Mandala 4

Sukta 1

Sukta 4.1

ऋग्वेदस्य ४.१ सूक्ते देवैः सर्वसम्मत्या स्थापितं नेतारं (अरातिं) अग्निं प्रति आह्वानं क्रियते, तथा च मर्त्यजीवने अन्तर्निहितां अमृतशक्तिं तं प्रबोधयितुं स्तुतिः प्रवर्तते। अस्मिन् सूक्ते विश्वजन्मकथारूपैः कल्पनाभिः—मध्यव्योम्नः गुह्ये योनौ निहितोऽग्निः—इति, तथा च यज्ञकर्मणि व्यवहारदृष्ट्या अग्निं विश्वस्य अतिथिं मन्यते, यः सर्वेषां यजमानानां रक्षणं, प्रकाशं (प्रज्ञां/स्पष्टतां), प्रसादं च मध्यस्थतया संपादयति।

20 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni (with an implicit horizon of the Devas acting through Agni)

Chandas: Trishtubh (probable for RV 4.1; verify per pada count in critical edition)

Sukta 2

Sukta 4.2

ऋग्वेदस्य ४.२ सूक्तं वामदेवस्याग्निं प्रति स्तुतिः। अयं अग्निर्मर्त्येष्वन्तरमृतः—होता, ऋषिः, देवेषु च प्रवर्तकशक्तिः—यः यज्ञेन धिया च मनुष्यजीवने ऋतं प्रतिष्ठापयति। सूक्तेऽग्निं प्रार्थयते—दीप्तां प्रज्ञां प्रज्वालयतु, सम्यग्विवेकं मूढवक्रप्रवृत्तिभ्यः पृथक्करोतु, तथा च बहुविधां विस्तीर्णां समृद्धिं ददातु या सन्ततिं धारयति। अन्ते कविः वाचो हविर्निवेदयति, अग्निं च प्रज्वलितुं महद् वसु—पूर्णतरस्य कल्याणस्य धनम्—प्रदातुं च आह्वयति।

20 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.2) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.2; this verse conforms to Triṣṭubh cadence)

Sukta 3

Sukta 4.3

अयं सूक्तोऽग्निं यज्ञस्य राजानं सत्यं होतारं च समाह्वयति, य उभे विश्वे व्यनक्ति, रुद्रसदृशेन तेजसा—तीव्रेण पूतेन सार्वभौमेन च—कर्मणि अधिराजति। सत्येन नीत्या युक्तं तस्य बलं स्तौति, यद् आमं पक्वं करोति, निहितं प्रत्यक्षं जनयति, उपासकं च गुह्यैः “नीथाभिः” पथोभिः नयति। अन्ते द्रष्टा अग्नये विदुषे निण्यानि कृतानि वचांसि—गूढां वाचं प्रेरितं स्तोमं च—समर्पयति।

16 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4) | Devata: Agni (with Rudra-epithet/force invoked as king and hotṛ)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.3; verse-length and cadence fit the dominant meter of this section)

Sukta 4

Sukta 4.4

ऋग्वेदे ४.४ सूक्ते अग्निं प्रति तीव्राह्वानं दृश्यते—यत् स स्वदीप्तिं विस्तारयतु, राजन्यबलमिव अग्रे गच्छतु, शत्रून् रक्षांसि च सर्वां हिंसकां तमसः प्रवृत्तिं निहन्यात्। कविः होताः वामदेवः गीतैः समिधाभिश्च पुनःपुनर् अग्निं “मृजति” प्रज्वालयति; स च स्तोमं गृह्णीयात्, यजमानान् मायावचननिन्दाभ्यः पालयेत्, अहःसु तेषां क्षत्रं (प्रभुत्वं प्रभावशक्तिं च) धारयेत् इति प्रार्थयते।

15 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.4) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 5

Sukta 4.5

अग्निं वैश्वानरं प्रति अयं सूक्तः पृच्छति—यज्ञकर्तारः कथं सम्यग् अर्चिष्मन्तं महोजसं वह्निं यजेरन्, यः स्तम्भयित्वा विघ्नं पन्थानं विवृणोति। स गुहायां निहितस्य “वाचः” प्रकाशकः स्तूयते, रश्मीनां (दृशः) अग्रतमं पदं च रक्षिता। अन्ते तस्य दीप्तं मुखं गृहे—यज्ञगृहेऽन्तःकरणे च—ज्वलदिति सजीवेन चित्रेण निरूप्यते। समग्रतः सूक्तं आह्वान-स्तुतिभ्यां आरभ्य प्रकाशन-तत्त्वं प्रति गच्छति—अग्निः स एव बलः, येन गूढं सत्यं ज्योतिश्च प्रकटं भवति।

15 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.5) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 6

Sukta 4.6

अस्मिन् सूक्ते अग्निः सम्यगुत्थितो जाग्रत् होतृरिति आहूयते, यः कर्मणि देवान् प्रतिष्ठापयति, मनुष्याणां मन्मन् मनीषया विवेकयुक्तया पुरो नयति। वामदेवोऽग्नेः शुभ्रां स्वयंज्योतिषीं दृष्टिं स्तौति, या तमः भिनत्ति यजमानं च मलात् जरायाश्च रक्षति। अन्ते ब्रह्मणः पवित्रवाचः निर्माणं वर्ण्यते—अग्नौ प्रज्वलिते यजमानाः श्रद्धया उपविष्टाः पुरोहिताग्निमुपासते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 7

Sukta 4.7

ऋग्वेदस्य ४.७ सूक्तम् अग्निसूक्तम् अस्ति। अत्र यज्ञाग्नेः प्राचीनं “प्रतिष्ठापनम्” स्मार्यते, तथा भृगुभिः तस्य पुनरन्वेषणं पुनःप्रदीपनं च, येन स सर्वासु जनतासु प्रकाशते। अग्निः होतृरूपेण स्तूयते, ऋतस्य वह्निरूपेण च; स वायुवत् बलवान्, शीघ्राश्ववत् वेगवान् च, देवान् प्रति हव्यानि वहति, मनुष्येभ्यः पुनः समृद्धिं च आनयति।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.7) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 8

Sukta 4.8

अयं सूक्तोऽग्निं दिव्यं दूतं देवेषु प्रथमो होतारं च स्तौति, यः हव्यानि देवेभ्यो वहति स्वर्गमार्गं च विवृणोति। तस्य सर्वज्ञत्वम् अमरत्वं च स्तूयते, तथा विघ्नान् शीघ्रबलात् भित्त्वा गन्तुं शक्तिं; यज्ञाय तं प्रज्वलयितुं विभूषयितुं च प्रेरितं वाक्प्रेरणं प्रार्थयते।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.8) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 4.8.1; short 3-pāda structure suggests Gāyatrī-family; needs metrical verification)

Sukta 9

Sukta 4.9

अयं सूक्तोऽग्निं महान्तं प्रसन्नं च देवेषु गवेषमाणायै जनतायै आह्वयति—यः समिधि समागत्य बर्हिषि निषीदति, यज्ञे सम्यग्-संयोगं स्थापयितुम्। स कर्मणः प्रभावी वक्ता स्तूयते—येन मानुषा हविर्देवेषु सत्यमेव प्राप्नोति—तथा च स रक्षिता, यो यजमानं सर्वतः परितोऽपराजेयेन कवचेन परिरक्षति, हिंसाभ्यः पालयन्।

6 mantras | Devata: Agni

Sukta 10

Sukta 4.10

अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—स शीघ्रः हृदयस्पर्शी च ऋतस्य क्रतुः, यः प्रेरितेन प्रयत्नेन दैव्या च प्रेरणया यजमानं समृद्धिं नयति। अग्निः सर्वदा विद्वान् द्रष्टा इव दिवा नक्तं च प्रकाशमानः, सौन्दर्यं सामञ्जस्यं वृद्धिं च जनयन्, मनुष्यैः सह देवानां गणेन सख्यं भ्रातृत्वबन्धं च स्थापयति। अस्य सूक्तस्य प्रयोजनम्—अग्नेः ज्योतिर्मयीं नीतिं रक्षिणीं च सख्यतां आह्वातुं, येन यजमानस्य गृहं तथा अन्तर्नाभिकेन्द्रं ध्रुवं पोषणबलयोः स्रोतः भवेत्।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 11

Sukta 4.11

अग्निं प्रति षडृचोऽयं सूक्तः तस्य दीप्तिमत्सन्निधिं स्तौति—दिवा सूर्यवत् प्रकाशमानं, रात्रावपि न क्षीयमाणं—तं च प्रत्यक्षं बलं पोषकं रक्षकं च आह्वयति। अग्निं जयबलस्य, समृद्धेः, शीघ्रवेगस्य च स्रोतसम् इति मन्यते। अन्ते पापं हिंसां दुष्टसङ्कल्पं च अपहन्तुं, स्वस्तिं च स्थापयितुं रक्षार्थं प्रार्थयते।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.11) | Devata: Agni

Chandas: Jagati or Trishtubh (uncertain from single verse; confirm by metrical scan of the whole sukta)

Sukta 12

Sukta 4.12

अग्निं जातवेदसं प्रति षडृचात्मकं स्तोत्रमिदम्। एष वह्नितत्त्वं चेतनः सर्वज्ञोऽभिधीयते—यः सम्यगनुक्रमेण प्रज्वालितः सततहविर्भिरर्चितश्च यजमानं बलयति। स्तुत्यनन्तरं कविः स्वापराधान् निवेदयति—अप्रबुद्धबुद्ध्या कृतान् दोषान् क्षन्तुं याचते, भ्रान्तेर्बन्धान् विमोचयितुं, संकोचात् पारं नयित्वा पूरतरजीवनं जयञ्च प्रापयितुं च प्रार्थयते।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 13

Sukta 4.13

अयं लघुस्तोत्रः प्रातःकालेऽग्नेः प्रज्वालनं विश्वस्य प्रकाशोत्पत्त्या सह संयोजयति। उषाः पन्थानं विवृणोति, सूर्य उदेति, सुसंस्कृते गृहे यज्ञे चाश्विनौ निमन्त्र्येते। चित्रप्रभातदृश्येभ्यः आरभ्य स्वर्गस्यादृश्याधारविषये चिन्तामयम् आश्चर्यं प्रति गच्छति—ऋतं हि गुह्यः नियमः येन लोकाः न पतन्ति। अस्य प्रयोजनं याज्ञिकं (प्रातःसवनस्यारम्भाय) दार्शनिकं च (विश्वधारकऋतबोधप्रबोधनाय) इति।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni with Dawn/Sun and invocation to the Aśvins

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 14

Sukta 4.14

अयं संक्षिप्तः सूक्तः अग्नेः प्रज्वलनदीप्तिं उषसः (प्रातः) प्रथमाविर्भावेन सह संयोजयति, प्रातःकालं प्रकाशस्य ऋतस्य च जागरितगतेश्च समन्वितं प्रकाशनं निरूपयन्। ततः पश्चात् नासत्यौ अश्विनौ प्रति प्रत्यक्षं निमन्त्रणं करोति—यत् ते प्रातर्दिवि यज्ञं शीघ्रमागच्छेताम्, मधुरं मधुस्वादु सोमं च जुषेथाम्। अस्य प्रयोजनं समये देवप्रसन्नागमनं, सुगमनं (सुविता) च उपासकानां बलवर्धनं च साधयितुम्।

4 mantras | Devata: Agni in relation to Uṣas; invocation to the Aśvins (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 15

Sukta 4.15

अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—स प्रेरितो होताऽऽहुतिं परितो गच्छन् तां शोधयति, यज्ञं च परिपूर्णं करोति, दात्रे च रत्नानि प्रयच्छति। अस्य प्रतिदिनं समिध्यमानस्य परिमार्जनं च प्रकाश्यते—शीघ्रधाविनोऽश्वस्येव, रोहितवर्णस्य दिवः शिशोरिव—यथा अग्निः वर्धमानः दीप्तिमान् सुसंस्कृतः शक्तिरूपो भवति, यो देवान् प्रति हव्यानि वहति, यज्ञकर्म च धारयति।

10 mantras | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)

Sukta 16

Sukta 4.16

अयं सूक्तः सोमाह्वानरूपः, येन मघवान् हरिवान् इन्द्रः शीघ्रं हरितैः अश्वैः सह आगत्य सुसंस्कृतं सुतं पिबतु, रक्षार्थं च सख्येन समीपं यायात् इति प्रार्थ्यते। अस्य वीर्यवेगः स्तूयते—रथः, सहायाः, दूरविजयाश्च—तथा कवेर् धियं वसूनी च पूर्णनद्य इव प्रवर्धयतु इति याच्यते। अन्ते ‘नवं ब्रह्म’ (नूतनं स्तोत्रम्) समर्प्यते, तथा इन्द्रस्य रथाय सख्याय च वयं सदा योग्याः स्याम इति प्रार्थना क्रियते।

21 mantras | Devata: Indra

Sukta 17

Sukta 4.17

वामदेवेन गौतमेन कृतं त्रिष्टुभं सूक्तमिदं इन्द्रं पराक्रमस्य परमं धारयितारं स्तौति; यस्य राजत्वं द्यावापृथिव्यौ अभ्यनुजानाते। अत्र तस्य आद्यं वृत्रवधं स्मार्यते—निगूढा अपः पञ्च नद्यः प्रमुमोच—तं च पुरातनं दातारं वर्णयति, यः गवां हिरण्यस्य अश्वबलस्य च जयिता सन् सखिभ्यः धनं वितरति। अन्ते कविः नवं ब्रह्म (प्रेरितं वचनम्) समर्प्य, इन्द्रं याचते यत् सः गायकस्य धियं नद्य इव प्रपूरयन् वर्धयतु, यजमानांश्च जयकर्मणि निषीदयतु।

21 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 18

Sukta 4.18

ऋग्वेदस्य ४.१८ सूक्तं नाट्यरूपेण विश्वोत्पत्त्याख्य-वीररसात्मकं च, इन्द्रस्य रहस्यमयजन्म तत्क्षणमेव विघ्नभेदकत्वेन नियतिं च केन्द्रे कृत्वा प्रवर्तते। तत्र तिक्त-तनावयुक्ते संवादाभासे (मातृ–शिशु, आपः, तथा जनसमुदायस्य घोषाः) इन्द्रः दोषारोपेभ्यः परिरक्ष्यते; वृत्रहत्यां नदीमोचनं च स्मार्यते; अन्ते च मानुषसंकटस्य पुनरुत्थानस्य च तीक्ष्णो भावः दर्श्यते—यत्र श्येनः मधु (माधुर्यसारम्) आनयति।

13 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.18) | Devata: Indra (narrative/cosmogonic framing in the hymn; often interpreted as Indra’s birth episode)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 19

Sukta 4.19

इन्द्रस्यायं स्तोत्रः देवानां मध्ये वृत्रहत्यायै एकमेव विशेषतया वृतं देवचम्पतिं तम् उद्गायति—यः द्यावापृथिवी उरुं करोति, जगति च गतिं विमोचयति। तस्य विश्वकर्माणि स्मार्यन्ते—उच्छ्रितान् आपः प्रशमयन्, नदीः सुतराः करोति, शीघ्रां विस्तीर्णां च पन्थानं प्रापयति। पुनः पुनः स्तुतिं प्रेरयति, यया कवेर् धियः प्रेरणा वर्धते। अन्ते नूतनं ब्रह्म (पवित्रं वचनम्) इन्द्राय समर्प्यते, येन गायकाः तस्य जयवन्तं प्रवृत्तिमार्गं सह भागिनः स्युः।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh

Sukta 20

Sukta 4.20

वामदेवस्य त्रिष्टुभः स्तोत्रोऽयं इन्द्रं दूरात् समीपाच्च आगन्तुं आह्वयति—यः सुनिश्चितः त्राता, संग्रामेषु संनाहे विजयी, शत्रून् बलानि च अपहन्ता। अस्य प्राचीनं गिरिवद् बलं दृढं च वज्रं स्तौति; ततः कविं प्रति नदीवर्धनवत् इषं (प्रेरणां समृद्धिं च) वर्धयितुं याचते, नवकृतं ब्रह्म (प्रेरितं वचनम्) च गृह्णातुं प्रार्थयते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.20) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; verify metrically)

Sukta 21

Sukta 4.21

अयं सूक्तः इन्द्रं प्रति आह्वानम्—स नः समीपम् आगच्छतु, साधमादे सह यजमानैः उपविश्यतु, अस्माकं बलं राज्यं च जयशीलं च प्रभुत्वं वर्धयतु। अत्र बहिर्यज्ञस्य प्रतिमाः—सोमपेषणं, पन्थानः, होतृदीप्तिः—अन्तःकरणे धिषणायाः (प्रेरितप्रज्ञायाः) मनोविज्ञानेन सह संयुज्यन्ते; सा ‘गो’ (ज्योतिः/गावः) अन्वेष्य आविष्करोति, च इन्द्रस्य वेगवन्तं प्रेरणावेगं नदीव पूर्यमाणाः सरितः इव प्रतिगृह्णाति।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 22

Sukta 4.22

वामदेवस्यायं सूक्तः इन्द्रं स्तौति—स महाबलः साधकः प्रार्थनां सोमं स्तुतिं च गृह्णाति, ततः उपासकस्य कामान् प्रबलतया साधयति। अस्य अतिप्रवृद्धं वीर्यं लोकव्यवस्थापकं बलं च स्मार्यते—वृषभस्य स्तनात् क्षीरमिव समृद्धिं स्रवयन्, नदीश्च प्रवर्तयन्। इन्द्रानुग्रहेण कवेर् धियः कार्यसिद्धिश्च नदीव प्रवर्धतामिति प्रार्थ्यते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Sukta 23

Sukta 4.23

अयं त्रिष्टुभः सूक्तः इन्द्रस्य नित्यनूतनमहिम्नो रहस्यं परिपृच्छति—कथं स सोमपानेन वर्धते, कस्य यज्ञं गृह्णाति, केन केन प्रकारेण स गायकानां मध्ये प्रादुर्भवति। प्रश्नैः स्तुतिभिः च, वर्धमानबलस्य तेजोमयस्य च विमोचनस्य रूपकैः, अन्ते नूतनं ब्रह्म (नवीनं स्तोत्रम्) सृज्यते; तत्र कविः इन्द्रं प्रार्थयते यत् स धियं जयम् च वर्धयतु।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23) | Devata: Indra (implied by Soma-drinking and growth; hymn continues questioning his modes)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 24

Sukta 4.24

अयं सूक्तः बलसूनुमिन्द्रं निर्दोषस्तुतिभिः स्तोतॄन् प्रति परावर्तयितुं आह्वयति, च स्तोतारं धनैर्गोभिश्च पुरस्कर्तुं, पीडाकरबन्धान् अपाकर्तुं च याचते। इन्द्रस्य दानानि सम्यग्यज्ञकर्मणा—सोमपेषणेन, हविर्भोजनसज्जीकरणेन—तथा प्रेरितया वाचा सम्बध्नाति। अन्ते च ‘नवीनं ब्रह्म’ (नूतनं पवित्रवचनम्) उद्गीर्यते, यत् नद्य इव वर्धमानां समृद्धिं, इन्द्रस्य रथबलसहितं स्थिरं सख्यं च प्रार्थयते।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; verse-level verification needed)

Sukta 25

Sukta 4.25

अयं सूक्तः समिद्धेनाग्निना सुतसोमेन च योग्यं यजमानमिन्द्रस्य सख्यं वृणीत इति निमन्त्रयति, तथा च पृच्छति—कः तदुपकारं याचिष्यति यत् परं पारयति। इन्द्रानुगतं जनं अजेयं विस्तीर्णे शान्तौ सुरक्षितं च स्तौति। अन्ते च घोषयति—समीपस्थाः परे च, निष्ठिताः सञ्चरन्तश्च, युध्यमानाः प्रयतमानाश्च, सर्वे बलाय जयाय च इन्द्रं आह्वयन्ति।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.25) | Devata: Indra (with Agni as ritual locus; Soma as offering-power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 26

Sukta 4.26

ऋग्वेदस्य ४.२६ सूक्तं विस्मयकरं स्वप्रकाशनात्मकं च; अत्र ऋषिः “अहम्” इति वाचं प्रयुञ्जानः स्वं पुराकथितैः शक्तिरूपैः प्रसिद्धैश्च पुरुषैः समीकुरुते, यथा इन्द्रस्यैव चेतना तेन माध्यमेन वदतीति। अनन्तरं श्येनस्य (पक्षिणः) पौराणिकं पतनं वर्ण्यते—यः मनवे सोमम् आनयत्—यत् दिव्यानन्दस्य विजयीहरणं तथा शत्रूनां/द्वेषिणां बलानां परित्यागं प्रतीकयति। अस्य सूक्तस्य प्रयोजनं इन्द्रस्य सोमशक्तेः च स्तुतिः, तथा तस्यैव दिव्यविजये सहभागीभूतस्य ऋषेः प्रेरितात्मपरिचयस्य उद्घोषश्च।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (RV 4.26 is traditionally his) | Devata: Indra (hymn context), with a strong self-revelatory (aham) voice; sometimes read as the seer speaking with divine identification

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 27

Sukta 4.27

अयं संक्षिप्तः किन्तु तीव्रः सूक्तः वामदेवस्य स्वात्मन्येव प्रवृत्तया वाचा रहस्यमय-आत्मचरितं सोम-श्येनाख्यं मिथः कथां च मिश्रयति। ऋषिः गर्भस्थ एव देवानां जन्मानि वेत्ति, स चायस-दुर्गेभ्यः श्येन इव विमुच्यते। अनन्तरं कथा कृशानु-रक्षकात् परं सोमस्य चौर्य-आहरणस्य संकटं वर्णयति, यावत् सोमः यज्ञे उपलब्धो भूत्वा इन्द्रस्य हर्षकरः पानः भवति। अस्य प्रयोजनं सोमस्य प्राप्तिं पवित्रीकर्तुं, तथा च प्रेरितं ज्ञानं मोक्षकरं स्वर्गारोहण-शक्तिरिति घोषयितुम्।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.27) | Devata: Soma/Śyena narrative (self-referential ṛṣi voice; also linked to Indra-Soma complex)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 28

Sukta 4.28

अयं संक्षिप्तः सूक्तः सोमेन सह घनिष्ठसख्ये स्थितं इन्द्रं स्तौति। अत्र वृत्रनिहननस्य प्राचीनो जयः स्मार्यते—यत्र स सप्त सिन्धून्, मनवे मनुष्येभ्यश्च जीवनदाः आपः, विमोचयामास। सोमस्य प्रेरकशक्तिं इन्द्रस्य निर्णायकबलं च संयोजयन्, उभौ यत् मुद्रितं तद् भिन्दतः, शत्रुप्रतिरोधान् अपाकुर्वतः, ‘गवां क्षेत्रम्’ (दीप्तं ज्ञानं समृद्धिं च) विस्तृणीतः। यज्ञे तदेव संयुक्तबलम् आह्वयितुं प्रयोजनम्—येन बहिः अन्तश्च अवरुद्धाः स्रवांसि उद्घाट्यन्ते, सन्मार्गः च गन्तुं सुगमः भवति।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.28) | Devata: Indra-Soma (Indra empowered by Soma)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 29

Sukta 4.29

अयं लघुरिन्द्रसूक्तः सुदूरादपि देवं शीघ्रमागन्तुं प्रचोदयति—बहुषु सोमाभिषवेषु हरिभिरश्वैः प्रहृष्टं कविभिः प्रेरितेन स्तोत्रेण च हर्षितम्। कविः प्रार्थयते यदिन्द्रः आह्वानं शृणुयात्, ततः परिपूर्णवीर्येणोत्थाय सिद्धिं दद्यात्—वाजं जयबलं, सुतीर्थं सुरक्षितं तरणं, अभयं च। अन्ते सामूहिकी कामना—इन्द्रस्य रक्षणे स्तोतारः सत्यदर्शिनो भूत्वा तस्य उदारदानेन दिवो विस्तीर्णानि रत्नानि समश्नुयुः।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4); specific hymn attribution not provided in input | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires scan)

Sukta 30

Sukta 4.30

अयं सूक्तः इन्द्रस्य वज्रिणोऽप्रतिद्वन्द्वस्य वृत्रहणः स्तुतिं बलवतीं करोति—स सर्वेभ्यः श्रेष्ठः, संग्रामेऽप्रतिहतः, शुष्णादीनां शत्रुदुर्गाणि दृढानि भित्त्वा निर्णायकं जयति। तस्य विजयकर्माणि स्मारयित्वा यजमानस्य रक्षां बलं च समृद्धिं च प्रार्थयते; अन्ते च आशीर्वादात्मकया वाचा आदित्यान् सहायकान् सौभाग्यदातॄन् आह्वयति, यत् पुनःपुनः ‘इष्टानि’ दानानि लभ्येरन्।

24 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4); specific hymn attribution not provided in input | Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh-like cadence possible; exact meter requires scan (shorter pādas suggest non-Trishtubh)

Sukta 31

Sukta 4.31

अयं सूक्तः सदावृद्धं सखायम् इन्द्रम् अन्वेषणात्मकया आह्वानया स्तौति—केन तेजसा सहायेन केन च परमया शच्या (शक्त्या/कौशलेन) स नः वृणुयात् उपासकान् च सहायेत इति पृच्छति। सोमपेष्ट्रे नियमयुक्ताय च साधकाय तस्य शीघ्रदानशीलता प्रशस्यते। अन्ते समृद्धिं रक्षां च दीर्घकालिकीं कीर्तिं च याचते; अल्पं च सूर्यं प्रति वर्तते—स एव दृश्यः शक्तिर् ऊर्ध्वात् कीर्तिं ज्योतिश्च ‘सिञ्चति’ इति।

15 mantras | Devata: Indra (implied by śacī, maghavan context in the hymn)

Sukta 32

Sukta 4.32

अयं सूक्तः वृत्रहणम् इन्द्रम् अत्यन्ततत्परया सख्यभावेन च आह्वयति—यजमानस्य “भागम्” आगच्छतु, हविः प्रतिगृह्णातु, महता सहाय्येन रक्षतु इति। सर्वभूतानां मध्ये समानः सार्वभौमः शक्तिरपि सन्, कविः तम् इन्द्रं विशेषेण अस्मिन् यज्ञकर्मणि स्वयम् उपाह्वयति; जयम्, बलम्, सम्यग्गमनं च प्रार्थयते।

24 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely for RV 4.32; verse fits 11-syllable cadence)

Sukta 33

Sukta 4.33

अयं सूक्तः ऋभून्—ऋभुं विभ्वानं वाजं च—देवानां दिव्यकारुशक्तीर् आह्वयति। ते शीघ्रप्रेरणया प्रेरिताः रूपाणि परिष्कुर्वन्ति, देवमनुष्ययोः कृते च बहुधा समृद्धिं विवर्धयन्ति। तेषां सत्यवचनत्वं स्वधायाः (स्वकीयधर्मस्य) पालनं च स्तूयते, तथा त्वष्टृणापि ज्ञातानि तेषां अद्भुतकर्माणि। अन्ते तृतीयसवनसमये यजमानाय “वसूनि” (सत्यसमृद्धीन्) स्थापयन्त्विति प्रार्थना क्रियते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for Mandala 4; hymn to the Rbhus) | Devata: Rbhus (R̥bhus: Ṛbhu, Vibhvā, Vāja) as powers of divine craftsmanship and perfection

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.33; verse-level confirmation may vary by recension)

Sukta 34

Sukta 4.34

अयं सूक्तः ऋभून्—ऋभुं विभ्वानं वाजं च—यज्ञं प्रति आह्वयति; इन्द्रेण सह आगत्य सोमस्य “मधु” पिबन्तु इति प्रार्थयते, तथा च स्वकीयं प्रसिद्धं शिल्प-शक्तिं पुनर्नवीकरण-प्रभावं च अस्मिन् कर्मणि आनयन्तु इति। एषां आह्वान-प्रति अव्यभिचारिणीं तत्परतां स्तौति, तथा इन्द्रेण सह तथा च सहचर-शक्तिभिः सह संयुक्त-हर्षेण “रत्नधेयं” (रत्नानां/वराणां निधापनम्) प्रार्थयते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Rbhus (Ṛbhu, Vibhvan, Vāja) with Indra as companion power

Chandas: Trishtubh

Sukta 35

Sukta 4.35

अयं सूक्तः सोमाभिषवे ऋभून्—दिव्यान् शिल्पिद्रष्टॄन् परिपूर्णकौशलप्रसिद्धान्—आह्वयति, ये इन्द्रेण सह हविषो निधिं समश्नुवीरन्। तेषां अद्भुतकर्माणि स्मार्यन्ते—पितरौ पुनर्नवयन्, देवानां पानपात्रं सुष्ठु निर्माय, इन्द्रस्य शीघ्रान् हरितान् अश्वान् अकरोत्—इति; एतेन तेषां तृतीयसवनस्य भागित्वं तस्य च हर्षजनकबलं न्याय्यं दर्श्यते।

9 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.35) | Devata: Ṛbhus (with Indra as associated power)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Sukta 36

Sukta 4.36

अयं सूक्तः दिव्यान् तक्षकारभ्रातॄन् ऋभून् स्तौति। तेषां अद्भुतानि कर्माणि—यथा स्वयंचलः त्रिचक्रो रथः—स्वर्गपृथिव्योः विस्तारधारणशक्तेः लक्षणानि इव वर्ण्यन्ते। तेषां परिपक्वं कौशलं (तक्षाणम्) समृद्धेः कीर्तेः च जयिन्या पूर्णतायाः च जननेन संबध्यते। अन्ते च सख्यभावेन प्रार्थ्यते—“इहैव इदानीं” अस्मभ्यं प्रजां धनं वीर्यकीर्तिं च निर्मिमीत, या उच्चतरं बोधं प्रबोधयति।

9 mantras | Rishi: Rbhus (or poet addressing them within the Rbhu cycle of Book 4) | Devata: Rbhus

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 37

Sukta 4.37

अयं सूक्तः ऋभून्—मुख्यतः वाजं च ऋभुक्षाणं च—देवकारून् आह्वयति, ये यज्ञं पुनर्नवयन्ति सम्यक् च कुर्वन्ति। ते “देवयानैः पथिभिः” आगत्य मानुषेषु जनेषु यज्ञं पुनः प्रतिष्ठापयन्तु इति प्रार्थ्यते। तेषां कृपया रयिं (समृद्धिं, धनं, आध्यात्मिकं च पुष्टिम्) च विजयीं वाजं (जयबलम्) च आनयन्तु; इन्द्रस्य वीर्येण तथा अश्विनोः शीघ्रसहाय्येन तेषां साहाय्यं संबध्यते। समग्रः प्रयोजनः यज्ञस्य नवीकरणम्—शुभैः अहोभिः यज्ञं सुचारुं, रम्यं, फलवन्तं च कर्तुम्।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4; hymn to the Rbhus/associated powers) | Devata: Rbhus (esp. Vāja, Ṛbhukṣaṇa) as divine artisans; invoked also as devāḥ (luminous powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.37; 11-syllable cadence typical of the hymn)

Sukta 38

Sukta 4.38

अयं सूक्तः रथानां पुरतः धावमानस्य दधिक्राव्णो दधिक्रायाः शीघ्रं जयशीलं बलं स्तौति—यः प्रवाहमानैरिव रश्मिभिः रजः प्रसारयन् विजयम् आनन्दं च जनयति। एष तेजस्वी शक्तिः जनानां बलप्रदः विस्तारकर्ता च इति प्रशस्यते, तथा कवेर् वाचः ‘मधुना’—प्रेरणया माधुर्येण सिद्ध्या च—पूरयितुम् अस्मै प्रार्थ्यते। अस्मिन् चित्रे युद्धवेगः सौरदीप्तिः यज्ञमङ्गलता च एकस्मिन् हितकर-स्वरूपे समन्वीयन्ते।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.38) | Devata: Aśvins (Nāsatyā) as divine benefactors (dual 'vām')

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 39

Sukta 4.39

एषः षडृचोऽयं सूक्तः दधिक्रावाणं शीघ्रं जयिनं अश्वशक्तिं स्तौति, यत् तस्य वेगः जयप्रवृत्तिश्च गायकं सर्वेभ्यो भयेषु दुर्गेषु च पारे नयेताम् इति प्रार्थयते। उषसः प्रबोधयित्रीर् आहूयन्ते, या उपासकं सम्यग्गतौ प्रवर्तयन्ति। ततः सूक्तं रक्षार्थं स्वस्त्यर्थं च विस्तरति, अल्पेन मरुतो मित्रावरुणौ अग्निम् इन्द्रं च सहदेवान् आह्वयति यत् स्वस्तिं (समग्रतां) स्थापयेयुः। अन्त्ये भावे परिवर्तनात्मकं वचनम्—दधिक्रावाणः चेतनायाः पुरतः भागं सुगन्धिं/दीप्तिं करोतु, प्राणशक्तींश्च बन्धान् अतिक्रम्य सीमिततराणि तीर्थानि पारं नयतु।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for many hymns in Maṇḍala 4; this Dadhikrā praise belongs to the same family collection) | Devata: Dadhikrā with support of Uṣas (Dawns) as awakeners

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 40

Sukta 4.40

अयं संक्षिप्तः सूक्तः दधिक्रावाणं—शीघ्रं विजयीं शक्तिं, यां दिव्याश्वरूपेण वा सौरहंसशक्तिरूपेण वा कल्पयन्ति—प्रशंसति; स गायकं प्रातःप्रातः उषसां मध्ये, तथा आपः, अग्निः, सूर्यः, बृहस्पतिः, अङ्गिरसश्च इत्येतैः सह देवताभिः, अग्रे नयतु इति प्रेरयति। अस्य वेगः, वातसदृशः प्रवाहः, रक्षणशक्तिश्च स्तूयते। अन्ते च “हंसः” बहुषु धामसु निषण्णः इति गूढं प्रतीकवचनं समापयति, यत्र देवता ऋतेन (ऋतस्य सत्यधर्मेण) एवैक्यं प्राप्नोति।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Dadhikrāvan (primary); associated powers: Uṣas, Apas, Agni, Sūrya, Bṛhaspati, Angirasa

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 41

Sukta 4.41

अयं सूक्तः इन्द्रावरुणौ युगपद् आह्वयति—कवेर् नमस्कृतं हविः प्रतिगृह्णीताम्, ऋतेन (ऋतस्य पथा) नीतां जयिनीं बलवत्तां शक्तिं स्थापयताम् इति। उभौ चान्तर्बाह्यान् उपद्रवान्—द्वेषं, हिंस्रं शत्रुत्वं, मायाविनं भयम्—मृद्नीताम्; अश्वशक्त्या रथशक्त्या च स्थिरां समृद्धिं दीर्घकालवर्धनं च प्रयच्छताम्।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context) | Devata: Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 42

Sukta 4.42

ऋग्वेदस्य ४.४२ सूक्तं स्वघोषणात्मकं विशिष्टं च; अत्र काव्यवक्ता वरुणस्य राजत्वाधिकारं वहन् ऋतस्य धारणं, सार्वभौम्यं, सर्वव्यापिनीं रक्षणशक्तिं च प्रतिपादयति। सूक्ते इन्द्रोऽपि शक्तिक्षेत्रे समाहूयते; वरुणस्य धर्म-राजन्यशासनं इन्द्रस्य जयबलं च—यद् अपः/नद्यः प्रमुञ्चति—परस्परं विरोध्य पूरयति। अस्य प्रयोजनं देवाधिकारस्य वैधतां दृढीकर्तुं, यजमानानां च दीर्घकालिकां समृद्धिं (रायीम्), रक्षां, अक्षयां बहुलतां च सुनिश्चितुं भवति।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (hymn RV 4.42 traditionally associated with Vāmadeva; dialogic/self-declaratory style) | Devata: Varuṇa (self-proclamation; royal aspect)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 43

Sukta 4.43

अयं वामदेवस्य स्तोत्रः अश्विनौ—दिव्यौ यमौ भिषजौ शीघ्रौ त्रातारौ—आह्वयति, यत् कवेर् “दैवीं वाचम्” शृणुतां गृह्णीतां च, आहूतौ च स्वस्य निकटतमेन पथा आगच्छताम्। तयोः आगमनस्य अद्भुतत्वं तथा अनुपमं तेजः वर्णयन्, पुनःपुनः गायकस्य जनस्य च कृते विस्तीर्णं रक्षणं, मधुमतीं सहाय्यतां, आयुष्यप्रदं प्रसादं च याचते।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution) | Devata: Aśvinau (hymn 4.43 is to the Aśvins); this opening verse seeks the right divine hearer/acceptor

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.43; confirmation requires scan)

Sukta 44

Sukta 4.44

वामदेवेन रचितेऽस्मिन् लघ्वश्विनसूक्ते युगलाश्विनौ शीघ्रमागच्छतामिति प्रार्थ्येते। तौ सुवर्णरथे विस्तीर्णवेगिनि—“रश्मीनां समागमस्थाने”—यज्ञं प्रति आगत्य यज्ञे समुपसीदताम्। कविः तौ मधुमत्सोमं पातुं याचते, उपासकाय धनं प्राणबलं च दातुं, तथा यत्र यत्र तौ सह दृश्येते तत्र तत्र गायकं प्रसन्नानुग्रहेण रक्षितुम् इति।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Aśvinau

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from single verse; requires scan)

Sukta 45

Sukta 4.45

अयं सूक्तोऽश्विनौ स्तौति—दीप्तौ शीघ्रागमौ दिव्यौ यमौ, ययोर्दिव्यारूढो रथः प्रभातकिरण इवोदयति सोमपेषणानि चाविलम्बं प्राप्नोति। युग्माश्वैः, हिरण्यपक्षैः हंसैः, मधुकरैश्च चित्रैः प्रतिमाभिः तौ यज्ञं प्रति आह्वयति; तयोर्जीवनदायिनीं भेषजकरीं हर्षप्रदां च उपस्थितिं प्रशंसति। कवेरभिप्रायः—यजमानस्य यज्ञस्य च हिताय तयोः शीघ्रागमनं कल्याणकरं साहाय्यं च प्रार्थयितुम्।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Aśvinau (context of adjacent hymns; this sukta continues Aśvin imagery)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)

Sukta 46

Sukta 4.46

एषः संक्षिप्तो गायत्री-छन्दसि सूक्तः सोमाह्वानरूपः, यत्र वायुम्—प्रायः इन्द्रेण सह—शीघ्रं पिष्टं सोमं प्रति आगन्तुं प्रथमतः पातुं च आह्वयति। तयोः प्रभास्वरं रथं स्तौति, तथा यज्ञं प्रवर्तयितुं तयोः आगमनं याचते, येन विमोचनं च सोमस्य आनन्दस्य निरवरोधोपभोगश्च सिध्येत्।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4) | Devata: Vāyu

Chandas: Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)

Sukta 47

Sukta 4.47

अयं लघुस्तोत्रः शीघ्रं दीप्तं च वायुम् उद्दिश्य सोमपानाय त्वरितं निमन्त्रणं करोति—नियुताश्वैः युक्तः स प्रथमं सोमभागं पिबतु इति। ततः स्तोत्रं इन्द्रवाय्वोः संयुक्ताह्वानं विस्तारयति—एकस्मिन् रथे आगच्छताम्, रक्षां बलं च आनयताम्, यजमानानां प्रति बहु-प्रार्थितानि युक्तानि शक्तीनि दृढं ददताम् इति।

4 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4) | Devata: Vāyu (with Soma-invitation motif)

Chandas: Jagatī (probable; RV 4 commonly uses Jagatī/Triṣṭubh in such invocations—requires pad-count confirmation)

Sukta 48

Sukta 4.48

अयं लघुस्तोत्रः शीघ्रं वायुम् सोमाभिषवाय आह्वयति, पुनःपुनः तम् आहूय दीप्तेन रथेनागत्य नवाभिषुतं सोमं पातुम् प्रार्थयते। अत्र यथाविधि हॊत्राव्यवस्था देवजीवितशक्त्यागमनena सह संबध्यते; यजमानाय वायोः समृद्धिं बलं च विस्तीर्णान् रयीन् च आनयितुम् याचते।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.48) | Devata: Vāyu

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (probable; refrain-like structure suggests fixed meter—requires confirmation)

Sukta 49

Sukta 4.49

अयं लघुस्तोत्रः इन्द्रबृहस्पती उभौ हविषा सोमेन चोपहूतौ स्वीकर्तुं प्रीणीतुं च आमन्त्रयति। यजमानस्य उक्थेन मदेन च तौ तुष्यतामिति प्रार्थयते। दातारस्य गृहे तौ प्रतिष्ठेताम्, अश्वैः समृद्ध्या च शतगुणवृद्ध्या च व्यक्तं विस्तीर्णं विजयी च रयिं—समृद्धिं जयवर्धनं च—प्रददातामिति याचते।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.49) | Devata: Indra-Bṛhaspati (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires confirmation)

Sukta 50

Sukta 4.50

ऋग्वेदस्य ४.५० सूक्तं बृहस्पतये त्रिष्टुभा रचितम्। स देववाक्पतिः पुरोहितशक्तेः स्वामी च, समुदायस्य “प्रतिष्ठां” रक्षिता इव आहूयते, तथा शत्रूणां प्रहारान् प्रतिबन्धान् च जयति। सूक्ते तस्य विजयी वीर्यं स्तूयते, ऋतस्य जननीं योनिं रक्षितुं प्रार्थ्यते, अन्ते च इन्द्रेण सह बृहस्पतये संयुक्ता याचना क्रियते—वृद्धये, सुमतये, तथा विपदां दुरितानां च मर्दनाय।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4; hymn 4.50 addressed to Bṛhaspati) | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely; confirmable from full hymn prosody)

Sukta 51

Sukta 4.51

अयं सूक्तः उषसं स्तौति—सा तमसः प्रकाशरूपेण समुत्थाय ऋतबुद्ध्या विवेकपूर्वं प्रकाशं वितनोति, मनुष्यजीवनाय यज्ञकर्मणे च “पन्थानं” विवृणोति। आश्चर्यं चेदं यत् उषसः समानरूपाः अजराः सन्त्यः अपि प्रतिदिनं नवप्रकाशवत् नूतनप्रत्ययेन आगच्छन्ति। अन्ते द्यावापृथिव्यौ यज्ञचिह्नेन कीर्तिं ध्रुवतां च प्रयच्छतामिति प्रार्थना क्रियते।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.51) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 52

Sukta 4.52

अयं सूक्तः उषसं स्तौति—सा दिवः दुहिता दीप्तिमती यजमानाभिमुखी प्रादुरभवति, स्वसृं निशाम् परितो वेष्टयित्वा तमो नुदति। कविर् उषसं याचते यत् सा स्वकिरणैः लोकान् विस्तारेत्, शुभकर्म प्रवर्तयेत्, द्वेषं भेदकारिणश्च बलानि अपास्येत्, येन यजमानः सत्यस्तुत्या सम्यग् गृहीतः स्यात्।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Uṣas

Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables)

Sukta 53

Sukta 4.53

अयं सूक्तः सवितारम् आह्वयति—स जागर्ता, यस्य प्रसरन्तो दीप्तयः उपासकं रक्षायाम् ऋते च अन्तःप्रसादे च उन्नयन्ति। तस्य विश्वनियमस्य अवध्यं शासनं स्तौति, प्रसारितौ बाहू ये भूतानि धारयतः; च दिवस-रात्रि-ऋतुचक्रे वासवृद्धिं पोषणं प्रजां च धनं च वर्धयितुं प्रार्थयते।

7 mantras | Devata: Savitṛ (Savitar)

Sukta 54

Sukta 4.54

अयं लघु-सूक्तः सवितारं देवं प्रेरकं स्तौति—यः स्तुतिं जागरयति, रत्नानि विभजति, च यजमानस्य मध्ये श्रेष्ठं द्रविणं (द्रव्यं बलं समृद्धिं च) प्रतिष्ठापयति। अस्य सत्यस्य प्रेरणायाः अपरिमितं प्रसारं प्रतिपादयति—पृथिव्याः विस्तीर्णताद् दिवः उच्चतां यावत्। अन्ते च सवितुः त्रिः-दिन-प्रेरणाभिः सौभाग्य-प्रवर्तनाय, रक्षार्थं शान्त्यर्थं च, विस्तीर्णं देव-चक्रं समाह्वयति।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; hymn 4.54 commonly ascribed to Vāmadeva) | Devata: Savitṛ (solar impeller; Āditya-like power of arousing and directing)

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 4.54 is predominantly Triṣṭubh in tradition—verify at pada-count level for critical editions)

Sukta 55

Sukta 4.55

अयं सूक्तः वसुभ्यः, द्यावापृथिव्यै, अदितये, आदित्येभ्यश्च—विशेषतः वरुणाय मित्राय च—समूहप्रार्थना अस्ति, यत् यजमानं पालयन्तु यज्ञे च “वरिवः” (विस्तीर्णं निरुपद्रवं कल्याणम्) विवर्धयन्तु। सूक्ते प्रथमं मनुष्यकृतदमनकारीभ्यः बलैः विरुद्धं सत्यं रक्षणं कुतः इति त्वरिताः प्रश्नाः प्रवर्तन्ते; ततः विश्वदृष्ट्या जगतः शक्तयः स्वलक्ष्यं प्रति प्रवहन्तीति निरूप्यते; अन्ते च हितकराणां दिव्यानां शक्तीनां संक्षिप्ताह्वानेन समृद्धिं दातुं प्रार्थ्यते।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for much of Mandala 4; hymn 4.55 often attributed within Vāmadeva cycle—verify per Anukramaṇī) | Devata: Multi-deity: Vasus, Dyāvāpṛthivī, Aditi, Varuṇa, Mitra (collective appeal)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 56

Sukta 4.56

अयं सूक्तो द्यावापृथिव्यौ स्तौति—आद्यौ विपुलौ जनितरौ, ये अन्तरिक्षं विवर्धयतः, ऋतं धारयतः, यज्ञं च रोचयतः। वामदेवो याचते यत् ते शुचिभिः स्तोमैः दीप्ते भवताम्, उरुं रक्षां प्रयच्छताम्, यज्ञस्य परितो निषीदतां च, येन उपासकः सम्यक्पथे ध्रुवो भवेत्।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4) | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Sukta 57

Sukta 4.57

अयं सूक्तः क्षेत्रस्य पतेः प्रति कृष्याः च विश्वस्य च प्रजननशक्तेः प्रार्थना। तस्मै वयं कर्षणे जयम्, गोऽश्वसमृद्धिं, पोषणस्य च नित्यवृद्धिं याचामहे। अनन्तरं शुना-सीरयोः—शिवसमृद्धेः हलकर्षणशक्तेश्च—आह्वानं विस्तरति, तथा पर्जन्यस्य वृष्टिं प्रार्थयते, यया पृथिवी मधुरा, फलवती, मनुष्यकर्मणि च अन्तःविकासे च आधारभूता भवेत्।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57) | Devata: Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers

Chandas: Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)

Sukta 58

Sukta 4.58

ऋग्वेदस्य ४.५८ सूक्तं घृतस्य (सोम-तेजोरसस्य) रहस्यमयं स्तोत्रम्। घृतं मधुमती तरङ्ग इव विश्वसागरात् उदेति, सूक्ष्माभिषवेन अन्तःशुद्ध्या च “अमृतत्वं” भवति। अत्र यज्ञीयाहुतिः गूढया अध्यात्मविद्यया सह संयुज्यते—घृतं देवानां जिह्वा, अमृतस्य नाभिश्च—यथा बाह्याहुतिः अन्तःप्रवाहं, विशुद्धचैतन्यस्य स्फुटप्रवाहं, प्रतिबिम्बयति।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.58) | Devata: Ghṛta / Soma-essence (with a mystic-theological focus rather than a single anthropomorphic deity)

Chandas: Triṣṭubh