
Sukta 4.6
Vāmadeva Gautama
Triṣṭubh (probable)
अस्मिन् सूक्ते अग्निः सम्यगुत्थितो जाग्रत् होतृरिति आहूयते, यः कर्मणि देवान् प्रतिष्ठापयति, मनुष्याणां मन्मन् मनीषया विवेकयुक्तया पुरो नयति। वामदेवोऽग्नेः शुभ्रां स्वयंज्योतिषीं दृष्टिं स्तौति, या तमः भिनत्ति यजमानं च मलात् जरायाश्च रक्षति। अन्ते ब्रह्मणः पवित्रवाचः निर्माणं वर्ण्यते—अग्नौ प्रज्वलिते यजमानाः श्रद्धया उपविष्टाः पुरोहिताग्निमुपासते।
Mantra 1
ऊर्ध्व ऊ षु णो अध्वरस्य होतरग्ने तिष्ठ देवताता यजीयान् । त्वं हि विश्वमभ्यसि मन्म प्र वेधसश्चित्तिरसि मनीषाम् ॥
ऊर्ध्व ऊ षु णो अध्वरस्य होतः अग्ने तिष्ठ देवतातायजीयान्। त्वं हि विश्वमभ्यसि मन्म; प्र वेधसश्चित्तिरसि मनीषाम्॥
Mantra 2
अमूरो होता न्यसादि विक्ष्वग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः । ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेन्मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम् ॥
अमूढो होता न्यसादि विक्ष्व्; अग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः। ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेत्, मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम्॥
Mantra 3
यता सुजूर्णी रातिनी घृताची प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः । उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः ॥
यता सुजूर्णी रातिनी घृताची, प्रदक्षिणिद्देवतातिमुरााणः। उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः, पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः॥
Mantra 4
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना, ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात्। पर्यग्निः पशुपा न होता, त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः॥
Mantra 5
परि त्मना मितद्रुरेति होताग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा । द्रवन्त्यस्य वाजिनो न शोका भयन्ते विश्वा भुवना यदभ्राट् ॥
स्वधया स्वेन नियमेन परितो गच्छति—ऋतावा मधुवचा मन्द्रोऽग्निर्होता। तस्य शोकाः प्रहृतवाजिन इव द्रवन्ति; यदा स अभ्राट् दीप्तिमान् भवति तदा विश्वानि भुवनानि बिभ्यति।
Mantra 6
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥
अग्ने स्वनीक, तव स्वमुखी संदृक् भद्रा; घोरस्यापि सतो विषुणस्य च मध्ये सा चारुः। यदा तव शोचिस्तमसा न वर्यते, तदा ध्वस्मानास्तन्व्यां रेपं न आधुः।
Mantra 7
न यस्य सातुर्जनितोरवारि न मातरापितरा नू चिदिष्टौ । अधा मित्रो न सुधितः पावकोऽग्निर्दीदाय मानुषीषु विक्षु ॥
यस्य सातुर्जनितोरवारि नास्ति, न मातापितरौ नू चिदिष्टौ। अथ मित्र इव सुधितः पावकोऽग्निर्मानुषीषु विक्षु दीदाय।
Mantra 8
द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥
द्विर्यं पञ्च जीजनन्त् संवसानाः स्वसारोऽग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्व्यो न दन्तं शुक्रम् स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥
Mantra 9
तव त्ये अग्ने हरितो घृतस्ना रोहितास ऋज्वञ्चः स्वञ्चः । अरुषासो वृषण ऋजुमुष्का आ देवतातिमह्वन्त दस्माः ॥
तव त्ये अग्ने हरितो घृतस्ना रोहितास ऋज्वञ्चः स्वञ्चः । अरुषासो वृषण ऋजुमुष्का आ देवतातिमह्वन्त दस्माः ॥
Mantra 10
ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥
ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥
Mantra 11
अकारि ब्रह्म समिधान तुभ्यं शंसात्युक्थं यजते व्यू धाः । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्नमस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥
अकारि ब्रह्म समिधान तुभ्यं; शंसात्युक्थं यजते व्यू धाः। होतारमग्निं मनुषो नि षेदुः; नमस्यन्त उशिजः शंसमायोः॥
Agni is urged to rise and stand as the Hotṛ of the sacrifice, the one who ‘installs’ the gods and makes offering possible (4.6.1).
Agni is praised as the all-encompassing intelligence of prayer and as a luminous, auspicious vision that is not hemmed in by darkness; his light prevents corruption and defilement from settling on the worshipper (e.g., 4.6.6).
The hymn’s core revelation is Agni as both ritual priest and inner discernment—fire as the power that carries manīṣā forward and defeats tamas, making the rite efficacious.
The brahman (sacred word) is ‘fashioned’ as Agni is kindled; humans sit before him in reverence, completing the orderly offering and praise (4.6.11).
devatātā yajīyān
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥akāri brahma
It is a hymn to Agni asking him to rise as the sacrificial priest (Hotṛ), bring the gods to the rite, and protect the worshipper by his light that overcomes darkness.
It presents Agni as the one who ‘establishes’ or ‘sets’ the gods in the sacrifice—by kindling the fire and carrying offerings, he makes divine participation effective.
It can be recited at the start of a homa/agnihotra or any fire worship, focusing on kindling inner clarity and offering sincere intention through disciplined, truthful speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.