Sukta 18
Sukta 4.18
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.18)
Indra (narrative/cosmogonic framing in the hymn; often interpreted as Indra’s birth episode)
Triṣṭubh
ऋग्वेदस्य ४.१८ सूक्तं नाट्यरूपेण विश्वोत्पत्त्याख्य-वीररसात्मकं च, इन्द्रस्य रहस्यमयजन्म तत्क्षणमेव विघ्नभेदकत्वेन नियतिं च केन्द्रे कृत्वा प्रवर्तते। तत्र तिक्त-तनावयुक्ते संवादाभासे (मातृ–शिशु, आपः, तथा जनसमुदायस्य घोषाः) इन्द्रः दोषारोपेभ्यः परिरक्ष्यते; वृत्रहत्यां नदीमोचनं च स्मार्यते; अन्ते च मानुषसंकटस्य पुनरुत्थानस्य च तीक्ष्णो भावः दर्श्यते—यत्र श्येनः मधु (माधुर्यसारम्) आनयति।
Mantras
Mantra 1
अयं पन्था अनुवित्तः पुराणो यतो देवा उदजायन्त विश्वे । अतश्चिदा जनिषीष्ट प्रवृद्धो मा मातरममुया पत्तवे कः ॥
अयमेव पुराणः पन्थाः पुनरनुवित्तो यतो विश्वे देवाः उदजायन्त। अतश्चिदेव प्रवृद्धः स्वबलेन त्वमपि बहिर्जनितुमिच्छसि; मा मातरम् अमुया प्रेरणया पातयितुं हिंसितुं वा गच्छ—कः खलु तादृशं कुर्यात्?
Mantra 2
नाहमतो निरया दुर्गहैतत्तिरश्चता पार्श्वान्निर्गमाणि । बहूनि मे अकृता कर्त्वानि युध्यै त्वेन सं त्वेन पृच्छै ॥
नाहम् अतः अस्माद् दुर्गमाद् बन्धनात् ऋजुना निर्गन्तुं शक्नोमि; पार्श्वात् तिरश्चीनो निर्गम एव मे। बहूनि मे कर्तव्यानि अद्याप्यकृतानि; तानि योधयितुं त्वया सह संयोगं वाञ्छामि, तस्मिन्नेकत्वे त्वां पृच्छामि।
Mantra 3
परायतीं मातरमन्वचष्ट न नानु गान्यनु नू गमानि । त्वष्टुर्गृहे अपिबत्सोममिन्द्रः शतधन्यं चम्वोः सुतस्य ॥
परायतीं मातरमन्वचष्ट—“नैवम्; न सामान्यपदैरनुगमिष्यामि, न नू गमामि रूढमार्गेण।” त्वष्टुर्गृहे इन्द्रः सोममपिबत्—चम्वोः सुतं शतधन्यं समृद्धिदं पयः।
Mantra 4
किं स ऋधक्कृणवद्यं सहस्रं मासो जभार शरदश्च पूर्वीः । नही न्वस्य प्रतिमानमस्त्यन्तर्जातेषूत ये जनित्वाः ॥
किं स ऋधक्कृणवद्यं सहस्रं मासो जभार शरदश्च पूर्वीः । न हि न्वस्य प्रतिमानमस्त्यन्तर्जातेषूत ये जनित्वाः ॥
Mantra 5
अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥
अवद्यमिव मन्यमाना गुहाकरिन्द्रं माता वीर्येणा न्यृष्टम् । अथोदस्थात्स्वयमत्कं वसान आ रोदसी अपृणाज्जायमानः ॥
Mantra 6
एता अर्षन्त्यललाभवन्तीॠतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥
एता अर्षन्त्यललाभवन्तीऋतावरीरिव संक्रोशमानाः । एता वि पृच्छ किमिदं भनन्ति कमापो अद्रिं परिधिं रुजन्ति ॥
Mantra 7
किमु ष्विदस्मै निविदो भनन्तेन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः । ममैतान्पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् ॥
किमु स्विदस्मै निविदो भनन्ति? इन्द्रस्यावद्यं दिधिषन्त आपः? ममैतान् पुत्रो महता वधेन वृत्रं जघन्वान् असृजद् वि सिन्धून्॥
Mantra 8
ममच्चन त्वा युवतिः परास ममच्चन त्वा कुषवा जगार । ममच्चिदापः शिशवे ममृड्युर्ममच्चिदिन्द्रः सहसोदतिष्ठत् ॥
ममच्चन त्वा युवतिः परास; ममच्चन त्वा कुषवा जगार। ममच्चिदापः शिशवे ममृड्युः; ममच्चिदिन्द्रः सहसोदतिष्ठत्॥
Mantra 9
ममच्चन ते मघवन्व्यंसो निविविध्वाँ अप हनू जघान । अधा निविद्ध उत्तरो बभूवाञ्छिरो दासस्य सं पिणग्वधेन ॥
ममच्चन ते मघवन् व्यंसो निविविध्वान् अप हनू जघान। अधा निविद्ध उत्तरो बभूवाञ्छिरो दासस्य सं पिणग्वधेन॥
Mantra 10
गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥
गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥
Mantra 11
उत माता महिषमन्ववेनदमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद्वृत्रमिन्द्रो हनिष्यन्त्सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥
उत माता महिषमन्ववेनदमी त्वा जहति पुत्र देवाः । अथाब्रवीद्वृत्रमिन्द्रो हनिष्यन्त्सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व ॥
Mantra 12
कस्ते मातरं विधवामचक्रच्छयुं कस्त्वामजिघांसच्चरन्तम् । कस्ते देवो अधि मार्डीक आसीद्यत्प्राक्षिणाः पितरं पादगृह्य ॥
कस्ते मातरं विधवामचक्रच्छयुं कस्त्वामजिघांसच्चरन्तम् । कस्ते देवो अधि मार्डीक आसीद्यत्प्राक्षिणाः पितरं पादगृह्य ॥
Mantra 13
अवर्त्या शुन आन्त्राणि पेचे न देवेषु विविदे मर्डितारम् । अपश्यं जायाममहीयमानामधा मे श्येनो मध्वा जभार ॥
मम क्लेशे शुनोऽन्त्राणि पक्तानि; देवेषु न कश्चन मर्डितारं चिकित्सकं वा विविदे। अपश्यं जाया मम हीयमाना महिम्नोऽपकर्ष्यमाणा; अथ मे श्येनो मध्वा मधुरं रसं जभार।
Frequently Asked Questions
It is a narrative hymn that frames Indra’s unusual birth and then defends his power by pointing to his greatest deed: slaying Vṛtra and releasing the rivers (waters) to flow freely.
The hymn acknowledges a tension—voices (including the Waters) seem to ‘attach fault’—but it overturns that by arguing that Indra’s action restores cosmic order and life-giving flow.
It functions as a symbol of sudden recovery and essence: after distress and lack of help, a swift, higher force brings ‘madhu’—sweetness, vitality, or the nourishing core of life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.