
Sukta 6.60
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Indrāgnī (with Indra foregrounded as Vṛtra-slayer, Agni as co-power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.60 opening; cadence suggests triṣṭubh)
ঋগ্বেদ ৬.৬০-ত যুগল শক্তি ইন্দ্ৰাগ্নীক আহ্বান কৰা হৈছে; ইয়াত বৃত্ৰ-বধক ইন্দ্ৰ অগ্ৰস্থানত, আৰু অগ্নি সহকাৰী শক্তি হিচাপে যজ্ঞত সেই বিজয়ক ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে। স্তোত্ৰখনে দুয়ো বীৰক দ্ৰুত বাহন-দলসহ আহিবলৈ, আহুতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ, আৰু উপাসকৰ ভিতৰত বল, প্ৰাচুৰ্য আৰু বিজয়ী উদ্যম ঢালি দিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াত যজ্ঞক সেই মিলনবিন্দু হিচাপে দেখুওৱা হৈছে য’ত দেৱীয় পৰাক্ৰম (ইন্দ্ৰ) আৰু পবিত্ৰ অগ্নি/আলোক (অগ্নি) একত্ৰ হৈ বাধা ভাঙে আৰু বাজ (জয়শক্তি) বৃদ্ধি কৰে।
Mantra 1
श्नथद्वृत्रमुत सनोति वाजमिन्द्रा यो अग्नी सहुरी सपर्यात् । इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरेः सहस्तमा सहसा वाजयन्ता ॥
যি বৃত্ৰক চুৰমাৰ কৰে আৰু বলৰ পূৰ্ণতা জয় কৰে—সেই ইন্দ্ৰ, যি অগ্নিৰ সৈতে, দুয়ো মহাশক্তিমান, যথাযথ সেৱিত হয়। তেওঁলোকে প্ৰচুৰ কল্যাণৰ বাবে প্ৰয়াস কৰে; শক্তিত সৰ্বাধিক শক্তিমান, আমাৰ ভিতৰত বিজয়-শক্তিসমূহ বৃদ্ধি কৰায়।
Mantra 2
ता योधिष्टमभि गा इन्द्र नूनमपः स्वरुषसो अग्न ऊळ्हाः । दिशः स्वरुषस इन्द्र चित्रा अपो गा अग्ने युवसे नियुत्वान् ॥
হে ইন্দ্ৰ, এতিয়াই সেই দীপ্ত গাভীসমূহৰ দিশে সৰ্বাধিক যোদ্ধাৰূপে আগবাঢ়া; হে অগ্নি, পোহৰলৈ ওপৰলৈ উঠাই অনা জলসমূহ আৰু উষাসসমূহৰ দিশে ধাৱা। হে ইন্দ্ৰ, উষাৰ দীপ্তিৰে দিশসমূহ চিত্ৰ-উজ্জ্বল কৰা; হে অগ্নি, নিয়ুত্বান্ (অশ্ব-যুগ্মে যুক্ত) হৈ জল আৰু ৰশ্মিসমূহক যৌৱনলৈ প্ৰবাহিত কৰি আমাৰ ভিতৰত বৃদ্ধি দিয়া।
Mantra 3
आ वृत्रहणा वृत्रहभिः शुष्मैरिन्द्र यातं नमोभिरग्ने अर्वाक् । युवं राधोभिरकवेभिरिन्द्राग्ने अस्मे भवतमुत्तमेभिः ॥
হে বৃত্ৰহন্তা ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নি, বৃত্ৰবধকাৰী শক্তি আৰু তেজস্বী শুষ্মসমূহ লৈ আমাৰ নমস্কাৰ-কৰ্মেৰে আহা, আমাৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়া। হে ইন্দ্ৰাগ্নি, অকৱ (অভ্ৰান্ত) দানসমূহ আৰু ৰাধসমূহেৰে আমাৰ বাবে উত্তম সহায়ক হওঁক, শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণতা দান কৰোঁক।
Mantra 4
ता हुवे ययोरिदं पप्ने विश्वं पुरा कृतम् । इन्द्राग्नी न मर्धतः ॥
যি দুজনৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব—পুৰাতন কালৰে গঢ়া—ব্যাপ্ত আৰু ধাৰিত হৈছে, সেই দুজনক মই আহ্বান কৰোঁ; ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নি কৰ্মত কেতিয়াও ম্লান নহয়, ব্যৰ্থ নহয়।
Mantra 5
उग्रा विघनिना मृध इन्द्राग्नी हवामहे । ता नो मृळात ईदृशे ॥
উগ্ৰ, বিঘ্ন-নাশক ইন্দ্ৰ-অগ্নিক আমি আহ্বান কৰোঁ। এই অৱস্থাত, এই প্ৰয়োজনত, তেওঁলোকে আমাক কৃপা কৰক।
Mantra 6
हतो वृत्राण्यार्या हतो दासानि सत्पती । हतो विश्वा अप द्विषः ॥
সৎপতি দুয়ো জনৰ দ্বাৰা বৃত্ৰ-সমূহ নিধন হ’ল; দাস-শক্তিসমূহ নিধন হ’ল; সকলো দ্বেষ নিধন হৈ দূৰলৈ নিক্ষিপ্ত হ’ল।
Mantra 7
इन्द्राग्नी युवामिमेऽभि स्तोमा अनूषत । पिबतं शम्भुवा सुतम् ॥
হে ইন্দ্ৰ-অগ্নি, এই স্তোত্ৰসমূহ তোমালোকৰ প্ৰতি ধ্বনিত হ’ল। শম্ভু-দায়ক, সুত সোম ৰস পান কৰা।
Mantra 8
या वां सन्ति पुरुस्पृहो नियुतो दाशुषे नरा । इन्द्राग्नी ताभिरा गतम् ॥
হে নৰা—ইন্দ্ৰ-অগ্নি! দাতাৰ বাবে যি তোমালোকৰ বহুজনৰ আকাঙ্ক্ষিত, উদ্যমে যোজিত নিয়ুত (ৰথ-সংযোগ/গতি) আছে, সেইবোৰৰ সৈতে আমাৰ ওচৰলৈ আহা।
Mantra 9
ताभिरा गच्छतं नरोपेदं सवनं सुतम् । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
সেই নিয়ুতসমূহৰ সৈতে, হে নৰা, ইয়ালৈ আহা—এই সৱনত পেষা সোমলৈ; হে ইন্দ্ৰ-অগ্নি, সোমপানৰ বাবে।
Mantra 10
तमीळिष्व यो अर्चिषा वना विश्वा परिष्वजत् । कृष्णा कृणोति जिह्वया ॥
তাক স্তৱ কৰা—যি নিজৰ অর্চিষা (শিখা)ৰে সকলো বনক পৰিস্বজিত কৰে; যি জিহ্বাৰে কৃষ্ণ (অন্ধকাৰ) বস্তুবোৰক কৰ্মৰ বাবে দীপ্ত কৰে।
Mantra 11
य इद्ध आविवासति सुम्नमिन्द्रस्य मर्त्यः । द्युम्नाय सुतरा अपः ॥
যি মৰ্ত্য, অগ্নি প্ৰজ্বলিত হ’লে, ইন্দ্ৰৰ সুম্ন—অনুগ্ৰহ লাভৰ বাবে ভক্তিভাৱে সেৱা কৰে, সি দ্যুম্নময় বিজয়লৈ নিৰাপদে বোৱাই নিয়া সুতৰা আপঃ—কল্যাণকাৰী ধাৰাসমূহ লাভ কৰে।
Mantra 12
ता नो वाजवतीरिष आशून्पिपृतमर्वतः । इन्द्रमग्निं च वोळ्हवे ॥
আমাৰ বাবে সেই বাজৱতী ইষাঃ—বলসমৃদ্ধ প্ৰেৰণা—দ্ৰুত অশ্বসমূহক পূৰ্ণ কৰক, যাতে ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নিক বহন কৰি, কৰ্মত নেতা ৰূপে তেওঁলোকক ওচৰলৈ আনিব পাৰে।
Mantra 13
उभा वामिन्द्राग्नी आहुवध्या उभा राधसः सह मादयध्यै । उभा दाताराविषां रयीणामुभा वाजस्य सातये हुवे वाम् ॥
হে ইন্দ্ৰাগ্নী, তোমালোক দুয়োকেই আহ্বানযোগ্য বুলি মই আহ্বান কৰোঁ; তোমালোক দুয়ো একেলগে ৰাধসঃ—সমৃদ্ধিত আনন্দিত হওক। তোমালোক দুয়ো ইষাঃ—প্ৰেৰণা—আৰু ৰয়ীণাম্—অন্তৰ্ধন—ৰ দাতা; বাজস্য সাতে—বিজয়ী বলৰ পূৰ্ণতা লাভৰ বাবে—মই তোমালোক দুয়োকেই আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 14
आ नो गव्येभिरश्व्यैर्वसव्यैरुप गच्छतम् । सखायौ देवौ सख्याय शम्भुवेन्द्राग्नी ता हवामहे ॥
উজ্জ্বল গোধন, অশ্বসম দ্রুত শক্তি, আৰু বসুধাসম প্ৰচুৰ ধনেৰে আমাৰ ওচৰলৈ আহা; ওচৰ চাপা। হে দেব-সখা দুয়ো, সখ্যৰ বাবে আৰু শান্তি-মঙ্গল লাভৰ বাবে—হে ইন্দ্ৰ-অগ্নি, তোমালোক দুয়োক আমি আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 15
इन्द्राग्नी शृणुतं हवं यजमानस्य सुन्वतः । वीतं हव्यान्या गतं पिबतं सोम्यं मधु ॥
হে ইন্দ্ৰ-অগ্নি, সোম পিষি যজ্ঞ কৰা যজমানৰ আহ্বান শুনা। হব্য গ্ৰহণ কৰি ইয়ালৈ আহা; সোম্য মধু—সোমৰ মধুৰস পান কৰা।
Indrāgnī is the paired deity Indra and Agni addressed together. Indra leads as the breaker of obstruction (Vṛtra-slayer), while Agni supports as the sacrificial fire that carries offerings and awakens luminous power.
The hymn seeks victory over obstacles, increase of strength (vāja), and prosperity for the worshipper. It asks Indra-and-Agni to come to the sacrifice, accept the offerings, and empower the sacrificer.
Because this sukta fits Soma-pressing worship: the gods are invited to drink the Soma (somya madhu). In Vedic symbolism, Soma is delight and clarity that becomes strength when received by the gods and returned as blessing to the devotee.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.