
Sukta 6.54
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Pūṣan
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)
এই সূক্তত পূষণক জ্ঞানী পথপ্ৰদৰ্শক ৰূপে আহ্বান কৰা হৈছে—যিজনে উপাসকক সোজা পথত লৈ যায়, যাত্ৰী আৰু যজ্ঞকাৰীক ৰক্ষা কৰে, আৰু হেৰোৱা বস্তু পুনৰ ঘূৰাই আনে। দহটা মন্ত্ৰ জুৰি কবিয়ে সঠিক দিশ-নিৰ্দেশ, নিৰাপদ গমন, আৰু সোম-পীড়ন তথা জীৱনৰ যাত্ৰাসমূহত দেৱতাৰ সক্ৰিয় সঙ্গ লাভৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে। সূক্তৰ অন্তত এক সুৰক্ষাৰ চিত্ৰ উদ্ভাসিত হয়—পূষণে নিজৰ সোঁ হাতৰে ভক্তক আৱৰ্তি ৰক্ষা কৰে আৰু হেৰোৱা বা চুৰি হোৱা বস্তু পুনৰ উভতাই আনে।
Mantra 1
सं पूषन्विदुषा नय यो अञ्जसानुशासति । य एवेदमिति ब्रवत् ॥
হে পূষণ, বিদ্বান পথপ্ৰদৰ্শনে আমাক একেলগে নে—যি সোজাকৈ সত্যপথত অনুশাসন কৰে, আৰু ক’য়: ‘এইয়েই নিশ্চয় সেই।’
Mantra 2
समु पूष्णा गमेमहि यो गृहाँ अभिशासति । इम एवेति च ब्रवत् ॥
পূষণাৰ সৈতে একেলগে আমি গমন কৰোঁ—যি আমাক গৃহলৈ সঠিকভাৱে পথ দেখুৱাই, আৰু এইদৰে ক’য়: ‘এইবোৰেই নিশ্চয় (সঠিকবোৰ)।’
Mantra 3
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति न कोशोऽव पद्यते । नो अस्य व्यथते पविः ॥
পূষণাৰ চক্ৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত নহয়; তেওঁৰ কোষ নপৰে; তেওঁৰ তীক্ষ্ণ ধাৰ কঁপে নাহে—তাঁৰ পথ-প্ৰদৰ্শক শক্তি অক্ষুণ্ণ, অজেয়।
Mantra 4
यो अस्मै हविषाविधन्न तं पूषापि मृष्यते । प्रथमो विन्दते वसु ॥
যি জনে হৱিষা সহিতে তাঁক আহুতি অৰ্পণ কৰে, তাক পূষণো অৱহেলা নকৰে; সেয়াই প্ৰথমে বসু লাভ কৰে—ধন-সাৰ, স্থিৰ পূৰ্ণতা।
Mantra 5
पूषा गा अन्वेतु नः पूषा रक्षत्वर्वतः । पूषा वाजं सनोतु नः ॥
পূষণ আমাৰ আলোক-গাভীসমূহৰ পিছে পিছে চলক; পূষণ আমাক বিপদসংকুল পথৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; পূষণ আমালৈ বীৰ্য্য-সমৃদ্ধি, কাৰ্য্যক্ষম বলৰ পূৰ্ণতা দান কৰক।
Mantra 6
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः । अस्माकं स्तुवतामुत ॥
হে পূষণ, সোম পিষি যজ্ঞ কৰা যজমানৰ বাবে আলোক-গাভীসমূহৰ পিছে পিছে আগবাঢ়া; আৰু আমালৈও—যিসকলে তোমাক স্তোত্ৰ-বচন দিওঁ—সহায় কৰা।
Mantra 7
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे । अथारिष्टाभिरा गहि ॥
কোনো জন যেন নাশ নহয়, কোনো জন যেন আঘাত নাপায়, কোনো জন যেন পাৰাপাৰত ভাঙি-চুৰি নাযায়; তাৰ পাছত অক্ষত, অখণ্ড শক্তিসমূহ লৈ আমাৰ ওচৰলৈ আহা।
Mantra 8
शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥
আমি সকলেই শ্ৰৱণকাৰী পূষণক আহ্বান কৰোঁ—প্ৰেৰক পথপ্ৰদৰ্শক, যাৰ জ্ঞান কেতিয়াও নষ্ট নহয়; অন্তৰস্থ ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতিক ধন-সমৃদ্ধিৰ বাবে আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।
Mantra 9
पूषन्तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥
হে পূষণ, তোমাৰ বিধান—সঠিক গতিৰ ব্ৰতত—আমি কেতিয়াও, কোনো সময়তে ক্ষতিগ্ৰস্ত নহওঁ; কিয়নো আমি ইয়াত তোমাৰ স্তোত্ৰকাৰ, প্ৰশংসাৰ কণ্ঠস্বৰূপ।
Mantra 10
परि पूषा परस्ताद्धस्तं दधातु दक्षिणम् । पुनर्नो नष्टमाजतु ॥
পূষা দূৰৰ পৰা আমাক ঘেৰি নিজৰ সোঁ হাত স্থাপন কৰক; আৰু আমাৰ যি নষ্ট হৈছে, সেয়া পুনৰ আমাৰ ওচৰলৈ আনক।
Pūṣan is the Vedic deity of paths and right guidance—invoked to lead safely, protect the worshipper, and help recover what has gone missing.
The hymn repeatedly asks for straight, knowing guidance and practical protection—especially safe movement and the return of what is lost.
Traditionally it fits Soma-rite contexts, but it is also suited for departures, journeys, or any time one seeks clear direction and recovery from loss.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.