
Sukta 6.44
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 is predominantly Bharadvāja)
Indra (with Soma as the empowering offering/power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.44; confirm against pada count in critical editions)
ঋগ্বেদ ৬.৪৪ এটা তীব্ৰ ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰ; ইয়াত ভাৰদ্বাজ ঋষিয়ে সদ্য নিস্পেষিত সোমক ইন্দ্ৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উল্লাসকাৰী পানীয় হিচাপে অৰ্পণ কৰি, তেওঁক যজ্ঞৰ ৰজা আৰু ধন, বিজয়, তথা দীপ্তিমান শক্তিৰ দাতা বুলি প্ৰশংসা কৰিছে। স্তোত্ৰটো বাৰে বাৰে সোমৰ ‘মধু/মদ’ (উন্মাদ উল্লাস)ক ইন্দ্ৰৰ জগত-ধাৰক কীৰ্তিৰ সৈতে জড়িত কৰে—পথ মুকলি কৰা, ৰথক বল দিয়া, আৰু দ্যৌ-পৃথিৱীক ধৰি ৰখা ঋত/বিশ্ব-নিয়ম স্থাপন কৰা।
Mantra 1
यो रयिवो रयिंतमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
যি নিংচি উলিওৱা সোম—ধনৰ শক্তিত অতি ধনী, দীপ্তিত অতি দীপ্তিমান—সেই সোম তোমাৰ বাবে, হে ইন্দ্ৰ, স্বধাৰ অধিপতি, বলৰ উল্লাস-মদ।
Mantra 2
यः शग्मस्तुविशग्म ते रायो दामा मतीनाम् । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
যি নিংচি উলিওৱা সোম—শক্তিমান, অতি-শক্তিমান—সেই সোম তোমাৰ বাবে, হে ইন্দ্ৰ, আমাৰ চিন্তাৰ বাবে ধনৰ দাতা আৰু বন্ধনকাৰী; হে স্বধাৰ অধিপতি, ই তোমাৰ মদ-উল্লাস।
Mantra 3
येन वृद्धो न शवसा तुरो न स्वाभिरूतिभिः । सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः ॥
যেন তুমি বলত যেন বৃদ্ধি পাইছা, যেন নিজ সহায়তাত তুৰন্ত হৈ উঠিছা—হে স্বধাপতে ইন্দ্ৰ, এই পেষিত সোম তোমাৰ বাবে মদ, আনন্দ-উন্মাদনা।
Mantra 4
त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिम् । इन्द्रं विश्वासाहं नरं मंहिष्ठं विश्वचर्षणिम् ॥
তোমালোকৰ বাবে মই সেই অপ্ৰহণ—অজেয়—শৱসস্পতি, বলৰ অধিপতি ইন্দ্ৰক স্তৱ কৰোঁ; বিশ্বজয়ী নৰ, অতি দানশীল, সকলো জনগোষ্ঠীত অগ্ৰসৰ।
Mantra 5
यं वर्धयन्तीद्गिरः पतिं तुरस्य राधसः । तमिन्न्वस्य रोदसी देवी शुष्मं सपर्यतः ॥
যাক গীতিসমূহে বৃদ্ধি কৰে—তুৰন্ত দানৰ অধিপতি—তাকেই সত্যই দুই দেৱী ৰোদসী (দ্যৌ-প্ৰিথিৱী) সেবা কৰি, তেওঁৰ দাহ্য শুষ্ম, বল-তেজক আৰাধনা কৰে।
Mantra 6
तद्व उक्थस्य बर्हणेन्द्रायोपस्तृणीषणि । विपो न यस्योतयो वि यद्रोहन्ति सक्षितः ॥
সেয়ে, ইন্দ্ৰৰ বাবে স্তোত্ৰৰ বলবর্ধক আসনখন বিস্তাৰ কৰা; কিয়নো তেওঁৰ সহায়সমূহ স্থিৰ অধিকাৰত থকা ঋষিসকলৰ দৰে উঠি উঠে শাখা-প্ৰশাখা মেলি যায়।
Mantra 7
अविदद्दक्षं मित्रो नवीयान्पपानो देवेभ्यो वस्यो अचैत् । ससवान्त्स्तौलाभिर्धौतरीभिरुरुष्या पायुरभवत्सखिभ्यः ॥
মিত্ৰৰ দৰে সদা-নৱীন হৈ তেওঁ দক্ষতা-প্ৰজ্ঞা লাভ কৰিলে; পান কৰি তেওঁ দেৱসকলৰ বাবে যি অধিক উত্তম, সেয়া বুজিলে। দৃঢ় আৰু শুদ্ধ উপায়ে জয়ী হৈ, তেওঁ সখাসকলৰ বাবে বিস্তৃত ৰক্ষা—এক প্ৰহৰী—হ’ল।
Mantra 8
ऋतस्य पथि वेधा अपायि श्रिये मनांसि देवासो अक्रन् । दधानो नाम महो वचोभिर्वपुर्दृशये वेन्यो व्यावः ॥
ঋতৰ পথত বেধা—জ্ঞানী বিধাতা—আগবাঢ়িল; দেৱসকলে শ্ৰীৰ বাবে মনসমূহ গঢ়িলে। মহত্ত্বৰ নাম শব্দে বহন কৰি, কাম্যজনাই দৰ্শনৰ বাবে নিজৰ ৰূপ উন্মোচন কৰিলে।
Mantra 9
द्युमत्तमं दक्षं धेह्यस्मे सेधा जनानां पूर्वीररातीः । वर्षीयो वयः कृणुहि शचीभिर्धनस्य सातावस्माँ अविड्ढि ॥
হে ইন্দ্ৰ, আমাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্যুতিময় ‘দক্ষ’ (বিবেক-শক্তি) স্থাপন কৰা; মানুহৰ পুৰাতন বৈৰ-শত্রুতাবোৰ নিবারণ কৰা। তোমাৰ শচীভিঃ (কৌশল-শক্তি) দ্বাৰা আমাৰ বয়ঃ (জীৱনীশক্তি/প্ৰাণবল) অধিক প্ৰবৃদ্ধ কৰাঁ; ধনৰ সাতে (ধন-লাভৰ যুদ্ধে) আমাক বিদ্ধ কৰি ৰক্ষা কৰা, সুৰক্ষিত কৰি থোৱা।
Mantra 10
इन्द्र तुभ्यमिन्मघवन्नभूम वयं दात्रे हरिवो मा वि वेनः । नकिरापिर्ददृशे मर्त्यत्रा किमङ्ग रध्रचोदनं त्वाहुः ॥
হে ইন্দ্ৰ, হে মঘৱন, তোমাৰেই বাবে আমি দাতা হ’লোঁ; হে হৰিবঃ (হৰিত অশ্ব-স্বামী), আমাক বিচ্ছিন্ন নকৰিবা। মৰ্ত্যলোকত তোমাৰ কোনো সীমা-সীমান্ত দেখা নাযায়; তেন্তে কিয় তোমাক ‘ৰধ্ৰ-চোদন’—খোঁড়াকো চলোৱা প্ৰেৰক—বুলি কয়?
Mantra 11
मा जस्वने वृषभ नो ररीथा मा ते रेवतः सख्ये रिषाम । पूर्वीष्ट इन्द्र निष्षिधो जनेषु जह्यसुष्वीन्प्र वृहापृणतः ॥
হে বৃষভ (ইন্দ্ৰ), আমাৰ উল্লাসিত জস্বনে আমাক আঘাত নকৰিবা; তোমাৰ ৰেৱতঃ (সমৃদ্ধ) সখ্যত আমি ক্ষয় নাপাওঁ। হে ইন্দ্ৰ, মানুহৰ মাজত তোমাৰ বহু পুৰাতন নিষেধ-বন্ধন আছে; অসুষ্বীন্ (সোম নচেপা) সকলক সংহার কৰা, আৰু অপৃণতঃ (অপূৰ্ণ/অতৃপ্ত) সকলক দূৰ কৰি দিয়া।
Mantra 12
उदभ्राणीव स्तनयन्नियर्तीन्द्रो राधांस्यश्व्यानि गव्या । त्वमसि प्रदिवः कारुधाया मा त्वादामान आ दभन्मघोनः ॥
উদ্ভ্ৰাণী মেঘৰ দৰে গর্জি উঠি ইন্দ্ৰে দানসমূহ চলাই তোলে—অশ্বীয় আৰু গৱীয় ৰাধাঁসি, বেগশক্তি আৰু জ্ঞানৰ কিৰণসম। তুমি দূৰ আকাশৰ পৰা গায়কৰ কৰ্ম-সাধনাৰ আধাৰ; হে মঘৱন, দান নকৰা লোকৰ আঘাতে যেন তোমাক ক্ষয় নকৰে।
Mantra 13
अध्वर्यो वीर प्र महे सुतानामिन्द्राय भर स ह्यस्य राजा । यः पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे गृणतामृषीणाम् ॥
হে অধ্বৰ্যু, হে বীৰ, মহৎ সু-নিষ্পন্ন সোম (সুত) ইন্দ্ৰৰ বাবে আগবঢ়োৱা; কিয়নো এই যজ্ঞৰ তেওঁ ৰজা। যিজন পূৰ্বৰ আৰু সদা নৱীন গীত-গীৰ্ভিৰে—স্তৱ কৰা ঋষিসকলৰ বাক্যৰে—বৃদ্ধি পায়।
Mantra 14
अस्य मदे पुरु वर्पांसि विद्वानिन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघान । तमु प्र होषि मधुमन्तमस्मै सोमं वीराय शिप्रिणे पिबध्यै ॥
এই মদ-উল্লাসত, বহু ৰূপৰ শক্তি জানি ইন্দ্ৰে অপ্রতিদ্বন্দ্বী বাধাসমূহ—বৃত্ৰসমূহ—ভাঙি পেলালে। এতিয়া তেওঁৰ বাবে মধুময় সোম আগবঢ়োৱা, যাতে বীৰ, শিপ্ৰিণ (উজ্জ্বল-ওঁঠযুক্ত) জনে পান কৰি আনন্দ গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 15
पाता सुतमिन्द्रो अस्तु सोमं हन्ता वृत्रं वज्रेण मन्दसानः । गन्ता यज्ञं परावतश्चिदच्छा वसुर्धीनामविता कारुधायाः ॥
ইন্দ্ৰে পেষিত সোম পান কৰক; উল্লাসিত হৈ বজ্ৰেৰে বৃত্ৰ—অৱৰোধক—বধ কৰক। অতি দূৰ পৰাৱত স্থানৰ পৰাও যজ্ঞলৈ আহক—ধনবান, ধীসমূহৰ অধিপতি, আৰু কাৰুধায়া (গায়কৰ কীৰ্তি/কৰ্ম)ৰ অৱিতা-ৰক্ষক।
Mantra 16
इदं त्यत्पात्रमिन्द्रपानमिन्द्रस्य प्रियममृतमपायि । मत्सद्यथा सौमनसाय देवं व्यस्मद्द्वेषो युयवद्व्यंहः ॥
এই পাত্ৰ ইন্দ্ৰ-পানাৰ বাবে; ইন্দ্ৰৰ প্ৰিয় অমৃত—সোম—পান কৰা হ’ল। ই দেৱতাৰ প্ৰতি সু-মনসা (প্ৰসন্নচিত্ত) জাগাই তেওঁক মত্ত কৰক; আৰু আমাৰ পৰা দ্বেষ দূৰ কৰক, অংহঃ (দুঃখ-পাপ) দূৰ কৰক।
Mantra 17
एना मन्दानो जहि शूर शत्रूञ्जामिमजामिं मघवन्नमित्रान् । अभिषेणाँ अभ्यादेदिशानान्पराच इन्द्र प्र मृणा जही च ॥
এই (সোম)ৰে উল্লাসিত হৈ, হে শূৰ, শত্রুবিলাকক বধ কৰা; হে মঘৱন, আত্মীয়-অনাত্মীয়—সকলো অমিত্ৰকো। যিসকলে দলে দলে আমাৰ ওপৰত চাৰিওফালৰ পৰা ধাৱমান হৈ আহে—হে ইন্দ্ৰ, সিহঁতক পিছুৱাই দে; চূর্ণ কৰ, আৰু পুনৰো আঘাত কৰ।
Mantra 18
आसु ष्मा णो मघवन्निन्द्र पृत्स्वस्मभ्यं महि वरिवः सुगं कः । अपां तोकस्य तनयस्य जेष इन्द्र सूरीन्कृणुहि स्मा नो अर्धम् ॥
এতিয়াই, হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, যুদ্ধসমূহত আমাৰ বাবে মহৎ বিস্তৃত অৱকাশ, সুগম পথ প্ৰস্তুত কৰা। জলৰ, শিশুৰ আৰু সন্ততিৰ জয়ৰ বাবে, হে ইন্দ্ৰ, আমাক দীপ্ত সূৰ্যসম মহিমাৰ অধিপতি কৰা; সত্যই আমাক তোমাৰ অংশ কৰি লোৱা।
Mantra 19
आ त्वा हरयो वृषणो युजाना वृषरथासो वृषरश्मयोऽत्याः । अस्मत्राञ्चो वृषणो वज्रवाहो वृष्णे मदाय सुयुजो वहन्तु ॥
তোমাৰ হৰিত-বৰ্ণ অশ্বসমূহ, শক্তিত যোজিত—বৃষ-ৰথ, বৃষ-ৰশ্মিযুক্ত—আমালৈ ইয়াত লৈ আহক। বজ্ৰ-বহনকাৰী সেই বৃষ-শক্তিসমূহ, সু-যোজিত হৈ, হে বৃষ, তোমাৰ মদ-আনন্দলৈ তোমাক বহন কৰক।
Mantra 20
आ ते वृषन्वृषणो द्रोणमस्थुर्घृतप्रुषो नोर्मयो मदन्तः । इन्द्र प्र तुभ्यं वृषभिः सुतानां वृष्णे भरन्ति वृषभाय सोमम् ॥
হে বৃষ, তোমাৰ বাবে বৃষ-ধাৰাসমূহ দ্ৰোণত স্থিত হৈছে—ঘৃত-ঝৰণা তৰংগৰ দৰে, উল্লসিত। হে ইন্দ্ৰ, সুতা সোমৰ বৃষ-প্ৰেসনসমূহে তোমাৰ বাবে আগবঢ়াই আনে সোম—বৃষৰ বাবে সোম, বলৰ অধিপতি বৃষভৰ বাবে।
Mantra 21
वृषासि दिवो वृषभः पृथिव्या वृषा सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । वृष्णे त इन्दुर्वृषभ पीपाय स्वादू रसो मधुपेयो वराय ॥
তুমি দ্যৌৰ বলবান বৃষ, পৃথিৱীৰ বৃষভ; সিন্ধুসমূহৰ বৃষ, দৃঢ় স্থিতিসমূহৰ বৃষভ-অধিপতি। হে বৃষভ-শক্তি, তোমাৰ নিমিত্তে ইন্দু (সোমবিন্দু) পূৰ্ণ হৈ উথলি উঠে—মধুৰ তাৰ ৰস, পৰম বাছনি কৰা জনাৰ বাবে মধুপেয় পানীয়।
Mantra 22
अयं देवः सहसा जायमान इन्द्रेण युजा पणिमस्तभायत् । अयं स्वस्य पितुरायुधानीन्दुरमुष्णादशिवस्य मायाः ॥
এই দেৱতা সহসাৰে জন্ম লৈ, ইন্দ্ৰক যুজা কৰি, পণিক স্তম্ভিত কৰিলে। এই ইন্দুৱে নিজৰ পিতৃৰ অস্ত্ৰাগাৰসমূহ অশিৱজনাৰ মায়াৰ পৰা অপহৰণ কৰি আনিলে।
Mantra 23
अयमकृणोदुषसः सुपत्नीरयं सूर्ये अदधाज्ज्योतिरन्तः । अयं त्रिधातु दिवि रोचनेषु त्रितेषु विन्ददमृतं निगूळ्हम् ॥
এই শক্তিয়ে উষাসসকলক সুপত্নী কৰিলে; এইয়ে সূৰ্যৰ ভিতৰত জ্যোতি স্থাপন কৰিলে। এইয়ে দিৱিৰ ৰোচনসমূহত ত্ৰিধাতু প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; ত্ৰিতাৰ লোকসমূহত নিগূঢ় অমৃত বিচাৰি পালে।
Mantra 24
अयं द्यावापृथिवी वि ष्कभायदयं रथमयुनक्सप्तरश्मिम् । अयं गोषु शच्या पक्वमन्तः सोमो दाधार दशयन्त्रमुत्सम् ॥
এই শক্তিয়ে দ্যাৱা-পৃথিৱীক পৃথক কৰি স্থিৰ কৰি ৰাখিলে; এইয়ে সপ্ত-ৰশ্মিযুক্ত ৰথখন জোঁতালে। এইয়ে শচী-দক্ষতাৰে গাভীৰসমূহৰ ভিতৰত সোমক পক্ব কৰিলে; সোমে দশ-যন্ত্ৰযুক্ত উৎস (ঝৰণা) ধৰি ৰাখিলে।
It celebrates Indra as the supreme receiver of Soma and asks him to grant strength, victory, and prosperity. Soma is presented as the energizing drink that makes Indra’s power blaze forth.
Because this is a Soma-rite setting. The Adhvaryu physically brings and offers the pressed Soma, while the hymn supplies the praising speech that completes the offering.
Both. Ritually it is the pressed Soma offered in sacrifice; symbolically it is concentrated inspiration and delight that empowers divine force (Indra) and supports order, clarity, and effective action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.