Uttarabhāga

Adhyaya 1

The Description of the Glory of Dvādaśī

Binubuksan ang kabanata sa mga taludtod na pagpupuri sa mga bisig at sa mga paa-lotong ni Hari (Viṣṇu), na nagtatakda ng balangkas ng proteksiyong Vaiṣṇava at biyaya. Tinanong ni Haring Māndhātā si Vasiṣṭha tungkol sa “apoy” na sumusunog sa nakapanghihilakbot na panggatong ng kasalanan, na inihihiwalay ang kasalanang nagawa nang di sinasadya (“tuyo”) sa kasalanang nagawa nang may malay (“basa”), at pati ang mga kasalanan sa nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap. Itinuro ni Vasiṣṭha na ang naglilinis na apoy ay ang Ekādaśī—banal na araw ni Hari—na isinasagawa sa pagpipigil sa sarili, pag-aayuno, pagsamba kay Madhusūdana, ritwal na pagligo (kaugnay ng dhātrī/āmalakī), at pagpupuyat sa gabi. Ipinahahayag na sinusunog ng Ekādaśī ang mga kasalanang naipon sa daan-daang kapanganakan, at higit pa ang bisa kaysa sa Aśvamedha at Rājasūya. Nangangako ito ng mga biyayang pangmundo (kalusugan, mabuting asawa, mga anak, paghahari) at ng sukdulang layon (langit at mokṣa), at ipinapakita na ang pagtalima sa araw ni Hari ang tiyak na daan tungo sa tahanan ni Viṣṇu, higit sa mga tanyag na tīrtha. Umaabot ang bunga sa pag-angat ng mga kamag-anak sa panig ng ina, ama, at sa ugnayang pang-asawa. Pinupuri ang Dvādaśī bilang pangwakas na “apoy” na kumukumpleto sa pagsunog ng kasalanan, nagdadala sa Viṣṇuloka, at pumipigil sa muling pagsilang.

27 verses

Adhyaya 2

Tithi-vicara (Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites)

Sa Naimiṣāraṇya, tinanong ng mga rishi si Sūta (alagad ni Vyāsa) tungkol sa tamang tuntunin ng pag-aayuno: dapat bang panatilihin ang vrata hanggang sa matapos ang tithi lamang, o mula pa sa simula ng tithi. Ipinagkaiba ni Sūta ang pag-aayunong ukol sa Deva (binibigyang-diin ang pagkakumpleto ng tithi) at ang ukol sa Pitṛ na nakatuon sa “mūla” na kasiyahan ng mga ninuno, at inilatag ang mga patakaran sa pūrvaviddhā/viddhā (kapinsalaan dahil sa pag-overlap ng tithi). Itinatag niya na ang pagdikit ng tithi sa pagsikat ng araw ang pasya para sa pang-araw-araw na pagtalima, samantalang sa pāraṇa at sa sandali ng kamatayan ay ang tithing umiiral noon ang sinusunod; sa pitṛ-karman, ang tithing umaabot sa bahagi ng paglubog ng araw ay itinuturing na “ganap.” Pagkatapos ay tinalakay ang Ekādaśī/Dvādaśī: kung kailan nabubutas o napapasukan (viddhā) ang Ekādaśī, kung kailan sapilitang mag-ayuno sa Dvādaśī, at na ang pāraṇa ay dapat gawin sa Trayodaśī, kasama ang mga kundisyon ng araw/nakṣatra (hal. Śravaṇa). Lumipat ang mga rishi sa usapin ng yuga at saṅkrānti, kaya may maiikling teknikal na tala tungkol sa simula ng yuga, ayana, at sukat ng pagpasok ng araw sa rashi. Nagtatapos ang kabanata sa matinding babala na ang pagsamba, dāna, japa, homa, paliligo, at śrāddha na ginawa sa viddhā tithi ay nawawalan ng bunga, kaya dapat sumangguni sa mga dalubhasa sa panahon upang maitakda nang wasto ang vrata-kalpa.

47 verses

Adhyaya 3

Yama’s Journey to Brahmaloka (Ekadashi–Dvadashi Mahatmya in the Rukmangada Cycle)

Tinanong ng mga pantas ang masusing paraan na ikinalulugod ni Viṣṇu at nagbibigay ng mga layunin. Sumagot si Sūta na si Hṛṣīkeśa ay nalulugod sa bhakti, hindi sa yaman, at ipinakilala ang salaysay ni Gautama tungkol kay Haring Rukmāṅgada, matatag na deboto ni Kṣīraśāyī/Padmanābha. Itinatag ng hari ang disiplina ng Harivāsara sa pamamagitan ng pagpapahayag sa tambol: ang mga karapat-dapat ang mag-aanunsiyo ng banal na araw ni Viṣṇu; ang pagkain sa araw na iyon ay hinahatulan at may parusang panlipunan, samantalang inirerekomenda ang kawanggawa at pagligo sa Gaṅgā. Pinatitingkad ng kabanata ang pangakong pangkaligtasan: kahit ang pagtalima sa Ekādaśī/Dvādaśī nang may dahilan lamang ay nagdadala sa kaharian ni Viṣṇu; ang pagkain sa araw ni Hari ay tila “kumakain ng kasalanan,” at ang pag-aayuno ang nagtataguyod ng dharma. Isinalaysay ang kosmikong bunga: nabubura ang talaan ni Citragupta, nauubos ang mga impiyerno at maging ang mga langit, at ang mga nilalang ay umaakyat na nakasakay kay Garuḍa. Tinanong ni Nārada si Yama kung bakit wala nang makasalanan; ipinaliwanag ni Yama na ang mga proklamasyon ng hari ang naglayo sa mga nilalang sa kanyang nasasakupan. Nalumbay, nagtungo si Yama kasama sina Nārada at Citragupta sa Brahmaloka, kung saan inilalarawan si Brahmā sa malawak na tanawing kosmolohikal, at nagwakas sa panaghoy ni Yama at pagkamangha ng kapulungan.

68 verses

Adhyaya 4

Yamavākya (The Words of Yama)

Nagsalita si Yama kay Brahmā: ang pagkawala ng espirituwal na karangalan ay mas masahol pa sa kamatayan, at kahit walang pagnanasa, ang pagpapabaya sa iniutos na tungkulin ay humahantong sa pagbagsak. Inilarawan niya ang parusang karmiko sa pagtataksil sa tiwala at katiwalian: ang pag-angkin sa yaman ng amo o sa yaman ng bayan/hari ay nagbubunga ng mahabang impiyerno at muling pagsilang bilang uod, daga, o pusa, na nagpapatibay sa dharma ng katiwala. Sinabi ni Yama na namamahala lamang siya sa utos ng Panginoon, ngunit siya’y “natalo” ni Haring Rukmāṅgada sapagkat ang Ekādaśī, araw ni Hari, ay pumupuksa ng kasalanan nang napakalakas na pati ang lupa ay tila “nag-aayuno” sa paggalang. Itinaas ng aral ang tanging pagkanlong kay Viṣṇu higit sa mga pantulong na ritwal: mga handog, paglalakbay-dambana, pagbibigay, panata, at kahit marahas na kamatayan ay hindi nagbibigay ng sukdulang layon kung wala si Viṣṇu. Ang pag-aayuno sa Ekādaśī ay sinasabing nagdadala sa mga deboto—kasama ang ama at lolo—patungo sa kaharian ni Viṣṇu, kaya nababahala si Yama sa pagkakabuhol ng mga ninuno at sa sanhi-bunga ng karma. Sa huli, binuksan ng mga tagapaglingkod ni Viṣṇu ang naglalagablab na landas ni Yama, pinalaya ang mga nilalang mula sa Kumbhī-naraka, at inakay sila sa Kataas-taasang tahanan.

29 verses

Adhyaya 5

Yama-vilāpana (The Lamentation Concerning Yama)

Sa diyalogo sa loob ng debosyonal na heograpiya ng Uttara-bhāga, nagsalita si Yama kay Brahmā (Virāñca/Lolo), pinupuri ang maayos at matatag na landas patungo sa Panginoong may Hawak ng Gulong (Viṣṇu) na nilalakaran ng mga taong walang kapintasan at may mabuting asal. Ipinahayag niyang ang Viṣṇuloka ay di-masukat at di-mauubos—hindi kailanman “napupuno” kahit ng di-mabilang na mga daigdig at nilalang. Binigyang-diin ni Yama ang radikal na kaligtasan: ang paninirahan sa tahanan ni Mādhava ay nagpapadalisay sa lahat, maging marumi o malinis, kahit yaong nakagawa ng ipinagbabawal, sapagkat ang paglapit kay Hari ang pinakamataas. Binanggit ang utos ng hari at pag-aayuno bilang sanhi ng pag-akyat sa mundo ni Viṣṇu, kaya nababahala si Yama na mawawala ang kanyang pag-angkin sa mga kaluluwa. Ang Panginoon mismo ang nagdadala sa deboto sa kahariang Vaiṣṇava, pinauupo sa Garuḍa at pinagkakalooban ng anyong apat ang bisig, dilaw na kasuotan, kuwintas ng bulaklak at mga pahid na pabango—mga tanda ng pagkapareho at pakikiisa sa Kanya. Pinupuri rin ang natamong paghahari ni Haring Rukmāṅgada at ang ina na nagtaguyod ng gayong kabutihan, at itinuturo ang halaga ng anak na may dharma laban sa anak na malas at kaaway ng dharma. Sa wakas, itinatanghal ang kapanganakan ni Rukmāṅgada bilang natatanging kaayusang “nagpapalinis,” at nagtatapos sa pagkamangha ni Yama sa di-pa-nakikitang mga sagisag ng paglilinis sa paglilingkod kay Hari.

17 verses

Adhyaya 6

Brahmavākya (Brahmā’s Pronouncement on Hari-nāma and the Non-punishability of Viṣṇu’s Devotees)

Nagsalita si Brahmā upang pawiin ang dalamhati at ituon ang usapan sa tiyak na kapangyarihang nagliligtas ng Hari-nāma at Viṣṇu-bhakti. Ipinahayag niya na ang pagbigkas ng Banal na Pangalan at pag-aayuno para sa Kanya sa mga pagkakataong Saura ay nagdadala sa pinakamataas na kalagayan; ang isang pagyukod kay Kṛṣṇa ay higit pa sa avabhṛtha ng sampung Aśvamedha, at di tulad ng nagsasagawa ng Aśvamedha na bumabalik sa muling pagsilang, ang bhakta ay hindi na bumabalik. Ipinapababa ng kabanata ang bigat ng malalaking tīrtha gaya ng Kurukṣetra, Kāśī, at Virajā kung ihahambing sa dalawang pantig na “Hari” na nananahan sa dila. Kahit mabibigat na kasalanan ay natatabunan ng pag-alaala kay Hari sa oras ng kamatayan, na nagpapakita ng mokṣa-dharma na nakasentro sa bhakti. Pagkaraan, lumipat ang turo sa dharma ng kapangyarihan: ang mga kosmikong tagapagpatupad at mga opisyal ay dapat kumilala at huwag hadlangan ang mga deboto ni Janārdana/Madhusūdana; ang pagpaparusa sa kanila ay babalik sa nagpaparusa. Ipinahayag na ang pagtalima sa Dvādaśī ay likas na nagpapabanal kahit may halong motibo, at tumanggi si Brahmā na tumulong sa anumang gawaing magiging di-matuwid na pagsalungat sa mga deboto ni Viṣṇu.

18 verses

Adhyaya 7

Brahmā’s Discourse to Mohinī (Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada)

Nagbubukas ang kabanata sa pagkilala ni Yama sa kataas-taasang kapangyarihan ng Hari-bhakti: ang mga umaalaala kay Hari, nag-aayuno, at pumupuri sa Kanya ay hindi kayang pigilan ni Yama; kahit ang di-sinasadyang pagbigkas ng “Hari” ay pumuputol sa muling pagsilang at nag-aalis sa tao sa talaan ni Yama. Isinalaysay ni Sauti ang pagninilay ni Brahmā tungkol sa paggalang sa tungkulin ni Yama, na nagbunga ng paglitaw ng isang kaakit-akit na dalaga na tulad ni Mohinī at ng aral na mariing tumutuligsa sa pita: ang pagnanasa kahit sa isip lamang sa ipinagbabawal na ugnayan ay humahantong sa impiyerno at sumisira sa naipong kabutihan. Pinawi ni Brahmā ang pagkalito sa pagninilay sa katawan bilang buto, laman, at karumihan, saka inutusan ang dalaga sa kanyang misyon. Lumipat ang salaysay kina Haring Rukmāṅgada at Prinsipe Dharmāṅgada, huwaran sa pagtalikod at katotohanan. Plano ni Brahmā na itali ng dalaga ang hari sa mga panata, ipahinto ang pag-aayunong Harivāsara, at sa huli ay hingin na pugutan ng hari ang sarili niyang anak—isang sukdulang pagsubok ng satya-dharma, na may pangakong ang di-matitinag sa katotohanan ay makararating sa tahanan ni Viṣṇu.

74 verses

Adhyaya 8

The Description of Mandara (Mandaropavarṇanam) in the Mohinī Narrative

Isinalaysay ni Sūta ang tagpo kung saan ang diyosang may matang gaya ng lotus ay humiling kay Brahmā ng isang pangalan upang makapasok sa sagradong pook ng templo. Pinangalanan siya ni Brahmā na “Mohinī” (isang saguṇa na pagtatalaga) at sinabi na ang kanyang pagdalo ay may kapangyarihang magpagaling at maghatid ng kagalakan. Yumukod siya at naglakbay—nasasaksihan ng mga diyos—patungong Bundok Mandara at mabilis na nakarating. Pagkaraan, lumawak ang kabanata sa anyong tīrtha-topograpiya: ang ugnay ng Mandara kay Vāsuki at sa pag-ikot ng karagatan, ang sukat at lalim ng dagat, ang pag-agos ng gatas at ang apoy na lumitaw mula sa mga buto ni Kūrma, at ang bundok bilang taguan ng hiyas at halamang-gamot, banal na palaruan, at pook na nagpapaliyab ng tapas. Binanggit ang mga tiyak na sagradong tanda: isang batong upuang bughaw at maningning na pitong yojana ang haba, ang Kauliśa Liṅga (sampung dangkal ang sukat), at ang bantog na dambanang Vṛṣaliṅga. Tumugtog si Mohinī ng napakagandang musikang sagrado na may rāga/tāla, mūrcchanā at himig-Gāndhāra, na nagpapalakas ng kāma kahit sa mga di-gumagalaw. Nang marinig ito, isang Digambara na asceta ang nagbagong-anyo bilang babae at lumapit kay Mohinī, nag-aalangan sa pagnanasa at hiya sa ilalim ng tingin ni Pārvatī.

25 verses

Adhyaya 9

The Dialogue between Rukmāṅgada and Dharmāṅgada

Isinalaysay ni Sūta na si Haring Rukmāṅgada, na may matibay na bhakti kay Hari, ay naghahandang ipasa ang paghahari sa anak na si Dharmāṅgada. Itinuring niya ang pagbibitiw bilang dharma: ang anak na may kakayahan ay dapat pagkatiwalaan ng pamumuno; kung hindi, babagsak ang dharma at kīrti ng ama. Ang “tunay na anak” ay yaong nagdadala ng pasanin ng ama, humihigit sa kanya sa dangal, at gumagalang sa payo ng magulang; ang pagpapabaya ay humahantong sa naraka. Ipinaliwanag ni Rukmāṅgada ang bigat ng pag-iingat sa mga nasasakupan at ang pagpapatupad ng pag-aayuno sa banal na araw ni Hari kahit may mga dahilan tulad ng karamdaman o kapansanan; ang disiplina ay tungkulin ng hari para sa kapakanan ng lahat. Tinanggap ni Dharmāṅgada ang pananagutan, nagsalita sa bayan, at nagturo na kung saan umiiral ang matuwid na parusa, nawawalan ng bisa ang saklaw ni Yama. Hinimok niya ang pag-alaala kay Janārdana, pagtalikod sa pagkamay-ari, pagtupad sa tungkulin ayon sa kalagayan, at mahigpit na pag-aayuno sa araw ni Hari, lalo na sa Dvādaśī. Nagtatapos ang kabanata sa pagdakila sa kosmikong kataas-taasan ni Viṣṇu (tagatanggap ng havya/kavya, nananahan sa araw at sa kalawakan) at sa aral na ang lahat ng gawa ay dapat ihandog kay Puruṣottama. Nasiyahan si Rukmāṅgada, nakarating sa daigdig ng Pitṛ, at pinuri ang kanyang asawa sa “paglaya” na natamo sa pamamagitan ng mabuting anak.

50 verses

Adhyaya 10

Rukmāṅgada–Vāmadeva Saṃvāda: Ahimsa, Hunting, and the Fruit of Dvādaśī-Bhakti

Isinalaysay ni Vasiṣṭha ang payo ng reyna kay Haring Rukmāṅgada: ang tunay na rāja-dharma ay ang pagtalikod sa pagpatay ng hayop at ang pagsamba kay Janārdana sa pamamagitan ng matuwid na yajña at bhakti, hindi sa hiṁsā. Binigyang-diin niya na ang pagpapasasa sa pandama ay nagdudulot ng pagdurusa, at maging ang pagsamba kay Hṛṣīkeśa sa tahanan ay higit na mabuti kaysa pagkatay. Itinatakda ng kabanata na ang karahasan ay kasalanang pinaghahatian ng anim—ang pumapayag, ang pumapatay, ang nag-uudyok, ang kumakain, ang nagluluto, at ang nagbibigay ng paraan—at ipinahahayag ang ahiṁsā bilang pinakamataas na dharma. Sumagot ang hari na ang pagpunta niya sa gubat ay para sa pagprotekta, hindi pangangaso. Naglakbay siya sa isang magandang āśrama at nakatagpo si ṛṣi Vāmadeva, na pumuri sa Vaiṣṇava bhakti ng hari, nagsabing ang bhakti ay higit sa kapanganakan, at ang pagtalima sa Dvādaśī ay nagdadala sa mga tao sa Vaikuṇṭha. Mapagpakumbabang tinanong ni Rukmāṅgada kung anong dating puṇya ang nagbunga ng pambihirang asawa, kasaganaan, kalusugan, at anak na deboto, at itinuring ang kasalukuyang biyaya bilang paghinog ng puṇya at bhakti kay Nṛhari.

69 verses

Adhyaya 11

The Vision of Mohinī (मोहिनी-दर्शनम्)

Inilatag ni Vasiṣṭha ang tagpo habang sinasagot ni Vāmadeva ang tanong ng hari, at ibinunyag ang pinagmulan ng karma: dating kapanganakan bilang Śūdra na salat at dumanas ng hirap sa tahanan, na kalauna’y nabago sa pamamagitan ng pakikisama sa mga brāhmaṇa at paglalakbay sa mga tīrtha. Sa Mathurā, matapos maligo sa Yamunā sa Viśrānti at sa paligid ng templo ni Varāha, itinuro ni Vāmadeva ang Aśūnyaśayana Vrata, na tinatapos sa apat na pāraṇā; sinabi niyang sa Śrāvaṇa Dvitīyā dapat sambahin si Jagannātha (Viṣṇu) kasama si Lakṣmī sa mga handog, kaloob na higaan at kasuotan, at pagpapakain sa mga brāhmaṇa, upang magdulot ng kasaganaan at pagkapawi ng kasalanan; ang pagsamba sa Dvādaśī ay nag-uugnay sa sāyujya kay Viṣṇu. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa paghahari at pagtalikod: ipinagkatiwala ng hari ang pamamahala sa kanyang anak, at pinuri ni Vāmadeva ang pagtalima ng anak sa magulang bilang higit kaysa pagligo lamang sa tīrtha. Malaya na, naglakbay ang hari sa Mandara, nakita ang mga bundok na kosmiko at mga ginintuang daigdig, hanggang sa madaig siya ng tinig at anyo ni Mohinī; kinausap siya nito at humingi muna ng isang matuwid na kaloob bago ang pagsasama, bilang pagsubok sa pagitan ng dharma at pagnanasa.

48 verses

Adhyaya 12

Samayakaraṇa (Determination of Proper Times / Formalizing the Condition)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha na nagising si Haring Rukmāṅgada sa presensya ni Mohinī; nalunod sa pagnanasa, pinuri niya ang kagandahan nito at inalok ang paghahari, isang lungsod sa ilalim ng lupa, kayamanan, at maging ang sarili niya. Tinanggihan ni Mohinī ang mga alok na materyal at sa halip ay hiniling na anuman ang kanyang hihilingin “sa takdang panahon” ay gawin nang walang pag-aatubili—ginawang mula sa pita ang tagpo tungo sa isang nagbubuklod na kasunduang dharmiko. Tinanggap ng hari ang anumang kondisyon; pagkatapos ay hiniling ni Mohinī ang kanang kamay ng hari bilang panata, binanggit ang katanyagan nito sa dharma at satya sa tatlong daigdig. Pinagtibay ng hari ang panghabambuhay na katotohanan, itinuring na sapat na patunay ang pag-aalay ng kamay, at isinangla pa ang naipong kabutihang-loob (puṇya) para sa pagsunod. Ipinakilala niya ang lahing Ikṣvāku, ang amang si Ṛtadhvaja, ang sariling pangalang Rukmāṅgada, at ang anak na si Dharmāṅgada, at ikinuwento ang pagdating sa Mandara at pagkahila ng awit ni Mohinī. Ibinunyag ni Mohinī na siya’y isinilang mula kay Brahmā, nagtapás at sumamba kay Śiva sa Mandara, at sa biyaya ni Śiva niya natamo ang hari; saka niya hinawakan ang kamay at itinindig siya, tinatapos ang kabanata sa diin sa samaya, panata, at dharma sa gitna ng tukso.

34 verses

Adhyaya 13

Mohinī-Saṃmohana (The Enchantment of Mohinī)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha ang isang pangyayari kung saan hinimok ni Mohinī si Haring Rukmāṅgada na pakasalan siya agad ayon sa gṛhya-sūtra, sapagkat ang pagbubuntis ng isang dalagang hindi pa kasal ay mabigat na kapintasan sa lipunan at sa ritwal. Binanggit niya ang kaalamang Purāṇiko tungkol sa mga kapanganakang sinisisi (Divākīrti) at tinukoy ang tatlong pinagmulan na itinuturing na parang caṇḍāla-birth: mula sa dalagang walang asawa, mula sa pagsasama ng magkaparehong gotra, at mula sa amang Śūdra at inang Brāhmaṇa. Pagkaraan ng kasal, nagpakita ang hari ng matinding bhakti at nangakong tutuparin ang kanyang mga nais. Itinampok ni Mohinī ang suliranin ng selos ng mga kasamang-asawa at inilahad ang pamantayan: ang asawa ay dapat manirahan kung saan naninirahan ang asawa niyang lalaki, kahit sa karalitaan; ang pagtalikod sa nararapat na tahanan ng asawa ay kinokondena at maaaring magbunga ng madilim na karma. Nagpasya siyang sumama sa hari patungong lungsod, subalit may pahiwatig ang salaysay ng isang mapanirang layon, at nagwakas ang kabanata sa marikit ngunit nagbabadya.

26 verses

Adhyaya 14

The Liberation of the Lizard (Godhā-vimukti)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha kay Haring Rukmāṅgada ang pagbaba mula sa bundok kung saan nakita ang mga kahanga-hangang anyong tila mineral. Pagdating sa kapatagan, humampas ang kabayo ng hari sa lupa at nasugatan ang isang butiking-bahay (godhā) na bagong lumitaw. Dahil sa habag, binuhay ito ng hari sa pamamagitan ng malamig na tubig, at doon umamin ang butiki: sa Śākala, gumamit siya ng pamimilit na paraan ng pagsupil—pulbos/anting na pang-ingat—upang kontrolin ang asawa, kaya nagkasakit nang malubha ang lalaki; bunga nito, napunta siya sa impiyernong Tāmrabhrāṣṭra at paulit-ulit na isinilang sa mababang anyo, matagal na nanatiling butiki. Humihingi siya ng pagliligtas sa bisa ng kabutihang-loob ng hari, lalo na ang di-nasisirang bunga ng mga gawa sa araw ng Vijayā, at ang pag-aayuno ng Śravaṇa-dvādaśī na may wastong pāraṇa sa Trayodaśī; pati ang paglilinis ng mga banal na ilog Sarayū at Gaṅgā at ang pag-alaala kay Hari sa tahanan. Sa una, iginiit ni Mohinī ang mahigpit na ganting-karmiko, ngunit itinuro ng hari ang habag sa mga halimbawa nina Hariścandra, Dadhīci, Śibi, at Jīmūtavāhana, at nagpasyang ilipat ang merit. Ipinagkaloob niya ang naipong punya; iniwan ng butiki ang katawan, naging maringal at banal ang anyo, at nagtungo sa mga daigdig ni Viṣṇu—patunay ng mokṣa sa pamamagitan ng pagkanlong, habag, at bunga ng vrata.

75 verses

Adhyaya 15

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Matapos mapalaya ang hari sa kasalanan, siya at si Mohinī ay sumakay sa kabayong kasingbilis ng hangin at naglakbay sa himpapawid, minamasdan ang mga gubat, ilog, pamayanan, kuta, at masaganang lupain, at saglit na nasilayan ang ashram ni Vāmadeva. Dumating ang hari sa Vaidīśa at muling pinagtibay ang pamamahala. Ang anak niyang si Dharmāṅgada, na napaliligiran ng mga kaalyadong hari, ay nakipagtalo tungkol sa pagiging nararapat at sa puṇya ng pagharap upang salubungin ang ama. Sa kabila ng mga babala tungkol sa di-kagandahang-asal, sumulong ang prinsipe kasama ang maraming hari, nagpatirapa; si Rukmāṅgada ay magiliw na nag-angat at yumakap sa kanya. Pagkaraan, sinubok ng ama ang pamumuno ng anak sa pamamagitan ng mga tanong sa rāja-dharma: pagprotekta sa nasasakupan, makatarungang kita ng kaharian, pag-alalay sa mga brāhmaṇa, mahinahong pananalita, pag-aaruga sa mga baka at maging sa mga sambahayan ng Caṇḍāla, patas na paghatol, pagsasaayos ng timbang at sukat, pag-iwas sa labis na buwis, at paglayo sa sugal at pag-inom; kinondena rin niya ang labis na pagtulog bilang ugat ng adharma. Si Dharmāṅgada ay paulit-ulit na nagbigay-galang, pinagtitibay na ang pagsunod sa ama ang pinakamataas na dharma at siyang diyos ng anak. Sa wakas, namangha ang prinsipe sa ganda ni Mohinī, inakalang māyā, at pinuri ang pagiging angkop niya sa sambahayan ng hari.

48 verses

Adhyaya 16

Pātivratya-kathana (The Narrative of the Pativrata)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha sa hari ang isang bahagi ng siklo nina Rukmāṅgada–Dharmāṅgada. Ikinuwento ni Rukmāṅgada na sa pamamagitan ng banal na pangyayari sa Mandara, matapos ang tapasya ni Sudarśanā/Mohinī sa Devagiri, siya’y nagkamit ng dalaga at itinanghal ito bilang anyong-ina para kay Dharmāṅgada. Ipinakita ni Dharmāṅgada ang huwarang paggalang sa magulang: pagpapatirapa, paghuhugas ng paa, paglalagay sa ulo ng tubig na pinaghugasan, at mahigpit na pagpipigil sa sarili kahit nakaaakit ang anyo niya. Lumawak ang salaysay sa mararangyang handog at mitikong pinagmulan ng mga alahas, pinatitibay ang rāja-dharma at mapagkawang-gawang dāna na may diwang bhakti. Pagkaraan ay naging tuwirang aral: igalang ang minamahal na asawa ng hari, kondenahin ang selos at alitan ng mga kabiyak, at purihin ang paglilingkod na nakatuon sa kapakanan ng asawa. Nagtatapos ito sa kuwentong pativratā: ang asawa’y nagtiis, nagsagawa ng mabibigat na vrata, at sa huli’y pumasok sa apoy kasama ang maysakit na asawa—inilarawang nakapaglilinis ng kasalanan at nagdadala sa langit—na nagpapakita ng debosyong pinatitibay ng vrata bilang landas ng kabutihan at pag-angat.

90 verses

Adhyaya 17

Mohinī’s Speech (Mohinyāḥ Bhāṣaṇam)

Hinikayat ng anak ang kanyang ina na si Saṃdhyāvalī na talikuran ang paninibugho at igalang si Mohinī bilang kasamang asawa, pinupuri ang bihirang dharma ng pagtrato sa kapwa-asawa nang may katuwirang tulad ng isang ina. Pumayag si Saṃdhyāvalī, itinanghal ang kapangyarihan ng pinakamataas na panata na mabilis magbunga at sumisira ng mabibigat na kasalanan; itinuro niyang ang isang mabuting anak ay higit pa sa maraming anak na mapanakit, at ang anak ay may utang na loob sa ina habambuhay. Sa isang sulyap niya, napuno ang mga sisidlan ng pagkaing may anim na lasa; naglingkod si Mohinī nang maingat ayon sa ritwal, at tinapos ng sambahayan ang mga gawaing pagkatapos kumain (paglilinis sa tubig at tāmbūla). Namangha si Mohinī sa paggalang ng anak sa ina, nagpasiyang maging ina ng isang matuwid na supling at ipinatawag ang hari. Pagdating ng hari, sinaway ni Mohinī ang pagkahumaling sa karangyaan ng kaharian at ang pagpapabaya sa tungkuling mag-asawa, sinabing ang yaman at katayuan ay mula sa puṇya at ang pamamahala ay dapat ipagkatiwala sa karapat-dapat na tagapagmana. Nagtatapos ang kabanata sa mapagpakumbabang tugon ng hari, itinatampok ang aral: dharma bilang pagkakaisa ng pagka-ina, pag-aasawa, at pagkahari.

58 verses

Adhyaya 18

Honoring the Mother (Mātṛpūjanam): Consent, Equity, and Dana to Restore Household Dharma

Ang hariing pagod at nalinlang ni Mohinī/Vimohinī ay inutusan ang prinsipe na igalang siya bilang asawa, ngunit umalis si Mohinī; pagkamulat, sumuko ang hari sa kanyang payo. Inakay ni Mohinī ang hari pabalik sa dharma: aliwin ang matatandang reyna, at balaan na ang paghamak sa nakatatandang asawa sa pagluklok ng “mas batang” asawa ay nag-aanyaya ng kapahamakan, at ang luha ng tapat na maybahay ay sumusunog sa kapayapaang espirituwal. Lumipat ang salaysay kay Sandhyāvalī na pinuri bilang walang kapantay; nagtipon ang mga “ina ng sambahayan,” sinaway ang mapanirang pagnanasa sa mga talinghagang lason, apoy, at talim ng espada. Itinatag nila ang tuntunin: maaaring mag-asawa pa ang lalaki, ngunit tanging may pahintulot ng nakatatandang asawa; ang nakatatanda ay dapat tumanggap ng dobleng bahagi at anumang ninanais niya, at ang mag-asawa’y dapat magsagawa ng iṣṭa at pūrta na kabutihan nang magkasama. Pagkatapos, nagsagawa ang prinsipe ng napakalaking dāna—yaman, mga lungsod, karwahe, ginto, mga lingkod, baka, butil, ghee, elepante, kamelyo, pabango, at mga kasangkapan—na iginagalang ang lahat ng ina nang walang pagtatangi upang mapanatili ang pagkakaisa ng pamilya. Nasiyahan ang mga ina at pinagpala ang hari na tamasahin si Mohinī nang walang selos, na nagtatapos sa aral ng pagpapanumbalik ng kaayusan sa pamamagitan ng matṛ-sammāna (paggalang sa mga ina) at makatarungang pamamahagi.

56 verses

Adhyaya 19

The Description of Mohinī’s Love Episode

Itinuro ni Vasiṣṭha kay Dharmāṅgada ang rāja-dharma: lipulin ang kasamaan, maging mapagbantay, pangalagaan ang kalakalan, magsagawa ng dāna (kawanggawa), iwasan ang panlilinlang, at pamahalaan nang may karunungan ang yaman at mamamayan—gaya ng bubuyog na kumukuha ng katas sa bulaklak. Iginagalang ng prinsipe ang mga magulang, binibigyan ng kaginhawaan ang ama, at inaako ang tungkuling magtanggol sa daigdig. Sa pamumuno ni Dharmāṅgada, ang lipunan ay umiiwas sa kasalanan at yumayabong: namumunga ang mga puno, sagana ang ani, masagana ang gatas ng mga baka, disiplinado ang mga pamilya, at ang mga tao’y namumuhay nang walang takot sa magnanakaw. Pinupuri ang pagsunod na kaugnay ng araw ni Mādhava bilang tagapagtaguyod ng katatagan ng kalikasan at kasaganaan; ang bhakti kay Hari ang itinatanghal na espirituwal na haligi ng pamayanan. Pagkaraan, ang matandang hari—na tila nabagong-lakas dahil sa tagumpay ng anak—ay nabihag ni Vimohinī/Mohinī; tumindi ang pagnanasa hanggang sa mangakong magbigay ng mga handog kahit yaong hindi dapat ipamigay, na nagpapakita ng kapangyarihan ng māyā sa pagtabon ng paghatol.

37 verses

Adhyaya 20

Dharmāṅgada’s Conquest of the Directions

Isinalaysay ni Vasiṣṭha na si Rukmāṅgada, nalulong sa aliw ng pandama, ay nagpalipas ng walong taon; sa ikasiyam, bumalik ang anak niyang si Dharmāṅgada mula sa Bundok Malaya matapos talunin ang limang Vidyādhara gamit ang sandatang Vaiṣṇava. Dala niya ang limang batong-hiyas na tumutupad ng nais, bawat isa’y may biyaya: kayamanan, kasuotan/alahas, pagbabagong-lakas o amṛta, bulwagang pagtitipon at pagkain, at paglalakbay sa himpapawid sa tatlong daigdig; inihandog niya ito sa paanan ng mga magulang at hiniling na ipagkaloob kay Mohinī bilang palamuti. Isinalaysay pa niya ang iba pang pananakop: pagsupil sa pitong kontinente, pagpasok sa karagatan, pananaig sa Bhogavatī ng mga Nāga at pagkuha ng hiyas at kuwintas na perlas, pagdaig sa mga Dānava; at kalaunan, pakikipagdigma kay Varuṇa sa Rasātala sa loob ng isang taon—tinalo sa sandatang Nārāyaṇa ngunit pinatawad ang buhay, at tumanggap ng mga kabayo at isang dalagang-asawa. Nagtatapos ang kabanata sa aral: ang kasaganaan ay nakasalalay sa ama; ang anak ay hindi dapat magyabang; huwag ipagkait ang nararapat sa mga brāhmaṇa; at ang lakas ng anak ay mula sa bisa ng binhi ng ama. Iniharap ni Dharmāṅgada ang bagong asawa sa kapulungan ng mga Ina (Mātṛ) upang pagpalain at pangalagaan.

32 verses

Adhyaya 21

Śikṣā-nirūpaṇa (Exposition of Discipline): Son’s Marriage, Paternal Duty, and Royal Administration

Tinanong ni Māndhātā si Vasiṣṭha tungkol sa tugon ng hari matapos marinig ang salita ng kanyang anak at tungkol sa kaakit-akit na babaeng si Mohinī na may kaugnayan kay Brahmā (Vidhātṛ). Isinalaysay ni Vasiṣṭha na ang hari, deboto ni Viṣṇu, ay nagalak kasama ang minamahal at namahagi ng yaman: may bahagi para sa kasal ng anak, may bahagi para kay Mohinī, at ang natira’y ipinamahagi nang nararapat. Iniutos ng hari sa pari ng angkan na idaos ang mga kasal ni Dharmaṅgada sa mapalad na oras, at binigyang-diin na ang hindi pag-aayos ng kasal ng anak na lalaki ay nagdudulot ng mabigat na kasalanan, samantalang ang pagtupad nito’y nagbibigay ng bunga na tulad ng mga yajña, anuman ang katangian ng anak. Pinakasalan ni Dharmaṅgada ang anak ni Varuṇa at ang mga dalagang Nāga ayon sa ritong śāstra, nagkaloob ng mga handog sa mga brāhmaṇa, at pinarangalan ang kanyang mga magulang. Sinabi niya sa inang si Sandhyāvalī na ang pangunahing panata niya ay ang paglilingkod sa ama, hindi ang kaligayahan sa langit. Nang ipadala upang mamahala sa kaharian, nagtatag siya ng mga inspeksiyon, mga paraan ng paghatol, wastong timbang at sukat, pagprotekta sa mga sambahayan, at mga tuntuning panlipunan, at sa huli’y mahigpit na ipinatupad ang tanging pagsamba kay Viṣṇu sa ilalim ng kapangyarihang hari.

39 verses

Adhyaya 22

Kārtika-Māhātmya (The Greatness of Kārtika)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha kay Haring Māndhātā ang isang huwarang paghahari na hinubog ng pagtalima sa Harivāsara, kung saan ang kaharian ay masagana at puspos ng dharma, sa mapalad na panahon sa paligid ng paggising ni Viṣṇu. Lumipat ang salaysay kina Rukmāṅgada at Mohinī: kahit may pang-aakit at kalayawan, iginigiit ng hari na hindi dapat mapabayaan ang mga banal na araw ni Viṣṇu at ang panatang Kārtika. Itinuro niya kay Mohinī ang kataas-taasan ng buwang Kārtika, na kahit munting pagpipigil ay nagdudulot ng di-nasisirang puṇya at pag-abot sa kaharian ni Viṣṇu. Itinatakda ng kabanata ang Vrata-kalpa: mga penitensiya (Kṛcchra, Prājāpatya), mga anyo ng pag-aayuno, dīpa-dāna bilang pinakamataas na handog, mga pagtalima sa Kārtika (Prabodhinī, Bhīṣma-pañcaka, pagpupuyat), puṇyang kaugnay ng tīrtha (Puṣkara, Dvārakā, Śaukara/Varāha darśana), at mga pagbabawal (langis, pulot, karne, labis na pakikipagtalik; ilang pagkain). Nagtatapos ito sa mga tuntunin ng udyāpana para sa mga panatang kaugnay ng Cāturmāsya—ang bawat pagpipigil ay may katapat na dāna, kailangan ang dakṣiṇā at patnubay ng brāhmaṇa, at may babala sa karmikong bunga kapag napabayaan.

87 verses

Adhyaya 23

The Discourse of Rukmāṅgada (Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma)

Hinarap ni Mohinī si Haring Rukmāṅgada at hinamon siyang talikuran ang pagtalima sa Kārtika-vrata, kapalit ang pagsasamang makalibog bilang “pamantayan” sa panata. Nahahati ang hari sa pagnanasa at dharma, kaya ipinatawag ang nakatatandang reyna na si Saṃdhyāvalī at inutusan siyang magsagawa ng Kṛcchra/Varakṛcchra na pag-aayuno at pagtitika upang mapanatili ang gantimpalang bhakti nang hindi siya napipinsala. Habang nakikipaglibang ang hari kay Mohinī, may pampublikong proklamasyon sa pamamagitan ng tambol tungkol sa mga disiplina ng Kārtika para sa lahat: maagang pagbangon, isang kainan sa maghapon, pag-iwas sa asin/alkali, pagkain na haviṣya, pagtulog sa lupa, paglayo sa pagkapit, at pag-alaala kay Puruṣottama. Nagtatapos ito sa Prabodhinī (Bodhinī) Ekādaśī: ganap na pag-aayuno, paggising kay Hari, at pagsamba na may mga handog; ang di pagsunod ay itinuturing na mapaparusahan para sa kaayusang panlungsod. Sa harap nito, muling pinagtibay ng hari na ang Ekādaśī ay mapagpalaya, ipinaliwanag ang tuntunin at mga pagbubukod (huwag palampasin ang Dvādaśī; may luwag para sa sanggol, mahina, buntis, at mandirigma/tagapagbantay), at tinanggihan ang utos ni Mohinī na kumain, pinili ang katapatan sa panata kaysa aliw. Nagtatapos ang kabanata sa mahabang satya-stuti: ang katotohanan ang sumusuporta sa araw, buwan, mga elemento, daigdig, at katatagan ng lipunan; kaya ang pagtupad sa panata ang pinakamataas na tungkuling etikal ng hari.

91 verses

Adhyaya 24

Mohinī-prashna (The Question about Mohinī)

Tumanggi ang isang hari na kumain sa Harivāsara (Ekādaśī), na inuugnay ito sa mga utos ng Purāṇa at tinutuligsa ang di-mapagkakatiwalaang aral. Inilarawan niya ang Ekādaśī bilang mahigpit na pagbabawal—maging ang puroḍāśa ay nagiging “ipinagbabawal na pagkain”—at pinahihintulutan lamang ang kaunting sustansiya para sa mahihina (ugat, prutas, gatas, tubig), kasabay ng babala ng kaparusahan sa impiyerno sa sinumang kumain. Hinamon siya ni Mohinī sa pagbanggit sa mga ritwalistang Veda na hindi sang-ayon sa ganap na pag-aayuno, at sa pangangatwirang dapat unahin ng hari ang svadharma—pagprotekta sa nasasakupan—kaysa sa mga panatang asetiko. Sumagot ang hari sa isang pagtingin sa hirarkiya ng śāstra: ang Veda ay nahahayag sa gawaing ritwal at, para sa mga maybahay, sa Smṛti; ang Purāṇa ang nag-uugat at nagpapalinaw sa dalawa, nagbibigay ng detalye sa kalendaryo/pag-obserba na wala sa Śruti, at nagtuturo ng prāyaścitta bilang gamot sa kasalanan. Tinawag ni Mohinī si Gautama at iba pang brāhmaṇa na bihasa sa Veda; sinabi nilang ang pagkain ang sumusuporta sa kosmos at ang panatang labas sa tungkulin ay maaaring maging paradharma na humahantong sa kapahamakan; para sa mga pinuno, ang pamamahala mismo ang panata, at ang tunay na “yajña” ay isang maayos at walang-dugong kaharian.

53 verses

Adhyaya 25

Mohinī-ākhyāna: The Trial of Ekādaśī and the King’s Satya-saṅkalpa

Isinalaysay ni Vasiṣṭha ang pagtatalo matapos ang mga salita ni Mohinī: pinayuhan ng mga brāhmaṇa ang hari na ang pag-aayuno sa Ekādaśī ay di-ayon sa śāstra at lalo na sa mga pinuno ay hindi angkop ang pag-aayuno; hinimok nila siyang kumain ngunit huwag daw “sumira” ng panata sa pag-asa sa kapangyarihan ng brāhmaṇa. Sumagot si Haring Rukmāṅgada ayon sa tuntuning Vaiṣṇava: hindi pagkain sa Ekādaśī sa dalawang kalahati ng buwan, pag-iwas sa nakalalasing, at pag-iwas sa karahasan laban sa brāhmaṇa; iginiit niyang ang pagkain sa Ekādaśī ay nagdudulot ng pagbagsak sa espiritu. Sinabi niyang kahit mga kapangyarihang kosmiko ay di makapagpapalihis sa kanyang wṛata, nagbanta ng kaparusahan sa impiyerno sa mga sumisira ng panata, at tinuligsa ang mga katuwirang nagpapababa sa kabanalan ng Ekādaśī. Nagalit si Mohinī, inakusahan siyang nagsisinungaling na laban sa dharma at umalis kasama ang mga ṛṣi; sumunod ang kanilang panaghoy at ang krisis ng hari. Namagitan ang anak na si Dharmāṅgada, pinabalik si Mohinī at hinimok ang ama na tuparin ang pangako—handang ipagbili ang sarili—upang ingatan ang katotohanan at dangal sa madla; nagwakas sa aral na gumuho ang reputasyon at dharma kapag nilabag ang panata.

83 verses

Adhyaya 26

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara (Ekādaśī)

Sa salaysay ni Mohinī, ipinahayag ni Haring Rukmāṅgada ang di-matitinag na pasiya na tuparin ang banal na araw ni Hari (Harivāsara/Ekādaśī) sa pamamagitan ng pag-aayuno. Sinabi niyang handa siyang mawalan ng dangal, maparatangang sinungaling, gumuho ang pamamahala, laitin ng lipunan, mahiwalay sa mga minamahal, at kahit mamatay o mapunta sa impiyerno, kaysa sirain ang kanyang vrata. Itinatampok ng kabanata ang pag-aayuno sa Ekādaśī bilang disiplina na pumupuksa sa kasalanan at nagdudulot ng mabuting pangalan at espirituwal na gantimpala, at kinokondena ang pamumuhay na lumalabag—pagkain, pakikisama, at pag-inom ng ipinagbabawal. Binibigyang-diin din na ang pagkalito at pagkapit sa “akin ito” ang ugat ng pagkaalipin, kabaligtaran ng pagpipigil-sa-sarili sa pamamagitan ng vrata. Inilalarawan ang panata bilang may hayag na awtoridad, “umaalingawngaw na parang tambol,” at nagtatapos sa pagpapatunay na ang katanyagan ni Rukmāṅgada sa tatlong daigdig ay nakasalalay sa kanyang katapatan sa Ekādaśī.

18 verses

Adhyaya 27

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Isinalaysay ni Vasiṣṭha kung paanong ipinatawag ni Dharmāṅgada ang kanyang ina na si Sandhyāvalī upang mamagitan kina Haring Rukmāṅgada at Mohinī. Ipinilit ni Sandhyāvalī na sa Harivāsara/Ekādaśī hindi dapat kumain ang hari ng makasalanan o ipinagbabawal na pagkain, at hinimok si Mohinī na humiling ng ibang biyaya upang mapangalagaan ang satya (katotohanan) at vrata (panata) ng hari. Lumawak ang aral tungo sa strī-dharma: tungkulin ng asawa na itaguyod ang matuwid na panata ng kabiyak, at babala na ang pamimilit sa asawa tungo sa adharma ay nagbubunga ng impiyerno at hamak na muling kapanganakan. Nagsalita si Mohinī nang mahaba tungkol sa kasalanan, tadhana, at kung paanong ang kalagayan ng isip sa sandali ng paglilihi ang humuhubog sa anak. Pagkaraan, pumasok ang nakapaloob na halimbawa: ang pagtatapat ni Kāṣṭhīlā ng dating buhay kay Sandhyāvalī—ang pagmamataas, pagtangging tulungan ang nabuwal na asawa, at kasakiman sa tahanan ay naghatid sa pagbagsak ng karma sa sunod-sunod na kapanganakan, hanggang sa isang madulang pangyayaring rākṣasa: pagdukot, tunggalian ng mga kabiyak, panlilinlang, at nalalapit na karahasan. Nagtatapos ang kabanata sa gitna ng panganib, itinatampok ang Ekādaśī-dharma at tapat na panata bilang sentrong aral.

155 verses

Adhyaya 28

Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

Isang rākṣasī na takót sa rumaragasang demonyo ang nag-udyok sa kaniyang asawang brāhmaṇa na ihagis ang nagliliyab na sibat-Śakti. Nilipol ng sandata ang rākṣasa; pagkaraan, inihanda ng rākṣasī ang pagbagsak ng sarili niyang asawang rākṣasa at sinikap akitin ang brāhmaṇa papasok sa yungib. Sa gitna ng pagdududa at mga babala ng nīti-śāstra tungkol sa bulag na pagtitiwala, naging masinsing aral ang usapan hinggil sa kaselanan ng dharma: bakit maging ang mga dakila (mga avatāra ni Viṣṇu, si Vyāsa, at si Śiva sa anyong Mohinī) ay tila kumikilos nang kabalintunaan; bakit mahalaga ang sadācāra at mga itinakdang ritwal; at bagaman ang katotohanan ay Brahman, ang pananalita ay dapat pamahalaan ng pag-iingat upang maiwasan ang pinsala. Pinuri ang Kāśī/Vārāṇasī bilang Śakti-kṣetra sa loob ng limang gavyūti, kung saan ang kamatayan ay nagwawakas ng muling pagsilang; at inutusan ang brāhmaṇa na ibalik ang dalaga sa tahanan ng kaniyang ama. Inihayag ng rākṣasī ang nakaraang karma (Kandalī → sumpa → kapanganakang rākṣasī), itinuring ang kaniyang pag-iingat bilang dharma, nanumpa sa harap ng limang elemento, at sa huli’y inihatid sa himpapawid ang brāhmaṇa at si Ratnāvalī patungong Kāśī kasama ang kayamanan ng yungib.

90 verses

Adhyaya 29

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Isinalaysay ni Kāṣṭhīla ang pagdating sa Kāśī/Viśveśa at ipinakilala ang Kāśī bilang kṣetra na pumupuksa ng kasalanan at nagbibigay ng paglaya, habang iginigiit ang aral na ang mga Vaiṣṇava kṣetra ang pinakadakila para sa mokṣa. Isinunod ang salaysay ng pagkakasala ni Śiva kay Brahmā (pagputol sa ikalimang ulo), ang pagdikit ng bungo (kapāla) at ang paghabol ng kasalanang brahmahatyā; pinayuhan ni Viṣṇu na ang bunga ng karma ay dapat pasanin sa itinakdang paglalagalag sa mga tīrtha at pag-aayuno/tapas. Matapos ang mahabang paglalakbay sa mga tīrtha (kabilang ang Badarikā at Kurukṣetra/Brahmahrada), narating ni Śiva ang hangganan ng Avimukta na hindi mapasok ng brahmahatyā. Pinuri ni Śiva si Viṣṇu sa isang stotra na maraming anyo (binabanggit ang mga avatāra at banal na pangalan), tumanggap ng biyayang manahan sa kṣetra ni Viṣṇu, at ang pook ay kinilalang Śaiva rin. Mula sa mga luha ay sumibol ang Bindusaras; naitatag ang Kapālamocana tīrtha nang maligo at tuluyang mahulog ang bungo. Nagtatapos ang kabanata sa pagpupuri sa natatanging bisa ng Kāśī: naglalaho ang karma, ang kamatayan doon ay nagdudulot ng paglaya, at maging ang naghahangad ng makamundong bunga ay napapakinabangan—pinagdurugtong ang teolohiya ng paglalakbay-dambana at ang aral ng kaligtasan.

73 verses

Adhyaya 30

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

Isinalaysay ni Kāṣṭhīlā na dumating ang isang brāhmaṇa at ang kanyang asawang rākṣasī kasama ang nailigtas na prinsesang Ratnāvalī. Nakabalik si Ratnāvalī sa lungsod ng kanyang ama na si Haring Sudyumna; ibinalita ng bantay na si Abāhu, kaya’t nagtungo ang hari sa pampang ng Ilog Gaṅgā at muling niyakap ang anak. Ikinuwento ni Ratnāvalī ang pagdukot sa kanya ng rākṣasa na si Talpatha patungong Bundok Arṇavaga, at pinuri ang buddhi-yoga—ang matalinong pag-iisip at taktika—ng asawang rākṣasī na nagbaligtad sa adharmic na balak ng rākṣasa at nagligtas sa brāhmaṇa. Sumunod ang tanong sa dharma: hiniling ni Ratnāvalī na ipagkaloob siya bilang asawa ng brāhmaṇa, binanggit ang pamantayang “magkasalo sa upuan” (sahāsana) bilang tanda ng katayuang mag-asawa upang maiwasan ang kasalanang dharmiko. Nakiusap si Sudyumna sa rākṣasī na tanggapin si Ratnāvalī bilang ikalawang asawa at ingatan siya nang walang inggitan ng mga maybahay. Pumayag ang rākṣasī sa kundisyong magkaroon ng pampublikong pagsamba: pitong araw na pagdiriwang sa maliwanag na kalahati ng Phālguna (ika-8 hanggang ika-14 tithi) na may musika at dula, at mga handog tulad ng alak, karne, at dugo; nangako siyang magpoprotekta sa mga deboto. Pagkaraan, lumihis ang salaysay sa aral laban sa kasakiman at sa yaman sa pag-aasawa: si Prākkālikī (unang asawa) ay napahiya sa pagtalikod sa asawa noong siya’y dukha; nang magbalikan, dumanas siya ng pighati at tumanggap ng babala na itinakda ni Yama na ang pag-iingat sa yaman at buhay ng asawa ang ubod ng strī-dharma.

88 verses

Adhyaya 31

The Greatness of the Month of Māgha (Māgha-snāna, Harivāsara, and the Kāṣṭhīlā-Upākhyāna)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha ang isang pag-uusap: nakatagpo ni Sandhyāvalī si Kāṣṭhīlā, isang nilalang na dahil sa panlilinlang sa pag-aasawa at pag-ipit ng yaman ay patutungo sa kahiya-hiyang sinapupunan. Naantig sa habag, tinanong ni Sandhyāvalī kung paano makakamit ang paglaya mula sa gayong mababang kapanganakan. Itinuro ni Kāṣṭhīlā ang Māgha-māhātmya: ang pambihira at kataas-taasan ng buwan ng Māgha, ang pagligo sa bukang-liwayway bago sumikat ang araw, ang antas ng bisa ng tubig (likas na ilog/lawa higit sa tubig na inigib at dinala), ang layon ng snāna bilang paglilingkod sa dharma, at mga tuntuning pamalit kapag walang ilog. Iniuutos ang araw-araw na dāna (linga na may asukal), homa gamit ang takdang butil at ghee, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, pag-aalay ng kasuotan at matatamis, at panalangin kay Sūrya bilang walang dungis na anyo ni Viṣṇu. Itinaas pa ang turo sa Ekādaśī/Harivāsara at Dvādaśī bilang walang kapantay na tagapuksa ng mahāpātaka, higit pa sa mga tanyag na tīrtha. Inilarawan ang pag-aalay ng gintong Varāha na may mga binhi sa bagong sisidlang tanso, pagpupuyat sa gabi, pagbibigay sa isang Vaiṣṇava brāhmaṇa, at wastong pāraṇa, na nangangakong hindi na muling isisilang. Sa huli, humiling si Kāṣṭhīlā ng ikaapat na bahagi ng dating bisa ng Ekādaśī ni Sulocanā; ang paglilipat ay isinagawa sa pamamagitan ng tubig at nagbunga ng maningning na pag-akyat ni Kāṣṭhīlā sa tahanan ni Viṣṇu, pinagtitibay ang pativratā-dharma at batas ng karma.

60 verses

Adhyaya 32

Saṃdhyāvalī-ākhyāna (Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha na si Mohinī (anak ni Brahmā), na may layuning magpahibang at magpalito, ay pinilit si Saṃdhyāvalī sa isang malupit na kahilingan: upang patunayang nauunawaan niya ang dharma at ang pagbibigay ng isang maybahay, dapat niyang ialay ang “mas mahal kaysa buhay”—ang ulo ng anak niyang si Dharma-aṅgada—lalo na kung lalabag ang bata sa pag-aayuno/pag-iingat sa Hari/Dvādaśī sa pamamagitan ng pagkain. Nanginig si Saṃdhyāvalī ngunit nagbalik-loob sa katatagan at, batay sa kapangyarihan ng Purāṇa, ipinahayag na ang pagtalima sa Dvādaśī ay nagdudulot ng langit at mokṣa, kaya’t hindi ito dapat talikuran kahit kapalit ang yaman, ugnayan, o buhay; nangako siyang pasasayahin si Mohinī habang pinanghahawakan ang satya at ang panata. Pagkaraan ay naglahad siya ng sinaunang halimbawa: ang daitya na si Virocana at ang asawa niyang si Viśālākṣī, na tapat sa paggalang sa mga brāhmaṇa at sa pag-inom ng tubig na hinugasan ng paa. Nabagabag ang mga deva sa lakas ng mga asura kaya’t umawit sila ng malawak na stotra na pumupuri kay Viṣṇu sa Kanyang maraming anyo; si Viṣṇu ay nag-anyong matandang brāhmaṇa, lumapit sa bahay ni Virocana, at sa huli’y humiling ng mismong haba ng buhay ni Virocana. Sa bhakti at sa pagtanggap ng tubig ng paa ni Viṣṇu, nagkamit ang mag-asawa ng banal na anyo at umakyat sa mataas na daigdig, at inalis ni Viṣṇu ang paghihirap ng mga deva. Sa wakas, sinabi ni Saṃdhyāvalī na hindi siya lilihis sa katotohanan kahit para kay Rukmāṅgada; ang satya ang pinakamataas na hantungan, at ang pagkalaglag mula rito ay kahiya-hiyang pagbagsak.

69 verses

Adhyaya 33

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Isinalaysay ni Vasiṣṭha kung paanong pinayuhan ni Reyna Sandhyāvalī si Haring Rukmāṅgada na panindigan ang satya at dharma, kahit sa di-matiis na halaga ng pag-aalay ng kanilang anak, sapagkat ang pagtalikod sa dharma ay mas masahol kaysa anumang personal na kapahamakan. Pinatitindi ng kabanata ang motibong “bato ng pagsubok” (nikaṣa): si Hari (Hṛṣīkeśa) ang nagbibigay ng bunga kapag sinusubok ang panata, at ang mga pagsubok ay nagiging pagpapala kapag pinatatatag ang katotohanan. Nahahati si Rukmāṅgada sa pag-ibig sa anak at sa pagtupad sa panata; nakiusap siya kay Mohinī na tumanggap ng ibang austeridad kapalit, at pinuri ang bihirang kayamanang espirituwal—mabuting anak, tubig ng Gaṅgā, Vaiṣṇava dīkṣā, pagsamba kay Hari, at mga ritwal ng Māgha. Ipinaliwanag ni Mohinī na ang nais lamang niya ay kumain ang hari sa banal na araw ni Hari, hindi ang kamatayan ng anak. Pagkaraan, humarap si Dharmāṅgada, inialay ang espada, at hinimok ang ama na tuparin ang pangako, itinatanghal ang pag-aalay ng sarili bilang dharma na nag-iingat sa katotohanan ng ama at nagdudulot ng dakilang mga daigdig. Nagtatapos ang kabanata sa pagpupuri sa satya bilang nagpapalaya at nagbibigay ng mabuting pangalan, kahit ang mga diyos ay maaaring magpakitang-hadlang upang subukin ang landas ng isang deboto.

70 verses

Adhyaya 34

The Vision of the Lord Granted to Rukmangada (Prepared to Slay His Son)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha ang rurok ng Mohinī-upākhyāna: si Haring Rukmāṅgada, pinipilit ng kahilingan ni Mohinī at nakagapos sa kanyang panatang dharma, ay itinaas ang espada upang patayin ang sariling anak na si Dharmāṅgada. Ang anak, sagisag ng paggalang sa magulang at ganap na pagsuko, ay inialay ang kanyang leeg; sumunod ang pagyanig ng sansinukob—nayanig ang lupa, umapaw ang dagat, bumagsak ang mga bulalakaw—hudyat ng bigat ng pagsubok sa dharma. Bumagsak si Mohinī sa dalamhati, nangangambang nabigo ang layon ng mga diyos. Sa sandaling pasya, nagpakita si Bhagavān Viṣṇu, hinawakan ang kamay ng hari, nagpahayag ng Kanyang kasiyahan, at pinagkalooban ang hari, ang reyna na si Saṃdhyāvalī, at ang anak ng pagpasok sa Kanyang sariling kaharian at banal na presensya. Nagdiwang ang mga nilalang sa langit; binago ng mga tagapagtala ng kapalaran ang talaan, at ipinakita na ang parusa at gantimpala ay umiiral lamang sa ilalim ng pinakamataas na kautusan ng Diyos.

27 verses

Adhyaya 35

Śāpaprāpti (Receiving a Curse) — Mohinī Narrative

Sa siklo nina Mohinī–Rukmāṅgada, nanaghoy si Yama na nabigo ang kanyang pakana, sapagkat kahit kaunting pagtalima sa pag-aayuno/vrata ni Viṣṇu ay nagdadala ng mga nilalang sa Vaikuṇṭha. Bumaba si Brahmā at ang mga deva upang gisingin at aliwin si Mohinī, at natagpuan siyang nahihiya at lupaypay. Sa mahabang hanay ng mga paghahambing, itinuturo na ang dharma, kaalaman, pananalita, at ritwal ay nawawalan ng bunga kung walang wastong pagpipino, tamang paraan, habag, payo, at tumpak na pagsasagawa. Pinuri ng mga deva ang Mohinī Ekādaśī (Vaiśākha śukla pakṣa) at ang di-matinag na katotohanan ng hari; sa huli, inakay ni Viṣṇu ang tatlo patungo sa Kanyang tahanan. Sumunod ang aral tungkol sa sahod, pananagutan, at kasalanan ng pagkakait ng pagkain at kabuhayan. Nagluksa si Mohinī at naghandog ng marangal na viṣṇu-stuti. Isang nagbalik na ascetic/parì, nagngitngit sa inaakalang adharma at sa paglibak ng madla, ay tumuligsa kay Mohinī; sa lakas ng salita ng isang brāhmaṇa at sumpang tubig, siya’y nasunog at naging abo, na siyang wakas ng kabanatang “Śāpaprāpti”.

88 verses

Adhyaya 36

The Account of Mohinī (Mohinī-upākhyāna)

Isinalaysay ni Vasiṣṭha kung paano si Mohinī, matapos labagin ang sagradong araw ni Hari at magkasala sa kanyang pamilya, ay tinanggihan sa Svarga at mga impiyerno ni Yama, kung saan ang kanyang isinumpang presensya ay sumusunog sa mga makasalanan. Pinalayas mula sa Pātāla, siya ay nangumpisal kay Haring Janaka. Nakiusap ang mga Deva sa Brāhmaṇa, na pinuri ang Viṣṇu-bhakti higit sa Yoga. Ang kawalan niya ng matutuluyan sa kosmos ay nalutas sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Ekādaśī.

61 verses

Adhyaya 37

The Account of Mohinī (Mohinī-kathanam): Ekādaśī Nirṇaya, Daśamī Boundary, and Aruṇodaya

Sa debosyonal at ritwal na daigdig ng Uttara-bhāga, nagsalita si Mohinī sa mga deva, ipinahayag ang Ekādaśī bilang pinakamataas na tagapaglinis, at itinuro ang wastong disiplina ng pag-aayuno at tamang oras ng pāraṇa (pagbasag ng ayuno). Itinatakda ng kabanata ang mga pamantayang Vaiṣṇava: ang pagtalima sa Mahā-dvādaśī na naiiba sa karaniwang Ekādaśī; ang tatlong-araw na pamamaraan; at mga tuntunin kapag ang Ekādaśī ay “nahahati/natutusok” sa pagsikat ng araw o sa hatinggabi. Ipinapaliwanag ang Aruṇodaya bilang dalawang muhūrta, kasama ang bilang ng muhūrta sa gabi/araw at ang proporsyonal na pagsasaayos ayon sa panahon. Sinisisi ang Daśamī na sumasayad sa pagsikat ng araw, at inilalagay si Mohinī sa hangganan ng Daśamī upang iligaw ang maling pagsunod, na iniuugnay ang kamalian sa kalendaryo sa pinsalang espirituwal. Sa salaysay, ibinabalik niya ang dangal ni Yama, nauuwi siya sa abo dahil sa galit, ibinabalik ni Brahmā ang kanyang katawan sa pamamagitan ng tubig ng kamaṇḍalu, at nagkakaroon ng pagkakasundo sa pari—nagwawakas sa paglalagay kay Mohinī sa oras ng bukang-liwayway at sa pagpapatibay na ang tamang Ekādaśī ay nagdudulot ng gantimpalang-bisa ni Viṣṇu.

47 verses

Adhyaya 38

The Description of the Greatness of the Gaṅgā

Sa diyalogong pinasimulan ng pagtatanong ni Mohinī at ng may-awtoridad na tugon ni Vasu, inilalarawan ang Gaṅgā (Bhāgīrathī) bilang walang kapantay sa lahat ng tīrtha. Ayon kay Vasu, ang pagiging malapit sa Bhāgīrathī ay nagpapabanal sa mga lupain at āśrama, at ang bhakti sa Gaṅgā ay nagdudulot ng “pinakamataas na kalagayan” na higit sa tapas, brahmacarya, yajña, yoga, dāna, at pagtalikod. Binibigyang-diin ang natatangi ng Kali-yuga: ang ibang tīrtha ay inihuhulog ang kanilang bisa sa Gaṅgā, samantalang ang Gaṅgā ay likas at di-hango. Pinupuri ang maraming paraan ng paglapit—pagkakita, pagligo, pag-inom, pagdadala ng tubig, maging ang pagdampi ng hanging may patak ng Gaṅgā—na sumisira ng kasalanan, pati mabibigat na paglabag. Isinasama ang teolohiya: si Viṣṇu/Janārdana ay naroroon sa anyong likido bilang tubig-Gaṅgā, at ipinapangako rin ang presensya ni Śiva sa mga ritwal na ginaganap gamit ang tubig-Gaṅgā. May tala ring pang-ritwal: paglalakbay sa lupa/pātāla/langit, natatanging bisa ng paglaya sa Vārāṇasī sa ilang tithi, at pahayag na ang tubig ay hindi “naluluma.” Sa wakas, inuulit na ang paglilingkod sa Gaṅgā ay nagbibigay ng langit, kaalaman, yogic na tagumpay, at mokṣa.

63 verses

Adhyaya 39

The Greatness of Bathing in the Ganges (Gaṅgā-snānā-mahātmya)

Sa balangkas ng salaysay ni Mohinī, itinuro ni Vasu kay Mohinī ang kapangyarihang nagliligtas ng Ilog Gaṅgā. Inilalahad ang antas ng biyaya: ang pagtanaw lamang (darśana) ay pumupuksa ng kasalanan gaya ni Garuḍa na nagpapawalang-bisa ng lason ng ahas; ang paghipo at pagligo (sparśa, snāna) ay nagpapalawak ng bunga hanggang sa paglilinis ng angkan, pag-angat sa mga ninuno at mga salinlahi sa maraming henerasyon. Ang pag-awit ng Pangalan at paggunita sa Gaṅgā (nāma-kīrtana, smaraṇa) ay hindi hadlang ang layo, nagliligtas maging sa malapit nang mahulog sa impiyerno at bumabasag sa naipong kasalanang parang “hawla”. Itinatapat ng teksto ang pakikipag-ugnay sa Gaṅgā sa mga dakilang tīrtha (Naimiṣa, Kurukṣetra, Narmadā, Puṣkara) at sa mahihigpit na panatang Veda (Cāndrāyaṇa) at mga dakilang yajña (Aśvamedha), lalo na sa Kali-yuga. Binabanggit ang pagdami ng bisa sa pagligo sa tanghaling-tapat at dapithapon, itinatampok ang Haridvāra, Prayāga, at ang tagpuan sa Sindhu, at nagtatapos sa patotoo nina Ravi (Araw) at Varuṇa na ang pagligong may kaugnayan sa Gaṅgā—o kahit pagpupuri sa Kanyang Pangalan sa tahanan—ay nagdudulot ng langit o mokṣa.

49 verses

Adhyaya 40

The Account of the Fruits of Bathing at Particular Sacred Places (Tīrtha-viśeṣa-snāna-phala)

Sa diyalogong Mohinī–Vasu sa Gaṅgā-māhātmya (Uttara-bhāga), inilalahad ni Vasu ang isang ranggong “mapa ng dharma” tungkol sa bunga ng pagligo sa Ilog Gaṅgā (Gaṅgā-snāna). Una, itinatakda niya ang hirarkiya ayon sa panahon: ang tuluy-tuloy na pagligo sa buwan ng Māgha ay nagdadala sa daigdig ni Indra at saka sa lungsod ni Brahmā; ang disiplinadong tapas (hal. pagpipigil sa pagkain sa uttarāyaṇa) at ang pagligo sa saṅkrānti ay inuugnay sa Viṣṇu-loka. Pagkatapos, tinutukoy ang pambihirang pagsasanib ng mga araw—paglipat ng equinox/solstice, Akṣayā tithi, simula ng manvantara/yuga, bihirang nakṣatra-yoga, parva, Mahodaya/Ardhodaya, at pagligo sa eklipse—bilang nagpaparami ng merit at nakalilinis ng kasalanan mula kapanganakan hanggang ngayon. Sumunod, lumipat siya sa lugar, sinasabing tumataas ang puṇya ayon sa lokasyon: mula sa paghahambing sa Kurukṣetra, patungo sa mga rehiyong Vindhya, patungo sa Kāśī, at sa tatlong pinakapalayaing pook—Gaṅgādvāra/Haridwar, Prayāga, at ang tagpuan sa karagatan. Sa huli, inililista ang maraming tīrtha (Kuśāvarta, Kanakhala, pook ng pagpapakita ni Saukara/Varāha, Brahmā-tīrtha, Kubja, Kāpila, Veṇīrājya sa tagpuan ng Sarayū–Gaṅgā, Gāṇḍava, Rāma-tīrtha, Soma-tīrtha, Campaka, Kalaśa, Somadvīpa, lawa ni Jahnu, Aditi/Tāraka, Kaśyapa/Śiloccaya, Indrāṇī, Pradyumna, Dakṣa-Prayāga, at Yamunā), na may pangakong merit na katumbas ng yajña, pag-alis ng sakit, pagwasak ng kasalanan, at pag-abot sa langit o kalagayan ni Viṣṇu.

55 verses

Adhyaya 41

Description of the Rules for Charitable Gifts and Related Rites (Gaṅgā-māhātmya)

Itinuturo ni Vasu kay Mohinī ang mga bunga ng mga ritwal, nagsisimula sa banal na pagligo sa Ilog Gaṅgā (Gaṅgā-avagāhana), na inilalarawan ang ilog bilang tagapagparami ng punya at tuwirang sasakyan sa pag-angat ng mga pitṛ (ninuno). Binibigyang-diin ng kabanata ang sandhyā sa Gaṅgā, ang pitṛ-tarpaṇa gamit ang kuśa at tila, at ang pambihirang kapangyarihang magligtas ng tubig-Gaṅgā kahit para sa mga ninunong nasa naraka. Iniuugnay rin ang pagligo sa Gaṅgā sa araw-araw na pagsamba sa Śiva-liṅga, japa ng mga mantra—Aṣṭākṣarī “Oṃ namo Nārāyaṇāya” at Pañcākṣarī “Oṃ namaḥ śivāya”—at sa paglalagak/pagpapabanal ng imahen o linga gamit ang putik mula sa pampang ng Gaṅgā, na nagsasaad ng walang-hanggang gantimpala sa araw-araw na pag-aalay at paglulubog. Itinatampok ang mga panatang pangkalendaryo sa Vaiśākha (Akṣaya-tṛtīyā) at Kārttika, na may pagpupuyat sa gabi at debosyonal na handog kay Viṣṇu, Gaṅgā, at Śambhu. Sa huli, nagiging talaan ng dāna-śāstra: pag-aalay ng ghee-cow, baka, ginto, lupa (sukat na nivartana), pagdodonasyon ng nayon, at paglikha ng kakahuyan at tirahan sa pampang ng Gaṅgā; inuugnay ang bawat dāna sa mga loka (Viṣṇu, Śiva, Brahmā, Indra, Gandharva) at nagtatapos sa jñāna at ganap na pagkakabatid sa Brahman.

73 verses

Adhyaya 42

Procedure for the Guḍa-dhenū (Jaggery-Cow) Gift; Ten Dhenu-dānas; Yearlong Gaṅgā Worship and Darśana

Pinupuri ni Mohinī ang walang kapantay na kabanalan ng Ilog Gaṅgā at humihiling ng maayos na paliwanag tungkol sa mga simbolikong kaloob na “baka” (dhenu-dāna), simula sa guḍa-dhenū—bakang yari sa jaggery/asukal na pula. Itinatakda ni Vasiṣṭha ang balangkas, at si Vasu—purohita ng angkan at dalubhasa sa śāstra—naglahad ng ritwal: paghahanda ng lugar (pagpapahid ng dumi ng baka, paglalatag ng kuśa, balat ng itim na usa na nakaharap sa silangan), pagbuo at pagharap ng bakang jaggery at guya, mga sukat ng bigat ng handog, at mga tuntunin sa anyo at palamuti upang maging sagradong dāna. Ibinigay ang mga panalangin ng pag-anyaya kay Lakṣmī bilang baka, ang pormal na pag-aalay sa isang brāhmaṇa na may dakṣiṇā, at ang sampung dhenu-dāna na pumupuksa ng kasalanan: jaggery, ghee, linga (sesame), tubig, gatas, pulot, asukal, yogurt/curd, hiyas, at “rūpa” (anyo). Iniuugnay rin ang dhenu-dāna sa debosyon sa tīrtha: mga mapalad na panahon (ayana, viṣuva, vyatīpāta, simula ng yuga/manvantara, mga eklipse), Gaṅgā-pūjā na may takdang handog (bigas, gatas, pāyasa, pulot, ghee, matatamis, metal, pabango, bulaklak), isang Purāṇikong mantra ng pagpupugay, at buwanang pagsasanay na nagtatapos sa panatang isang taon; sa huli, ipinagkakaloob ni Gaṅgā ang tuwirang darśana at mga biyaya—makamundong bunga sa may pagnanasa, at kalayaan sa walang pagnanasa.

45 verses

Adhyaya 43

Pūjādi-kathana — Gaṅgā Vratas, Tenfold Worship, Stotra, and Mokṣa on the Riverbank

Sa salaysay ni Vasiṣṭha, itinuro ng Brahmin na si Vasu kay Mohinī—na itinakwil ng lipunan at naghahanap ng kanlungan—ang walang kapantay na panata at pagsamba para kay Gaṅgā at sa mga kaugnay na banal na ilog, ayon sa aral na iniuugnay kay Śiva. Inilalahad muna ang mga disiplina na paakyat ang antas hanggang sa nakta-bhojana (pagkain sa gabi lamang) at mga buwanang vrata sa pampang ng Gaṅgā (lalo na sa Māgha at Vaiśākha), na nakasentro sa pagsamba sa Śiva-liṅga: abhiṣeka gamit ang pañcāmṛta, handog na bulaklak at ilawan, kaloob na baka, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, pagpapanatili ng brahmacarya, pagpipigil sa pagkain, at mauna (banal na katahimikan). Itinatakda rin ang pagpupuyat sa ika-10 araw ng maliwanag na kalahati ng Jyeṣṭha (Hastā nakṣatra) na may “sampung ulit” na pagsamba kay Gaṅgā, handog na tubig na may linga, piṇḍa-dāna, mga paraan ng paglikha ng imahen (metal, luwad, o guhit sa harina), mga votive na anyong nilalang-tubig, at isang Gaṅgā ratha-yātrā na nakaharap sa hilaga. Sa bahaging doktrinal, binibilang ang sampung kasalanan ng katawan/salita/isipan at sinasabing nalilinis sa ritwal at sa Daśaharā mantra-japa; kasunod ang mahabang Gaṅgā stotra na nangangakong kagalingan, pag-iingat, at pagkalusaw sa Brahman. Nagtatapos ito sa teolohiyang di-nagkakaiba (Śiva=Viṣṇu; Umā=Gaṅgā) at malawak na mokṣa-dharma hinggil sa pagpanaw, pag-alaala, o paglalagak ng mga buto sa Gaṅgā, kasama ang mga tuntunin sa hangganan ng tīrtha at pagbabawal sa pagtanggap ng handog sa mga banal na pook.

130 verses

Adhyaya 44

The Greatness of Gayā (Gayā-Māhātmya)

Sa pag-uusap nina Vasiṣṭha at ng reyna na si Mohinī, hiniling ni Mohinī ang pinagmulan at katanyagan ng Gayā-tīrtha. Ipinaliwanag ni Vasu na ang Gayā ang kataas-taasang Pitṛ-tīrtha na tinitirhan ni Brahmā; pinupuri ng mga ninuno na kahit isang anak na lalaki lamang na dumalaw sa Gayā ay natutupad na ang dakilang layon ng pagkakaroon ng supling. Isinalaysay ang pangyayari kay Gayāsura: ang matinding tapas ng asura ay nagpahirap sa mga nilalang; lumapit ang mga diyos kay Viṣṇu; sa pamamagitan ng māyā ni Viṣṇu, napaslang ang asura at naitatag si Viṣṇu bilang Gadādhara (tagapagdala ng gada) na tagapagkaloob ng mokṣa sa Gayā. Pinagtitibay ang pag-iral ni Brahmā at ang hangganan ng banal na kṣetra, at ang bunga ng yajña, śrāddha, piṇḍa-dāna at banal na pagligo—kalayaan mula sa impiyerno at pag-abot sa langit/Brahmaloka. Mga halimbawa: ang Gayā-śrāddha ni Haring Viśāla ay nagpalaya sa makasalanang ninuno mula sa Avīci/Vīci; itinuro ni Yama sa isang mangangalakal na gawin ang mga ritwal sa Gayā upang makawala sa kalagayang preta. Sa huli, nagsisilbi itong talaan ng paglalakbay-dambana, binabanggit ang maraming sub-tīrtha (Akṣayavaṭa, Dharmapṛṣṭha, Brahmāraṇya, Niḥkṣīrā, Mānasa, Dhenuka, Gṛdhravaṭa, Phalgu, Brahma-sarovara, atbp.) at ang kani-kaniyang gantimpala, na binibigyang-diin ang di-nalulumaing punya at pag-angat ng angkan.

92 verses

Adhyaya 45

The Procedure for Offering Piṇḍa (Funerary Rice-balls) — Gayā-māhātmya

Sa diyalogo nina Vasu–Mohinī, unang pinabanal ng kabanata ang Pretaśilā sa pag-uugnay nito sa Prabhāsa/Prabhāseśa (Śiva) at sa bakas ng paa ni Atri sa bato, at itinakda ang kapangyarihan ng pook na magpalaya sa nilalang mula sa kalagayang preta sa pamamagitan ng paliligo at pag-aalay ng piṇḍa (mga bolang kanin para sa yumao). Pagkaraan, inilahad ang mahigpit na paraan ng Gayā-śrāddha: pagpupugay kay Prabhāseśa; bali sa timog para kay Yama/Dharma at sa dalawang aso; at ang pangunahing sunod-sunod ng piṇḍa—pag-anyaya sa mga Pitṛ, pagsuot ng prācīnāvīta, pag-upo na nakaharap sa timog, pag-alaala kina Kavyavāhana, Anala, Soma, Yama, Aryamā; paglilinis sa pañcagavya, pagwisik ng tilodaka; paghahalo ng sebada/linga/ghee/pulot; wastong anyo ng mga mantra; at pagbabawal sa mag-asawang mag-alay nang magkasanib. Binibigyang-diin na ang Gayā ay lampas sa takdang panahon (walang bawal sa kalendaryo), pinahihintulutan ang iba’t ibang pagkain bilang piṇḍa, at pinalalawak ang pag-aalay para sa lahat ng namatay nang di-panahon o nagdurusa—sa mga impiyerno at sa mga sinapupunang di-tao. Nagpapatuloy ang paglalakbay sa Bundok Preta, Brahma-kuṇḍa, Pañcatīrtha, Hilaga/Timog na Mānasas (pagsamba kay Sūrya at sapiṇḍīkaraṇa), nagwawakas sa Phalgu-tīrtha at pagsamba kay Gadādhara, saka sa Dharmāraṇya/tangke ni Mataṅga—bilang kabuuang ritwal ng “ikalawang araw”.

105 verses

Adhyaya 46

The Greatness of Offering Piṇḍas at Viṣṇvādipada (Viṣṇupada) — Gayā Śrāddha Procedure and Fruits

Sa Gayā-māhātmya, itinuturo ni Vasu kay Mohinī ang ritwal sa ikatlong araw na nagbibigay ng bhoga at mokṣa, at kapantay ng gantimpala ng pakikiugnay sa banal na Gayā. Nagsisimula ito sa pagligo sa Brahma-saras/Brahma-tīrtha, kasunod ang sapinda-śrāddha, piṇḍa-dāna at tarpaṇa sa mga sagradong munting pook (sa pagitan ng balon at yūpa; sa yūpa ni Brahmā). Pinatitibay ang paglaya ng mga ninuno sa pagdidilig sa mga punong mangga na itinatag ni Brahmā at sa pag-ikot (pradakṣiṇa) at pagyukod sa kanya. Itinakda rin ang yama-bali at mga bali ayon sa direksiyon (kabilang ang alay para sa aso at uwak) na may mga mantra at mahigpit na asal. Pagkaraan ay tutungo sa Phalgu-tīrtha, Gayāśiras, at Viṣṇupada, na nagtatapos sa sapiṇḍīkaraṇa; ang pagtanaw, paghipo, o pagsamba sa Viṣṇupada ay sinasabing pumupuksa ng kasalanan at nagpapalaya sa pitṛ. Ang mga halimbawa (pag-aalinlangan ni Bhāradvāja sa pagkakakilanlan ng ama, śrāddha ni Bhīṣma, at pag-aalay ni Rāma kay Daśaratha) ay nagpapakita ng tama/maling paraan (sa kamay laban sa lupa) at ng bisa ng lugar. Maraming pāda-pook (Rudra, Brahmā, Sūrya, Kārtikeya, Agastya atbp.) ang inihanay ayon sa katumbas na dakilang yajña (Vājapeya, Rājasūya, Jyotiṣṭoma), at ipinaliwanag ang pinagmulan ng Gadālolā at Krauñca-pāda. Nagtatapos ang kabanata sa pangakong Brahmaloka at maging Viṣṇu-sāyujya para sa maraming salinlahi kapag isinagawa ang śilā-tīrtha at sapinda-śrāddha.

58 verses

Adhyaya 47

Gayā-māhātmya (The Greatness of Gayā): Gadālola, Akṣayavaṭa, and the Śrāddha Circuit for Pitṛ-Liberation

Sa diyalogo ng Uttara-bhāga, itinuturo ni Vasu kay Mohinī ang sunud-sunod na paglalakbay sa Gayā para sa pitṛ-tarpaṇa at sapiṇḍīkaraṇa śrāddha. Nagsisimula ang ritwal sa Gadālola (Gadāprakṣālana) sa paglilinis na paliligo, at nagpapatuloy sa Akṣayavaṭa kung saan isinasagawa ang śrāddha at “inaakay” ang mga ninuno patungong Brahmapura. Hinahabi ng kabanata ang mga pagbati at papuri na parang stotra sa Panginoong nasa yoganidrā at sa di-nasisirang punong banyan, kasama ang alamat ng pinagmulan: pinaslang ni Viṣṇu ang asurang Heti sa pamamagitan ng gadā, kaya naging banal ang tawiran na tinawag na Gadālola. Pagkaraan ay inililista ang masinsing hanay ng mga tīrtha sa paligid ng Gayā—mga ilog, sangandaan, kuṇḍa, bakas ng paa, śilā, at mga dambana nina Viṣṇu, Śiva, Gāyatrī/Sāvitrī, Brahmā, Gaṇeśa—na may tiyak na bunga: kabutihang katumbas ng Aśvamedha, pag-angat ng 7×3 salinlahi, at pag-akyat sa Brahmaloka/Viṣṇuloka/Śivaloka. Sa tuktok ng aral, kinikilala si Janārdana bilang Pitṛ-rūpa sa Gayā, na nangangakong makalalaya sa tatlong utang sa pamamagitan ng wastong pag-aalay ng piṇḍa; nagtatapos sa mga babala laban sa mga gawaing nagdudulot ng kamatayan at sa phalaśruti na pumupuri sa pagbigkas/pagbasa (svastyayana) para sa dangal, mahabang buhay, supling, at pag-abot sa langit.

95 verses

Adhyaya 48

The Greatness of Kāśī (Kāśī-māhātmya) and Avimukta’s Liberative Power

Matapos purihin ni Mohinī ang naunang salaysay tungkol sa Gayā at hilingin ang mas ganap na paliwanag sa Kāśī, inilarawan ni Vasu (bilang pari ng angkan) ang Vārāṇasī bilang diwa ng tatlong daigdig, sabay na Vaiṣṇava at Śaiva, at natatanging makapangyarihan para sa mokṣa. Ipinapahayag ng kabanata na ang pagdating sa Kāśī ay sumisira kahit sa pinakamabibigat na kasalanan—brahma-hatyā, go-hatyā, guru-talpa, at pagnanakaw ng nyāsa—at na ang paninirahan doon ay nagpapadalisay ng asal, nag-aalis ng takot at dalamhati, at nagbibigay ng tagumpay sa yoga. Pagkatapos ay inilalarawan ang lawak ng kṣetra at ang mga panloob na “daluyan” sa imaheng Iḍā–Suṣumnā na iniuugnay sa Varuṇā at sa gitnang agos, binabanggit ang mga bahagi at mga diyos, at ipinaliliwanag ang pangalang Avimukta (“hindi kailanman pinababayaan”). Itinatampok ang Maṇikarṇikā/Śmaśāna bilang pinakamataas na yogapīṭha kung saan ang śrāddha, dāna, vrata, at pagsamba ay nagbubunga ng napakalaking merit. Sa wakas, itinuturo na sa kamatayan sa Avimukta, ibinubulong ni Śiva (at ng mga Rudra) sa tainga ang mantrang nagpapalaya, kaya’t walang pagbagsak sa impiyerno at walang pagbabalik sa saṃsāra.

89 verses

Adhyaya 49

Tīrtha-yātrā-varṇana (Description of Pilgrimage to the Sacred Fords)

Sa diyalogo kung saan tinuturuan ni Vasu si Mohinī, inilalarawan ng kabanata ang paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha ng Avimukta/Kāśī sa hilagang-kanluran at gitna, sa pamamagitan ng mga liṅga, sagradong lawa, at mga pook-ritwal. Nagsisimula ito sa apat-na-mukhang liṅga na itinindig ni Sagara at sa lawa ng Bhadradeha, na ang pagligo roon ay katumbas ng pag-aalay ng isang libong baka, na nagpapakita ng pagdami ng puṇya sa tīrtha-snāna. Itinatakda rin ang kinaroroonan ng Kṛttivāseśvara sa tabi ng ibang dambana at itinuturo na ang paulit-ulit na darśana ay nagbibigay ng tāraka-jñāna; nag-iiba ang mga pangalan ng Diyos ayon sa yuga (Tryambaka, Kṛttivāsas, Maheśvara, Hastipāleśvara) ngunit nananatili ang walang-hanggang pagpapatuloy. May buwanang iskedyul ng pagsamba sa caturdaśī na nagtatakda ng iba’t ibang makalangit na hantungan at nagwawakas sa panawagang tumungo sa kaharian ni Śiva. Lumalawak ang salaysay sa panloob na mga bakuran ng Avimukta: lawa ng Ghaṇṭākarṇa, tarpaṇa sa Daṇḍakhāta para sa pag-angat ng pitṛ, piṇḍa para sa paglaya ng piśāca, pagsamba at pagpupuyat kay Lalitā, at Maṇikarṇī/Manikarṇikeśvara kasama si Gaṅgeśvara. Sa huli, ipinaliliwanag ang Avimuktatara at ang pangalang “Vimukta” sa pamamagitan ng pangyayaring rākṣasa at tanda ng tandang, na nagpapatunay na ang dīkṣā at pagkanlong sa Avimukta ay pumipigil sa muling pagsilang at nagbibigay ng agarang kaivalya sa pamamagitan ng darśana, snāna, at sandhyā.

75 verses

Adhyaya 50

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

Sa diyalogo ni Vasu na nagtuturo kay Mohinī, itinatakda muna ng kabanatang ito ang “tamang panahon” (kāla) para sa tīrtha-yātrā, na iniuugnay ang iba’t ibang buwan sa iba’t ibang pangkat ng mga diyos na naliligo at sumasamba sa mga pinangalanang kuṇḍa/tīrtha gaya ng Kāmakuṇḍa, Rudrāvāsa, Priyādevī-kuṇḍa, Lakṣmī-kuṇḍa, lawa ni Mārkaṇḍeya, Koṭitīrtha, Kapāla-mocana, at Kāleśvara. Pagkaraan ay itinuturo ang yātrā-dharma: pag-aalay ng banga ng tubig na may pagkain at bulaklak, mabungang pagtalima sa Caitra (tṛtīyā) na nakasentro kay Gaurī, pagsamba sa Svargadvāra (Kālikā) at sa mas mataas na anyo (Saṃvartā/Lalitā), pagpapakain sa mga brāhmaṇa na deboto ni Śiva, at pag-invoka sa Limang Gaurī. Ipinapaliwanag din ang pag-alis ng balakid sa pamamagitan ng sunod-sunod na darśana kay Vināyaka (Ḍhuṇḍhi, Kila-, Devyā-, Goprekṣa-, Hasti-Hastin, Sindūrya) at mga handog (laddus kay Vaḍava). Itinatala ang mga Caṇḍikā na tagapagtanggol ng kṣetra ayon sa mga direksiyon, saka tinatalakay ang mga ilog at sangam ng Avimukta—Trisrotā/Mandākinī/Matsyodarī at ang mapalad na pagdating ng Gaṅgā. Sa huli, inilalarawan ang masinsing topograpiya ng mga tīrtha: Nādeśvara, Kapālamocana, Oṃkāreśvara (teolohiya ng A-U-M), Pañcāyatana, Goprekṣaka/Goprekṣeśvara, Kapilā-hrada (Vṛṣadhvaja), Bhadradoha (Hiraṇyagarbha), Svarlokeśvara/Svarlīla, Vyāghreśvara/Śaileśvara, Saṅgameśvara, Śukreśvara, at isang liṅga na kaugnay ng pagpatay kay Jambuka—bawat isa’y nangangakong wawasak sa kasalanan at magbibigay ng mokṣa sa daigdig ni Śiva.

70 verses

Adhyaya 51

Kāśī-māhātmya: Avimukta Gaṅgā and the Pañcanada Tīrtha

Sa diyalogo kung saan tinuturuan ni Vasu si Mohinī, ipinahahayag ng kabanata ang pinakamataas na kapangyarihang magligtas ng Avimukta (Kāśī/Vārāṇasī) at ng Gaṅgā na umaagos pahilaga. Ang mga gawa sa Avimukta ay nagbubunga ng di-nasisirang puṇya at umiiwas sa impiyerno kahit para sa makasalanan; sinasabi ring naroon nang ganap ang lahat ng tīrtha na nagbibigay-mokṣa. Itinatakda ang ritwal na paglalakbay: gaṅgā-snāna (lalo na sa Kārtika at Māgha), darśana kay Śiva bilang Viśveśvara, at mga banal na pook gaya ng Daśāśvamedha at ang tagpuan ng Varaṇā–Asi at Jāhnavī. Pangunahing pinupuri ang Pañcanada (kaugnay din ng Dharmanadā/Dhūtapāpa/Bindu-tīrtha sa iba’t ibang yuga) bilang higit pa sa puṇya ng Prayāga-Māgha, lalo na kapag sinabayan ng tarpaṇa at śrāddha para sa mga ninuno; ang dāna roon ay nagiging di-mauubos. Sa wakas, sinasabi na ang pakikinig/pagbigkas/pagbasa ng māhātmya ay nagbibigay ng gantimpalang katumbas ng yajña at tīrtha, at binibigyang-diin ang wastong paghatol sa pagbibigay: pinupuri ang kawanggawa sa tunay na bhakta at mga naglilingkod sa guru, ngunit kinokondena ang pagbibigay sa mapanlinlang, taksil sa guru, o laban sa brāhmaṇa at baka.

49 verses

Adhyaya 52

Puruṣottama-māhātmya (The Greatness of Puruṣottama Kṣetra)

Matapos marinig ni Mohinī ang kaluwalhatian ng Kāśī, hiniling niya kay Vasu na ituro ang kadakilaan ng banal na pook ni Hari na tumutupad sa layunin ng buhay. Itinuro ni Vasu na ang kṣetra ay nasa Bhārata-varṣa, sa Utkala sa baybayin ng timog na karagatan—isang lihim na lupain na nababalutan ng buhangin, umaabot sa sampung yojana, at nagbibigay ng mokṣa. Sa maraming paghahambing na “pinakamataas sa…,” itinatag niya ang Puruṣottama bilang pinakadakila sa lahat ng tīrtha, at inilarawan ang kṣetra bilang kosmikong tagpuan kung saan naroroon ang mga deva, rishi, Veda, Itihāsa-Purāṇa, mga ilog, bundok, at dagat. Pinupuri ng kabanata ang bunga ng banal na pagligo sa Tīrtharāja at ang darśana kay Puruṣottama. Isinasalaysay ang Vaiṣṇava na kabutihan ni Haring Indradyumna, ang paghahanap niya ng wastong pook-samba, ang pagdating sa Puruṣottama, ang pagsasagawa ng Aśvamedha, ang pagtatayo at paglalagak ng mga anyo nina Saṅkarṣaṇa (Balarāma), Kṛṣṇa, at Subhadrā, ang pagtatatag ng pañca-tīrtha, at ang pag-abot sa kalayaan sa pamamagitan ng araw-araw na pagsamba. Sa ikalawang balangkas, tinanong ni Mohinī ang tungkol sa mas naunang imaheng Vaiṣṇava; ipinakilala ni Vasu ang tanong ni Lakṣmī kay Janārdana sa Sumeru. Ibinunyag ni Viṣṇu ang nyagrodha sa dalampasigan, ang dambana ni Keśava, at ang himno ni Yama; ipinaliwanag ni Yama ang imaheng Indranīla (asul na hiyas) na nagbibigay ng Śveta-loka sa mga debotong walang pagnanasa, kaya itinago ito ni Viṣṇu sa buhangin at mga baging. Nagtatapos ang kabanata sa paunang banggit ng susunod: Śveta-Mādhava, Svargadvāra, darśana ni Narasiṃha, Ananta-Vāsudeva, pagligo sa dagat, tarpaṇa, at ang mga gantimpala ng pañca-tīrtha at mga natatanging pagtalima.

98 verses

Adhyaya 53

The Glory of Puruṣottama (Puruṣottama-māhātmya): Indradyumna’s Praise and the Origins of Sacred Images

Tinanong ni Mohinī si Vasu kung paano noon nilikha ni Haring Indradyumna ang mga banal na larawan at sa anong paraan nalugod si Mādhava. Isinalaysay ni Vasu ang pagkabalisa ng hari matapos ang pagtatayo: naghahanap siya ng imaheng karapat-dapat sambahin, hindi makatulog at hindi na malasap ang aliw ng kaharian. Sinasabi ng teksto na ang larawan ni Viṣṇu ay maaaring bato, kahoy, o metal, ngunit wasto lamang kapag taglay ang itinakdang mga lakṣaṇa; kaya nagpasya ang hari na magtatag ng gayong imahe. Pagkaraan ng pagsamba ayon sa Pañcarātra, naghandog si Indradyumna ng mahabang stotra: pagpupugay kay Vāsudeva bilang tagapagpalaya; kay Saṅkarṣaṇa/Pradyumna/Aniruddha; kay Nārāyaṇa; at sa mga avatāra gaya nina Narasiṃha at Varāha. Pinagtitibay niya ang kaisahan ni Hari na lampas sa lahat ng pagkakaiba, at inilalarawan ang anyong apat ang bisig para sa pagninilay. Tumitindi ang himno tungo sa śaraṇāgati: inilalarawan ang paulit-ulit na kapanganakan, gapos ng karma, impiyerno at langit, at ang pagyanig ng pag-iral, at nagtatapos sa pagsusumamo ng pagliligtas at di-matitinag na bhakti sa bawat buhay, kasama ang pagsisisi at pagganap sa mga pantulong na bahagi ng pagsamba.

69 verses

Adhyaya 54

Kāruṇya-stotra Phalaśruti; Dream-Darśana of Vāsudeva; Manifestation and Pratiṣṭhā of Jagannātha, Balabhadra (Ananta), and Subhadrā

Sa diyalogo nina Mohinī at Vasu, unang inilalahad ng kabanatang ito ang phalaśruti ng dakilang himno kay Puruṣottama na tinatawag na “Kāruṇya”: matapos sambahin si Jagannātha, ang araw-araw na pagpupuri at pagbigkas sa tatlong saṁdhyā ay nagdudulot ng apat na puruṣārtha, lalo na ng mokṣa. Idinagdag din ang mga tuntuning tulad ng dharmaśāstra: ang lihim na aral at mga handog ay hindi dapat ibigay sa walang pananampalataya, mapagmataas, walang utang-na-loob, o walang bhakti; ang kawanggawa ay dapat ituon sa mga banal na Vaiṣṇava. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa pag-aalala ng hari at sa pahayag sa panaginip: nagpakita si Vāsudeva na may walong kamay, sakay ng Garuḍa, at inutusan ang hari na hanapin sa dalampasigan ang isang kahanga-hangang punong walang bunga, putulin ito, at hubugin ang mga diyos ayon dito. Dumating si Viṣṇu at si Viśvakarmā na nag-anyong brāhmaṇa, pinuri ang paninindigan ng hari, at pinangasiwaan ang paglikha ng tatlong larawan na may mapalad na palatandaan: si Vāsudeva sa anyong Kṛṣṇa (Jagannātha), ang maputing Ananta/Balabhadra na may araro, at ang ginintuang Subhadrā. Tumanggap ang hari ng mga biyaya (mahabang paghahari, katanyagan, at daan sa pinakamataas na tahanan), kasama ang mga detalye ng tīrtha (Indradyusmasaras at mga bunga ng piṇḍa-dāna). Sa wakas, nagwakas ito sa prusisyon, pratiṣṭhā at paglalagda ng pagpapabanal sa mapalad na muhūrta, masaganang dāna/dakṣiṇā, matuwid na pamamahala, pagtalikod, at pag-abot sa kataas-taasang kalagayan ni Viṣṇu.

126 verses

Adhyaya 55

Glory of Puruṣottama: Pañcatīrthī Observance and Narasiṃha Worship

Sa diyalogo kung saan tinanong ni Mohinī si Vasu, itinatakda ng kabanata ang banal na panahon: buwan ng Jyeṣṭha, maliwanag na kalahati, Dvādaśī, at ipinapahayag na ang darśana kay Puruṣottama ay higit pa sa pinakamabibigat na austeridad (kahit mahabang tapas sa Kurukṣetra). Inilalarawan ni Vasu ang Pañcatīrthī bilang maayos na paglalakbay-dambana: magsimula sa Lawa ng Mārkaṇḍeya sa tatlong paglulubog at mga mantrang pagsisisi na nakatuon kay Śiva; magsagawa ng tarpana para sa mga deva, ṛṣi, at pitṛ; saka tumungo sa dambana ni Śiva para sa pradakṣiṇa, pagsamba, at paghingi ng kapatawaran sa Aghora-mantra—na nangangako ng Śiva-loka at sa huli ay kalayaan. Pagkaraan, parangalan ang Kalpavaṭa (Nyagrodha) sa pag-ikot at mga himno, bumati kay Garuḍa, at pumasok sa templo ni Viṣṇu upang sambahin si Saṃkarṣaṇa (Balarāma), si Subhadrā, at sa wakas si Kṛṣṇa/Puruṣottama sa labindalawang-pantig na mantra, na tinatapos sa mga papuring “jaya” at malinaw na dhyāna ng anyo ng Diyos. Paulit-ulit na sinasabi ng teksto na ang simpleng darśana at pagyukod ay katumbas ng pinagsamang bunga ng Veda, yajña, kawanggawa, at āśrama-dharma, na humahantong sa mokṣa at pag-angat ng maraming salinlahi. Pinalalawak din ang aral kay Nṛsiṃha: ang Kanyang walang-hanggang presensya, kanlungan para sa dharma-artha-kāma-mokṣa, at praktikal na sādhana—payak na handog, pagbigkas ng kavaca/Agniśikhā, pag-aayuno, homa, mga ritong pananggalang at mga paraang tungo sa siddhi—na nagtatapos sa katiyakang pagkapawi ng kasalanan, proteksiyon sa panganib, at pagkamit ng ninanais sa pag-alala at pagsamba.

134 verses

Adhyaya 56

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Itinuro ni Vasu kay Mohinī ang mga tīrtha na lubhang mapagpala sa Śrī Puruṣottama-kṣetra, at sinabi niyang ang simpleng darśana ay nakapupuksa ng kasalanan. Pinuri niya si Śveta-Mādhava ayon sa klasikong ikonograpiyang Vaiṣṇava at iniuugnay ang pagligo sa Śvetagaṅgā sa pag-abot sa Śvetadvīpa. Pagkaraan ay tinalakay si Matsya-Mādhava, inalala ang kosmikong gawain ng Matsya avatāra sa sinaunang karagatan, at nangakong magbibigay ng bungang makamundo at lampas-mundo (di-matatalo, paghahari, at sa huli’y mokṣa) sa pamamagitan ng taimtim na pagsamba at yoga kasama si Hari. Mula sa māhātmya, lumipat ang kabanata sa ritwal: mārjana (paglilinis) sa Lawa ni Mārkaṇḍeya, na may natatanging oras (caturdaśī; Jyeṣṭha pūrṇimā sa ilalim ng Jyeṣṭhā). Itinatakda ang paglapit sa vaṭa (banyan na tumutupad ng hiling) at pag-ikot nang pradakṣiṇa. Ibinibigay ang mantra-nyāsa ng Aṣṭākṣarī, ang Viṣṇu-kavaca ayon sa mga direksiyon, pagninilay ng pagkakakilanlan sa Sarili, at panalangin sa pagligo kay Tīrtharāja. Pagkatapos maligo: Aghamarṣaṇa, malinis na kasuotan, prāṇāyāma, sandhyā at pagsamba kay Sūrya, 108 pagbigkas ng Gāyatrī, svādhyāya, at maayos na tarpaṇa; binibigyang-diin na ang handog sa pitṛ ay dapat ilagay sa lupa—matatag na tahanan ng mga ninuno—kasama ang ayos ng kuśa at pag-anyaya sa Deva at Pitṛ.

69 verses

Adhyaya 57

The Greatness of Puruṣottama (Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, itinuturo ni Vasu ang ganap na pagkakasunod ng pagsamba kay Nārāyaṇa, na nakasentro sa maṇḍala ng lotus na may walong talulot na iginuhit sa loob ng parisukat na may apat na tarangkahan. Pagkaraan ng paunang paglilinis (ācamanā at disiplina sa pananalita), isinasagawa ng sādhaka ang panloob na pagdalisay sa pamamagitan ng pagninilay sa mantra (kṣa/ra sa puso; ekāra sa bilog ng buwan sa tuktok ng ulo), hanggang sa paglilinis na tila amṛta at pagkamit ng “banal na katawan.” Sumusunod ang aṣṭākṣarī-nyāsa sa iba’t ibang bahagi ng katawan, kasama ang Vaiṣṇava pañcāṅga na mga pantulong, kara-śuddhi, at pagninilay sa caturvyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha) na lumalaganap sa buong katawan. Itinatatag ang proteksiyon sa mga direksiyon sa paglalagay ng mga pangalan ni Viṣṇu sa paligid at sa pag-anyaya sa maṇḍala ng Araw–Buwan–Apoy. Iniluluklok ang Diyos sa gitna ng lotus, sinasamba sa walong- at labindalawang-pantig na mantra, at tinatawag sa anyong avatāra (Matsya, Narasiṃha, Vāmana). Pagkatapos ay ang mga upacāra: pādya, arghya, madhuparka, ācamanīya, snāna, vastra, gandha, upavīta, dīpa, dhūpa, naivedya. Tinatanggap ng mga talulot ang vyūha at avatāra; inilalagay ang mga sandata at kasama (śaṅkha, cakra, gadā, śārṅga, espada, sisidlan ng palaso, Garuḍa); tinatawag ang mga dikpāla at mga salalayan ng kosmos. Nagtatapos ang kabanata sa bilang ng japa (8/28/108), paggamit ng mudrā, at pahayag na kahit ang makasaksi sa ganitong pagsamba ay nahahantong sa di-nasisirang Viṣṇu, samantalang ang di-pagkilala sa wastong pagsamba kay Hari ay humahadlang sa pag-abot sa kataas-taasang tahanan.

59 verses

Adhyaya 58

Description of the Origin of the Cosmic Egg (Brahmāṇḍa) and the Ocean as King of Tīrthas

Sa diyalogong Mohinī–Vasu (na isinalaysay ni Vasiṣṭha), itinakda ni Vasu ang liturhiya sa karagatan malapit sa Puruṣottama-kṣetra: sambahin si Puruṣottama, yumukod, payapain ang dagat bilang “panginoon ng mga ilog,” maligo, at saka sambahin si Nārāyaṇa sa pampang. Ang paggalang kina Rāma–Kṛṣṇa–Subhadrā at ang pagpupugay kay Sāgara ay nagdudulot ng pambihirang puṇya (katumbas ng Aśvamedha), pagwasak ng kasalanan, pag-akyat sa langit, at sa huli ay Vaiṣṇava-yoga tungo sa mokṣa. Inisa-isa niya ang mga dakilang panahon ng ritwal (eclipse, saṅkrānti, ayana, viṣuva, pagsisimula ng yuga/manvantara, vyatīpāta, mga buwang Āṣāḍha at Kārtika, atbp.), at binigyang-diin na ang dāna sa brāhmaṇa at piṇḍa rito ay nagbubunga nang sanlibo at di-nauubos. Pagkaraan, itinatag niya ang kataasan ng karagatan: lahat ng tīrtha, ilog, at lawa ay pumapasok dito; ang gawaing banal doon ay di-nasisira; at ang pook ay may “siyamnapu’t siyam na krore ng tīrtha.” Tinanong ni Mohinī kung bakit maalat ang dagat; isinalaysay ni Vasu ang alamat ng pitong karagatan bilang mga sanggol, ang sumpa ni Rādhikā, at ang utos ni Kṛṣṇa na ang bunso ang maging kṣāra (maalat). Nagtatapos ang kabanata sa pinaikling sāṃkhya-kosmolohiya at paglitaw ng Brahmāṇḍa—mula sa mga guṇa at elemento hanggang Virāṭ, Brahmā, at ang labing-apat na daigdig—na tinawag na “Brahmāṇḍotpatti-varṇana.”

68 verses

Adhyaya 59

The Greatness of Puruṣottama (Goloka-tattva and Rādhā–Kṛṣṇa Upāsanā)

Sa diyalogo ni Vasu at pagtuturo kay Mohinī, inilalarawan si Kṛṣṇa bilang dalisay na kamalayan na walang dungis at banal na liwanag, na walang hangganang nananahan sa Goloka bilang Panloob na Liwanag at bilang Brahman sa kapwa nahahayag at di-nahahayag na anyo (1–5). Ipinipinta ng kabanata ang sagradong kalikasan ng Goloka/Vṛndāvana—kagubatan, mga baka, gopa, mga puno at ibon—at sinasabing sa pagkalusaw ng sansinukob ay natatakpan ang pagkakakilala (3–5). Isang maningning na pagpapakita ang naghayag sa batang Panginoon na maitim, may plauta, dalawang bisig, at si Rādhā sa Kanyang dibdib; si Rādhā ay ginintuang liwanag, lampas sa prakṛti, at hindi naiiba sa Kanya (6–9). Ang sukdulang sanhi ay di-masambit; si Śiva ay higit na nakalalapit sa pamamagitan ng pagninilay, samantalang ang apat-na-bisig na anyong mapagpahayag ay madalas makita ng mga deboto; binanggit ang mga linya ng pagtuturo mula kina Lakṣmī, Sanatkumāra, Viṣvaksena, Nārāyaṇa, Brahmā, anak ni Dharma hanggang kay Nārada (10–21). Tinalakay ang banal na lila at pagkakakilanlan ng mga diyosa (Rādhā bilang Lakṣmī/Sarasvatī/Sāvitrī; Hari bilang Durgā), mga pagpapakita ni Śakti (Satī/Pārvatī), at nagtapos sa “neti neti” at praktikal na sādhanā: mga uri ng kanlungan, pormulang mantra na inihayag, at asal—paggalang sa guru, pagdakila sa mga Vaiṣṇava, palagiang pagninilay/alaala, at pagtalima sa mga pagdiriwang (22–48).

49 verses

Adhyaya 60

Abhiṣeka (Consecratory Bathing Rite)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī sa Puruṣottama-māhātmya, itinatakda ng kabanatang ito ang pagpasok sa Lawa ng Indradyumna (isang tīrtha na sinasabing nagmula sa mga sangkap ng Aśvamedha): magsimula sa kalinisan, ācamana, pag-alaala kay Hari, pagkatayong may paggalang, at tuwirang pagbigkas ng tīrtha-mantra. Pagkatapos maligo, dapat maghandog ng tubig sa tamang sukat para sa devas/ṛṣis/pitṛs, magpigil ng pananalita, mag-alay ng piṇḍa sa mga ninuno, at sumamba kay Puruṣottama—na may pangakong gantimpalang kasinghalaga ng Aśvamedha, pag-angat ng mga ninuno, ligaya sa langit, at sa huli ay kalayaan (moksha). Itinatampok din ang kapistahan sa maliwanag na kalahati ng Jyeṣṭha (mula Daśamī hanggang humigit-kumulang isang linggo) kung kailan ang mga ilog at karagatan ay nagpapakita sa Puruṣottama at ang lahat ng gawa ay nagiging di-nasisira dahil sa darśana ng Diyos. Binibigyang-diin ang Daśaharā, pag-aayuno sa Ekādaśī, darśana sa Pañcadaśī, at mga natatanging darśana (Vaiśākha Tṛtīyā pagpapahid ng sandal; Phālguna pag-ugoy). Sumusunod ang talaan ng mga tīrtha/ilog/bundok sa buong India, na nagtatapos sa pahayag na walang ilog na hihigit sa Kṛṣṇa-darśana. Sa wakas, inilalarawan ang maringal na mandapa ng abhiṣeka at liturhiya: musika, pag-awit ng Veda, pagdalo ng devas, mga ṛṣi at mga sukat ng kosmikong panahon; si Kṛṣṇa ay pinaliliguan ng tubig ng Gaṅgā at mga bulaklak mula sa langit, at tinatapos sa kolofon ng kabanata.

77 verses

Adhyaya 61

Description of the Fruits of Pilgrimage to Puruṣottama-kṣetra

Sa diyalogo kung saan tinuturuan ni Vasu si Mohinī/Suprabhā/Nandinī, nagsisimula ang kabanata sa banal na stuti: ang mga deva at nilalang sa langit ay paulit-ulit na sumisigaw ng “jaya” kay Kṛṣṇa kasama sina Rāma at Subhadrā, kinikilalang Siya ang Panginoon ng kosmos, ang mga avatāra (Matsya, Kūrma, Varāha), at ang may hawak ng cakra, śaṅkha, at gadā. Pagkaraan, itinatatag ang lohika ng dharma ng pagkakapantay ng bunga: ang simpleng darśana sa tatlong banal na nakaluklok sa plataporma ay katumbas ng dakilang dāna (mga baka, mga dalaga, lupang may ginto), pag-aanyaya at pag-aalaga sa panauhin, pagpapalaya ng toro, at malalawak na pag-ikot sa mga tīrtha. Binibigyang-diin ang natirang tubig ng abhiṣeka: ang pagwisik nito sa mga pinahihirapan (kawalan ng anak, sakit, mga salot na tulad ng graha, pagkakasapian ng rākṣasa) ay nagpapadalisay at nagbibigay ng ninanais; ang pagtanaw kay Kṛṣṇa matapos maligo, lalo na sa paggalaw na nakaharap sa timog, ay sumisira ng mabibigat na kasalanan at nagbibigay ng bunga na katulad ng kosmikong pradakṣiṇā at mga bantog na paliguan. Ibinibigay din ang vrata-kalpa: pagligo sa Jyeṣṭha-śukla Ekādaśī, Sūrya-japa, abhiṣeka sa templo (ghee, gatas, tubig na may pulot/tubig-sandal), pañcopacāra, pagsindi ng mga ilawan (kabilang ang labindalawa), naivedya, mantra-japa, pagpapatirapa, guru-pūjā, paghahanda ng maṇḍapa/maṇḍala, at jāgaraṇa na may Vāsudeva-kathā at kīrtana; saka sa Dvādaśī, paggalang sa labindalawang brāhmaṇa sa pamamagitan ng mga baka, ginto, kagamitan, pagpapakain at mga ritwal ng pamamaalam. Ang ipinangakong phala ay pag-akyat sa maraming banal na daigdig sa takdang mga kalpa, pagbabalik bilang haring dhārmika, at sa huli ay pag-abot sa Vaiṣṇava-yoga at kaivalya.

104 verses

Adhyaya 62

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

Sa diyalogo nina Vasu at Mohinī, matapos marinig ni Mohinī ang kadakilaan ni Puruṣottama ay hiniling niya ang kaluwalhatian ng Prayāga at ang wastong tuntunin ng paglalakbay-dambana sa mga tīrtha. Sumagot si Vasu sa pangkalahatang aral: ang tīrtha-yātrā ay higit ang bunga kaysa maraming yajña, ngunit nagiging ganap lamang kapag may dāna, pagpipigil sa sarili, at pananampalataya at taos-pusong bhāva. Itinakda niya ang panloob na karapat-dapat: pagpigil sa pagnanasa, galit at kasakiman; pagtitiis; kasiyahan sa sapat; at pag-iwas sa pagtanggap ng handog; at nagbabala na ang simpleng paglapit sa Gaṅgā—gaya ng isda sa ilog—ay walang saysay kung walang bhakti. Pagkaraan, inilatag ang mga alituntunin sa paglalakbay at ritwal: pagsamba kay Gaṇeśa bago umalis; paggalang sa mga Deva, Pitṛ, brāhmaṇa at mga sādhus; paraan ng śrāddha/tarpaṇa sa tīrtha (mga sangkap ng piṇḍa at pag-iwas sa karumihan). May natatanging tuntunin para sa Prayāga at Gayā: pag-ahit sa panahon ng pagluluksa, anyong kārpaṭī, at hindi pagtanggap ng regalo. Pinuna rin ang mapagmataas na paglalakbay at inisa-isa ang antas ng doṣa at merit ayon sa paraan ng paglalakbay. Sa huli, tinalakay ang teknikal na pagkakaiba ng pag-ahit (muṇḍana at kṣaura), mga pagbubukod (Kurukṣetra, Viśālā, Virajā, Gayā) at mga utos na ukol sa Gaṅgā, na inuugat ang kabanalan ng tīrtha sa bisa ng tubig, lupa at apoy at sa basbas ng mga ṛṣi.

56 verses

Adhyaya 63

Prayaga-mahatmya (Glory of Prayaga and the Magha Bath at Triveni)

Sa diyalogong si Vasu ang nagtuturo kay Mohinī, ipinahahayag ng kabanatang ito ang kadakilaan ng Prayāga na pinagtitibay ng Veda, na nakasentro sa snāna (banal na paliligo) at sa pagtalima sa Māgha kapag ang Araw ay nasa Makara. Itinatakda nito ang antas ng bisa ng mga tīrtha na kaugnay ng Gaṅgā—mga pook ng paglusong, mga tagpuan ng ilog, at direksiyon ng agos—hanggang sa bihirang pagsasanib na Veṇī/Triveṇī (Gaṅgā–Yamunā, at ayon sa tradisyon ay ipinahihiwatig ang Sarasvatī). Sa Māgha, nagtitipon ang mga deva, rishi, siddha, apsarā, at mga pitṛ (ninuno). Ibinibigay ang payak na tuntunin ng paliligo (mantra at pananahimik), at inilalarawan ang pagdami ng gantimpala ayon sa lugar (mainit na tubig sa bahay, lawa, ilog, at dakilang sangam) at ayon sa panahon, lalo na ang Makara-Māgha na lubhang nagpaparami ng bunga. Tinalakay ang kṣetra-maṇḍala ng Prayāga (limang yojana), mga karugtong na tīrtha (Pratiṣṭhāna, Haṃsapratapana, Daśāśvamedhika, Ṛṇamocanaka, Agni-tīrtha, Naraka-tīrtha), at mga disiplina (brahmacarya, ahimsa, katotohanan, tarpana). Inirerekomenda ang dāna—lalo na ang go-dāna sa mga śrotriya—at mga ritwal gaya ng pag-aahit, ngunit iginigiit na ang panloob na bhakti ang tunay na pasya. Nagtatapos ito sa matibay na pangako ng mokṣa sa Māgha snāna sa Prayāga, at maging ang pag-alaala sa Prayāga sa oras ng kamatayan ay nagdudulot ng paglaya.

175 verses

Adhyaya 64

The Determination of the Extent of the Sacred Field and Related Matters (Kurukṣetra Māhātmya)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, hiniling ni Mohinī ang masusing salaysay ng kadakilaan ng Kurukṣetra sa lahat ng tīrtha. Ipinahayag ni Vasu na ang Kurukṣetra ay isang kṣetra na sukdulang mapagpala: ang pagligo roon ay nag-aalis ng kasalanan, at ang pagdinig pa lamang ng kanyang kaluwalhatian ay nagbibigay ng pakinabang tungo sa paglaya. Inilagay niya ito sa Brahmāvarta, sa pagitan ng Sarasvatī at Dṛṣadvatī, at itinuro ang apat na paraan tungo sa mokṣa: brahma-jñāna, Gayā-śrāddha, mamatay sa gośālā, at manirahan sa Kurukṣetra. Isinasalaysay ng kabanata ang paglitaw ng Brahma-saras, Rāma-hrada, at Rāma-tīrtha, na inuugnay sa tapas nina Brahmā, Viṣṇu, Śiva, Paraśurāma, at Mārkaṇḍeya. Inilalarawan din ang agos ng Sarasvatī, ang pagsasaka at paglinang ng mga Kuru, at itinatakda na ang Kurukṣetra/Syamantapañcaka ay may lawak na limang yojana. Binanggit ni Vasu ang di-nasisirang bunga ng banal na pagligo, pag-aayuno, dāna, homa, japa, at deva-pūjā, at tiniyak na ang mamamatay doon ay hindi na babalik sa muling pagsilang. Sa huli, iniuutos ang pagpapayapa sa Yakṣa na tagapagbantay ng pook, si Sucandra, at sinasabing nagtalaga si Viṣṇu ng mga tagapangalaga upang hadlangan ang makasalanan at ingatan ang kṣetra.

33 verses

Adhyaya 65

Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas (Kurukṣetra-yātrā-krama)

Hinihiling ni Mohinī ang isang maayos na salaysay tungkol sa mga mapalad na gubat, mga ilog, at ang buong ruta ng paglalakbay-dambana sa Kurukṣetra. Tumugon si Vasu sa isang nakaayos na tīrtha-yātrā-vidhi: pinangalanan ang pitong pangunahing gubat (Kāmyaka, Aditivana, Vyāsa-vana, Phalakīvana, Sūryavana, Madhuvana, Sītāvana) at inilista ang mga ilog ayon sa panahon na ang pagdampi at pag-inom ng tubig ay nagdudulot ng kabutihang-loob. Nagsisimula ang paglalakbay sa pagpupugay sa bantay-pintuang yakṣa na si Rantuka, at dumaraan sa mahahalagang pook—Vimala/Vimaleśvara, Pāriplava, Pṛthivī-tīrtha, Dakṣa-āśrama (Dakṣeśvara), Śālakinī, Nāga-tīrtha, Pañcanada, Koṭitīrtha/Koṭīśvara, Aśvitīrtha, Varāha-tīrtha, Soma-tīrtha at maraming himpilan ng Śiva-liṅga—na pinagsasama ang snāna, pūjā, dāna at pagpapakain sa mga brahmin. Paulit-ulit na itinatapat ng kabanata ang mga gawaing tīrtha sa dakilang handog-Veda (Agniṣṭoma, Aśvamedha, Rājasūya, Soma-yajña), nagdaragdag ng tuntuning pangkalendaryo (mga pagtalima sa Caitra, kanyā-dāna sa Kārtika, Pitṛpakṣa/Mahālaya śrāddha, mga kaloob sa panahon ng eklipse), at nagwawakas sa aral na walang tīrtha na kapantay ng Kurukṣetra; ang Sthāṇu-tīrtha ang itinatangi bilang rurok tungo sa mokṣa. Pinatutunayan ng phala-śruti na ang pakikinig/pagbigkas ng māhātmya na ito’y sumisira ng kasalanan at umaakay sa naghahanap sa kalayaan.

136 verses

Adhyaya 66

The Greatness of Haridvāra (Gaṅgādvāra-māhātmya)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, hiniling ni Mohinī ang salaysay na nagbibigay-punya tungkol sa Gaṅgādvāra (Haridvāra) matapos marinig ang kadakilaan ng Kurukṣetra. Isinalaysay ni Vasu ang pagbaba ni Devī Gaṅgā (bilang Lakānandā) kasunod ni Bhagīratha, at kinilalang ang pook ay pinabanal ng yajña ni Dakṣa Prajāpati. Lumipat ang kuwento sa krisis ng Dakṣa-yajña: ibinukod si Śiva, hindi pinarangalan si Satī kaya isinuko niya ang buhay; ang lugar ay naging makapangyarihang tīrtha para sa snāna at tarpaṇa. Winawasak ni Vīrabhadra ang yajña, at kalaunan, sa pakiusap ni Brahmā, naibalik ang kaayusan. Binibilang din ng kabanata ang mga sub-tīrtha ng Haridvāra at ang mga bunga—Hari-tīrtha (Hari-pāda), Trigagā, Kanakhala, Jahnu-tīrtha, Koṭitīrtha/Koṭīśa, Saptagaṅgā at mga āśrama ng Pitong Ṛṣi, isang āvarta, lawa ng Kapilā, Nāgarāja-tīrtha, Lalitaka, tīrtha ni Śaṃtanu, Bhīmasthala—na inuugnay sa mga panata, handog, at ipinangakong kinalabasan. Binibigyang-diin ang pagligo sa mga panahong Kumbha at mga paglipat ng araw, pati bihirang yoga (Vāruṇa, Mahā-Vāruṇaka, atbp.), ang paggalang sa mga brāhmaṇa, at ang bisa ng pag-alaala, pagbigkas (Gaṅgā-sahasranāma), at pakikinig sa Purāṇa sa Haridvāra, kabilang ang panangga na dulot ng pag-iingat ng nakasulat na māhātmya.

57 verses

Adhyaya 67

Badarikāśrama-māhātmya: The Five Śilās, Tīrthas, and the Path of Liberation

Sa pag-uusap nina Vasu at Mohinī, ipinahayag ang banal na kadakilaan ng Badarī bilang kṣetra ni Hari, kung saan sina Nara at Nārāyaṇa ay nagpapatuloy ng mahabang tapas para sa kapakanan ng daigdig. Itinatala ng kabanata ang mahahalagang tīrtha: Agni/Vahni-tīrtha (paligong nagsusunog ng kasalanan), bato ni Nārada (Nārādī) at Nārada-kuṇḍa (paglilinis), at Pañcagaṅgā (tarpana na nagdudulot ng di-pagbalik mula sa Brahma-loka). Isinasalaysay din ang pag-aayuno at pagninilay ni Garuḍa at ang mga biyaya ni Viṣṇu, na nagtatatag ng Vainateya-śilā na may bisa kahit sa pag-alaala lamang. Ang Vārāhī at Nārasiṃha śilā ay inuugnay sa mga gawa ng avatāra, na nangangakong magtatanggol laban sa durgati at maghahatid sa tahanang Vaiṣṇava. Ang ikalimang bato, Nara–Nārāyaṇa, ay ipinaliliwanag sa yuga-dharma: noon ay nakikita, ngunit sa Kali-yuga ay nalalapitan sa pagsamba sa batong-anyo na inilagak sa Nārada-kuṇḍa, na may pana-panahong siklo ng pagsamba (Vaiśākha/Kārtika). Marami pang tīrtha (Kapālamocana, Taimiṅgila, Indrapada, Mānasodbhedaka, Kāmākāma, Vasudhārā, mga batis na Prabhāsa/Puṣkara/Gayā/Naimiṣa, Somakuṇḍa, Dvādaśāditya, Catuḥ-srota, Saptapada, Urvaśī-kuṇḍa, Astra, Meru, Lokapāla, tagpuan ng Daṇḍepuṣkariṇī, Dharma-kṣetra, Urvaśī-saṅgama, Karmoddhara, Brahmāvarta) ang bumubuo ng malawak na lambat ng paglalakbay-dambana. Sa phalaśruti, ang pagbigkas, paninirahan, at bhakti sa Badarī ay nagdudulot ng kawalang-kasalanan, kasaganaan, pag-iwas sa di-napapanahong kamatayan, at tuwirang darśana kay Hari.

83 verses

Adhyaya 68

Kāmodākhyāna (Glory of the Kāmodā Sacred Place)

Sa diyalogo kung saan nagtatanong si Mohinī at sumasagot si Vasu, pinupuri ng kabanatang ito ang tīrtha na tinatawag na Kāmodā sa pampang ng Ilog Gaṅgā. Iniuugnay ni Vasu ang kṣetra sa pag-uga ng Karagatang Gatas, na pinagmulan ng apat na “dalagang-hiyas”: Ramā (Lakṣmī), Vāruṇī, Kāmodā, at Varā; si Vāruṇī ay kinuha ng mga Asura sa pahintulot ni Viṣṇu, samantalang si Lakṣmī ay matatag na naitatag bilang kabiyak ni Viṣṇu. Ang mga diyos, batid ang layunin sa hinaharap at ayon sa utos ni Viṣṇu, ay sumamba sa Diyosa Kāmodā sa lungsod na kapangalan niya; nananatili siyang nakalubog sa pagninilay, nananabik sa pakikipag-isa kay Viṣṇu, at sinasabing si Viṣṇu ay madaling makamit doon sa taos-pusong bhakti. Ang masayang luha ni Kāmodā ay bumagsak sa Gaṅgā at iniuugnay sa mababangong dilaw na lotus na “Kāmoda”; ang wastong pagsamba at handog ay nagbibigay ng ninanais, ngunit ang maling pagsamba ay nagdudulot ng pagdurusa. Itinatakda ang lokasyon ng tīrtha sa itaas ng Gaṅgādvāra, iniuutos ang paninirahan at japa ng labindalawang-pantig na mantra sa loob ng isang taon (o labindalawang taon para sa tuwirang darśana), at binibigyang-diin ang Caitra Dvādaśī at banal na pagligo upang magtamo ng punya at matupad ang hangarin. Ang pakikinig sa salaysay na ito nang may debosyon ay nag-aalis ng kasalanan.

26 verses

Adhyaya 69

Kāmākṣā-māhātmya (Glory of Kāmākṣā) with Siddhanātha Account

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, humiling si Mohinī na malaman ang bunga ng pagsamba kay Kāmākṣā matapos marinig ang salaysay na pumupuksa ng kasalanan. Itinuro ni Vasu na si Kāmākṣā ay nasa silangang baybaying-dagat at nagtakda ng paraang tulad ng vrata: disiplinadong pagkain, wastong pagsamba, at pananatili ng isang gabi upang makamit ang darśana. Nagpakita ang Diyosa sa nakapanghihilakbot na anyo; ang di-natitinag na katatagan ang pamantayan ng siddhi, samantalang ang takot at pagkabalisa ang hadlang. Ipinakilala rin si Siddhanātha, anak ni Pārvatī, na karaniwang nakatago sa Kali-yuga ngunit lilitaw matapos ang isang mahalagang yugto ng Kali upang pasukuin ang mga tao sa pamamagitan ng daya at estratehiya, at palalain ang tatluhang daloy ng Kali. Ang mga debotong nagmumuni kay Siddheśa at patuloy na sumasamba kay Kāmākṣā sa loob ng isang taon ay magkakamit ng mga pangitain sa panaginip at tagumpay, maging mga biyayang makalibot sa daigdig. Lumipat ang salaysay kay Matsyanātha: isang batang itinapon sa dagat, nilamon ng isda, at kalaunan ay naging ganap sa turo ni Śiva tungkol sa pinakamataas na katotohanan (kaugnay ng labindalawang-pantig na mantra), at inampon ni Umā bilang “panginoon ng mga siddha.” Sa wakas, pinupuri ang kapangyarihang nagpapadalisay ng pakikinig sa mahatmya na ito, na nangangakong magbibigay ng ninanais at ng langit.

28 verses

Adhyaya 70

Prabhāsa-kṣetra: Circuit of Tīrthas and Shrines Leading to Bhukti and Mokṣa

Hiniling ni Mohinī kay Vasu na isalaysay ang kadakilaan ng Prabhāsa. Inilarawan ni Vasu ang Prabhāsa bilang malawak na sagradong sirkito ng mga tīrtha, may gitnang plataporma at isang napakamakapangyarihang munting tīrtha sa Arkasthala; ang paglaya ay nakakamit sa pamamagitan ng banal na pagligo at pagsamba kay Somanātha. Pagkaraan ay inilatag niya ang sunud-sunod na yātrā: pagsamba sa di-mabilang na liṅga (mula kay Siddheśvara), Agni-tīrtha at Kaparddīśa, Kedāreśa, maraming dambanang Śaiva, at ang buong pag-ikot ng graha/āditya (Mars, Jupiter, Buwan, Venus, Saturn, Rāhu, Ketu). Kasama rin ang pagsamba kay Devī, mga ritwal kay Gaṇeśa/Vināyaka, mga sandaling Vaiṣṇava (Ādi-Nārāyaṇa, at Kṛṣṇa-sāyujya malapit sa Nagarāditya), śrāddha at handog na piṇḍa (na may pambihirang pahayag na katumbas ng Gayā), at masinsing talaan ng mga balon, ilog, tagpuan ng agos, at mga kuṇḍa na humahantong sa mga mokṣa-tīrtha. Nagtatapos ang kabanata sa paggiit ng kataas-taasan ng Prabhāsa at sa kapangyarihang magtanggol at mag-alis ng takot ng pakikinig/pagbigkas o pag-iingat ng nakasulat na Prabhāsa-māhātmya.

96 verses

Adhyaya 71

Puṣkara-Māhātmya (The Glory of Puṣkara)

Sa pag-uusap, hiniling ni Mohinī ang kadakilaan ng Puṣkarodbhava (Puṣkara). Ipinahayag ni Vasu na ang Puṣkara ay isang kṣetra na laging tumutupad ng hangarin, tinitirhan ng mga pangunahing diyos at binabantayan ni Śivadūtī. Itinaas ang paninirahan at banal na pagligo sa buwan ng Jyeṣṭha bilang napakalaking kabutihang-loob, na ang isang beses na snāna o kahit darśana lamang ay itinuturing na kapantay ng dakilang mga handog-Veda. Pagkaraan, inililista ang loob na topograpiya ng mga tīrtha—mga tuktok, batis, tatlong lawa (Nakatatanda/Gitna/Nakababata), mga tawiran na kaugnay ng Sarasvatī, at mga pook na pinangalanan: Nandā, Koṭitīrtha, Agastya-āśrama, Saptarṣi-āśrama, pook ni Manu, Gaṅgā-udgama, Viṣṇupada, Nāga-tīrtha, Piśāca-tīrtha, lawa ni Śivadūtī, at Ākāśa-Puṣkara. Bawat tīrtha ay may inirerekomendang dāna (baka, lupa, ginto, pagkain, butil, linga/linga ng sesame) at ipinangakong bunga (pagkapawi ng kasalanan, mahabang buhay, kasaganaan, salokya kasama ng mga ṛṣi, Brahmaloka/Viṣṇuloka/Rudraloka, langit, o mokṣa). Itinatakda rin ang mga tuntuning pangkalendaryo sa pagligo sa Kārtika ayon sa tiyak na nakṣatra-yoga, at nagwawakas sa pag-unawa na ang pag-alaala, pagbigkas ng pangalan, at pakikinig sa māhātmya ay nagkakaloob din ng gantimpala ng Puṣkara.

Adhyaya 72

An Account of the Power of Sage Gautama’s Austerities (Gautamāśrama-māhātmya)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, hiniling ni Mohinī ang kadakilaan ng āśrama ni Ṛṣi Gautama matapos marinig ang bisa ng Puṣkara. Isinalaysay ni Vasu na dahil sa tapas ni Gautama, ang āśrama ay naging kanlungang pumupuksa ng kasalanan, nagpapayapa ng mga pagdurusa, at ang matagal na pagtalima sa mga panata at bhakti ay nagdadala sa tahanan ni Śiva. Nang dumating ang labindalawang taong tagtuyot, nagtipon ang nagugutom na mga pantas sa āśrama at humingi ng pagkain; si Gautama, na naantig sa habag, nangakong magpapakain at nagmuni sa Gaṅgā. Lumitaw ang Gaṅgā mula sa lupa bilang ilog Godāvarī; sa kapangyarihan ng tapas, ang palay ay naihasik at naani sa mismong araw na iyon upang mapakain ang mga pantas hanggang matapos ang taggutom. Nalugod si Śiva (Tryambaka), nagpakita, pinagkalooban si Gautama ng di-matitinag na debosyon at ng Kanyang pananatili sa kalapit na bundok na sumikat bilang Tryambaka. Itinatakda ng kabanata ang mapagligtas na bunga ng pagligo sa Godāvarī (bilang Gaṅgā), pagsamba kay Tryambaka na may wastong handog, pagsasagawa ng mga ritong pitṛ, at pagtupad ng mga panata sa Pañcavaṭī—na lalo pang banal dahil sa paninirahan ni Rāma noong Tretā-yuga—at nagwawakas na ang pagbigkas o pakikinig nito ay nagdudulot ng dakilang puṇya at katuparan ng ninanais.

Adhyaya 73

Vedapāda-stava (Hymn in Vedic Quarters): Śiva’s Tāṇḍava at Puṇḍarīkapura

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, hiniling ni Mohinī ang kadakilaan ni Tryambaka malapit sa Godāvarī at Pañcavaṭī at ang pinagmulan ng Puṇḍarīkapura kung saan sumayaw si Mahādeva. Isinalaysay ni Vasu na dumating si Jaimini, alagad ni Vyāsa, kasama ang mga disipulo; nakita niya ang tanawin ng tīrtha na tila isang lungsod, naligo, nagsagawa ng tarpaṇa at pang-araw-araw na ritwal, humubog ng Śiva-liṅga mula sa lupa, at sumamba sa pamamagitan ng mga upacāra. Nalugod si Śiva at nagpakita kasama si Umā, Gaṇeśa, at Skanda; ayon sa nais ni Jaimini, kinuha ni Śiva ang kahanga-hangang anyong sumasayaw, tinawag ang mga Pramatha, at nagsagawa ng masidhing Tāṇḍava na inilalarawan sa mga tanda (abo, gasuklay na buwan, Gaṅgā, ikatlong mata, mga ahas, mga balat, pagyanig ng sansinukob). Pinuri ni Jaimini si Śiva sa mahabang stotra na may himig ng Veda, binanggit ang kosmikong paghahari at ang limang anyong Pañcabrahma (Īśāna, Tatpuruṣa, Aghora/Ghora, Vāmadeva, Sadyojāta), humingi ng kanlungan laban sa saṃsāra at mga biyaya—mahabang buhay, kalusugan, pagkatuto, kasaganaan, at patuloy na paglilingkod sa bawat kapanganakan. Sinasabi ng phalaśruti na ang pagbigkas ay nagbibigay ng tagumpay, talino, yaman, mga anak na lalaki, at Śiva-loka/sāyujya; ang Tāṇḍava-tīrtha ay higit sa karaniwang gantimpala, ang pagligo roon ay nagpapalaya, nagpapalakas sa pitṛ-śrāddha, at ginagawang di-nasisira ang dāna.

Adhyaya 74

The Greatness of Gokarṇa (Gokarṇa-māhātmya)

Sa diyalogo nina Vasu at Mohinī, hiniling ni Mohinī ang kadakilaan ng Gokarṇa matapos marinig ang tungkol sa Puṇḍarīkapura. Inilarawan ni Vasu ang Gokarṇa sa kanlurang dagat: ang pagtanaw pa lamang ay nagbibigay ng moksha, at ito’y malawak na banal na lupain na hitik sa mga tīrtha, kṣetra, at sagradong kakahuyan kung saan nananahan ang mga deva, asura, at tao. Nagkaroon ng krisis nang lumobo ang dagat habang naghuhukay ang mga anak ni Sagara, kaya napilitang lumikas ang mga rishi ng Gokarṇa at maghanap ng pagpapanumbalik. Lumapit sila kay Paraśurāma sa Bundok Mahendra, nakita ang payapang āśrama, tinanggap nang may paggalang, at nakiusap na itaboy pabalik ang dagat upang maibalik ang kanilang kṣetra. Tumungo si Paraśurāma sa pampang at tinawag si Varuṇa; nang magtagal si Varuṇa dahil sa pagmamataas, ginamit niya ang sandatang Bhārgava upang patuyuin ang tubig. Natakot si Varuṇa at sumuko; umurong ang tubig at nahayag ang Gokarṇa. Sinamba ni Paraśurāma si Śaṅkara bilang “Gokarṇa.” Sa phalaśruti: ang pag-alaala, pagdalaw, paninirahan, at mga ritwal doon ay nagdudulot ng napakalaking gantimpala; ang mamatay doon ay makakamit ang langit; at winawasak ng presensya ni Śiva ang mga kasalanan.

Adhyaya 75

The Greatness of Lakṣmaṇācala, with the Narrative of Rāma and Lakṣmaṇa

Sa pag-uusap nina Mohinī at Vasu, hiniling ni Mohinī ang māhātmya (banal na kadakilaan) ng Lakṣmaṇācala matapos marinig ang kapangyarihang pumupuksa ng kasalanan ng Gokarṇa. Ipinaliwanag ni Vasu ang banal na pagkakakilanlan ni Lakṣmaṇa ayon sa apat na Vyūha: si Rāma bilang Nārāyaṇa, si Bharata bilang Pradyumna, si Śatrughna bilang Aniruddha, at si Lakṣmaṇa bilang Saṅkarṣaṇa (kaugnay ng Śiva at ng mapalad na kabutihan). Pagkaraan ay inilahad nang pinaikli ang Rāmāyaṇa: ang yajña ni Viśvāmitra, pagpatay kina Tāḍakā/Subāhu, pagtanggap ng mga sandatang dibino, pagpunta sa Mithilā at pagbasag sa busog ni Śiva, mga kasal, pagpapakumbaba kay Paraśurāma, pagkatapon, pagdukot kay Sītā, pakikipag-alyansa kay Sugrīva, misyon ni Hanumān, pagtatayo ng tulay patungong Laṅkā, pagdaig kina Indrajit/Rāvaṇa, pagsubok kay Sītā, pagbabalik at koronasyon, pagtalikod kay Sītā, ang Kuśa–Lava at tagpo ng Aśvamedha, at sa huli ang pangyayari kay Durvāsā na nagbunsod sa kusang pag-aalay ni Lakṣmaṇa ng sarili at pag-akyat ni Rāma sa dhāma ni Hari. Nagsagawa si Lakṣmaṇa ng matinding tapas sa bundok at nagtatag ng walang kupas na banal na kapangyarihan; kaya ang Lakṣmaṇācala ay naging pinakamabungang tirtha—ang darśana roon ay nagbibigay ng kaganapan ng buhay at pag-abot sa tahanan ni Hari; ang dāna at mga ritwal ay nagiging di-mauubos; ang pagbigkas/pakikinig ay nagiging sanhi upang mahalin ng Rāma, at binibigyang-diin ang pahintulot ni Agastya bilang pintuan tungo sa mapagpalayang darśana ng pook.

Adhyaya 76

Setu-māhātmya (The Glory of Setu and the Fruits of its Tīrthas)

Sa diyalogong Vasu–Mohinī, pinuri ni Mohinī ang naunang pagbigkas ng Rāmāyaṇa bilang pumupuksa ng kasalanan at nagpaparami ng punya, at saka humiling ng kataas-taasang kaluwalhatian ng Setu. Ipinahayag ni Vasu na ang darśana lamang sa Setu ay nakapagpapalaya mula sa dagat ng saṃsāra, sapagkat doon nananahan ang Panginoong Rāmeśvara; ang pagsamba na may disiplinadong isip ay nagdadala sa sukdulang kalagayan. Pagkaraan, inililista ng kabanata ang mga tīrtha ng Setu—Cakra-tīrtha, Tāla-tīrtha, Sītākuṇḍa, Maṅgala-tīrtha, Amṛta-vāpī, Brahma-kuṇḍa, Lakṣmaṇa-tīrtha, Jaṭā-tīrtha, Hanumat-kuṇḍa, Agastya-tīrtha, Rāma-kuṇḍa, Lakṣmī-tīrtha, Agni-tīrtha, Śiva-tīrtha, Śaṅkha-tīrtha, Koṭitīrtha, Sādhyāmṛta, Sarvatīrtha, Dhanuṣkoṭi, Kṣīra-kuṇḍa, Kapi-tīrtha, mga tīrtha nina Gāyatrī at Sarasvatī, at Ṛṇamocana—at itinatakda ang kani-kaniyang bunga (kawalang-kamatayan, Brahmaloka, Śivaloka, yoga-gati, kalusugan, tagumpay, supling/yaman, kasaganaan/kagandahan, paglaya sa gapos/utang, at pag-iwas sa masamang muling pagsilang). Nagtatapos ito sa pahayag na ang pagbasa o pakikinig sa Setu tīrtha-māhātmya ay sumisira ng mga kasalanan.

Adhyaya 77

नर्मदातीर्थमाहात्म्ये तीर्थसंग्रहः (The Greatness of the Sacred Fords of the Narmadā)

Matapos marinig ang kadakilaan ng Setu, humiling si Mohinī ng maikli ngunit ganap na salaysay tungkol sa mga banal na pook-paglalakbay sa kahabaan ng Narmadā (Revā). Sumagot si Vasu na may “pangkat” ng humigit-kumulang apatnaraang tīrtha sa magkabilang pampang, may hiwalay na bilang ayon sa pampang, at binigyang-diin ang tagpuan ng Revā at ng karagatan. Pagkaraan, lumipat ang kabanata sa isang maayos na talaan ng phala (bunga ng kabutihan): ang sagradong saklaw ng Omkāra sa loob ng dalawang krośa na naglalaman ng “tatlo’t kalahating crore” na merit; ang malalaking saṅgama at kakahuyan tulad ng Kapilā-saṅgama at Aśoka-vana na may napakalaking katumbas na tīrtha; at sunod-sunod na mga pook na may antas ng pagpaparami ng gantimpala (isandaang ulit, isanlibong ulit, sampung libong ulit, atbp.). Nakatala rin ang mga tagpuan ng ilog na may takdang bilang na kanonikal, lalo na ang 108, at ang mga dambanang Śaiva na liṅga at mga “Svarṇa-tīrtha.” Nagtatapos ang diskurso sa pag-uuri ng mga tīrtha ayon sa tradisyon (Śaiva, Vaiṣṇava, Śākta, Mātṛkā, kaugnay ni Brahmā, Kṣetrapāla) at sa aral ng bisa: ang merit ng Narmadā ay nakakamit sa pagtanaw pa lamang; at ang māhātmya na ito—kapag pinakinggan, binigkas, o isinulat—ay naglilinis ng kasalanan, nag-iingat sa sambahayan laban sa kapahamakan, at nagkakaloob ng kasaganaan.

Adhyaya 78

The Glory of Avantikā (Avanti-māhātmya)

Hiniling ni Mohinī kay Vasu na ipaliwanag ang banal na pinagmulan at kadakilaan ng Avanti (Avantikā/Ujjayinī) at ang kaluwalhatian ni Mahākāla na iginagalang ng mga deva. Tumugon si Vasu sa pamamagitan ng talaan ng mga tīrtha na nakasentro sa Mahākālavana, na inilalarawan bilang kṣetra na walang kapantay at luklukan ng tapas kung saan nananahan si Mahākāla. Ibinibilang ng kabanata ang maraming pinangalanang tīrtha, kuṇḍa, sarovara, at liṅga, at itinatakda ang pagligo at pagsamba, kalakip ang mga bunga: paglilinis ng mabibigat na kasalanan (Kapāla-mocana), tagumpay sa alitan (Kalakaleśa), kasaganaan, kalusugan, pagkalaya sa takot, tagumpay sa mga gawain, pagkamit ng langit, at sa huli pag-abot sa mga daigdig ni Śiva o ni Viṣṇu. Itinatampok din ang wastong asal sa paglalakbay-dambana—pagsamba kina Vighneśa, Bhairava, at Umā upang makapasok sa panloob na santuwaryo—at pinagtitibay na di-mabilang ang mga liṅga sa gubat ni Mahākāla; ang pagsamba sa alinmang liṅga na masalubong ay nagiging dahilan upang maging mahal kay Śiva. Nagtatapos ito sa pahayag na ang pakikinig lamang sa kadakilaan ng Avanti ay sumisira sa mga kasalanan.

Adhyaya 79

The Description of the Greatness of Mathurā (Mathurā-māhātmya)

Sa pag-uusap nina Vasu at Mohinī, nagsisimula ang kabanata nang hilingin ni Mohinī ang kaluwalhatian ng Mathurā matapos marinig ang kadakilaan ng Avantī. Ipinaliwanag ni Vasu na ang Mathurā ay hayag na lupain ng Panginoon, pinabanal ng pagsilang ni Kṛṣṇa, ng mga līlā sa Gokula, at ng paglipol sa mga demonyo ni Kaṁsa. Pagkaraan ay binanggit niya ang labindalawang vana (Madhuvana, Tālāhvaya, Kumuda, Kāmyavana na may Vimala-hrada, Bahula, Bhadravana, Khādira, Mahāvana, Lohajaṅgha, Bilvāraṇya, Bhāṇḍīra, at ang Vṛndāvana bilang pinakamataas), at ang bunga ng debosyonal na pagligo at pagsamba sa bawat isa. Inilalarawan ang Mathurā-maṇḍala bilang dalawampung yojana na sirkito ng paglalakbay-dambana, kung saan anumang pagligo ay nagbubunga ng Viṣṇu-bhakti. Tinutukoy ang mahahalagang tīrtha, at nagtatapos sa paghahari ni Keśava, sa apat-na-anyo ng banal na presensya (caturvyūha), at sa kapangyarihang magligtas ng pakikinig o pagbigkas ng Mathurā-māhātmya.

Adhyaya 80

The Greatness of Śrī Vṛndāvana (Śrī-vṛndāvana-māhātmya)

Tinanong ni Mohinī si Vasu tungkol sa nakatagong kabanalan ng Vṛndāvana. Ipinasa ni Vasu ang lihim na pamana: tinanggap ni Nārada mula kay Vṛndā-devī ang kumpidensiyal na aral tungkol kay Gopīkeśa (si Kṛṣṇa bilang Panginoon ng mga Gopī). Inilalarawan ng kabanata ang Vṛndāraṇya sa sagradong heograpiya ng Mathurā (Puṣpasaras, Kausuma-saras, pampang ng Yamunā, Gopīkeśara, Govardhana malapit sa Sakhisthala) at ang pagdating ni Nārada sa āśrama ni Vṛndā. Sa paggabay ni Mādhavī, naligo si Nārada sa mga tiyak na panig ng lawa at nakaranas ng pagbabagong pangitain—naging Nāradī, pumasok sa palasyong hiyas, at nasilayan/nakatagpo si Gopīkeśvara—pagkaraan ay nagbalik at nabawi ang anyong lalaki. Ipinaliwanag ni Vṛndā ang panloob na hiwaga na kaugnay ng Kubjā/saṅketa at ibinigay ang bihirang pagsasanay ng mantra (Dagdha-Ṣaṭkarṇaga) bilang lihim ng guru–śiṣya, na nagtatapos sa malinaw na pahayag ng di-dalawang Katotohanan: iisang Realidad. Sa huling bahagi, itinala ang mga tīrtha ng Vṛndāvana at ang kanilang bunga (Brahma-kuṇḍa, Govinda-kuṇḍa, tawiran ng Tattva-prakāśa, Ariṣṭakuṇḍa, Śrī-kuṇḍa, Rudra/Kāma-kuṇḍa, atbp.), pinupuri ang Vṛndāvana bilang kanlungan sa Kali-yuga, at nagsasara sa salaysay ng pagpapabanal kay Govardhana at sa kataas-taasang dangal ng Vṛndāvana bilang pinakamataas na paglalakbay-dambana at larangan ng bhakti-dharma.

Adhyaya 81

The Exposition of the Deeds of Vasu (Vasu’s Vrindavan Boon and the Future Deeds of Hari)

Pinayuhan ni Vasu si Mohinī na hanapin ang bunga ng pag-ikot sa mga tīrtha (banal na pook), at pagkatapos ay isinalaysay niya kay Brahmā ang pangyayari kay Mohinī. Pinuri ni Brahmā si Vasu at pinagkalooban siya ng biyaya. Pinili ni Vasu na manirahan sa Vṛndāraṇya (Vrindavan) at nagsagawa ng mahabang tapasya hanggang sa magpakita si Viṣṇu at pagtibayin ang gayunding biyaya. Nanahan sa Vrindavan at nagnanais maunawaan ang mga hiwaga nito, nakatagpo ni Vasu si Nārada at nagtanong tungkol sa mga dharma na nagpapalalim ng bhakti. Ikinuwento ni Nārada ang hulang natanggap niya sa pamamagitan ni Śiva—na narinig naman mula kay Surabhi sa Goloka—tungkol sa pagbaba ni Hari upang pagaanin ang pasanin ng Daigdig: ang mga Vraja-līlā ni Kṛṣṇa (pagpatay kay Pūtanā, pagsupil kay Kāliya, at iba pang paglipol sa mga demonyo), ang mga pangyayari sa Mathurā (kamatayan ni Kaṁsa), ang panahon sa Dvārakā (mga kasal at mga digmaan), at ang huling pag-urong ng mga Yādava at pagbabalik ni Hari sa Kanyang tahanang banal. Umalis si Nārada na umaawit habang tumutugtog ng vīṇā; nanatili si Vasu sa Vraja, sabik masilayan ang mga banal na paglalaro ni Kṛṣṇa.

Adhyaya 82

The Fruits of Hearing the Mahāpurāṇas; Mohinī’s Tīrtha-Yātrā; Mohinī Ekādaśī Discipline

Pinuri ng mga pantas si Sūta sa pagsasalaysay ng mga gawa ni Kṛṣṇa at tinanong kung ano ang ginawa ni Mohinī (anak ni Brahmā) matapos umakyat si Vasu sa Brahmaloka. Isinalaysay ni Sūta ang tīrtha-yātrā ni Mohinī na isinagawa nang eksakto ayon sa vidhi ni Vasu: pagligo sa Gaṅgā at iba pang ilog, pagsamba sa mga diyos na nagsisimula kay Viṣṇu, dāna sa mga brāhmaṇa, at mahahalagang ritwal gaya ng piṇḍa-offering sa Gayā at pagsamba sa Kāśī, Puruṣottama, Dvārakā, Kurukṣetra, Gaṅgādvāra, Badaryāśrama (Nara–Nārāyaṇa), Ayodhyā, Amarakantaka, Oṃkāra, Tryambakeśvara, Puṣkara, at Mathurā, kasama ang panloob na parikramā at pag-aalay ng baka. Pagkaraan, tumuon ang kabanata sa Vrata-kalpa: wastong paglalakbay at oras sa Ekādaśī, pag-iwas sa “Mohinī-vedha,” at pangakong Vaikuṇṭha sa pamamagitan ng pagsamba kay Viṣṇu sa Dvādaśī. Iniuugnay ang pangalang “Mohinī” sa kautusan ni Brahmā at sa motibong tunggalian kay Lakṣmī, habang pinagtitibay na di-masisira ang Viṣṇu-bhakti (halimbawa si Rukmāṅgada). Nagtatapos ito sa phala-śruti na nagtatanyag sa awtoridad ng Nāradiya Purāṇa, sa pagiging bukás sa iba’t ibang tradisyon, sa biyaya para sa lahat ng varṇa, at sa di-duwal na Brahman na ipinapahayag sa iba’t ibang wika-doktrina (Śiva/Pradhāna/Puruṣa/Karma).