Sukta 3
Sukta 6.3
Bharadvāja Bārhaspatya
Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)
Trishtubh (probable; verify)
এই সূক্তত অগ্নিক ঋত (বিশ্ব-সত্য)ৰ ৰক্ষক আৰু মূৰ্তিমান ৰূপ হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি সাধকক “বিস্তৃত পোহৰ”লৈ লৈ যায় আৰু মৰ্ত্যক সংকুচিত দুঃখ-কষ্টৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। অগ্নিক ৰাতিৰ মাজেৰে পখীৰ দৰে দ্ৰুত, দীপ্তিমান শক্তি হিচাপে, আৰু স্তোত্ৰে বলৱান হোৱা বিজুলী-সদৃশ উজ্জ্বলতা হিচাপেও গোৱা হৈছে; মিত্ৰ–বৰুণৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি তেওঁ শৃঙ্খলা আৰু নিৰাপত্তা অটুট ৰাখে।
Mantras
Mantra 1
अग्ने स क्षेषदृतपा ऋतेजा उरु ज्योतिर्नशते देवयुष्टे । यं त्वं मित्रेण वरुणः सजोषा देव पासि त्यजसा मर्तमंहः ॥
হে অগ্নি, ঋতপা—ঋতজাত—সেই জনেই সমৃদ্ধ হয়, যি দেবযুষ্ট পথত উৰু জ্যোতি লাভ কৰে। যাক তুমি, হে দেব, মিত্র-বৰুণৰ সৈতে একমনে, তোমাৰ বিজয়ী তেজে ৰক্ষা কৰ, সেই মৰ্ত্য অংহঃ-সংকোচৰ পৰা ৰক্ষা পায়।
Mantra 2
ईजे यज्ञेभिः शशमे शमीभिॠधद्वारायाग्नये ददाश । एवा चन तं यशसामजुष्टिर्नांहो मर्तं नशते न प्रदृप्तिः ॥
সেই জনে যজ্ঞেৰে ইজে কৰিছে, শমী-সদৃশ শান্ত সুৰে শমিত হৈছে; বিস্তৃত দ্বাৰ-যুক্ত অগ্নিৰ বাবে দান কৰিছে। এইদৰে যশস্বী শক্তিসকলৰ অজুষ্টি সেই মৰ্ত্যক নাপায়—ন অংহঃ-সংকোচ, ন প্ৰদৃপ্ত অহংকাৰ।
Mantra 3
सूरो न यस्य दृशतिररेपा भीमा यदेति शुचतस्त आ धीः । हेषस्वतः शुरुधो नायमक्तोः कुत्रा चिद्रण्वो वसतिर्वनेजाः ॥
সূৰ্যৰ দৰে তাৰ দৰ্শন নিৰ্দোষ; ভয়ংকৰ হয় সেই ধী, যেতিয়া সি নিজৰ শুচি জ্বালাত আগবাঢ়ে। গর্জনকাৰী, দমন-কঠিন, সি ৰাতিতো বিশ্ৰাম নকৰে; এই বনেজা—অৰণ্যজাত শক্তিৰ—ৰমণীয় বাসস্থান ক’ত?
Mantra 4
तिग्मं चिदेम महि वर्पो अस्य भसदश्वो न यमसान आसा । विजेहमानः परशुर्न जिह्वां द्रविर्न द्रावयति दारु धक्षत् ॥
তীক্ষ্ণই তেওঁৰ আঘাত; মহৎ তেওঁৰ ৰূপ। মুখ মেলি টান খোৱা ঘোঁৰাৰ দৰে হাঁপাই উঠে। চলন্ত কুঠাৰৰ দৰে জিভা চাবুক মাৰি, গলনকাৰীৰ দৰে গলাই দিয়ে—কাঠ দগ্ধ কৰিলে।
Mantra 5
स इदस्तेव प्रति धादसिष्यञ्छिशीत तेजोऽयसो न धाराम् । चित्रध्रजतिररतिर्यो अक्तोर्वेर्न द्रुषद्वा रघुपत्मजंहाः ॥
লক্ষ্যৰ সন্মুখত থিয় হোৱা জনৰ দৰে তেওঁ নিজকে স্থাপন কৰে; লোহাৰ ধাৰৰ দৰে নিজৰ তেজ শান দিয়ে। উজ্জ্বল ধাৰাবাহিক গতিৰে, অক্লান্ত, ৰাতিত কাঠৰ ওপৰত পাখিৰ দৰে সৰে—দ্ৰুত-পাখি, দ্ৰুত-পদ।
Mantra 6
स ईं रेभो न प्रति वस्त उस्राः शोचिषा रारपीति मित्रमहाः । नक्तं य ईमरुषो यो दिवा नॄनमर्त्यो अरुषो यो दिवा नॄन् ॥
শব্দৰ দক্ষ গায়কৰ দৰে তেওঁ দীপ্তিমান উষাসসমূহ পিন্ধে; নিজৰ শোচিষে মিত্ৰ-সদৃশ দিনসমূহক ধ্বনিত কৰে। যি ৰাতিত অৰুষ, আৰু যি দিনত নৰসমূহক আগুৱাই নিয়ে—অমৰ, সেই অৰুষ যি দিনত নৰসমূহক আগুৱাই নিয়ে।
Mantra 7
दिवो न यस्य विधतो नवीनोद्वृषा रुक्ष ओषधीषु नूनोत् । घृणा न यो ध्रजसा पत्मना यन्ना रोदसी वसुना दं सुपत्नी ॥
যাৰ নৱীনতা উপাসককো নৱ কৰে—দ্যৌৰ দৰে; সেই বৃষভ, দীপ্তিমান, নিজৰ বল ঔষধিসকলৰ মাজত সঞ্চাৰিত কৰে। উষ্ণ তেজৰ দৰে, জ্বলন্ত বেগেৰে সি গতি কৰে; ধন-সম্পদে সমৃদ্ধ হৈ সি দুয়ো ৰোদসীলৈ আহে—যেন গৃহলৈ—সেই দুয়ো সুপত্নী শক্তিলৈ।
Mantra 8
धायोभिर्वा यो युज्येभिरर्कैर्विद्युन्न दविद्योत्स्वेभिः शुष्मैः । शर्धो वा यो मरुतां ततक्ष ऋभुर्न त्वेषो रभसानो अद्यौत् ॥
ধাৰণকাৰী শক্তিসমূহেৰে, আৰু যোজিত ঋক্-স্তোত্ৰসমূহেৰে, সি নিজৰ শুষ্মসমূহেৰে বিদ্যুৎৰ দৰে ঝলমল কৰে; অথবা সি মৰুতসকলৰ শর্ধা (দল) গঢ়ি তুলিছে—ঋভুৰ দৰে তীক্ষ্ণ, দ্ৰুত, আজি সি দীপ্ত হৈ উঠিছে।
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni, aligned with ṛta (truth and cosmic order), leads the devotee to a broad, clear “light” and protects the person from distress and narrowing fear.
Mitra–Varuṇa represent moral and cosmic order; the hymn shows Agni working in harmony with them so protection is not just power, but power guided by truth and right law.
As a bright, sharp, fast-moving fire—active even in the night—who can flash like lightning and who carries prayers and offerings while guarding the worshipper.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.