Sukta 61
Sukta 6.61
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (traditional attribution for RV 6.61 to Bharadvāja)
Sarasvatī
Trishtubh (common for narrative/praise in this mandala; verse-level confirmation may vary)
এই সূক্তত সৰস্বতীক এক মহাশক্তিশালী, জীৱনদায়িনী নদী আৰু দিৱ্য শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; যিয়ে যোগ্য দাতা আৰু যজ্ঞকাৰীসকলক বল, বিজয় আৰু প্ৰাচুৰ্য দান কৰে। ইয়াত তেখেতৰ সেই প্ৰবল শক্তিৰ স্মৰণ কৰা হয়, যিয়ে বাধা ভাঙি পেলায় আৰু সঞ্চয়কাৰী পণিসকলক পৰাজিত কৰে। লগতে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় যে তেখেতৰ পোষণকাৰী প্ৰবাহে সমাজক উৰ্বৰ, মঙ্গলময় বাসস্থানলৈ পথ দেখুৱাওক আৰু অনুৰ্বৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখক।
Mantras
Mantra 1
इयमददाद्रभसमृणच्युतं दिवोदासं वध्र्यश्वाय दाशुषे । या शश्वन्तमाचखादावसं पणिं ता ते दात्राणि तविषा सरस्वति ॥
তাই দিৱোদাসক, দাশু (দানশীল) বধ্ৰ্যশ্বক, ঋণ-মোচনকাৰী উগ্ৰ বল দান কৰিলে। যিয়ে চিৰস্থায়ী লাভ-লোভী পণি—কৃপণ সঞ্চয়কাৰীক আঘাত কৰি নাশ কৰিলে; হে সৰস্বতী, সেইবোৰেই তোমাৰ তৱিষা (প্ৰবল শক্তি)ৰ দান।
Mantra 2
इयं शुष्मेभिर्बिसखा इवारुजत्सानु गिरीणां तविषेभिरूर्मिभिः । पारावतघ्नीमवसे सुवृक्तिभिः सरस्वतीमा विवासेम धीतिभिः ॥
ইয়াঁ শুষ্মসমূহেৰে পদ্মদণ্ড ছিঙি পেলোৱা জনীৰ দৰে ভেদ কৰি উঠিল; নিজৰ তীব্ৰ উৰ্মিসমূহেৰে পৰ্বতৰ শিৰোভাগ-শ্ৰেণী ভাঙি উজাৰি দিলে। দূৰৱৰ্তী অন্ধকাৰ-বিদ্বেষিণী, আমাৰ অৱলম্বনৰ বাবে—সু-উক্তি আৰু ধী (প্ৰেৰিত বুদ্ধি)-সমূহেৰে আমি সৰস্বতীক ওচৰলৈ আহ্বান কৰোঁ, আৰু বাস কৰাওঁ।
Mantra 3
सरस्वति देवनिदो नि बर्हय प्रजां विश्वस्य बृसयस्य मायिनः । उत क्षितिभ्योऽवनीरविन्दो विषमेभ्यो अस्रवो वाजिनीवति ॥
হে সৰস্বতী, দেৱ-নিন্দকসকলক তললৈ দমাই দে; বিশ্বব্যাপী মায়াবী প্ৰতাৰকৰ প্ৰজা আৰু বৃদ্ধি চূৰ্ণ কৰ। আৰু জনসমূহৰ বাবে তুমি পথসমূহ বিচাৰি দিলে; কঠিন স্থানসমূহৰ পৰা তুমি স্ৰোতসমূহ বোৱাই দিলে, হে বাজিনীৱতী (বিজয়শক্তিধাৰিণী)।
Mantra 4
प्र णो देवी सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । धीनामवित्र्यवतु ॥
আমাৰ বাবে আগুৱাই যাওক দেৱী সৰস্বতী—বাজসমূহেৰে সমৃদ্ধ, বাজিনীৱতী; ধীসমূহৰ অৱিত্ৰী (ৰক্ষিকা) হৈ তেওঁ আমাক ৰক্ষা-পালন কৰক।
Mantra 5
यस्त्वा देवि सरस्वत्युपब्रूते धने हिते । इन्द्रं न वृत्रतूर्ये ॥
হে দেবী সৰস্বতী, যি জনে সত্য লাভৰ হিতত তোমাক ওচৰলৈ আহ্বান কৰে—বৃত্ৰ-বিজয়ৰ যুঁজত ইন্দ্ৰ যেনেকৈ (সহায় হয়), তেনেকৈ তুমি তাৰ বাবে আলোক-যুদ্ধত বিজয়দায়িনী সহায় হওঁ।
Mantra 6
त्वं देवि सरस्वत्यवा वाजेषु वाजिनि । रदा पूषेव नः सनिम् ॥
হে দেবী সৰস্বতী, হে বাজিকিনী, বাজ-যুদ্ধসমূহত তুমি আমাক ৰক্ষা কৰা; পূষণ যেনেকৈ, তেনেকৈ আমাক জয়লাভ দিয়া—নিৰাপদ লাভ আৰু সঠিক পথ-প্ৰাপ্তি দান কৰা।
Mantra 7
उत स्या नः सरस्वती घोरा हिरण्यवर्तनिः । वृत्रघ्नी वष्टि सुष्टुतिम् ॥
আৰু আমাৰ বাবে সেই সৰস্বতী—অৱৰোধকাৰীৰ প্ৰতি ভয়ংকৰ, সোণালী গতিপথধাৰী—বৃত্ৰঘ্নী, সু-স্তুত এই উত্তম স্তোত্ৰ কামনা কৰে আৰু গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 8
यस्या अनन्तो अह्रुतस्त्वेषश्चरिष्णुरर्णवः । अमश्चरति रोरुवत् ॥
যাৰ সাগৰ-সম গতি অন্তহীন—অবাধ, তীব্ৰ, সদা-চলমান—যাৰ বেগ গর্জনময় ঢৌৰ দৰে আগবাঢ়ে; সেই সৰস্বতীৰ দীপ্তিময় প্ৰবাহ-শক্তি আমাৰ ভিতৰত কাৰ্যকৰ হওক।
Mantra 9
सा नो विश्वा अति द्विषः स्वसॄरन्या ऋतावरी । अतन्नहेव सूर्यः ॥
ঋতধাৰিণী আমাৰ ভগ্নী সা—সকলো দ্বেষৰ ওপৰলৈ, প্ৰতিটো প্ৰতিবন্ধক শক্তিৰ ওপৰলৈ—আমাক পাৰ কৰাওক; যেন সূৰ্যই দিনবোৰ বিস্তাৰ কৰে আৰু সংকোচন দূৰ কৰে।
Mantra 10
उत नः प्रिया प्रियासु सप्तस्वसा सुजुष्टा । सरस्वती स्तोम्या भूत् ॥
আৰু সৰস্বতী আমাৰ বাবে সকলো প্ৰিয় শক্তিৰ মাজত প্ৰিয়া হওক—সাত ভগ্নী-স্ৰোতসমূহেৰে যুক্ত, সুসন্তুষ্ট-সম্মত—আমাৰ স্তোত্ৰৰ যোগ্যা হওক, সত্তাৰ সুৰ-সমন্বয় জাগ্ৰত কৰি।
Mantra 11
आपप्रुषी पार्थिवान्युरु रजो अन्तरिक्षम् । सरस्वती निदस्पातु ॥
যি দেৱী পৃথিৱীৰ ৰূপসমূহ পূৰ্ণ কৰি, বিস্তৃত অন্তৰিক্ষ-ৰজো পৰিপূৰ্ণ কৰিলে—সেই সৰস্বতী দেৱী নিন্দাৰ কণ্ঠধ্বনি আৰু বৈৰী বাক্যৰ আঘাতৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰক।
Mantra 12
त्रिषधस्था सप्तधातुः पञ्च जाता वर्धयन्ती । वाजेवाजे हव्या भूत् ॥
তিন আসনত প্রতিষ্ঠিতা, সপ্তধা বিধান গঢ়োঁতা; পঞ্চজাত ভৱনত জন্ম লৈ, আমাৰ বৃদ্ধি বঢ়াওঁতা—প্ৰতি প্ৰতি বিজয়-লাভত সেয়ে আহ্বানীয় শক্তি হৈ উঠক।
Mantra 13
प्र या महिम्ना महिनासु चेकिते द्युम्नेभिरन्या अपसामपस्तमा । रथ इव बृहती विभ्वने कृतोपस्तुत्या चिकितुषा सरस्वती ॥
যি দেৱী মহিমাৰে মহিমান্বিতসকলৰ মাজত প্ৰকাশিত, দ্যুম্ন-প্ৰভাৰে আনসকলক অতিক্ৰম কৰে—কৰ্মসমূহত সৰ্বাধিক সক্ষম; ৰথৰ দৰে বিশাল, বিস্তৃত ভৱনৰ বাবে গঢ়া, জ্ঞানীসকলৰ স্তুতিযোগ্যা—সেই সৰস্বতী।
Mantra 14
सरस्वत्यभि नो नेषि वस्यो माप स्फरीः पयसा मा न आ धक् । जुषस्व नः सख्या वेश्या च मा त्वत्क्षेत्राण्यरणानि गन्म ॥
হে সৰস্বতী, আমাক উত্তম ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধিৰ দিশে নে; তোমাৰ পয়সা—পোষক ধাৰাৰে—আমাক দূৰ নঠেলিবা, আমাক আঘাত নকৰিবা। আমাৰ সখ্য আৰু নিকটতা গ্ৰহণ কৰা; তোমাৰ পৰা সজীৱ স্ৰোতশূন্য অনুৰ্বৰ ক্ষেত্ৰলৈ আমি যেন নাযাওঁ।
Frequently Asked Questions
In this hymn Sarasvatī is both a great river and a goddess: her waters nourish life, and her divine power grants strength, protection, and inspired clarity to those who offer and live rightly.
The Paṇi represents withholding and hoarding that blocks rightful gain. By saying Sarasvatī strikes down the Paṇi, the hymn praises her as the force that removes obstacles to prosperity and restores healthy circulation of wealth and support.
The final verse asks Sarasvatī to lead the people toward better fortune, not to push them away or harm them with her flow, and to keep them close to her fertile, life-sustaining sphere rather than ‘barren fields.’
Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.