
Sukta 6.20
Bharadvāja Bārhaspatya (trad.)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ইন্দ্ৰলৈ উৎসৰ্গিত এই সূক্তত যুদ্ধত তেওঁৰ অপ্রতিৰোধ্য শক্তিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; সৰ্পসদৃশ শত্রুক চূর্ণ কৰা আৰু দৃঢ় দুৰ্গ-দৃঢ় গঢ় ভাঙি পেলোৱাৰ স্মৃতি উত্থাপন কৰে, আৰু দানশীল যজমানসকলক তেওঁ ৰক্ষা কৰা কথাও কোৱা হৈছে। কবিৰ লোকসকলৰ বাবে ইন্দ্ৰক ‘পৃথিৱীৰ ওপৰত স্বৰ্গ’ সদৃশ বিস্তৃত সমৃদ্ধি—ধন, গোধন আৰু উৰ্বৰ ক্ষেত্ৰ—দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। শ্লোকসমূহে ইন্দ্ৰৰ বিশ্বজয় (বৃত্ৰবধ আৰু শত্রুদমন) ক সোম পিষি স্তৱ-প্ৰশংসা অৰ্পণ কৰাসকলক প্ৰদান কৰা স্পষ্ট সমৃদ্ধিৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
Mantra 1
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्यस्तस्थौ रयिः शवसा पृत्सु जनान् । तं नः सहस्रभरमुर्वरासां दद्धि सूनो सहसो वृत्रतुरम् ॥
দ্যৌ যেনে ভূমিৰ ওপৰত বিস্তৃত, তেনেদৰে তোমাৰ বলত আৰ্য ধন-সম্পদ যুদ্ধৰত জনসমূহৰ মাজত দৃঢ়ভাৱে থিয় হয়। হে সহসৰ পুত্ৰ, হে বৃত্ৰ-তুৰ (বৃত্ৰবধক), উৰ্বৰা ক্ষেত্ৰে সমৃদ্ধ, সহস্ৰ-ভাৰ বহনকাৰী সেই প্ৰাচুৰ্য আমাক দান কৰা।
Mantra 2
दिवो न तुभ्यमन्विन्द्र सत्रासुर्यं देवेभिर्धायि विश्वम् । अहिं यद्वृत्रमपो वव्रिवांसं हन्नृजीषिन्विष्णुना सचानः ॥
দ্যৌৰ পৰা যেন, হে ইন্দ্ৰ, দেৱসকলৰ মাজত তোমাৰ বাবে সত্রাসু সূৰ্যসম বিশ্ব-নিয়ম স্থাপন কৰা হ’ল। যেতিয়া তুমি জলসমূহ ঢাকি ৰখা অহি বৃত্ৰক বধ কৰিলা, হে হৰিত অশ্বধাৰী, বিষ্ণুৰ সৈতে সঙ্গী হৈ।
Mantra 3
तूर्वन्नोजीयान्तवसस्तवीयान्कृतब्रह्मेन्द्रो वृद्धमहाः । राजाभवन्मधुनः सोम्यस्य विश्वासां यत्पुरां दर्त्नुमावत् ॥
দমনকাৰী, অধিক বলবান, তীব্ৰতাত তীব্ৰতৰ—মন্ত্রে সত্যকৃত ব্ৰহ্ম যাৰ—সেই ইন্দ্ৰ মহত্ত্বত বৃদ্ধি পাই বৃহৎ মহিমালৈ উঠিল। সোমৰ মধুৰসত তেওঁ ৰজা হ’ল, যেতিয়া তেওঁ সকলো নগৰৰ দৃঢ় দুৰ্গসমূহ চূর্ণ কৰিলে।
Mantra 4
शतैरपद्रन्पणय इन्द्रात्र दशोणये कवयेऽर्कसातौ । वधैः शुष्णस्याशुषस्य मायाः पित्वो नारिरेचीत्किं चन प्र ॥
শতশতকৈ পণিসকল পলাই গ’ল, হে ইন্দ্ৰ, দহগুণ শক্তিসম্পন্ন ঋষিৰ স্তুতি-বিজয়ত। তোমাৰ বধে শুষ্ণৰ—প্ৰবাহ ৰোধ কৰা সেই বলৰ—মায়াসমূহে আত্মাৰ পূৰ্ণতা একো অলপো শুষ্ক কৰিব নোৱাৰিলে।
Mantra 5
महो द्रुहो अप विश्वायु धायि वज्रस्य यत्पतने पादि शुष्णः । उरु ष सरथं सारथये करिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य सातौ ॥
মহা দ্ৰোহ—সৰ্বভক্ষী অনিষ্ট—নিম্নত পৰিল, যেতিয়া বজ্ৰৰ পতনত শুষ্ণ পতিত হ’ল। তেতিয়া পথ আৰু ৰথপথ বিস্তৃত হ’ল; সূৰ্য-জয়ত কুৎসৰ বাবে ইন্দ্ৰ সাৰথি হ’ল।
Mantra 6
प्र श्येनो न मदिरमंशुमस्मै शिरो दासस्य नमुचेर्मथायन् । प्रावन्नमीं साप्यं ससन्तं पृणग्राया समिषा सं स्वस्ति ॥
উৰ্ধ্বগামী শ্যেনৰ দৰে তেওঁ তাৰ বাবে মদিৰ সোম-অংশু উলিয়াই আনিলে, দাস নমুচিৰ মূৰ চেপি ভাঙি। উপযুক্ত আশ্ৰয় বিচৰা নামীক তেওঁ ৰক্ষা কৰিলে, আৰু ধন, পোষণ, আৰু সমবেত কল্যাণ-সম্পূৰ্ণতাৰে তেওঁক পূৰ্ণ কৰিলে।
Mantra 7
वि पिप्रोरहिमायस्य दृळ्हाः पुरो वज्रिञ्छवसा न दर्दः । सुदामन्तद्रेक्णो अप्रमृष्यमृजिश्वने दात्रं दाशुषे दाः ॥
হে বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰ, সৰ্প-মায়াৰে পিপ্ৰুৰে দৃঢ়কৈ স্থাপিত শক্ত দুৰ্গসমূহ তুমি নিজৰ শৱসা-বলেৰে চূৰ্ণ কৰিলে। হে সুদামন (সু-দাতা), অপ্রমৃষ্য—অস্পৰ্শ্য সেই ধন-সম্পদ তুমি ঋজিশ্বনক, যজ্ঞ-দাতা দাশুষেক, দান-ৰূপে প্ৰদান কৰিলে।
Mantra 8
स वेतसुं दशमायं दशोणिं तूतुजिमिन्द्रः स्वभिष्टिसुम्नः । आ तुग्रं शश्वदिभं द्योतनाय मातुर्न सीमुप सृजा इयध्यै ॥
স্বভিষ্টি-সুম্নে সমৃদ্ধ ইন্দ্ৰে, দশমায়া দশোণি বীৰ বেতসুক সদায় তূতুজি—উদ্দীপিত কৰি তুলিলে। দীপ্তিৰ বাবে, মাতৃয়ে যেন সন্তানক ওচৰলৈ আগবঢ়ায়, তেনেকৈ তুগ্ৰ, শশ্বৎ, ইভ (বলবান) জনক কৰ্ম-বৃদ্ধিৰ নিমিত্তে আগলৈ সৰি দিলা।
Mantra 9
स ईं स्पृधो वनते अप्रतीतो बिभ्रद्वज्रं वृत्रहणं गभस्तौ । तिष्ठद्धरी अध्यस्तेव गर्ते वचोयुजा वहत इन्द्रमृष्वम् ॥
অপ্ৰতীত—অপ্রতিরোধ্য সেই বীৰ স্পৃধা-কাৰী প্ৰতিদ্বন্দ্বীক জয় কৰে, গভস্তৌ (হাতে) ধৰি থাকে বৃত্ৰহণ বজ্ৰ। হৰিদ্বয় যেন যোক-স্থানে বাঁধা দুটা অশ্ব, তেনেকৈ স্থিৰ হৈ থাকে; বচো-যুজা—বাণীৰে যোজিত হৈ, সিহঁতে ঋষ্ব—উন্নত ইন্দ্ৰক বহন কৰে।
Mantra 10
सनेम तेऽवसा नव्य इन्द्र प्र पूरवः स्तवन्त एना यज्ञैः । सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्दर्द्धन्दासीः पुरुकुत्साय शिक्षन् ॥
হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সদা-নৱ সহায়ত আমি জয় লাভ কৰোঁ; পূৰুসকলে এই যজ্ঞসমূহেৰে আগবাঢ়ি তোমাক স্তৱ কৰে। যেতিয়া দাসসকলৰ মিথ্যা আশ্ৰয়স্বৰূপ সাতটা শৰৎকালীন দুৰ্গ তুমি ভাঙি পেলাইছিলা, তেতিয়া তুমি পুৰুকুৎসক বিজয়ৰ বাবে শিক্ষিত কৰি শক্তিমান কৰিলা।
Mantra 11
त्वं वृध इन्द्र पूर्व्यो भूर्वरिवस्यन्नुशने काव्याय । परा नववास्त्वमनुदेयं महे पित्रे ददाथ स्वं नपातम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি প্ৰাচীন বৃদ্ধি-কাৰক; উশনা কাব্যৰ বাবে বিস্তৃত স্থান কৰি দিছিলা। মহান পিতৃক তুমি ‘নৱ বাস’ দান কৰিলা—যি আগলৈ বহনীয়; তোমাৰ নিজ সন্তান, আমাৰ ভিতৰত দেৱ-বংশৰ ন্যায়সঙ্গত ধাৰাবাহিকতা।
Mantra 12
त्वं धुनिरिन्द्र धुनिमतीॠणोरपः सीरा न स्रवन्तीः । प्र यत्समुद्रमति शूर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি প্ৰেৰক; তুমি উচ্ছ্বসিত জলধাৰাসমূহ মুক্ত কৰি দিলে, সিহঁত নাঙলৰ খাঁজৰ দৰে বোৱাই। আৰু হে বীৰ, যেতিয়া তুমি সমুদ্ৰৰ ওপাৰে পাৰ কৰোৱা, তেতিয়া তুৰ্বশ আৰু যদুক স্বস্তিৰ একত্ৰ কল্যাণেৰে পাৰ কৰাই দিয়া।
Mantra 13
तव ह त्यदिन्द्र विश्वमाजौ सस्तो धुनीचुमुरी या ह सिष्वप् । दीदयदित्तुभ्यं सोमेभिः सुन्वन्दभीतिरिध्मभृतिः पक्थ्यर्कैः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তোৰ সেই সমগ্ৰ শক্তি যুদ্ধক্ষেত্ৰত ঘোষণা হৈছিল—যেতিয়া ধুনী আৰু চুমুৰী তোৰ ইচ্ছামতে নিপাতিত হ’ল। পক্থসকলৰ দভীতি, ইন্ধন বহন কৰি আৰু সোম ৰস নিঙৰি, স্তোত্ৰ-ঋক্সমূহেৰে তোৰ বাবে তাক দীপ্ত কৰি তুলিলে—আকাঙ্ক্ষাৰ অগ্নি দেৱতাক আলোকৰে উত্তৰ দিলে।
It praises Indra’s power as a victorious protector who breaks enemy strongholds and removes obstruction, then asks him to grant wealth, cattle, and fertile prosperity to the worshippers.
These are remembered as examples of Indra’s decisive victories. By recalling them, the poet strengthens the claim that Indra can also overcome present dangers and grant secure riches now.
Indra is portrayed as growing in strength through Soma and hymns. The act of pressing and offering Soma, along with praise, is presented as a key way to invoke his help and generosity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.