Sukta 53
Sukta 6.53
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Pūṣan (Pathaspati)
Gayatri (likely; short 3×8 pattern—needs verification)
এই সূক্তত পথস্পতি—পথৰ অধিপতি—পূষণক আহ্বান কৰা হৈছে, যাতে তেওঁ ঋষিৰ চিন্তাত নিজৰ পথপ্ৰদৰ্শক শক্তি জুৰি দিয়ে আৰু নিৰাপদ গমন, সঠিক দিশ-নির্দেশ আৰু জীৱিকাৰ লাভ নিশ্চিত কৰে। লগতে পাণি (ধন ৰখি থোৱা/অটকাই ৰখা)ৰ সঞ্চিত ধন ভেদি উন্মোচন কৰি, গোপন ‘প্ৰিয়’ ধন-সম্পদ উপাসকৰ ন্যায়সঙ্গত অধিকাৰত আনিবলৈও পূষণক প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। সূক্তৰ অন্তত বিজয়ী, পুৰুষোচিত প্ৰেৰণা (ধী)ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা আছে—যি গাই, ঘোঁৰা আৰু প্ৰাণবন্ত প্ৰাচুৰ্য লাভ কৰি ভোগ আৰু অৰ্পণৰ বাবে সমৃদ্ধি আনে।
Mantras
Mantra 1
वयमु त्वा पथस्पते रथं न वाजसातये । धिये पूषन्नयुज्महि ॥
হে পথস্পতি, বাজিক লাভৰ বাবে ৰথৰ দৰে আমি তোমাক যুঁজোঁ। হে পূষণ, ধীৰ বাবে—আমাৰ চিন্তাত—আমি তোমাক সংযোজিত কৰোঁ।
Mantra 2
अभि नो नर्यं वसु वीरं प्रयतदक्षिणम् । वामं गृहपतिं नय ॥
আমালৈ নৰ্য বসু—বীৰ্যৱান ধন, সঠিক দক্ষিণা-সহ প্ৰযতদক্ষিণ—আনি দিয়া। প্ৰিয় গৃহপতি সদৃশ সেই শুভ শক্তিক আমালৈ নে।
Mantra 3
अदित्सन्तं चिदाघृणे पूषन्दानाय चोदय । पणेश्चिद्वि म्रदा मनः ॥
হে অঘৃণে পূষণ, দানৰ বাবে অনিচ্ছুককো প্ৰেৰণা দিয়া; আৰু পণি-ব্যৱসায়ীৰ হৃদয়তো গাঁঠি ভাঙি দিয়া—মন কোমল কৰি উদাৰতালৈ ঘূৰাই দিয়া।
Mantra 4
वि पथो वाजसातये चिनुहि वि मृधो जहि । साधन्तामुग्र नो धियः ॥
বাজ-সাতি (সমৃদ্ধি-জয়)ৰ বাবে পথবোৰ মুকলি কৰি সাজি দিয়া; বৈৰী বাধা-প্ৰতিৰোধবোৰ আঁতৰাই দিয়া। হে উগ্ৰ (বলবান) জন, আমাৰ প্ৰেৰিত ধীসমূহে কাৰ্য সিদ্ধ কৰক।
Mantra 5
परि तृन्धि पणीनामारया हृदया कवे । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
হে কবি-দ্ৰষ্টা পূষণ, বিবেকী ইচ্ছাৰ অন্তঃশূলৰে পণিসকলক হৃদয়-ক্ষেত্ৰৰ চাৰিওফালে কাটি পৃথক কৰি দিয়া; তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ৰুদ্ধ সমৃদ্ধি আমাৰ বাবে বশ কৰাই দিয়া।
Mantra 6
वि पूषन्नारया तुद पणेरिच्छ हृदि प्रियम् । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
হে পূষণ, তোমাৰ তীক্ষ্ণ অগ্ৰেৰে বিদীৰ্ণ কৰ; পণিৰ হৃদয়ত যি প্ৰিয়—গুপ্ত আনন্দ আৰু পোহৰ—সেয়া বিচাৰি উলিয়াওক। তাৰ পাছত তাক আমাৰ ন্যায়সঙ্গত অধিকাৰত আনিয়া দিয়া।
Mantra 7
आ रिख किकिरा कृणु पणीनां हृदया कवे । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
হে কবি পূষণ, ভিতৰলৈ খুঁচি-খুঁচি খনন কৰি সোমাওক; পণিসকলৰ হৃদয় ভাঙি কিকিৰা-ধ্বনি কৰা বস্তুৰ দৰে কৰি দিয়া। তাৰ পাছত সিহঁতে যি ধৰি ৰাখিছে, তাক আমাৰ বাবে এৰি দিবলৈ বাধ্য কৰ।
Mantra 8
यां पूषन्ब्रह्मचोदनीमारां बिभर्ष्याघृणे । तया समस्य हृदयमा रिख किकिरा कृणु ॥
হে অঘৃণে পূষণ, ব্ৰহ্মন্ (বচন) দ্বাৰা প্ৰেৰিত আৰু দীপ্ত তেজেৰে চালিত যি অগ্ৰ-শস্ত্ৰ তুমি ধাৰণ কৰিছা, সেইদ্বাৰাই বেঁকা আৰু সংকুচিত (অৱৰোধক) জনৰ হৃদয় খুঁচি-খনন কৰি ভাঙি কিকিৰা কৰি দিয়া।
Mantra 9
या ते अष्ट्रा गोपशाघृणे पशुसाधनी । तस्यास्ते सुम्नमीमहे ॥
হে দীপ্তিমান পূষণ, গোপালনকাৰী আৰু পশুধন-সাধনকাৰী তোমাৰ যি অঙ্কুশ (অষ্ট্ৰা), তাৰেই অনুগ্ৰহ আৰু মঙ্গলময় ৰক্ষাৰ বাবে আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।
Mantra 10
उत नो गोषणिं धियमश्वसां वाजसामुत । नृवत्कृणुहि वीतये ॥
আৰু আমাৰ বাবে গোৱিজয়ী ধী (বুদ্ধি) দিয়া; অশ্ববিজয়ী আৰু বল-সমৃদ্ধিৰ বিজয়ীও দিয়া। গ্ৰহণ আৰু ভোগৰ বাবে তাক নৰবৎ—পুৰুষোচিত আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি দিয়া।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is a Vedic deity of guidance and nourishment. He is called Pathaspati, “Lord of the paths,” because he protects journeys, helps one find the right way, and brings the seeker safely to the goal.
The Paṇi represents the withholder who hides wealth and light. The hymn asks Pūṣan to pierce concealment and reveal the hidden treasure—so it can come into rightful possession and be used for good purpose.
It can be recited before travel or any important undertaking to seek clarity, protection, and right direction. Many also use it as a prayer for recovering what is lost and for gaining steady prosperity with a focused, strong mind.
Ask anything about Sukta 53 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
