৰি নাযায়। সূক্তখনে শুদ্ধ অৰ্পণ আৰু স্তুতিক ইন্দ্ৰৰ জাগ্ৰত জ্ঞান আৰু সাহসী বৃদ্ধি সৈতে সংযোগ কৰে, আৰু যজমানৰ ওপৰত শত্রুতাপূৰ্ণ বাক্য, শাপ আৰু আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ সুৰক্ষা বিচাৰে।
Sukta 43
Sukta 6.43
এই সৰু ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰটো এক সংক্ষিপ্ত সোম-আহ্বান, য’ত ইন্দ্ৰৰ বীৰকাৰ্য স্মৰণ কৰা হৈছে—দিবোদাসৰ বাবে শম্বৰক দমন কৰা, শিলৰ ভিতৰৰ পৰা “গাই/ৰশ্মি” মুক্ত কৰা, আৰু দানশীল পৃষ্ঠপোষকৰ মাজত বিজয়ী শক্তি স্থাপন কৰা। প্ৰতিটো ঋচাৰ কেন্দ্ৰত পুনৰুক্তি-সদৃশ আহ্বান আছে—“হে ইন্দ্ৰ, এই সেই সোম তোমাৰ বাবে চেপা হৈছে; পান কৰা”—যিয়ে স্তুতি (stuti)ক সোজাকৈ হৱিস (havis)ৰ সৈতে জোৰে। উদ্দেশ্য হৈছে ইন্দ্ৰক সোম-চেপণিলৈ টানি অনা, তেওঁৰ উল্লাস/মদ (mada) পুনৰ জাগ্ৰত কৰা, আৰু যজমান আৰু পৃষ্ঠপোষকৰ বাবে ৰক্ষা, বিজয় আৰু ঐশ্বৰ্য নিশ্চিত কৰা।
Sukta 44
Sukta 6.44
ঋগ্বেদ ৬.৪৪ এটা তীব্ৰ ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰ; ইয়াত ভাৰদ্বাজ ঋষিয়ে সদ্য নিস্পেষিত সোমক ইন্দ্ৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উল্লাসকাৰী পানীয় হিচাপে অৰ্পণ কৰি, তেওঁক যজ্ঞৰ ৰজা আৰু ধন, বিজয়, তথা দীপ্তিমান শক্তিৰ দাতা বুলি প্ৰশংসা কৰিছে। স্তোত্ৰটো বাৰে বাৰে সোমৰ ‘মধু/মদ’ (উন্মাদ উল্লাস)ক ইন্দ্ৰৰ জগত-ধাৰক কীৰ্তিৰ সৈতে জড়িত কৰে—পথ মুকলি কৰা, ৰথক বল দিয়া, আৰু দ্যৌ-পৃথিৱীক ধৰি ৰখা ঋত/বিশ্ব-নিয়ম স্থাপন কৰা।
Sukta 45
Sukta 6.45
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক যুৱ বন্ধু আৰু উদ্ধাৰকৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি কুল/জনসমূহক বিপদৰ পৰা পথ দেখুৱাই উদ্ধাৰ কৰে আৰু কবিৰ আহ্বানলৈ ৰক্ষা আৰু অনুগ্ৰহেৰে সঁহাৰি দিয়ে। ইয়াত বীৰ-স্মৃতি (তুৰ্বশ আৰু যদুক আগতে দিয়া পথ-নির্দেশ), বৰ্তমান সহায়ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা, আৰু শেষত দানস্তুতি—উদাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ বন্দনা—একে লগে গাঁথা হৈছে; ইয়াৰ দ্বাৰা দেখুৱাইছে যে দেৱশক্তি আৰু মানৱ দান একেলগে ঋত আৰু সমৃদ্ধি ধৰি ৰাখে।
Sukta 46
Sukta 6.46
ভাৰদ্বাজৰ এই ইন্দ্ৰ-স্তৱত দেৱতাক প্ৰতিটো বাধা (বৃত্ৰ) আৰু যাত্ৰাৰ প্ৰতিটো মোড়ত নিশ্চিত “সত্য প্ৰভু” বুলি আহ্বান কৰা হৈছে; বিজয়, বল আৰু বাজ (শক্তি/পুৰস্কাৰ/প্ৰাচুৰ্য) লাভৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। ইয়াত ইন্দ্ৰই খ্যাতিমান মানৱ বংশসমূহৰ মাজত বীৰত্বৰ শক্তি বিতৰণ কৰিছিল বুলি স্মৰণ কৰি, সেই একে জয়ী শক্তি গায়কৰ সমাজক যুদ্ধত শত্রু জয় কৰিবলৈ দান কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হয়। শেষ অংশত নদীৰ দৰে দ্ৰুত চিত্ৰকল্পনা দেখা যায়—আহ্বানৰ দিশে শক্তিসমূহ একত্ৰিত হৈ ধাৱমান—যিয়ে ইন্দ্ৰৰ শক্তি সংগ্ৰহ, পুনৰুদ্ধাৰ আৰু শক্তিসমূহক পোহৰৰ দিশে নেতৃত্ব দিয়াৰ সামৰ্থ্য সূচায়।
Sukta 47
Sukta 6.47
ভাৰদ্বাজৰ এই ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত চেপা সোমৰ মাধুৰ্য আৰু প্ৰভাৱৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, সোমে শক্তি দিয়া অদম্য যোদ্ধা ইন্দ্ৰক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি অন্তৰ্জগত আৰু বাহ্য যুদ্ধ দুয়োটাতে বিজয়ী। মানৱ কুলসমূহৰ মাজত তেওঁৰ উথলি উঠা পৰাক্ৰম বৰ্ণনা কৰি, শেষত সুৰক্ষা, সমন্বিত শক্তি আৰু ৰথ-নেতৃত্বাধীন সংঘৰ্ষত জয়ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনাৰে সমাপ্ত হয়।
Sukta 48
Sukta 6.48
এই সূক্তত মূলত যাতবেদস অগ্নিক মহিমা কোৱা হৈছে—তেওঁ সদায় নৱীকৃত হৈ যজ্ঞৰ গ্ৰাহক, “আহুতিৰ পাছত আহুতি” আৰু “শব্দৰ পাছত শব্দ”কৈ প্ৰশংসিত; যিয়ে উপাসকক দক্ষতা (দক্ষ), সামঞ্জস্য আৰু মঙ্গলময় অগ্ৰগতি প্ৰদান কৰে। পথতে ই এক বিশ্ব-যজ্ঞীয় দৃষ্টিলৈ বিস্তাৰিত হয়—মৰুত-গণক পোষণ কৰা প্ৰেৰণা, আৰু অন্তত স্বৰ্গ-পৃথিৱীৰ একবাৰেই সম্পন্ন হোৱা অনন্য প্ৰতিষ্ঠা আৰু মাতৃ-তত্ত্ব (পৃশ্নী)ৰ পৰা আদিম পোষণ-দোহনৰ বিষয়ে চিন্তন। উদ্দেশ্য হৈছে অগ্নিক মধ্যস্থ বন্ধু আৰু অমৰ জ্ঞাতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা—যিয়ে বিধি-অনুষ্ঠান বহন কৰে, ৰক্ষা কৰে, আৰু মানৱ কৰ্মক জগতৰ প্ৰথম বিন্যাসৰ সৈতে সুৰ মিলাই দিয়ে।
Sukta 49
Sukta 6.49
এই সূক্তটি এক বিস্তৃত আহ্বান; আৰম্ভণিতে ঋত (বিশ্ব-নিয়ম) আৰু সৎ আচৰণৰ ৰক্ষক মিত্ৰ–বৰুণক আহ্বান কৰি কোৱা হৈছে—আহক, শুনক, আৰু অগ্নিৰ কাৰ্যকৰী শক্তিৰ সৈতে একেলগে মঙ্গলময় সুৰক্ষা দান কৰক। তাৰ পিছত ই বহু-দেৱতাৰ প্ৰাৰ্থনালৈ বিস্তাৰিত হয় (পথ-প্ৰদৰ্শক পূষণকো ধৰি), প্ৰেৰিত বাক্, নিৰাপদ গমন, সহায়তাৰ দীপ্তিমান ‘ধাৰা’সমূহ, আৰু শেষত স্থায়ী সমৃদ্ধি, সুৰক্ষিত বাসস্থান, আৰু অধাৰ্মিক বৈৰিতাৰ ওপৰত বিজয় কামনা কৰে।
Sukta 50
Sukta 6.50
ঋগ্বেদ ৬.৫০ এটা বিস্তৃত, সুৰক্ষামূলক আহ্বান; ইয়াত অদিতি আৰু আদিত্যসকল—বিশেষকৈ বৰুণ, মিত্ৰ আৰু অৰ্যমন—ৰ সৈতে অগ্নি, সবিতৃ আৰু ভগকো একেলগে মাতি কৃপা, ৰক্ষা-অভিভাৱকত্ব আৰু কল্যাণ কামনা কৰা হৈছে। স্তোত্ৰখন শ্ৰদ্ধাভৰা আহ্বান আৰু স্তুতিত আৰম্ভ হৈ আশ্ৰয়, ঋত/ধৰ্মৰ সঠিক শৃঙ্খলা আৰু মঙ্গলদায়ক দান-উপহাৰৰ বাবে স্পষ্ট প্ৰাৰ্থনালৈ আগবাঢ়ে; শেষত ভাৰদ্বাজ-বংশীয় আত্ম-উল্লেখে সামূহিক উপাসনাৰ কৰ্মক সীল-মোহৰ মাৰে।
Sukta 51
Sukta 6.51
এই সূক্তত মিত্ৰ আৰু বৰুণক ঋত (বিশ্ব-নিয়ম)ৰ ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সৰ্বদৰ্শী “চকু” (সূৰ্য-দৃষ্টি) আহ্বান কৰা হয়, যিয়ে সত্য উন্মোচন কৰে আৰু মানৱ আচৰণক পথ দেখুৱায়। উপাসকে আদিত্যসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে তেওঁক দোষ, বৈৰিতা আৰু বিশৃঙ্খলাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে, আৰু সমাজক নিৰাপদ, মঙ্গলময় পথত আগবঢ়াই শেষত স্বস্তি আৰু প্ৰাচুৰ্য দান কৰে।
Sukta 52
Sukta 6.52
বিশ্বে দেৱাঃক উদ্দেশ্য কৰা এই সূক্তত কবিয়ে সমগ্ৰ দেৱসমূহক নিজৰ বাক্য শুনিবলৈ, যজ্ঞক ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু যজমানক মঙ্গল-কল্যাণ দান কৰিবলৈ আহ্বান কৰে। সমগ্ৰ সূক্তজুৰি এক তীক্ষ্ণ বিতৰ্কধাৰা আছে—ব্ৰহ্ম-দ্বিষ্ (পবিত্ৰ বাক্য/ব্ৰহ্মক ঘৃণা কৰা) আৰু ভ্ৰান্ত বা সীমা অতিক্ৰম কৰা আহুতি-দাতাক দমন কৰি পথৰ পৰা পতিত কৰাব লাগে। সূক্তৰ অন্তত প্ৰজ্বলিত অগ্নিৰ সন্মুখত এক আনুষ্ঠানিক নিমন্ত্ৰণ-দৃশ্য গঢ় লৈ উঠে, য’ত সকলো দেৱতাক আহুতিত আৰু সমাজৰ পবিত্ৰ সভাত আনন্দিত হ’বলৈ অনুৰোধ কৰা হয়।
Sukta 53
Sukta 6.53
এই সূক্তত পথস্পতি—পথৰ অধিপতি—পূষণক আহ্বান কৰা হৈছে, যাতে তেওঁ ঋষিৰ চিন্তাত নিজৰ পথপ্ৰদৰ্শক শক্তি জুৰি দিয়ে আৰু নিৰাপদ গমন, সঠিক দিশ-নির্দেশ আৰু জীৱিকাৰ লাভ নিশ্চিত কৰে। লগতে পাণি (ধন ৰখি থোৱা/অটকাই ৰখা)ৰ সঞ্চিত ধন ভেদি উন্মোচন কৰি, গোপন ‘প্ৰিয়’ ধন-সম্পদ উপাসকৰ ন্যায়সঙ্গত অধিকাৰত আনিবলৈও পূষণক প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। সূক্তৰ অন্তত বিজয়ী, পুৰুষোচিত প্ৰেৰণা (ধী)ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা আছে—যি গাই, ঘোঁৰা আৰু প্ৰাণবন্ত প্ৰাচুৰ্য লাভ কৰি ভোগ আৰু অৰ্পণৰ বাবে সমৃদ্ধি আনে।
Sukta 54
Sukta 6.54
এই সূক্তত পূষণক জ্ঞানী পথপ্ৰদৰ্শক ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে—যিজনে উপাসকক সোজা পথত লৈ যায়, যাত্ৰী আৰু যজ্ঞকাৰীক ৰক্ষা কৰে, আৰু হেৰোৱা বস্তু পুনৰ ঘূৰাই আনে। দহটা মন্ত্ৰ জুৰি কবিয়ে সঠিক দিশ-নিৰ্দেশ, নিৰাপদ গমন, আৰু সোম-পীড়ন তথা জীৱনৰ যাত্ৰাসমূহত দেৱতাৰ সক্ৰিয় সঙ্গ লাভৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে। সূক্তৰ অন্তত এক সুৰক্ষাৰ চিত্ৰ উদ্ভাসিত হয়—পূষণে নিজৰ সোঁ হাতৰে ভক্তক আৱৰ্তি ৰক্ষা কৰে আৰু হেৰোৱা বা চুৰি হোৱা বস্তু পুনৰ উভতাই আনে।
Sukta 55
Sukta 6.55
এই সৰু সূক্তত মূলত পুষণক ঋত (সঠিক গতি/নিয়ম) অনুসৰি চলাৰ পথপ্ৰদৰ্শক আৰু ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। তেওঁক “আহা” বুলি আহ্বান কৰি, উপাসকক নিৰাপদে আগবঢ়াই নিয়াবলৈ ৰথচালক হ’বলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। যাত্ৰা আৰু জোঁতনিৰ চিত্ৰকল্পনা—ছাগলীয়ে টানি নিয়া পুষণৰ ৰথ—ৰ সৈতে, ই অধিক গভীৰভাৱে বন্ধনৰ পৰা মুক্তি আৰু জীৱনৰ পথত সমৃদ্ধ, দীপ্তিময় পথনির্দেশ বিচাৰে।
Sukta 56
Sukta 6.56
পূষণলৈ উৎসৰ্গিত এই সৰু সূক্তত পথ-নিৰ্দেশ, ৰক্ষা আৰু সমগ্ৰ মঙ্গল-কল্যাণৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। ইয়াত জোৰ দিয়া হৈছে যে দেৱতাক কেৱল নাম-উপাধি বা বাহ্যিক চিহ্নে ধৰা নাযায়; সত্য চিনাক্তকৰণ আৰু জীৱন্ত, অনুশীলিত সম্পৰ্কৰ দ্বাৰাই তেওঁক বুজা যায়। সূক্তখনে বাহ্য বৰ্ণনাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি পূষণৰ স্বৰূপ নিৰ্দেশ কৰে, তাৰ পিছত উপাসকৰ অভিপ্ৰায় সফল হ’বলৈ অনুৰোধ জনায়, আৰু শেষত আজি আৰু কাইলৈৰ বাবে সুৰক্ষা আৰু পূৰ্ণতাৰ স্পষ্ট আশীৰ্বাদে সমাপ্ত হয়।
Sukta 57
Sukta 6.57
এই সৰু সূক্তত ইন্দ্ৰ আৰু পূষণক একেলগে মিত্ৰ-সহায় ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে—যিসকলে স্বস্তি (নিৰাপদ কল্যাণ) আৰু বাজসাতি (বল, প্ৰাচুৰ্য আৰু সফলতাৰ জয়) নিশ্চিত কৰে। ইয়াত ঋত-নিয়মিত ইন্দ্ৰৰ মহাজল মুক্ত কৰি আগবঢ়াই নিয়াৰ স্মৰণ আছে, আৰু পূষণ পথপ্ৰদৰ্শক ৰূপে সংগী হৈ থাকে। শেষত ৰথচালকে যেনেকৈ লাগাম টানি ‘জগাই’ তোলে, তেনেকৈ পূষণক উদ্দীপিত কৰা হয়—যাতে যাত্ৰা সোজা আৰু নিৰাপদে আগবঢ়ে।
Sukta 58
Sukta 6.58
পূষণলৈ উৎসৰ্গিত এই সৰু সূক্তত তেওঁক বহু-শক্তিসম্পন্ন পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ দীপ্তিময় আৰু আদৰণীয় ৰূপসমূহে নিজৰ জন্মগত বিধান (স্বধা) দ্বাৰা সকলো পথ আৰু কৰ্মক ৰক্ষা কৰে। সূক্তখনে পূষণক সূৰ্যৰ দায়িত্বত “সোনালী পাত্ৰ”ত সাগৰ আৰু মধ্যাকাশৰ মাজেৰে গতি কৰা বুলি চিত্ৰিত কৰে, আৰু শেষত তেওঁক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ আত্মীয়, ইळা (প্ৰেৰিত আহ্বান)ৰ অধিপতি হিচাপে দেখুৱাই, কল্যাণকাৰী দান আৰু নিৰাপদ গমন প্ৰদান কৰোঁতা বুলি কয়।
Sukta 59
Sukta 6.59
এই সূক্তত যুগল শক্তি ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নিক সোম-যজ্ঞত একেলগে বিজয়ী ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—ইন্দ্ৰ জয়দায়ক বলৰূপে, আৰু অগ্নি দগ্ধ জ্যোতিৰ পুৰোহিতীয় ইচ্ছাৰূপে যিয়ে আহুতি বহন কৰে। ইয়াত তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন কীৰ্তি স্মৰণ কৰা হৈছে আৰু ধাঁধা-সদৃশ চিত্ৰকল্পনাৰে সূচোৱা হৈছে যে তেওঁলোকৰ দিৱ্য শক্তিয়ে সীমাবদ্ধতা উলটাই পেলাব পাৰে; তাৰ পিছত তেওঁলোকক আহ্বান কৰা হৈছে যাতে তেওঁলোকে আহি চেপা সোম পান কৰে আৰু স্তোত্ৰ তথা যজমানক উন্নীত কৰে।
Sukta 60
Sukta 6.60
ঋগ্বেদ ৬.৬০-ত যুগল শক্তি ইন্দ্ৰাগ্নীক আহ্বান কৰা হৈছে; ইয়াত বৃত্ৰ-বধক ইন্দ্ৰ অগ্ৰস্থানত, আৰু অগ্নি সহকাৰী শক্তি হিচাপে যজ্ঞত সেই বিজয়ক ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে। স্তোত্ৰখনে দুয়ো বীৰক দ্ৰুত বাহন-দলসহ আহিবলৈ, আহুতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ, আৰু উপাসকৰ ভিতৰত বল, প্ৰাচুৰ্য আৰু বিজয়ী উদ্যম ঢালি দিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াত যজ্ঞক সেই মিলনবিন্দু হিচাপে দেখুওৱা হৈছে য’ত দেৱীয় পৰাক্ৰম (ইন্দ্ৰ) আৰু পবিত্ৰ অগ্নি/আলোক (অগ্নি) একত্ৰ হৈ বাধা ভাঙে আৰু বাজ (জয়শক্তি) বৃদ্ধি কৰে।
Sukta 61
Sukta 6.61
এই সূক্তত সৰস্বতীক এক মহাশক্তিশালী, জীৱনদায়িনী নদী আৰু দিৱ্য শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; যিয়ে যোগ্য দাতা আৰু যজ্ঞকাৰীসকলক বল, বিজয় আৰু প্ৰাচুৰ্য দান কৰে। ইয়াত তেখেতৰ সেই প্ৰবল শক্তিৰ স্মৰণ কৰা হয়, যিয়ে বাধা ভাঙি পেলায় আৰু সঞ্চয়কাৰী পণিসকলক পৰাজিত কৰে। লগতে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় যে তেখেতৰ পোষণকাৰী প্ৰবাহে সমাজক উৰ্বৰ, মঙ্গলময় বাসস্থানলৈ পথ দেখুৱাওক আৰু অনুৰ্বৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখক।
Sukta 62
Sukta 6.62
এই সূক্তত প্ৰভাতত অশ্বিন যমজক আহ্বান কৰা হৈছে—তেওঁলোক দ্ৰুত গতিৰে পথ মুকলি কৰা শক্তি, যিয়ে দ্যুলোকৰ বিস্তৃত স্থান প্ৰসাৰিত কৰে, সীমাবদ্ধতা আঁতৰায় আৰু উপাসকক মঙ্গলময় পথত প্ৰৱেশ কৰায়। ভুজ্যুক সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা (বিশেষকৈ) প্ৰসিদ্ধ ৰক্ষাকাৰ্য স্মৰণ কৰি তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্য নিশ্চিত কৰা হৈছে—বিপদ আৰু অন্ধকাৰ/অজ্ঞাত অৱস্থাৰ পৰা জীৱক সুৰক্ষা, পোহৰ আৰু সমৃদ্ধিলৈ তুলি অনাৰ। শেষত ঋষিয়ে সকলো লোকৰ পৰা যোজিত বাহন-শক্তিসহ তেওঁলোক আহিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু গায়কৰ বাবে দৃঢ়ভাৱে বন্ধ ‘গো-খোঁট’—দীপ্তিমান ঐশ্বৰ্যৰ গুদাম—মুকলি কৰি দিবলৈ অনুৰোধ কৰে।
Sukta 63
Sukta 6.63
এই সূক্তত দ্ৰুতগামী দিৱ্য যমজ অশ্বিন (নাসত্যা)ক আহ্বান কৰা হৈছে—যেন তেওঁলোকে নিজৰ ৰথ উপাসকৰ ফালে ঘূৰাই আনে আৰু দূত-সদৃশ আহ্বানৰ দৰে অৰ্পিত স্তুতিবাণী গ্ৰহণ কৰে। ই তেওঁলোকৰ দীপ্তিময়, দৃষ্টিগোচৰ জ্যোতি আৰু উপকাৰী সহায়ক প্ৰভাৱক গৌৰৱ কৰে—বিশেষকৈ পোষণ, ৰক্ষা আৰু কল্যাণ আনিব পৰা শক্তিক। শেষত সংক্ষিপ্ত প্ৰাৰ্থনাৰে উদাৰ পৃষ্ঠপোষকসকলৰ সৈতে তেওঁলোকৰ কৃপাময় অনুগ্ৰহৰ বিস্তাৰত বাস কৰিবলৈ নিবেদন কৰা হৈছে।
Sukta 64
Sukta 6.64
এই চুটি উষা-সূক্তত প্ৰভাতক দীপ্তিময় জাগৰণকাৰিণী হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—সেয়ে চকচকীয়া ঢৌৰ দৰে উদয় হয়, সকলো জীৱক গতি দিয়ে, আৰু জগতৰ পথসমূহক “চলিবলৈ শুভ/সুবিধাজনক” কৰি তোলে। ইয়াত পোহৰৰ আগমনক ঋজু-পথে আগবঢ়া প্ৰগতিৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে—সমৃদ্ধি, উদাৰ দান (দক্ষিণা), আৰু উপাসকৰ জীৱন-যাত্ৰাৰ নিৰাপদ গমন।
Sukta 65
Sukta 6.65
উষা (প্ৰভাত)লৈ উৎসৰ্গিত এই সৰু সূক্তত স্বৰ্গজ কন্যাক অভিবাদন জনোৱা হৈছে—তেওঁ উদয় হৈ মানৱ বাসস্থানসমূহ জগাই তোলে আৰু দীঘলীয়া অন্ধকাৰ দূৰ কৰে। কবিয়ে তেওঁক অনুৰোধ কৰে যেন সময়মতে দান আনে—ধন-সম্পদ, বীৰ সন্তান/বল, আৰু বিস্তৃত, দীৰ্ঘস্থায়ী যশ—যেনেকৈ প্ৰাচীন কালত তেওঁ ভাৰদ্বাজ বংশক অনুগ্ৰহ কৰিছিল।
Sukta 66
Sukta 6.66
এই সূক্তত মৰুত-গণক ৰুদ্ৰৰ ভয়ংকৰ, দীপ্তিমান পুত্ৰ বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—ঝড়-দেৱতা, যাঁহাদের দ্ৰুতগতি শক্তিয়ে স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী—এই দুয়ো জগতক কঁপাই তোলে আৰু একেলগে “যোঁতাই”। পৃশ্নীক প্ৰচুৰ গোমাতৃ-ৰূপে কল্পনা কৰি কবিয়ে তেওঁলোকৰ জন্ম, পোষণ, আৰু মৰ্ত্যৰ কল্যাণৰ বাবে উন্মুক্ত হোৱা তেওঁলোকৰ উজ্জ্বল সাৰ-তত্ত্বক স্মৰণ কৰায়। সূক্তৰ উদ্দেশ্য একে সময়তে স্তৱ আৰু আহ্বান: যজ্ঞলৈ মৰুতসকলক টানি আনি, তেওঁলোকৰ বল, ৰক্ষা আৰু বিজয়ী প্ৰেৰণা দ্বাৰা উপাসকক শক্তিশালী কৰা।
Sukta 67
Sukta 6.67
এই সূক্তত মিত্ৰ আৰু বৰুণক ঋত (সত্য/বিশ্ব-নিয়ম)ৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ধাৰক-ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁলোকে লোকসমূহক “লগামৰ দৰে” একেলগে বান্ধি ৰাখে আৰু সাৰ্বভৌমত্ব, সময়, আৰু দ্যৌ-পৃথিৱীৰ স্থিৰতা ধাৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ অচ্যুত সুৰক্ষা, শৃঙ্খলাবদ্ধ শাসন, আৰু জীৱনৰ সংঘৰ্ষত দীপ্তিমান শক্তিসমূহৰ বিজয়ী অগ্ৰগতিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। সামগ্ৰিকভাৱে, ই সামাজিক সংহতি, সঠিক শাসন, আৰু সত্যৰ সৈতে অন্তৰ্নিহিত সুৰ-মিলনৰ বাবে এক প্ৰাৰ্থনা।
Sukta 68
Sukta 6.68
ভাৰদ্বাজ বংশৰ এই ত্ৰিষ্টুভ স্তোত্ৰত যুগল শক্তি ইন্দ্ৰ–বৰুণক বিজয়ী বল আৰু ধৰ্মময় নিয়ম—উভয়ৰ যৌথ ৰক্ষক হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে। ইয়াত যজ্ঞক আগতেই প্ৰস্তুত আৰু তেওঁলোকৰ ফালে “মুখ ঘূৰোৱা” বুলি দেখুওৱা হৈছে; ইষ্ (প্ৰেৰণা), সুম্ন (কৃপা), সংঘাতত সুৰক্ষা, আৰু বিস্তৃত সমৃদ্ধি (ৰয়ি)ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। স্তোত্ৰটোৱে বাৰে বাৰে ইন্দ্ৰৰ বাধা-নাশক পৰাক্ৰমক বৰুণৰ ঋত-আধাৰিত সার্বভৌমত্বৰ সৈতে একেলগে গাঁথে, আৰু সত্যৰ সৈতে সঙ্গতি থাকিলেহে সফলতাক অৰ্থৱান বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে।
Sukta 69
Sukta 6.69
এই সূক্তত যুগল দেৱতা ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণুক অবিচ্ছেদ্য মিত্ৰ-সহযোগী ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে; তেওঁলোকে একেলগে যজমানক কঠিন কৰ্ম আৰু সংঘাতৰ ‘দূৰ তীৰ’লৈ পাৰ কৰাই নিয়ে। তেওঁলোকক যজ্ঞত আনন্দিত হ’বলৈ, কবিৰ ব্ৰহ্মন্ (সূত্ৰবদ্ধ মন্ত্রময় বাণী) শুনিবলৈ, ধন আৰু ৰক্ষা দান কৰিবলৈ, আৰু নিজৰ অজেয়, জগত-নিয়ম স্থাপনকাৰী শক্তি নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 70
Sukta 6.70
এই সূক্তত দ্যাৱা–পৃথিৱী—আকাশ আৰু পৃথিৱী—ক দীপ্তিময়, পোষণকাৰী পিতৃ-মাতৃ হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁলোকে সকলো লোক ধাৰণ কৰি জীৱন পোষণ কৰে। তেওঁলোকৰ স্থিৰতা আৰু ফলপ্ৰসূতা ‘বৰুণৰ ধৰ্ম’—সেই বিশ্ব-নিয়ম—ৰ দ্বাৰা স্থাপিত, যিয়ে দুয়োটা ক্ষেত্ৰক সঠিকভাৱে পৃথক কৰি সমন্বয়ত ৰাখে। ঋষিয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰে যে তেওঁলোকে উপাসকৰ ভিতৰত ঊৰ্জ (ūrj), বল/শক্তি (vāja) আৰু সমৃদ্ধিৰ পূৰ্ণতা (rayi) বৃদ্ধি কৰক, যাতে যজ্ঞ সফল হয়।
Sukta 71
Sukta 6.71
এই ছয়-মন্ত্রৰ সূক্তত সৱিতৃক দিৱ্য প্ৰেৰক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁ উদিত হৈ নিজৰ সোণালী বাহু প্ৰসাৰিত কৰে আৰু সকলো লোকত ঋত (বিশ্ব-নিয়ম) ক গতিশীল কৰি তোলে। তেওঁক যজ্ঞক অভিষেক কৰি শক্তি দান কৰিবলৈ, দানশীল উপাসকক সমৃদ্ধি দিবলৈ, আৰু প্ৰেৰিত চিন্তা আৰু সঠিক সংকল্পৰ জৰিয়তে প্ৰতিদিন ‘ইচ্ছিত’ দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 72
Sukta 6.72
এই সংক্ষিপ্ত ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত ইন্দ্ৰ–সোমাৰ যুগল শক্তিক আদিম স্ৰষ্টা ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিসকলে সূৰ্যক প্ৰকাশ কৰে আৰু অন্তৰ-বাহিৰৰ অন্ধকাৰ বিনাশ কৰে। ইয়াত বৃত্ৰবধ আৰু জলমুক্তিৰ তেওঁলোকৰ বীৰ কীৰ্তি স্মৰণ কৰা হৈছে—নদী আৰু সাগৰ বিস্তাৰ কৰিছিল। শেষত সেই বিশ্বজয়ক মানৱ কল্যাণলৈ ৰূপান্তৰ কৰি, জনসাধাৰণৰ বাবে উদ্ধাৰকাৰী শক্তি, পুৰুষোচিত বীৰ্য আৰু যুদ্ধজয়ী ক্ষমতা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Sukta 73
Sukta 6.73
এই সৰু ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত ব্ৰহস্পতিকে ঋতৰ প্ৰথমজাত বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি শিলাময় বাধা ভাঙে, দুৰ্গসমূহ চূৰ্ণ কৰে, আৰু সাধনাৰত যজমানৰ বাবে স্থান, জল, পোহৰ আৰু গোধন জয় কৰি আনে। তেওঁক বিজয়ী পৌৰোহিত্য-শক্তি হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—যাৰ গর্জন দুয়োটা লোকলৈকে পৌঁছে, আৰু যাৰ “অৰ্ক” (দীপ্তিমান স্তোত্ৰ/হিম্ন) নিজেই বৈৰিতাৰ বিৰুদ্ধে অস্ত্ৰ হৈ উঠে। এই সূক্তৰ উদ্দেশ্য হৈছে—বাধা ভেদ, সংঘাতত ৰক্ষা, আৰু যথাযথ আহ্বানৰ দ্বাৰা সমৃদ্ধি লাভৰ বাবে ব্ৰহস্পতিকে আহ্বান কৰা।
Sukta 74
Sukta 6.74
ঋগ্বেদ ৬.৭৪ সুক্তটো সোম–ৰুদ্ৰ এই যুগল দেৱতালৈ নিবেদিত এক সংক্ষিপ্ত আৰোগ্য আৰু সুৰক্ষা-স্তোত্ৰ। ইয়াত তেওঁলোকক অন্তৰৰ ‘অসুৰ্য’ (প্ৰভুত্বময় দীপ্ত জীৱনীশক্তি) ধৰি ৰাখিবলৈ, হৱি গ্ৰহণ কৰিবলৈ, আৰু দ্বিপদ-চতুষ্পদ সকলো জীৱৰ মঙ্গল সাধিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। দেহৰ ভিতৰত ঔষধ স্থাপন, দোষ আৰু দুখ-কষ্টৰ বন্ধন ঢিলা কৰা, আৰু বৰুণৰ পাশৰ পৰা মুক্তি লাভৰ বাবে নিবেদন আছে—শেষত অবিৰত ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু অনুগ্ৰহৰ বাবে পুনৰ প্ৰাৰ্থনা কৰি সুক্তটো সমাপ্ত হয়।
Sukta 75
Sukta 6.75
RV 6.75 এটা যুদ্ধ-সুৰক্ষা সূক্ত, য’ত যোদ্ধাৰ সঁজুলি—বৰ্ম (কৱচ), ধনু, বাণ, ৰথৰ সাজ-সঁজুলি—ক পবিত্ৰ কৰি এক প্ৰকাৰ ‘অভিষেক’ কৰা হয়, যাতে যোদ্ধাই অখণ্ডনীয় শক্তিৰ ঢালত আৱৃত হৈ যুদ্ধত প্ৰৱেশ কৰে। সূক্তটো উজ্জ্বল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ চিত্ৰণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বহু দিৱ্য শক্তি/এজেন্সিৰ পৰা আহ্বান কৰা স্তৰ-স্তৰ সুৰক্ষাৰ কথা গঢ়ি তোলে, আৰু শেষত এই ঘোষণা কৰে যে সৰ্বোচ্চ সুৰক্ষা হৈছে ব্ৰহ্মন নিজেই—পবিত্ৰ বাক্য, অন্তৰৰ কৱচ ৰূপে।
Frequently Asked Questions
Mandalas 2–7 are termed “family books” because each is largely attributed to a single priestly lineage. Mandala 6 is associated with the Bharadvāja (Bārhaspatya) family of seers and preserves their characteristic ritual and heroic style.
Indra is the central deity, often invoked to the Soma-pressing as the swift, ancient king who grants protection, cattle, and victory. Many hymns carry a martial, triumphal tone, while select hymns to Varuṇa emphasize ṛta (cosmic order), bonds of guilt, and release through divine mercy.
Within an otherwise Indra-heavy book, the Varuṇa hymns stand out for their ethical and juridical vocabulary—ṛta, oath, offense (āgas), and the loosening of bonds (pāśa). They provide a complementary vision of kingship and governance: not only victory in battle, but also right order and accountability under divine law.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.