
Sukta 4.38
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.38)
Aśvins (Nāsatyā) as divine benefactors (dual 'vām')
Triṣṭubh (probable)
अयं सूक्तः रथानां पुरतः धावमानस्य दधिक्राव्णो दधिक्रायाः शीघ्रं जयशीलं बलं स्तौति—यः प्रवाहमानैरिव रश्मिभिः रजः प्रसारयन् विजयम् आनन्दं च जनयति। एष तेजस्वी शक्तिः जनानां बलप्रदः विस्तारकर्ता च इति प्रशस्यते, तथा कवेर् वाचः ‘मधुना’—प्रेरणया माधुर्येण सिद्ध्या च—पूरयितुम् अस्मै प्रार्थ्यते। अस्मिन् चित्रे युद्धवेगः सौरदीप्तिः यज्ञमङ्गलता च एकस्मिन् हितकर-स्वरूपे समन्वीयन्ते।
Mantra 1
उतो हि वां दात्रा सन्ति पूर्वा या पूरुभ्यस्त्रसदस्युर्नितोशे । क्षेत्रासां ददथुरुर्वरासां घनं दस्युभ्यो अभिभूतिमुग्रम् ॥
उतो हि वां दात्राः सन्ति पूर्वाः—याभिः पूरुभ्यः त्रसदस्युः नितोशे स्थिरं निवासं जिगाय। ताभ्यः क्षेत्राणि च उर्वराः विस्तीर्णाः भूमीः अदत्तम्, दस्युभ्यः घनाय च तमसे उग्रां अभिभूतिं घातिनीं शक्तिं न्यधत्तम्।
Mantra 2
उत वाजिनं पुरुनिष्षिध्वानं दधिक्रामु ददथुर्विश्वकृष्टिम् । ऋजिप्यं श्येनं प्रुषितप्सुमाशुं चर्कृत्यमर्यो नृपतिं न शूरम् ॥
उत वा वाजिनं दधिक्रावाणं ददथुः—पुरुनिष्षिध्वानं विश्वकृष्टिम्। ऋजिप्यं श्येनं प्रुषितप्सुम् आशुं चर्कृत्यम्—आर्यो नृपतिरिव, शूर इव; तादृशीं शक्तिं स्थापयामासथुः।
Mantra 3
यं सीमनु प्रवतेव द्रवन्तं विश्वः पूरुर्मदति हर्षमाणः । पड्भिर्गृध्यन्तं मेधयुं न शूरं रथतुरं वातमिव ध्रजन्तम् ॥
यं विश्वः पूरुः हर्षमाणः सीम् अनु प्रवतेव द्रवन्तम् अनुगच्छति। पादैः गृध्यन्तं मेधयुं न शूरं—रथतुरं, वातमिव ध्रजन्तम्।
Mantra 4
यः स्मारुन्धानो गध्या समत्सु सनुतरश्चरति गोषु गच्छन् । आविॠजीको विदथा निचिक्यत्तिरो अरतिं पर्याप आयोः ॥
यः समत्सु दृढां रेखाम् आरुन्धानो निरन्तरं सनुतरश्चरति, गोषु (रश्मि-गोषु) गच्छन्; आविर्ऋजीकः सृज्य-ऋजु-गामिनी-शक्त्या विदथानि (यज्ञानि) निचिक्यत्ति, तिरो अरतिं पर्याप आयोः (आयसः) बलम्।
Mantra 5
उत स्मैनं वस्त्रमथिं न तायुमनु क्रोशन्ति क्षितयो भरेषु । नीचायमानं जसुरिं न श्येनं श्रवश्चाच्छा पशुमच्च यूथम् ॥
उत स्मैनं भरेषु क्षितयः अनु क्रोशन्ति, वस्त्रमथिं न तायुम् (आवरण-हरं लुण्ठकमिव); नीचायमानं श्येनं न, सः श्रवश्चाच्छा पशुमच्च यूथम् (प्राण-शक्तिमत् गो-समूहं) प्रति प्रसरति।
Mantra 6
उत स्मासु प्रथमः सरिष्यन्नि वेवेति श्रेणिभी रथानाम् । स्रजं कृण्वानो जन्यो न शुभ्वा रेणुं रेरिहत्किरणं ददश्वान् ॥
उत स्मासु सः प्रथमो सरिष्यन्, रथानां श्रेणिभिः नि वेवेति; स्रजं कृण्वानो जन्यो न शुभ्वा, रेणुं रेरिहत् किरणं ददश्वान् (दृष्टवान्) — तेजसो लीलां विजित्येव।
Mantra 7
उत स्य वाजी सहुरिॠतावा शुश्रूषमाणस्तन्वा समर्ये । तुरं यतीषु तुरयन्नृजिप्योऽधि भ्रुवोः किरते रेणुमृञ्जन् ॥
उत स्य वाजी सहुरिः ऋतावा तन्वा समर्ये शुश्रूषमाणः। यतीषु तुरं तुरयन् ऋजिप्यः अधि भ्रुवोः रेणुं किरते, तेन आत्मानं रञ्जन्॥
Mantra 8
उत स्मास्य तन्यतोरिव द्योॠघायतो अभियुजो भयन्ते । यदा सहस्रमभि षीमयोधीद्दुर्वर्तुः स्मा भवति भीम ऋञ्जन् ॥
उत स्मास्य तन्यतोः इव द्योः, अभियुजः भयन्ते। यदा सहस्रम् अभि षीमयोधीत्, तदा दुर्वर्तुः भीमः भवति—भयेन तम् ऋञ्जन्, जयाय पन्थानं परिवर्तयति॥
Mantra 9
उत स्मास्य पनयन्ति जना जूतिं कृष्टिप्रो अभिभूतिमाशोः । उतैनमाहुः समिथे वियन्तः परा दधिक्रा असरत्सहस्रैः ॥
उत स्मास्य जनाः जूतिं पनयन्ति—आशोः कृष्टिप्रः अभिभूतिम्। उत एनम् आहुः, समिथे वियन्तः—“परा दधिक्राः असरत् सहस्रैः” इति॥
Mantra 10
आ दधिक्राः शवसा पञ्च कृष्टीः सूर्य इव ज्योतिषापस्ततान । सहस्रसाः शतसा वाज्यर्वा पृणक्तु मध्वा समिमा वचांसि ॥
दधिक्राः स्वशवसा पञ्च कृष्टीर् आ ततान, सूर्य इव ज्योतिषा आपः प्रसारयन्। सहस्रसाः शतसाः वाज्यर्वा मध्वा समिमा वचांसि पृणक्तु।
Invocation of the swift, leading power associated with ordered chariots and victorious advance.
The hymn elaborates vivid kinetic imagery—ranks of chariots, dust becoming radiant streams—linking speed with vision, mastery, and auspicious might.
Dadhikrā is asked to expand and strengthen the “five peoples” like the Sun spreading the waters by light, uniting communal prosperity with cosmic radiance.
The poet prays that the victorious racer fill the hymn itself with honeyed delight—sealing success as both outer victory and inner inspiration.
उत स्मासु प्रथमः सरिष्यन्नि वेवेति श्रेणिभी रथानाम् । स्रजं कृण्वानो जन्यो न शुभ्वा रेणुं रेरिहत्किरणं ददश्वान् ॥pṛṇaktu madhvā sam imā vacāṃsi
The hymn praises Dadhikrā (Dadhikrāvan), a swift, victorious power pictured like a radiant racer at the head of chariots, bringing success and delight.
It asks for victorious forward movement and strength, and it also prays for inner clarity—so that the poet’s words become “honeyed,” sweet, and effective.
It is especially fitting at dawn or before beginning an important journey, contest, or undertaking where speed, success, and confident inspired speech are desired.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.