
Sukta 4.17
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh
वामदेवेन गौतमेन कृतं त्रिष्टुभं सूक्तमिदं इन्द्रं पराक्रमस्य परमं धारयितारं स्तौति; यस्य राजत्वं द्यावापृथिव्यौ अभ्यनुजानाते। अत्र तस्य आद्यं वृत्रवधं स्मार्यते—निगूढा अपः पञ्च नद्यः प्रमुमोच—तं च पुरातनं दातारं वर्णयति, यः गवां हिरण्यस्य अश्वबलस्य च जयिता सन् सखिभ्यः धनं वितरति। अन्ते कविः नवं ब्रह्म (प्रेरितं वचनम्) समर्प्य, इन्द्रं याचते यत् सः गायकस्य धियं नद्य इव प्रपूरयन् वर्धयतु, यजमानांश्च जयकर्मणि निषीदयतु।
Mantra 1
त्वं महाँ इन्द्र तुभ्यं ह क्षा अनु क्षत्रं मंहना मन्यत द्यौः । त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान्त्सृजः सिन्धूँरहिना जग्रसानान् ॥
त्वं महान् इन्द्रः; तुभ्यं हि क्षा द्यौश्च अनु क्षत्रं मंहना मन्यते। त्वं वृत्रं शवसा जघन्वान् अहिना जग्रसानान् सिन्धून् असृजः।
Mantra 2
तव त्विषो जनिमन्रेजत द्यौ रेजद्भूमिर्भियसा स्वस्य मन्योः । ऋघायन्त सुभ्वः पर्वतास आर्दन्धन्वानि सरयन्त आपः ॥
तव त्विषो जनिमन् रेजत द्यौः; रेजद् भूमिर्भियसा स्वस्य मन्योः। ऋघायन्त शुभ्वः पर्वतासः; आर्दन् धन्वानि, सरयन्त आपः।
Mantra 3
भिनद्गिरिं शवसा वज्रमिष्णन्नाविष्कृण्वानः सहसान ओजः । वधीद्वृत्रं वज्रेण मन्दसानः सरन्नापो जवसा हतवृष्णीः ॥
भिनद् गिरिं शवसा वज्रमिष्णन्, आविष्कृण्वानः सहसान ओजः। वधीद् वृत्रं वज्रेण मन्दसानः; सरन्नापो जवसा हतवृष्णीः।
Mantra 4
सुवीरस्ते जनिता मन्यत द्यौरिन्द्रस्य कर्ता स्वपस्तमो भूत् । य ईं जजान स्वर्यं सुवज्रमनपच्युतं सदसो न भूम ॥
द्यौरेव ते जनितारम् इन्द्रस्य स्वपस्तमस्य कर्तारं मन्यत; य ईं जजान स्वर्ग्यं सुवज्रम् अनपच्युतं सदसो न भूम।
Mantra 5
य एक इच्च्यावयति प्र भूमा राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्रः । सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः ॥
स एक एव प्र भूमां च्यावयति—पुरुहूत इन्द्रः कृष्टीना राजा। सत्येनैनमनु विश्वे मदन्ति; गृणते मघोने देवस्य रातिं ददाति।
Mantra 6
सत्रा सोमा अभवन्नस्य विश्वे सत्रा मदासो बृहतो मदिष्ठाः । सत्राभवो वसुपतिर्वसूनां दत्रे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः ॥
सत्रा सोमाः अस्य विश्वे अभवन्; सत्रा मदासो बृहतो मदिष्ठाः। सत्राभवो वसुपतिर्वसूनां; दत्रे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः।
Mantra 7
त्वमध प्रथमं जायमानोऽमे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः । त्वं प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण मघवन्वि वृश्चः ॥
त्वम् अध प्रथमे जायमानोऽमे विश्वा अधिथा इन्द्र कृष्टीः। त्वं प्रति प्रवत आशयानम् अहिं वज्रेण मघवन् वि वृश्चः, पन्थानं च विवृतवान्।
Mantra 8
सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृषभं सुवज्रम् । हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः ॥
सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृषभं सुवज्रम्। हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः॥
Mantra 9
अयं वृतश्चातयते समीचीर्य आजिषु मघवा शृण्व एकः । अयं वाजं भरति यं सनोत्यस्य प्रियासः सख्ये स्याम ॥
अयं वृतश्चातयते समीचीर्य आ जिषु मघवा शृण्व एकः। अयं वाजं भरति यं सनोत्यस्य प्रियासः सख्ये स्याम॥
Mantra 10
अयं शृण्वे अध जयन्नुत घ्नन्नयमुत प्र कृणुते युधा गाः । यदा सत्यं कृणुते मन्युमिन्द्रो विश्वं दृळ्हं भयत एजदस्मात् ॥
अयं शृण्वे—अथ जयति हन्ति च; अयम् एव युधा गाः (रश्मीन्) प्र कृणुते। यदा इन्द्रः मन्युं सत्यं करोति, तदा विश्वं दृढं तस्माद् भयाद् एजति।
Mantra 11
समिन्द्रो गा अजयत्सं हिरण्या समश्विया मघवा यो ह पूर्वीः । एभिर्नृभिर्नृतमो अस्य शाकै रायो विभक्ता सम्भरश्च वस्वः ॥
सम् इन्द्रः गा अजयत्, सम् हिरण्याः, सम् अश्वियाः—स मघवा यः ह पूर्वीः। एभिः नृभिः सह, अस्य शाकैः नृतमः, स रायेः विभक्ता, सम्भरश्च वसूनाम्।
Mantra 12
कियत्स्विदिन्द्रो अध्येति मातुः कियत्पितुर्जनितुर्यो जजान । यो अस्य शुष्मं मुहुकैरियर्ति वातो न जूतः स्तनयद्भिरभ्रैः ॥
कियत् स्विद् इन्द्रः मातुः अध्येति? कियत् पितुः जनितुः—यो जजान? यः अस्य शुष्मं मुहुकैः ईरयति, वातो न जूतः स्तनयद्भिर् अभ्रैः।
Mantra 13
क्षियन्तं त्वमक्षियन्तं कृणोतीयर्ति रेणुं मघवा समोहम् । विभञ्जनुरशनिमाँ इव द्यौरुत स्तोतारं मघवा वसौ धात् ॥
यत् क्षीयमानं तद् त्वम् अक्षीयमानं करोषि; हे मघवन्, मोह-रेणुं त्वम् अपयासि। अशनिमान् इव द्यौः विभञ्जन्, अवरोधं त्वं विदारयसि; हे वसुद, स्तोतारं धन-समृद्धौ निधत्से।
Mantra 14
अयं चक्रमिषणत्सूर्यस्य न्येतशं रीरमत्ससृमाणम् । आ कृष्ण ईं जुहुराणो जिघर्ति त्वचो बुध्ने रजसो अस्य योनौ ॥
अयं सूर्यस्य चक्रः प्रेर्यते; एतशं ससृमाणं रीरमति। कृष्णः परितो जुहुराणो रजसो बुध्नेऽस्य योनौ त्वचो जिघर्ति; गूढं गृहीत्वा प्रकाशाय नयति।
Mantra 15
असिक्न्यां यजमानो न होता ॥
यजमान इव—न केवलं होता—असिक्न्यां प्रविशति; हविः-संकल्पं वहन् तम एव यज्ञ-क्षेत्रं करोति।
Mantra 16
गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः । जनीयन्तो जनिदामक्षितोतिमा च्यावयामोऽवते न कोशम् ॥
गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः । जनीयन्तो जनिदामक्षितोतिम् आ च्यावयामोऽवते न कोशम् ॥
Mantra 17
त्राता नो बोधि ददृशान आपिरभिख्याता मर्डिता सोम्यानाम् । सखा पिता पितृतमः पितॄणां कर्तेमु लोकमुशते वयोधाः ॥
त्राता नो बोधि ददृशान आपिरभिख्याता मर्डिता सोम्यानाम् । सखा पिता पितृतमः पितॄणां कर्तेमु लोकमुशते वयोधाः ॥
Mantra 18
सखीयतामविता बोधि सखा गृणान इन्द्र स्तुवते वयो धाः । वयं ह्या ते चकृमा सबाध आभिः शमीभिर्महयन्त इन्द्र ॥
सखीयतामविता बोधि सखा गृणान इन्द्र स्तुवते वयो धाः । वयं ह्या ते चकृमा सबाध आभिः शमीभिर्महयन्त इन्द्र ॥
Mantra 19
स्तुत इन्द्रो मघवा यद्ध वृत्रा भूरीण्येको अप्रतीनि हन्ति । अस्य प्रियो जरिता यस्य शर्मन्नकिर्देवा वारयन्ते न मर्ताः ॥
स्तुत इन्द्रो मघवा यद्ध वृत्रा भूरीण्येकोऽप्रतिनि हन्ति। अस्य प्रियो जरिता यस्य शर्मन्नकिर्देवा वारयन्ते न मर्ताः॥
Mantra 20
एवा न इन्द्रो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वा । त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे अधि श्रवो माहिनं यज्जरित्रे ॥
एवा न इन्द्रो मघवा विरप्शी करत्सत्या चर्षणीधृदनर्वा। त्वं राजा जनुषां धेह्यस्मे अधि श्रवो माहिनं यज्जरित्रे॥
Mantra 21
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः। अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः॥
It proclaims Indra as the supreme power who breaks obstruction (Vṛtra) and restores flow and abundance, then asks him to grant inspiration, victory, and wealth to the worshippers.
The ‘rivers’ symbolize waters and life-force held back by obstruction; Indra’s act represents freeing what is blocked so truth, energy, and prosperity can move again.
It means a “new sacred formulation” or fresh inspired utterance—an offering made of speech and insight, meant to please Indra and empower the singer’s intention.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.