
Sukta 4.19
Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution)
Indra
Trishtubh
इन्द्रस्यायं स्तोत्रः देवानां मध्ये वृत्रहत्यायै एकमेव विशेषतया वृतं देवचम्पतिं तम् उद्गायति—यः द्यावापृथिवी उरुं करोति, जगति च गतिं विमोचयति। तस्य विश्वकर्माणि स्मार्यन्ते—उच्छ्रितान् आपः प्रशमयन्, नदीः सुतराः करोति, शीघ्रां विस्तीर्णां च पन्थानं प्रापयति। पुनः पुनः स्तुतिं प्रेरयति, यया कवेर् धियः प्रेरणा वर्धते। अन्ते नूतनं ब्रह्म (पवित्रं वचनम्) इन्द्राय समर्प्यते, येन गायकाः तस्य जयवन्तं प्रवृत्तिमार्गं सह भागिनः स्युः।
Mantra 1
एवा त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र विश्वे देवासः सुहवास ऊमाः । महामुभे रोदसी वृद्धमृष्वं निरेकमिद्वृणते वृत्रहत्ये ॥
एवं त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र विश्वे देवाः सुहवास ऊमाः एकमेव वृणते। महाँस्त्वं उभे रोदसी वर्धयन्, ऋष्वो वृद्धः; वृत्रहत्याय त्वामेव विशिष्य वृणते।
Mantra 2
अवासृजन्त जिव्रयो न देवा भुवः सम्राळिन्द्र सत्ययोनिः । अहन्नहिं परिशयानमर्णः प्र वर्तनीररदो विश्वधेनाः ॥
यथा जिव्रय इव देवाः भुवः अवासृजन्त, तथा त्वं इन्द्रः सम्राट् विश्वस्य, सत्ययोनिः, अर्णः परिशयानम् अहिं जहान। त्वं विश्वधेनाः वर्तनीः प्र अरदः—आपः शक्तयश्च विस्तरेण प्रवर्तेरन् इति।
Mantra 3
अतृप्णुवन्तं वियतमबुध्यमबुध्यमानं सुषुपाणमिन्द्र । सप्त प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण वि रिणा अपर्वन् ॥
हे इन्द्र, अतृप्णुवन्तं वियतं अबुध्यमानं सुषुपाणम् अहिं त्वं वज्रेण व्यरिणाः। साप्तप्रवत-आशयानं सन्धिरहितम् अपर्वन् कृत्वा तं विदारयः।
Mantra 4
अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नं वार्ण वातस्तविषीभिरिन्द्रः । दृळ्हान्यौभ्नादुशमान ओजोऽवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम् ॥
इन्द्रः स्वशवसा क्षाम्नो बुध्नम् अक्षोदयत्, यथा वातः स्वतविषीभिः प्रवर्तयति। उशमान ओजसा दृढानि बन्धनानि औभ्नात्, पर्वतानां ककुभोऽवाभिनत्।
Mantra 5
अभि प्र दद्रुर्जनयो न गर्भं रथा इव प्र ययुः साकमद्रयः । अतर्पयो विसृत उब्ज ऊर्मीन्त्वं वृताँ अरिणा इन्द्र सिन्धून् ॥
जनयो न गर्भम् अभि प्र दद्रुरिव, अद्रयः रथा इव साकं प्र ययुः। त्वम् उब्ज-उत्थितान् विसृतान् ऊर्मीन् अतर्पयः; हे इन्द्र, बृतान् सिन्धून् अरिणाः।
Mantra 6
त्वं महीमवनिं विश्वधेनां तुर्वीतये वय्याय क्षरन्तीम् । अरमयो नमसैजदर्णः सुतरणाँ अकृणोरिन्द्र सिन्धून् ॥
त्वं महतीं विश्वधेनां महीम् अवनिं तुर्वीतये वय्याय च क्षरन्तीम् अकरः। नमसा एजन्तम् अर्णः शमयः; इन्द्र, सिन्धून् सुतरणान् अकरः।
Mantra 7
प्राग्रुवो नभन्वो न वक्वा ध्वस्रा अपिन्वद्युवतीॠतज्ञाः । धन्वान्यज्राँ अपृणक्तृषाणाँ अधोगिन्द्रः स्तर्यो दंसुपत्नीः ॥
प्राग्रुवो नभन्वो न वक्वाः; ध्वस्राः युवतीः ऋतज्ञाः अपिन्वन्। तृषाणान् धन्वान्य् अज्रान् अपृणक्; अधोग् इन्द्रः स्तर्यः दंसुपत्नीः अदुहत्।
Mantra 8
पूर्वीरुषसः शरदश्च गूर्ता वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् । परिष्ठिता अतृणद्बद्बधानाः सीरा इन्द्रः स्रवितवे पृथिव्या ॥
पूर्वीर् उषसः शरदश्च गूर्ताः; वृत्रं जघन्वान् विसिन्धून् असृजत्। परिष्ठिताः बद्बधानाः अतृणत्; इन्द्रः सीराः पृथिव्यां स्रवितवे अकरोत्।
Mantra 9
वम्रीभिः पुत्रमग्रुवो अदानं निवेशनाद्धरिव आ जभर्थ । व्यन्धो अख्यदहिमाददानो निर्भूदुखच्छित्समरन्त पर्व ॥
वम्रीभिः सहायैः, हरिवः, निवेशनाद् उत्थाप्य त्वम् अग्रुवोऽदानं निगूढं पुत्रम् आ जभार्थ। व्यन्धोऽपि सुस्पष्टम् अपश्यत्; अहिम् आददानो निर्भूत्—तदा पर्वतः छिद्राण्यपि छिन्नानीव बाधाभेदे समरन्त।
Mantra 10
प्र ते पूर्वाणि करणानि विप्राविद्वाँ आह विदुषे करांसि । यथायथा वृष्ण्यानि स्वगूर्तापांसि राजन्नर्याविवेषीः ॥
प्र ते पूर्वाणि करणानि प्रवक्ष्यामि; विप्राविद्वान् विदुषे ते करांसि आह। यथा यथा, राजन्, वृष्ण्यानि स्वगूर्तानि नर्याणि कर्माणि पुनःपुनः आविवेशीः, सर्वत्र च व्याप्तोऽभूः।
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
नू स्तुत इन्द्र, नू गृणानः, जरित्रे इषं नद्यो न पीपेः। अकारि ते, हरिवः, ब्रह्म नव्यं; धिया जाग्रत्या वयं सदा रथ्याः स्याम, तव जयस्य अग्रगत्यै।
It declares Indra as the uniquely chosen power who defeats obstruction (Vṛtra), restores free movement in the world, and strengthens the singer with renewed inspiration and victory.
The rivers symbolize released life-force and unobstructed movement. Indra’s calming of turbulent waters and making rivers ‘easy to cross’ expresses protection, safe passage, and the return of order and fertility.
It means a “new brahman,” i.e., a freshly crafted sacred formulation or inspired hymn. The poet offers it to Indra so the worshippers gain lasting strength and readiness for successful forward progress.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.