
Sukta 6.51
Bharadvāja (traditional attribution for RV 6.51)
Mitra-Varuṇa (Ādityas), with solar ‘Eye’ motif
Triṣṭubh (probable; verify by metrical count in critical edition)
এই সূক্তত মিত্ৰ আৰু বৰুণক ঋত (বিশ্ব-নিয়ম)ৰ ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সৰ্বদৰ্শী “চকু” (সূৰ্য-দৃষ্টি) আহ্বান কৰা হয়, যিয়ে সত্য উন্মোচন কৰে আৰু মানৱ আচৰণক পথ দেখুৱায়। উপাসকে আদিত্যসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে তেওঁক দোষ, বৈৰিতা আৰু বিশৃঙ্খলাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে, আৰু সমাজক নিৰাপদ, মঙ্গলময় পথত আগবঢ়াই শেষত স্বস্তি আৰু প্ৰাচুৰ্য দান কৰে।
Mantra 1
उदु त्यच्चक्षुर्महि मित्रयोराँ एति प्रियं वरुणयोरदब्धम् । ऋतस्य शुचि दर्शतमनीकं रुक्मो न दिव उदिता व्यद्यौत् ॥
উদয় হয় সেই মহৎ চক্ষু—মিত্রৰ প্ৰিয়, আৰু বৰুণৰ বাবে অদব্ধ। ঋতৰ শুচি, দৰ্শনীয় মুখমণ্ডল; স্বৰ্গৰ পৰা উঠা সোনালী ৰুক্মৰ দৰে ই চাৰিওফালে দীপ্তি বিস্তাৰে।
Mantra 2
वेद यस्त्रीणि विदथान्येषां देवानां जन्म सनुतरा च विप्रः । ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन्नभि चष्टे सूरो अर्य एवान् ॥
যি বিপ্ৰ (ঋষি) তেওঁলোকৰ ত্ৰয়ী বিদথা—তিনিটা সমাবেশ—আৰু দেৱতাসকলৰ জন্ম, তথা প্ৰাচীন ধাৰাবাহিকতা জানে। মৰ্ত্যলোকত সোজা পথ আৰু বেঁকা-অধৰ্ম দুয়োটাই দেখি, সূৰ্যসদৃশ আৰ্য (উদাৰ-নোবেল) জনে সকলোকে অভিমুখে দৃষ্টি কৰে আৰু আমাৰ মিশ্ৰ মানৱক্ষেত্ৰত সত্যক প্ৰকাশ কৰে।
Mantra 3
स्तुष उ वो मह ऋतस्य गोपानदितिं मित्रं वरुणं सुजातान् । अर्यमणं भगमदब्धधीतीनच्छा वोचे सधन्यः पावकान् ॥
ঋতৰ মহান গোপা—সত্যৰ ৰক্ষক—আপোনালোকক মই স্তৱ কৰোঁ: অদিতি, মিত্ৰ, বৰুণ—সুজাত; আৰু আৰ্যমণ, ভাগ—যিসকলৰ ধী (বুদ্ধি) অদব্ধ, অপ্রতাৰিত। এই পাৱক (শোধক) শক্তিসকলৰ প্ৰতি মই সোজাকৈ বাক্য কওঁ, সধন্য—সত্য-ধনৰ সন্ধানী—হৈ।
Mantra 4
रिशादसः सत्पतीँरदब्धान्महो राज्ञः सुवसनस्य दातॄन् । यूनः सुक्षत्रान्क्षयतो दिवो नॄनादित्यान्याम्यदितिं दुवोयु ॥
মই আদিত্যসকলৰ ওচৰলৈ যাওঁ—অপকাৰ ভক্ষণকাৰী, সত্য-পতি, অদব্ধ (অবিশ্বাসঘাত নোহোৱা); মহাৰাজৰ—বিস্তৃত-আচ্ছাদনৰ—দাতা। যুৱ, সুক্ষত্ৰ (সু-সাম্ৰাজ্য) সম্পন্ন, দ্যুলোকত নিবাসী আৰু নৰসকলৰ মাজত নেতা—সেইসকলৰ কৃপা-দান আৰু সেৱাৰ আশাৰে মই অদিতিৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়োঁ।
Mantra 5
द्यौष्पितः पृथिवि मातरध्रुगग्ने भ्रातर्वसवो मृळता नः । विश्व आदित्या अदिते सजोषा अस्मभ्यं शर्म बहुलं वि यन्त ॥
দ্যৌঃ পিতা, পৃথিৱী মাতা—অধ্ৰুগ, অচল; অগ্নি আমাৰ ভ্ৰাতা—হে বসৱসকল, আমাক মৃলতা (কৃপা কৰা)। হে বিশ্ব আদিত্যসকল, হে অদিতি, একমত হৈ, আমাৰ বাবে বহুল, বিস্তৃত শর্ম (শান্তি-আশ্ৰয়) প্ৰসাৰিত কৰা—আত্মবৃদ্ধিৰ বাবে বহুমুখী ৰক্ষা।
Mantra 6
मा नो वृकाय वृक्ये समस्मा अघायते रीरधता यजत्राः । यूयं हि ष्ठा रथ्यो नस्तनूनां यूयं दक्षस्य वचसो बभूव ॥
হে যজত্ৰা শক্তিসকল, আমাক নেকুৰাৰ হাতত, নেকুৰাসদৃশৰ হাতত, অঘ কামনাকাৰীৰ হাতত নেদিবা; তাক আমাৰ পৰা দূৰতে ৰাখা। কিয়নো তোমালোকেই আমাৰ তনুৰ ৰথ্য (ৰথচালক); তোমালোকেই দক্ষে (dakṣa)-ৰ দক্ষতা আৰু তাৰ গঢ়া বাক্য (vacas) হৈ উঠিছা।
Mantra 7
मा व एनो अन्यकृतं भुजेम मा तत्कर्म वसवो यच्चयध्वे । विश्वस्य हि क्षयथ विश्वदेवाः स्वयं रिपुस्तन्वं रीरिषीष्ट ॥
আমি যেন অন্যে কৰা এনঃ (দোষ) ভুগিব নালাগে; আৰু হে বসৱসকল, তোমালোক যি কৰ্ম (ফল) সঞ্চিত/চয় কৰিছা, সেইটোও যেন নাভোগো। কিয়নো হে বিশ্বদেৱাসকল, তোমালোকেই বিশ্বৰ অধিপতি, পালনকৰ্তা; স্বয়ং ৰিপুৱে তনূ (দেহধাৰী সত্তা)-ক আঘাত কৰে—সেই স্ব-চালিত আঘাতৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা।
Mantra 8
नम इदुग्रं नम आ विवासे नमो दाधार पृथिवीमुत द्याम् । नमो देवेभ्यो नम ईश एषां कृतं चिदेनो नमसा विवासे ॥
নমস্কাৰেই সেই উগ্ৰ মহাশক্তিক; নমস্কাৰে মই ওচৰলৈ গৈ আশ্ৰয় লওঁ। নমস্কাৰেই পৃথিৱী আৰু দ্যৌ (আকাশ) ধৰি ৰাখে। দেবতাসকললৈ নমস্কাৰ; তেওঁলোকৰ ঈশ্বৰলৈও নমস্কাৰ। কৰা পাপ-দোষো—নমস্কাৰ-উপাসনাৰে মই প্ৰায়শ্চিত্ত কৰি শুদ্ধ কৰিবলৈ বিচাৰোঁ।
Mantra 9
ऋतस्य वो रथ्यः पूतदक्षानृतस्य पस्त्यसदो अदब्धान् । ताँ आ नमोभिरुरुचक्षसो नॄन्विश्वान्व आ नमे महो यजत्राः ॥
ঋতৰ ৰথচালক তোমালোক—শুদ্ধ বিবেচনাৰে পবিত্ৰ; ঋতৰ গৃহত বহা, অদব্ধ (অপ্ৰতাৰ্য)। সেই উৰু-চক্ষুস (দূৰদৰ্শী) নৰবীৰসকল—তোমালোক সকলোকে—মই নমস্কাৰ-অৰ্পণে নত হওঁ, হে মহান যজ্য (যজ্ঞযোগ্য)সকল।
Mantra 10
ते हि श्रेष्ठवर्चसस्त उ नस्तिरो विश्वानि दुरिता नयन्ति । सुक्षत्रासो वरुणो मित्रो अग्निॠतधीतयो वक्मराजसत्याः ॥
তেওঁলোকেই শ্ৰেষ্ঠ তেজ-প্ৰভাৰ অধিকাৰী; সকলো দুঃগতি-দুৰিতাৰ ওপৰেৰে আমাক পাৰ কৰাই নিয়ে। সুক্ষত্ৰ (ধৰ্মসাম্ৰাজ্য)ত দৃঢ়—বৰুণ, মিত্ৰ, অগ্নি—ঋত-ধী (ঋতচিন্তক), বচনৰ ৰাজা, সত্যত স্থিৰ।
Mantra 11
ते न इन्द्रः पृथिवी क्षाम वर्धन्पूषा भगो अदितिः पञ्च जनाः । सुशर्माणः स्ववसः सुनीथा भवन्तु नः सुत्रात्रासः सुगोपाः ॥
হে ইন্দ্ৰ, পৃথিৱী, বিস্তৃত ক্ষামা, পূষণ, ভাগ, অদিতি আৰু পঞ্চ জনা—তোমালোকেই আমাক বৃদ্ধি কৰক। তোমালোক আমাৰ বাবে সু-শৰ্মা (শুভ আশ্ৰয়), স্বৱস (নিজ শক্তিত কাৰ্যকৰ সহায়), সুনীত (সু-নেতৃত্ব) হওক—দৃঢ় ত্ৰাতা আৰু সুগোপা (শুভ ৰক্ষক) হওক।
Mantra 12
नू सद्मानं दिव्यं नंशि देवा भारद्वाजः सुमतिं याति होता । आसानेभिर्यजमानो मियेधैर्देवानां जन्म वसूयुर्ववन्द ॥
এতিয়া দেৱতাসকলে দিৱ্য সদ্মান (আসন/নিবাস) লাভ কৰে; ভাৰদ্বাজ, হোতা, সুমতি (শুভ বুদ্ধি)ৰ দিশে আগবাঢ়ে। যজমান, আসীন অৰ্পণ আৰু যথাযথ মাপেৰে, বসু-ইচ্ছুক হৈ, দেৱতাসকলৰ জন্ম/উৎপত্তিক নমস্কাৰ কৰে।
Mantra 13
अप त्यं वृजिनं रिपुं स्तेनमग्ने दुराध्यम् । दविष्ठमस्य सत्पते कृधी सुगम् ॥
হে অগ্নি, সেই বেঁকা দুষ্ট শত্রু-শক্তি, চোৰ, আৰু দমন-কঠিন দুঃখ-ক্লেশ দূৰ কৰি দিয়া। হে সত্যৰ অধিপতি, অতি দানশীলতম, তাৰ বাবে সুগম (শুভ পথ) কৰি দিয়া।
Mantra 14
ग्रावाणः सोम नो हि कं सखित्वनाय वावशुः । जही न्यत्रिणं पणिं वृको हि षः ॥
হে সোম, গ্ৰাৱাণ (সোম-পেষণ-শিলা) আমাৰ সখিত্বৰ বাবে আহ্বান কৰি উঠিছে। এই ভক্ষক পণি, বৈৰী অত্রিণক সংহাৰ কৰা—সেই সঁচাকৈয়ে নেকুৰা-শক্তিসম বাঘ-স্বভাৱী।
Mantra 15
यूयं हि ष्ठा सुदानव इन्द्रज्येष्ठा अभिद्यवः । कर्ता नो अध्वन्ना सुगं गोपा अमा ॥
তোমালোকেই সুধানৱ—সু-দানৰ দাতা; ইন্দ্ৰ জ্যেষ্ঠ হৈ, দীপ্তিমুখী অগ্ৰসৰ শক্তিসকল। আমাৰ যাত্ৰাপথত সুগম পথ ৰচনা কৰা—ইয়াত আমাৰ সৈতে ৰক্ষক হৈ থাকাঁ।
Mantra 16
अपि पन्थामगन्महि स्वस्तिगामनेहसम् । येन विश्वाः परि द्विषो वृणक्ति विन्दते वसु ॥
আমি স্বস্তিগামী, অনেহস (দুঃখহীন) সেই পথত উপনীত হৈছোঁ। যাৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে থকা সকলো দ্বেষীক আঁতৰাই ৰাখে আৰু বসু—সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
They are Ādityas who oversee truth, vows, and cosmic order (ṛta). The hymn praises them as wide-seeing protectors who keep both society and nature aligned with law and harmony.
It primarily points to the sun as the visible ‘Eye’ that rises and reveals ṛta. Spiritually, it suggests awakened insight—clarity that helps a person discern truth and live rightly.
The hymn concludes by seeking an unhindered, auspicious path (svasti-gām anehasam) that wards off hostility from all sides and leads to vāsu—secure well-being and abundance.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.