Sukta 33
Sukta 4.33
Vāmadeva Gautama (attributed for Mandala 4; hymn to the Rbhus)
Rbhus (R̥bhus: Ṛbhu, Vibhvā, Vāja) as powers of divine craftsmanship and perfection
Triṣṭubh (probable for RV 4.33; verse-level confirmation may vary by recension)
अयं सूक्तः ऋभून्—ऋभुं विभ्वानं वाजं च—देवानां दिव्यकारुशक्तीर् आह्वयति। ते शीघ्रप्रेरणया प्रेरिताः रूपाणि परिष्कुर्वन्ति, देवमनुष्ययोः कृते च बहुधा समृद्धिं विवर्धयन्ति। तेषां सत्यवचनत्वं स्वधायाः (स्वकीयधर्मस्य) पालनं च स्तूयते, तथा त्वष्टृणापि ज्ञातानि तेषां अद्भुतकर्माणि। अन्ते तृतीयसवनसमये यजमानाय “वसूनि” (सत्यसमृद्धीन्) स्थापयन्त्विति प्रार्थना क्रियते।
Mantras
Mantra 1
प्र ऋभुभ्यो दूतमिव वाचमिष्य उपस्तिरे श्वैतरीं धेनुमीळे । ये वातजूतास्तरणिभिरेवैः परि द्यां सद्यो अपसो बभूवुः ॥
प्र ऋभुभ्यो दूतमिव वाचं प्रेषयामि; उपस्तीर्य श्वैतरीं समृद्धिधेनुमीळे। ये वातजूतास्तरणिभिरेवैः सद्यः परि द्यां व्याप्य कर्मणः शक्तयः बभूवुः।
Mantra 2
यदारमक्रन्नृभवः पितृभ्यां परिविष्टी वेषणा दंसनाभिः । आदिद्देवानामुप सख्यमायन्धीरासः पुष्टिमवहन्मनायै ॥
यदा ऋभवः पितृभ्यां यथोचितं चक्रुः—परिविष्टीनि आसनानि वेषणां च दंसनाभिः—तदा देवतानामुप सख्यं ययुः। धीरासः मनायै पुष्टिं वृद्धिं च अवहन्।
Mantra 3
पुनर्ये चक्रुः पितरा युवाना सना यूपेव जरणा शयाना । ते वाजो विभ्वाँ ऋभुरिन्द्रवन्तो मधुप्सरसो नोऽवन्तु यज्ञम् ॥
ये पुनः पितरौ युवानौ चक्रुः, सना यूप इव जरणा शयानौ; ते वाजो विभ्वाँ ऋभुरिन्द्रवन्तो मधुप्सरसः अस्माकं यज्ञमवन्तु।
Mantra 4
यत्संवत्समृभवो गामरक्षन्यत्संवत्समृभवो मा अपिंशन् । यत्संवत्समभरन्भासो अस्यास्ताभिः शमीभिरमृतत्वमाशुः ॥
यत्संवत्सरमृभवो गां अरक्षन्, यत्संवत्सरं तां मा अपिंशन्; यत्संवत्सरम् अस्याः भासोऽभरन्—ताभिः शमीभिरमृतत्वमाशुः।
Mantra 5
ज्येष्ठ आह चमसा द्वा करेति कनीयान्त्रीन्कृणवामेत्याह । कनिष्ठ आह चतुरस्करेति त्वष्ट ऋभवस्तत्पनयद्वचो वः ॥
ज्येष्ठ आह—चमसा द्वा कुरेति; कनीयान् आह—त्रीन् कृणवामेति; कनिष्ठ आह—चतुरः कुरेति। हे ऋभवः, त्वष्टा वः तत् पनयद् वचः—यद् आनन्दपात्रं बहुधा करोति।
Mantra 6
सत्यमूचुर्नर एवा हि चक्रुरनु स्वधामृभवो जग्मुरेताम् । विभ्राजमानाँश्चमसाँ अहेवावेनत्त्वष्टा चतुरो ददृश्वान् ॥
सत्यमूचुर्नराः; एव हि चक्रुः। अनु स्वधामृभव एताम् अजग्मुः। विभ्राजमानान् चमसान् अहेवावेन त्वष्टा चतुरो ददृश्वान् (अददर्श)।
Mantra 7
द्वादश द्यून्यदगोह्यस्यातिथ्ये रणन्नृभवः ससन्तः । सुक्षेत्राकृण्वन्ननयन्त सिन्धून्धन्वातिष्ठन्नोषधीर्निम्नमापः ॥
द्वादश द्यूनि अगोह्यस्यातिथ्ये ऋभवो लक्ष्यं ससन्तो रणन्न्। ते सुक्षेत्राणि चक्रुः, सिन्धून् अनयन्, धन्वा औषधीः अतिष्ठपन्, आपो निम्नम् आपादयन्—यथाकौशलेन प्राणगतेः क्रमं विधाय।
Mantra 8
रथं ये चक्रुः सुवृतं नरेष्ठां ये धेनुं विश्वजुवं विश्वरूपाम् । त आ तक्षन्त्वृभवो रयिं नः स्ववसः स्वपसः सुहस्ताः ॥
ये सु-वृतं रथं नरेष्ठं चक्रुः, ये च विश्वजुवं विश्वरूपां धेनुं निर्ममे, ते स्ववसः स्वपसः सुहस्ताः ऋभवो नः रयिं तक्षन्तु—समृद्धिं पूर्णतां च।
Mantra 9
अपो ह्येषामजुषन्त देवा अभि क्रत्वा मनसा दीध्यानाः । वाजो देवानामभवत्सुकर्मेन्द्रस्य ऋभुक्षा वरुणस्य विभ्वा ॥
देवा ह्येषां कर्माण्यजुषन्त, ते क्रत्वा मनसा च लक्ष्ये दीध्याना आसन्। वाजो देवानां सुकर्मा अभवत्; इन्द्रस्य ऋभुक्षा, वरुणस्य विभ्वा—प्रत्येकः देवऋते सिद्धशक्तिरिव स्वं पदं जग्राह।
Mantra 10
ये हरी मेधयोक्था मदन्त इन्द्राय चक्रुः सुयुजा ये अश्वा । ते रायस्पोषं द्रविणान्यस्मे धत्त ऋभवः क्षेमयन्तो न मित्रम् ॥
ये हरी मेधयोक्त्था मदन्त इन्द्राय चक्रुः सुयुजा ये अश्वाः । ते रायस्पोषं द्रविणान्यस्मे धत्त ऋभवः क्षेमयन्तो न मित्रम् ॥
Mantra 11
इदाह्नः पीतिमुत वो मदं धुर्न ऋते श्रान्तस्य सख्याय देवाः । ते नूनमस्मे ऋभवो वसूनि तृतीये अस्मिन्त्सवने दधात ॥
इदाह्नः पीतिमुत वो मदं धुर्नृते श्रान्तस्य सख्याय देवाः । ते नूनमस्मे ऋभवो वसूनि तृतीये अस्मिन्त्सवने दधात ॥
Frequently Asked Questions
The R̥bhus are a triad—Ṛbhu, Vibhvā, and Vāja—praised as divine craftsmen who perfect and renew forms. In this hymn they stand for flawless skill, truth in action, and the power to multiply abundance.
Tvaṣṭṛ is the divine fashioner. The hymn says he recognizes the R̥bhus’ work—shining cups—showing that their craftsmanship is so perfect it is acknowledged by the cosmic artisan himself, a model for a well-made sacrifice.
A Soma sacrifice has three main pressings in a day. The hymn’s final verse asks the R̥bhus to place ‘vasūni’ (true riches) in the worshipper specifically at the third pressing, linking the praise to a clear ritual moment.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.