Yama’s Journey to Brahmaloka (Ekadashi–Dvadashi Mahatmya in the Rukmangada Cycle)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्या हि विष्णोराराधनक्रियाम् । यया तोषं समायाति प्रददाति समीहितम् ॥ १ ॥

Sinabi ng mga rishi: “Ipaliwanag nang masinsinan ang paraan ng pagsamba kay Viṣṇu—sa paraang iyon Siya nalulugod at ipinagkakaloob ang ninanais.”

Verse 2

लक्ष्मीभर्ताजगन्नाथोह्यशेषाघौघनाशनः । कर्मणा केन स प्रीतो भवेद्यः सचराचरः ॥ २ ॥

Siya na kabiyak ni Lakṣmī—si Jagannātha, Panginoon ng sansinukob, tagapuksa ng lahat ng agos ng kasalanan—sa anong gawain nalulugod ang Panginoong iyon na sumasaklaw sa gumagalaw at di-gumagalaw?

Verse 3

सौतिरुवाच । भक्तिग्राह्यो हृषीकेशो न धनैर्द्धरणीधर । भक्त्या संपूजितो विष्णुः प्रददाति मनोरथम् ॥ ३ ॥

Wika ni Sūta: Si Hṛṣīkeśa ay napapapayag sa bhakti, O Tagapagtaguyod ng Daigdig—hindi sa yaman. Kapag si Viṣṇu ay sinamba nang may bhakti, ipinagkakaloob Niya ang minimithing nasa puso.

Verse 4

तस्माद्विप्राः सदा भक्तिः कर्त्तव्या चक्रपाणिनः । जनेनापि जगन्नाथः पूजितः क्लेशहा भवेत् ॥ ४ ॥

Kaya nga, O mga brāhmaṇa, laging isagawa ang bhakti sa Panginoong may hawak ng Sudarśana (Viṣṇu). Kahit sambahin ng karaniwang tao, si Jagannātha ay nagiging Tagapag-alis ng kanilang mga pagdurusa.

Verse 5

परितोषं व्रजत्याशुतृषितस्तु जलैर्यथा । अत्रापि श्रूयते विप्रा आख्यानं पापनाशनम् ॥ ५ ॥

Gaya ng uhaw na agad napapawi sa tubig, gayon din, O mga brāhmaṇa, dito ay napapakinggan ang isang banal na salaysay na pumupuksa sa kasalanan.

Verse 6

रुक्मांगदस्य संवादमृषिणा गौतमेन हि । आसीद्ग्रुक्मांगदो राजा सार्वभौमः क्षमान्वितः ॥ ६ ॥

Tunay nga, ang pag-uusap tungkol kay Rukmāṅgada ay isinalaysay ng pantas na si Gautama. Si Rukmāṅgada ay isang haring makapangyarihan sa buong daigdig, puspos ng pagtitiis.

Verse 7

क्षीरशायिप्रियो भक्तो हरिवासरतत्परः । नान्यं पश्यति देवेशात्पद्मनाभान्महीपतिः ॥ ७ ॥

Ang haring iyon ay isang debotong minamahal ni Kṣīraśāyī (Viṣṇu na nakahimlay sa Karagatang Gatas), lubos na nakatuon sa pananatili kay Hari. Wala siyang minamasdan kundi ang Panginoon ng mga diyos—si Padmanābha.

Verse 8

पटहं वारणे धृत्वा वादयेद्धरि वासरे । अष्टवर्षाधिको यस्तु पञ्चाशीत्यूनवर्षकः ॥ ८ ॥

Ipatong ang malaking tambol sa elepante at patunugin ito sa banal na araw ni Hari. Ito’y dapat gawin ng may edad na lampas walong taon at wala pang walumpu’t lima.

Verse 9

भुनक्ति मानवो ह्यद्य विष्णोरहनि मंदधीः । स मे दंड्यश्च वध्यश्च निर्वास्यो नगराद्बहिः ॥ ९ ॥

Ang taong mapurol ang isip na kumakain ngayon sa banal na araw ni Viṣṇu—sa aking pagtingin—dapat parusahan, kahit hatulan ng kamatayan, at itaboy sa labas ng hanggahan ng lungsod.

Verse 10

पिता च यदि वा भ्राता पुत्रो भार्या सुहृन्मम । पद्मनाभदिने भोक्ता निग्राह्यो दस्युवद्भवेत् ॥ १० ॥

Kahit siya’y ama, kapatid, anak, asawa, o minamahal kong kaibigan—sinumang kumain sa banal na araw ni Padmanābha ay dapat pigilan at ituwid, at mapaparatangan na gaya ng magnanakaw.

Verse 11

ददघ्वंम विप्रमुख्यभ्यो मज्जध्वं जाह्नवीजले । ममेद वचनं श्रृत्वा राज्यं भुंजीत मामकम् ॥ ११ ॥

“Maghandog ng kaloob sa mga pangunahing Brāhmaṇa, at lumusong at lumubog sa tubig ng Jāhnavī (Gaṅgā). Pagkarinig at pagtanggap sa aking salita, hayaan siyang magtamasa ng aking kaharian.”

Verse 12

वासरे वासरे विष्णोः शुक्लपक्षे महीपतिः । अशुक्ले तु विशेषेण पटहे हेमसंपुटे ॥ १२ ॥

O hari, sa maliwanag na kalahati ng buwan (śukla-pakṣa), dapat itong bigkasin at isagawa araw-araw para kay Panginoong Viṣṇu; ngunit sa madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), gawin nang may natatanging pag-iingat—balutin sa tela at itago sa gintong sisidlan.

Verse 13

एवं प्रघुष्टे भूपेन सर्वभूमौ द्विजोत्तमाः । गच्छिद्भिः संकुलो मार्गः कृतो कृतो लोकैर्हरेर्द्विजाः ॥ १३ ॥

Nang ipahayag ng hari nang malakas sa buong lupain, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, nagsiksikan ang mga daan sa mga taong paulit-ulit na naglalakbay—mga deboto ni Hari, O mga brāhmaṇa.

Verse 14

ये केचिन्निधनं यांति भूपालविषये नराः । ज्ञानात्प्रमादतो वापि ते यांति हरिमन्दिरम् ॥ १४ ॥

Sinumang mamatay sa nasasakupan ng hari—maging may kamalayan man o dahil sa pagkakaligta—yaon ay napaparoon sa tahanang banal ni Hari (Viṣṇu).

Verse 15

अवश्यं वैष्णवो लोकः प्राप्यते मानवैर्द्विजाः । व्याजेनापि प्रकुर्वाणैर्द्वादशीं पापनाशिनीम् ॥ १५ ॥

O mga dwija, tiyak na mararating ng tao ang daigdig ng Vaiṣṇava, ang kaharian ni Viṣṇu—kahit pa tuparin lamang ang Dvādaśī na pumupuksa ng kasalanan sa pamamagitan ng anumang dahilan.

Verse 16

सोऽश्नाति पार्थिवं पापं योऽश्नाति हरिवासरे । स प्राप्नोति धराधर्मं यो नाश्नाति हरेर्दिने ॥ १६ ॥

Ang kumakain sa banal na araw ni Hari ay tila lumulunok ng kasalanang makamundo; ngunit ang hindi kumakain sa araw ni Hari ay nagkakamit ng dharma na sumusuporta sa daigdig.

Verse 17

ब्राह्मणो नैव हंतव्य इत्येषा वैदिकी स्मृतिः । एकादश्यां न भोक्तव्यं पक्षयोरुभयोरपि ॥ १७ ॥

“Ang brāhmaṇa ay hindi kailanman dapat patayin”—ito ang alaalang utos ng Veda sa smṛti. Gayundin, sa Ekādaśī ay hindi dapat kumain, sa alinmang kalahati ng buwan, maliwanag man o madilim.

Verse 18

वैलक्ष्यमगमद्राजा रविसूनुर्द्विजोत्तमाः । लेख्यकर्मणि विश्रांतश्चित्रगुप्तोऽभवत्तदा ॥ १८ ॥

O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang hari—anak ng Araw—ay napahiya; at noon si Chitragupta ay lubos na nakatuon sa gawain ng pagsulat at pagtatala ng mga gawa.

Verse 19

संमार्जितानि लेख्यानि पूर्वकर्मोद्भवानि च । गच्छंति वैष्णवं लोकं स्वधर्मैर्मानवाः क्षणात् ॥ १९ ॥

Kapag ang mga nakasulat na tala ng mga gawa—na bunga ng dating karma—ay napapawi at nalilinis, ang mga tao, sa pagsunod sa sariling svadharma, ay agad na nakararating sa daigdig ng mga Vaiṣṇava sa isang kisapmata.

Verse 20

शून्यास्तु निरयाः सर्वे पापप्राणिविवर्जिताः । भग्नो याम्योऽभवन्मार्गो द्वादशादित्यतापितः ॥ २० ॥

Naging walang laman ang lahat ng impiyerno, wala nang mga nilalang na makasalanan; at ang timog na landas patungo kay Yama ay nabasag at nagiba, tinupok ng init ng labindalawang araw.

Verse 21

सर्वे हि गरुडारूढा जना यांति हरेः पदम् । देवा नामपि ये लोकास्ते शून्या ह्यभवँस्तथा ॥ २१ ॥

Tunay nga, ang lahat ng nilalang, nakasakay kay Garuḍa, ay nagtutungo sa kataas-taasang tahanan sa mga paa ni Hari; maging ang mga daigdig ng mga deva ay naging walang laman din.

Verse 22

उत्सन्नाः पितृदेवेज्यास्तीर्थदानादिसत्क्रियाः । मुक्त्वैकां द्वादशीं मर्त्या नान्यं जानंति ते व्रतम् ॥ २२ ॥

Para sa mga mortal, ang mga ritwal ng pag-aalay sa mga ninuno at pagsamba sa mga deva, ang paliligo sa mga banal na tirtha, ang pagkakawanggawa at iba pang mabubuting gawa ay tila napapabayaan; sapagkat bukod sa iisang panata ng Dvādaśī, wala na silang kinikilalang ibang vrata.

Verse 23

शून्ये त्रिविष्टपे जाते शून्ये च नरके तथा । नारदो धर्मराजानं गत्वा चेदमुवाच ह ॥ २३ ॥

Nang maging walang laman ang langit na Triviṣṭapa, at gayundin ang impiyerno, si Nārada ay nagtungo kay Dharmarāja (Yama) at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 24

नारद उवाच । नाक्रंदः श्रूयते राजन् प्रांगणे नरकेष्वथ । न चापि क्रियते लेख्यं किंचिद्दुष्कृतकर्मणाम् ॥ २४ ॥

Sinabi ni Nārada: “O Hari, sa mga bakuran ng mga daigdig ng impiyerno ay walang naririnig na panaghoy; ni wala ring anumang tala na isinusulat para sa mga gumawa ng masamang gawa.”

Verse 25

चित्रगुप्तो मुनिरिव स्थितोऽयं मौनसंयुतः । कारणं किं न चायांति पापिनो येन ते गृहम् ॥ २५ ॥

Ang Citragupta na ito ay nakatayo rito na tila isang muni, na may ganap na katahimikan. Sa anong dahilan hindi dumarating ang mga makasalanan sa iyong tahanan?

Verse 26

मायादंभसमाक्रांता दुष्टकर्मरतास्तथा । एवमुक्ते तु वचने नारदेन महात्मना ॥ २६ ॥

Nalupig ng māyā at pagkukunwari, at nakatuon sa masasamang gawa—nang masambit ni Nārada na dakilang kaluluwa ang gayong mga salita…

Verse 27

प्राह वैवस्वतो राजा किंचिद्दैन्यसमन्वितः । यम उवाच । योऽयं नारद भूपालः पृथिव्यां सांप्रतं स्थितः ॥ २७ ॥

Nagsalita ang haring Vaivasvata (Yama) na may bahagyang dalamhati. Sinabi ni Yama: “O Nārada, ang haring ito na ngayon ay nasa ibabaw ng daigdig…”

Verse 28

स हि भक्तो हृषीकेशे पुराणपुरुषोत्तमे । प्रबोधयति राजेंद्रः स जनं पटहेन हि ॥ २८ ॥

Sapagkat siya ay deboto ni Hṛṣīkeśa—ang sinaunang Kataas-taasang Persona, ang Purāṇa Puruṣottama. O panginoon ng mga hari, ang haring iyon ay gumigising at nagtuturo sa bayan sa pamamagitan ng pagpapahayag na may pagtambol ng tambol.

Verse 29

न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं संप्राप्ते हरिवासरे । ये केचिद्भुञ्जते मर्त्यास्ते मे दंडेषु यांति हि ॥ २९ ॥

Huwag kumain, huwag kumain, kapag dumating na ang banal na araw ni Hari (Harivāsara/Ekādaśī). Sinumang mortal na kumain sa araw na iyon, tunay na mapupunta sa aking mga parusa.

Verse 30

तद्भयाद्धि जनाः सर्वे द्वादशीं समुपासते । व्याजेनापि मुनुश्रेष्ठ द्वादश्यां समुपोषिताः ॥ ३० ॥

Dahil sa takot sa bunga niyon, ang lahat ng tao ay tunay na nagmamasid sa Dvādaśī. O pinakamainam sa mga muni, kahit gawin man sa pamamagitan ng dahilan lamang, sa Dvādaśī ay nauuwi rin silang nag-aayuno.

Verse 31

प्रयांति वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम् । द्वादशीसेवनाल्लोकाः प्रायांति हरिमंदिरम् ॥ ३१ ॥

Nararating nila ang kahariang Vaiṣṇava, na hindi nadadapuan ng pagkalipol sa apoy (dāha-pralaya). Sa paglilingkod at pagtalima sa Dvādaśī, ang mga tao ay tunay na nakararating sa tahanan—sa mandir ni Hari.

Verse 32

तेन राज्ञा द्विजश्रेष्ठ मार्गा लुप्ता ममाधुना । कृत हि नरकाः शून्या लोकाश्चापि दिवौकसाम् ॥ ३२ ॥

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, dahil sa haring iyon ay naputol na ngayon ang mga landas patungo sa aking daigdig. Tunay ngang naging walang laman ang mga impiyerno, at maging ang mga daigdig ng mga deva ay naging bakante.

Verse 33

विश्रांतं लेखकेर्लेख्यं लिखितं मार्जितं जनैः । एकादश्युपवासस्य माहात्म्येन द्विजोत्तम ॥ ३३ ॥

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, dahil sa kadakilaan ng pag-aayuno sa Ekādaśī, ang isinulat ng tagasulat—pagkaraang huminto—ay muling naisulat, at nilinis at binura pa ng mga tao.

Verse 34

ब्रह्महत्यादिपापानि अभुक्त्वैव जना द्विज । समुपोष्य दिनं विष्णोः प्रयांति हरिमंदिरम् ॥ ३४ ॥

O dwija, hindi na kailangang danasin ng mga tao ang bunga ng mga kasalanang gaya ng brahmahatyā; sa pag-aayuno nang buong araw para kay Viṣṇu, nararating nila ang banal na tahanan ni Hari.

Verse 35

सोऽहं काष्‍टमृगेणैव तुल्यो जातो महामुने । नेत्रहीनः कर्णहीनः संध्याहीनो द्विजो यथा ॥ ३५ ॥

O dakilang muni, ako’y naging tulad ng usang kahoy—walang mata, walang tainga; gayundin ang isang dwija na nawalan ng mga ritwal ng Sandhyā.

Verse 36

स्त्रीजितो वा पुमान्यद्वत्षंढो वा प्रमदापतिः । त्यक्तकामस्त्वहं ब्रह्मंल्लोकपालत्वमीदृशम् ॥ ३६ ॥

Maging ang lalaki’y mapasailalim ng babae, o maging tulad ng walang-lakas, o maging “asawa lamang ng mga babae”; datapwat ako, na tinalikdan ang pagnanasa, O Brahmana, ay umabot sa ganitong katayuan bilang tagapagbantay ng mga daigdig.

Verse 37

यास्यामि ब्रह्मलोके वै दुःखं ज्ञापयितुं स्वकम् । निर्व्यापारो नियोगी तु नियोगे यस्तु तिष्ठति ॥ ३७ ॥

Pupunta ako sa Brahmaloka upang ipabatid ang sarili kong dalamhati. Ngunit ang taong tumutupad lamang sa isang atas—kahit hindi siya personal na sangkot—ay dapat manatili sa hangganan ng mismong tungkuling iyon.

Verse 38

स्वामिवित्तं समश्नाति स याति नरकं ध्रुवम् । सौतिरुवाच । एवमुक्त्वा यमो विप्रा नारदेन समन्वितः ॥ ३८ ॥

Ang sinumang kumakain o umaangkin sa yaman ng kanyang panginoon ay tiyak na mapupunta sa impiyerno. Wika ni Sūti: Pagkasabi nito, si Yama—na kasama si Nārada—ay nagsalita sa mga brāhmaṇa.

Verse 39

ययौ विरंचिसदनं चित्रगुप्तेन चान्वितः । स ददर्श समासीनं मूर्तामूर्तजनावृतम् ॥ ३९ ॥

Kasama si Citragupta, nagtungo siya sa tahanan ni Virāñci (Brahmā). Doon ay nakita niya si Brahmā na nakaupo, napalilibutan ng mga nilalang na may anyo at walang anyo.

Verse 40

वेदाश्रयं जगद्बीजं सर्वेषां प्रपितामहम् । स्वभवं भूतनिलयमोंकाराख्यमकल्मषम् ॥ ४० ॥

Siya ang saligan ng mga Veda, ang binhi ng sansinukob, ang dakilang ninuno ng lahat. Siya’y kusang-umiiral, tahanan ng lahat ng nilalang; tinatawag Siyang Oṃkāra, dalisay at walang dungis.

Verse 41

शुचिं शुचिपदं हंसं ब्रह्माणं दर्भलांछनम् । उपास्यमानं विविधैर्लोकपालैर्दिगीश्वरैः ॥ ४१ ॥

Nakita niya si Brahmā—dalisay, nakatatag sa walang dungis na kalagayan, tulad ng Hamsa, may tanda ng sagradong damong darbha—na sinasamba ng iba’t ibang tagapangalaga ng mga daigdig at mga panginoon ng mga direksiyon.

Verse 42

इतिहासपुराणैश्च वेदौर्वेग्रहसंस्थितैः । मूर्तिमद्भिः समुद्रैश्य नदीभिश्च सरोवरैः ॥ ४२ ॥

—ng mga Itihāsa at Purāṇa, at ng mga Veda na inayos kasama ng mga planeta; ng mga dagat na may anyo, at gayundin ng mga ilog at mga lawa.

Verse 43

देहधृग्भिस्तथा वृक्षैरश्वत्थाद्यैर्विशेषतः । वापीकूपतडागाद्यैर्मूर्तिमद्भिश्च पर्वतैः ॥ ४३ ॥

Gayundin, ang kabanalan ay nasasalubong sa pamamagitan ng mga nilalang na may katawan, at sa pamamagitan ng mga punò—lalo na ang aśvattha (puno ng pipal) at iba pa—sa pamamagitan ng mga imbakan ng tubig gaya ng balon na may hagdan, mga balon, mga lawa at iba pa, at gayundin sa pamamagitan ng mga bundok na may hayag na anyo.

Verse 44

अहोरात्रैस्तथा पक्षैर्मासैः संवत्सरैर्द्विजाः । कलाकाष्ठानिमेषैश्च ऋतुभिश्चायनैर्युगैः ॥ ४४ ॥

O mga dalawang-ulit na isinilang, ang panahon ay binibilang sa araw at gabi, sa mga kalahating-buwan, sa mga buwan at mga taon; gayundin sa kalā, kāṣṭhā at nimeṣa, at sa mga panahon, sa mga āyana (landas ng araw), at sa mga yuga.

Verse 45

मन्वंतरैस्तथा कल्पैर्निमेषैरुन्मिषैरपि । ऋक्षैर्योगैश्च करणैः पौर्णमासेंदुसंक्षयैः ॥ ४५ ॥

—maging sa pamamagitan ng mga Manvantara at mga Kalpa, sa mga sandali ng pagkurap at di-pagkurap, sa mga bahay-buwan (nakṣatra), sa mga Yoga at Karaṇa, at sa sukat ng kabilugan ng buwan at sa pagliit ng Buwan.

Verse 46

सुखैर्दुःखैस्तथा द्वंद्वैर्लाभालाभैर्जयाजयैः । सत्यानृतैश्च देवेशो वेष्टितो धर्मपावकः ॥ ४६ ॥

Ang Panginoon ng mga deva ay nababalot ng ligaya at pighati, ng mga magkatambal na salungat, ng pakinabang at kawalan, ng tagumpay at pagkatalo, at ng katotohanan at kasinungalingan; gayunman, ang apoy ng Dharma na nagpapadalisay ay nananatiling nakabalot sa mga kalagayang ito.

Verse 47

कर्मविद्भिश्च पुरुषैरनुरुपैरुपास्यते । सत्त्वेन रजसा चैव तमसा च पितामहः ॥ ४७ ॥

Si Pitāmaha (Brahmā) ay sinasamba ng mga taong bihasa sa gawaing-ritwal, bawat isa ayon sa sariling likas na hilig—sa pamamagitan ng mga guṇa: sattva, rajas, at tamas.

Verse 48

शांतमूढातिघोरैश्च विकारैः प्राकृतैर्विभुः । वायुना श्लेष्मपित्ताभ्यां मूर्तैरातंकनामभिः ॥ ४८ ॥

Ang Panginoong sumasaklaw sa lahat ay kaugnay ng likás na mga kaguluhan ng katawan—banayad, nakapagpapamanhid, at lubhang mabagsik—na nagmumula sa hangin, plema, at apdo; kapag naging hayag ang anyo, ito ang tinatawag na mga karamdaman.

Verse 49

आनंदेन च विश्वात्मा परधर्मं समाश्रितः । अनुक्तैरपि भूतैश्च संवृतो लोककृत्स्वयम् ॥ ४९ ॥

Nanahan sa kaligayahan, ang Kaluluwa ng Sansinukob ay sumisilong sa kataas-taasang dharma; at bagaman di man binibigkas, Siya’y nababalot din ng mga nilalang—sapagkat Siya mismo ang lumikha at tagapagtaguyod ng mga daigdig.

Verse 50

दुरुक्तैः कटुवाक्याद्यैर्मूर्तिमद्भिरुपास्यते । तेषां मध्येऽविशत्सौरिः सव्रीडेव वधूर्यथा ॥ ५० ॥

Ang pagsamba ay inihahandog ng mga nilalang na may katawan sa pamamagitan ng mababangis na pananalita—mapait at mapanlait. Sa gitna nila pumasok si Sauri (Vishnu), na wari’y isang babaing ikinakasal na pumapasok nang mahiyain at may pagkapahiya.

Verse 51

विलोकयन्नधोभागं नम्रवक्त्रो व्यदर्शयत् । ते प्रविष्टं यमं दृष्ट्वा सकायस्थं सनारदम् ॥ ५१ ॥

Tumingin siya sa ibaba, nakayuko ang mukha, at itinuro iyon. Pagkaraan, nakita nila si Yama na pumasok—kasama ang kanyang mga tagasunod—at nakita rin nila si Narada roon.

Verse 52

विस्मिताक्षा मिथः प्रोचुः किमयं भास्करिस्त्विह । संप्राप्तो हि लोककरं द्रष्टुं देवं पितामहम् ॥ ५२ ॥

Nanglaki ang kanilang mga mata sa pagtataka at nag-usap-usap: “Sino ang diyos-araw na ito rito? Tunay bang dumating siya upang masilayan ang banal na Lolo, si Brahmā—ang lumikha ng mga daigdig?”

Verse 53

निर्व्यापारः क्षणं नास्ति योऽयं व्यग्रो रवेः सुतः । सोऽयमभ्यागतः कस्मात्कञ्चित्क्षेमं दिवौकसाम् ॥ ५३ ॥

Ang anak ni Ravi (ang Araw) ay hindi kailanman walang gawain kahit isang saglit—laging abala at nakatuon sa tungkulin. Bakit siya naparito ngayon? Tiyak na para sa kapakanan ng mga deva na nananahan sa langit.

Verse 54

आश्चर्यातिशयं मन्ये यन्मार्जितपटस्त्वयम् । लेखकः समनुप्राप्तो दैन्येन महतान्वितः ॥ ५४ ॥

Itinuturing kong sukdulang kababalaghan na ikaw—na ang iyong tela ay nalinis na—ay nilapitan ng isang eskriba (lekhaka) na pasan ang matinding karalitaan.

Verse 55

न केनचित्पटो ह्यस्य मार्जितोऽभूच्च धर्मिणा । यन्न दृष्टं श्रुंत वापि तदिहैव प्रदृश्यते ॥ ५५ ॥

Walang sinumang matuwid na sumunod sa dharma ang kailanman naglinis ng telang ito; gayunman, ang hindi pa nakita ni narinig man—dito mismo ay nagiging lantad at nakikita.

Verse 56

एवमुच्चरतां तेषां भूतानां कृतशासनः । निपपाताग्रतो विप्रा ब्रह्मणो रविनन्दनः ॥ ५६ ॥

Habang nagsasalita nang gayon ang mga nilalang na iyon, siya—na nakapigil at nakapagdisiplina na sa kanila—ay bumagsak sa harapan nila, O mga brāhmaṇa: ang supling ni Ravi, ang anak ni Brahmā.

Verse 57

मूलच्छिन्नो यथा शाखी त्राहि त्राहीति संरुदन् । परिभूतोऽस्मि देवेश यन्मार्जितपटः कृतः ॥ ५७ ॥

Gaya ng sanga na naputol sa ugat, paulit-ulit akong sumisigaw, “Iligtas mo ako, iligtas mo ako!” O Panginoon ng mga deva, ako’y napahiya—ginawa akong tila telang pinunasan at nilinis lamang.

Verse 58

त्वया नाथेन विधुरं पश्यामि कमलासन । एवं ब्रुवन्स निश्चेष्टो बभूव द्विजसंत्तमाः ॥ ५८ ॥

“O Brahmā na nakaluklok sa lotus! Bagama’t ikaw ang aking tagapagtanggol, nakikita ko ang aking sarili na tila walang masandalan at walang magawa.” Pagkasabi nito, ang pinakadakilang dalawang-ulit-ipinanganak ay nanatiling hindi kumikilos.

Verse 59

ततो हलहलाशब्दः सभायां समवर्तत । योऽर्थं रोदयते लोकान्सर्वान्स्थावरज गमान् ॥ ५९ ॥

Pagkaraan, sa kapulungan ay sumiklab ang sigaw na “halahalā!”—isang pagputok ng tinig na nagpaluha sa lahat ng daigdig, sa mga di-gumagalaw at sa mga gumagalaw na nilalang.

Verse 60

सोऽयं रोदिति दुःखार्तः कस्माद्वैवस्वतो यमः । अथवा सत्यगाथेयं लौकिकी प्रतिभाति नः ॥ ६० ॥

“Ang taong ito’y umiiyak, pinipighati ng dalamhati—bakit siya tinatawag na Yama, anak ni Vivasvān? O kaya naman, ito’y tunay na salaysay, sapagkat sa amin ay hindi ito waring karaniwang kuwentong makamundo.”

Verse 61

जनसन्तापकर्ता यः सोऽचिरेणोपतप्यते । नहि दुष्कृतकर्मा हि नरः प्राप्नोति शोभनम् ॥ ६१ ॥

Sinumang nagiging sanhi ng pagdurusa ng mga tao ay di magtatagal at siya rin ay mapapaso ng kapighatian. Sapagkat ang taong gumagawa ng masamang karma ay hindi kailanman nakakamit ang mapalad at tunay na marangal.

Verse 62

ततो निवारयामास वायुस्तेषां वचस्तदा । लोकानां समचित्तानां मतं ज्ञात्वा हि वेधसः ॥ ६२ ॥

Pagkaraan, pinigil ni Vāyu ang kanilang pananalita sa sandaling iyon, sapagkat naunawaan niya ang layon ni Vedhas (Brahmā) hinggil sa mga daigdig na nagkakaisa ang kalooban.

Verse 63

निवार्य शंकां मार्तंडिं शनैरुत्थापयन् विभुः । भुजाभ्यां साधुपीनाभ्यां लोकमूर्तिरुदारधीः ॥ ६३ ॥

Inalis ng Makapangyarihan ang pag-aalinlangan ni Mārtaṇḍī—siya na may marangal na pag-unawa, sagisag ng mga daigdig—at dahan-dahang itinindig siya sa pamamagitan ng dalawang bisig na matipuno at maayos ang hubog.

Verse 64

विह्वलं तं पलायंतमासने संन्यवेशयत् । सकायस्थमुवाचेदं व्योममूर्तिं रवेः सुतम् ॥ ६४ ॥

Nang makita siyang balisa at ibig tumakas, pinaupo siya ng Panginoon sa isang upuan. Pagkaraan, habang naroon siya sa anyong may katawan, kinausap Niya ang anyong-langit—ang anak ng Araw (Ravi).

Verse 65

केन त्वमभिभूतोऽसि केन स्थानाद्विवासितः । केनापमार्जितो देवपटो लोकपटस्तव ॥ ६५ ॥

Sino ang dumurog sa iyo? Sino ang nagpalayas sa iyo mula sa iyong kinalalagyan? Sino ang nagpahid at nag-alis ng iyong banal na watawat—watawat na nakikita ng sanlibutan?

Verse 66

ब्रूहि सर्वमशेषेण कुशकेतुर्वदत्वयम् । यः प्रभुस्तात सर्वेषां स ते कर्ता समुन्नतिम् । अपनेष्यति मार्तंडे दुःखं हृदयसंस्थितम् ॥ ६६ ॥

Isalaysay ang lahat nang walang itinatago—magsalita si Kuśaketu. Ang Panginoong iyon, mahal na anak, na siyang Hari ng lahat, ay mag-aangat sa iyo, O Mārtaṇḍa, at aalisin ang dalamhating nakabaon sa iyong puso.

Verse 67

स एवमुक्तस्तु प्रभंजनेन दिनेशसूनुस्तमथो बभाषे । विलोक्य वक्त्रं कुशकेतुसूनोः सगद्गदं मंदमुदीरयन्वचः ॥ ६७ ॥

Nang masabihan nang gayon ni Prabhañjana, nagsalita ang anak ni Dineśa (ang Araw). Tinitigan niya ang mukha ng anak ni Kuśaketu at marahang bumigkas, nanginginig ang tinig sa damdamin.

Verse 68

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरे भागे यमस्य ब्रह्मलोकगमनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥

Sa gayon nagtatapos ang ikatlong kabanata, na tinatawag na “Paglalakbay ni Yama patungo sa Brahmaloka,” sa bahaging Uttara ng kagalang-galang na Bṛhannāradīya Purāṇa.