Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

Verse 1

काष्ठीलोवाच । भार्यायास्तद्वचः श्रुत्वा राक्षस्या धर्मसंमितम् । पृष्ठात्करोणुरूपिण्याः सकन्योऽवातरद्द्विजः ॥ १ ॥

Sinabi ni Kāṣṭhīla: Nang marinig niya ang mga salitang matuwid at kaayon ng dharma mula sa kanyang asawang rākṣasī, bumaba ang brāhmaṇa mula sa likod ng babaeng asno, kasama ang kanyang anak na dalaga.

Verse 2

अवतीर्णे द्विजे साभूत्सुरूपा प्रमदा पुनः । क्षपाचरी क्षपानाथवक्त्रा पीनोन्नतस्तनी ॥ २ ॥

Nang makababa na ang brāhmaṇa, muli siyang naging isang marikit na dalaga—naglalakad sa gabi, mukhang gaya ng buwan, at may dibdib na hitik at nakataas.

Verse 3

सा कुमारी ततः प्राप्य नगरं स्वपितुः शुभम् । बाह्यरक्षास्थित प्राप्तं पुरपालमुवाच ह ॥ ३ ॥

Pagkaraan, narating ng dalagang iyon ang mapalad na lungsod ng kanyang ama; lumapit siya sa bantay-lungsod na nakapuwesto sa panlabas na pagbabantay at nagsalita sa kanya.

Verse 4

गच्छ त्वं नृपतेः पार्श्वं पितुर्मम पुराधिप । ब्रूहि मां समनुप्राप्तां रत्नशालां पुरा हृताम् ॥ ४ ॥

O panginoon ng lungsod, magtungo ka agad sa hari—ang aking ama—at sabihin mong ako’y dumating na, upang hanapin at bawiin ang bulwagang hiyas na matagal nang inagaw.

Verse 5

रत्नावलिं रत्नभूतां सुद्युम्नस्य महीक्षितुः । तल्पथा रक्षसा रात्रौ स्वपुरस्था हृता द्विज ॥ ५ ॥

O brāhmaṇa, si Ratnāvalī—na wari’y isang hiyas mismo—ang reyna ni Haring Sudyumna; sa gabi, habang nasa loob ng sarili niyang lungsod, siya’y dinukot ng rākṣasa na si Talpatha.

Verse 6

पुनः सा समनुप्राप्ता जीवमानाऽक्षता पितः । समाश्वसिहि शोकं त्वं मा कृथा मत्कृते क्वचित् ॥ ६ ॥

“Ama, siya’y muling nagbalik—buhay at walang pinsala. Maginhawahan ka; iwaksi ang dalamhati, at huwag kang magluksa dahil sa akin kailanman.”

Verse 7

अविप्लुतास्मि राजेंद्र गांगा आप इवामलाः । तव कीर्तिकरी तद्वन्मातुः सौशील्यसूचिका ॥ ७ ॥

O hari, ako’y hindi nadungisan—dalisay na gaya ng walang dungis na tubig ng Gaṅgā. Gayundin, ako’y nagdudulot ng mabuting puri sa iyo at nagpapatunay ng marangal na asal ng iyong ina.

Verse 8

तत्कुमारीवचः श्रुत्वा पुरापालस्त्वरान्वितः । अबाहुरिति विख्यातः प्राप्तः सुद्युम्रसन्निधौ ॥ ८ ॥

Nang marinig ang mga salita ng dalaga, ang tagapagbantay ng lungsod—na kilala sa pangalang Abāhu—ay nagmadaling dumating sa harap ni Sudyumna.

Verse 9

कृतप्रणामः संपृष्टः प्राह राजानमादरात् । राजन्नुपागता नष्टा दिहिता तव मानद ॥ ९ ॥

Matapos magbigay-galang at nang tanungin, magalang niyang sinabi sa hari: “O Hari, ang iyong anak na babae—tagapagkaloob ng dangal—ay nagbalik na, bagaman siya’y nawala noon.”

Verse 10

रत्नावलीति विख्याता सस्त्रीकद्विदजसंयुता । पुरबाह्ये स्थिता दृष्टा मया ज्ञाता न चाभवत् ॥ १० ॥

Siya’y tanyag sa pangalang Ratnāvalī, kasama ang kanyang asawa na isang brāhmaṇa. Nakita ko siyang nakatayo sa labas ng lungsod; ngunit kahit sinikap kong makilala, hindi ko matukoy kung sino siya sa tunay na anyo.

Verse 11

तयाहं प्रेरितः प्रागां त्वां विज्ञापयितुं प्रभो । अविप्लुताहं वदति मां जानातु समागताम् ॥ ११ ॥

Sa pag-uudyok niya, ako’y dumating nang mas maaga upang ipabatid sa Iyo, O Panginoon. Sabi niya, “Ako’y ligtas at hindi napinsala”; nawa’y malaman Mo na ako’y dumating na rito.

Verse 12

पितरं मम सत्कृत्यै नात्र कार्या विचारणा । तदद्भुतं वचः श्रुत्वा पुरपालस्य तत्क्षणात् ॥ १२ ॥

“Parangalan ninyo ang aking ama nang nararapat—dito’y wala nang dapat pagtalunan.” Nang marinig ang kagila-gilalas na pananalita ng bantay-lungsod, sa mismong sandaling iyon…

Verse 13

सामात्यः सकलत्रस्तु सद्विजो निर्ययौ नृपः । स तु गत्वा पुराद्ब्राह्ये गंगातीरे व्यवस्थिताम् ॥ १३ ॥

Pagkaraan, umalis ang hari—kasama ang mga ministro, kasama ang reyna, at may kasamang mga pantas na brāhmaṇa. Lumabas siya ng lungsod, narating ang pampang ng Ilog Gaṅgā, at tumigil doon.

Verse 14

अपश्यद्भास्कराकारां सस्त्रीकद्विजसंयुताम् । सहजे नैव वेषेण भूषितां भूषणप्रियाम् ॥ १४ ॥

Namataan niya siya—nagniningning na tila araw—kasama ang mga babae at mga brāhmaṇa. Bagaman nasa likás na anyo at hindi nagkukubli sa kasuutan, siya’y napapalamutian ng mga alahas, sapagkat mahilig sa pag-aayos at pagdadamit-dangal.

Verse 15

अम्लानकुसुमप्रख्यां तत्पकांचनसुप्रभाम् । दूराद्दृष्ट्वांतिकं गत्वा पर्यष्वजत भूपतिः ॥ १५ ॥

Nang makita siya ng hari mula sa malayo—nagniningning na parang bulaklak na di nalalanta at kumikislap na gaya ng hinog na ginto—lumapit siya at niyakap ang dalaga.

Verse 16

पितरं सापि संहृष्टा समाश्लिष्य ननाम ह । ततश्च मात्रा संगम्य हृष्टया हर्षितांतरा ॥ १६ ॥

Siya man, sa labis na tuwa, ay niyakap ang kanyang ama at yumukod bilang paggalang. Pagkaraan, nang makatagpo ang kanyang ina, siya’y nagalak—pusong hitik sa kasiyahan.

Verse 17

प्राह वाक्यं विशालाक्षी संबोध्य पितरं नृपम् । सुप्ताहं रत्नशालायां सखीभिः परिवारिता ॥ १७ ॥

Ang dalagang malalaki ang mata ay nagsalita sa kanyang ama, ang hari: “Ako’y natutulog sa palasyong hiyas, napaliligiran ng aking mga kasama.”

Verse 18

उदकूकृत्वा शिरस्ताताधौतांघ्रिर्मंचकोपरि । चिंतयत्नी भर्तृयोगं निशीथे रक्षसा हृता ॥ १८ ॥

Matapos ilagay ang banga ng tubig sa ulunan at hugasan ang kanyang mga paa, humiga siya sa papag, iniisip ang pagsasama nila ng asawa; sa kalagitnaan ng gabi, siya’y dinukot ng isang rākṣasa.

Verse 19

स मां गृहीत्वा स्वपुरं प्रागादर्णवगे गिरौ । नानारत्नमये तत्र गुहायां स्थापिता ह्यहम् ॥ १९ ॥

Dinala niya ako patungo sa sarili niyang lungsod sa bundok na tinatawag na Arṇavaga; doon, sa isang yungib na pinalamutian ng sari-saring hiyas, ako’y tunay na itinago at iningatan.

Verse 20

स तत्रोद्वहनोपायचिंतयांतर्व्यवस्थितः । तस्य भार्या त्वियं सुभ्रूर्या तिष्ठति सुमध्यमा ॥ २० ॥

Doon siya nanatiling nakalubog sa loob, nag-iisip ng paraan upang mailayo siya. At ang babaeng ito—ang kanyang asawa—may magagandang kilay at payat na baywang, ay nakatayo rito.

Verse 21

बिभ्रती मानुषं रूपं राक्षसी राक्षसप्रिया । अनया बुद्धियोगेन शक्त्या शक्रस्य भूपते ॥ २१ ॥

O hari, ang rākṣasī na yaon—minamahal ng mga rākṣasa—ay nag-anyong tao; at sa lakas ng buddhi-yoga, ang matalinong pag-unawa sa paraan, nagawa niyang daigin maging ang kapangyarihan ni Śakra (Indra).

Verse 22

घातितो विप्रहस्तेन क्रूरकर्मा पतिः स्वकः । पुरैव मम तं शैलं प्राप्तो देवेन भूसुरः ॥ २२ ॥

Ang sarili kong asawa, malupit sa gawa, ay napatay sa kamay ng isang brāhmaṇa. Matagal pa bago iyon, O brāhmaṇa na tila diyos, nakarating ka na sa bundok na yaon na akin.

Verse 23

इयं तु राक्षसी दृष्ट्वा पतिं स्वं धर्मदूषकम् । विप्रेण संविदं कृत्वा दांपत्ये निजकर्मणा ॥ २३ ॥

Ngunit ang rākṣasī na ito, nang makita ang sariling asawa na sumisira sa dharma, ay nakipagkasundo sa isang brāhmaṇa; at sa sarili niyang gawa, inayos niya ang buhay-mag-asawa ayon doon.

Verse 24

रूपेणाप्यस्य संमुग्धा घातयामास राक्षसम् । एवं कृत्वा पतिं विप्रं हस्तिनीरूपधारिणी ॥ २४ ॥

Maging siya ay nalinlang ng kagandahan niya; at ipinapatay niya ang rākṣasa. Sa gayon, ang nag-anyong babaeng elepante ang siyang nagligtas sa brāhmaṇa—na kanyang asawa.

Verse 25

गृहीत्वा वास्तुकं वित्तं पृष्ठमारोप्य मामपि । समायातात्र भूपाल मामत्तुं तव मंदिरम् ॥ २५ ॥

“Kinuha mo ang yaman na laan sa pagtatayo ng tahanan, at isinakay mo pa ako sa iyong likod; kaya narito ka, O hari, sa sarili mong bahay—na may balak na lamunin ako.”

Verse 26

अनया रक्षिता राजन् राक्षस्याराक्षसात्ततः । तस्मादिमां पूजयस्व सत्कृत्याग्रजसंयुताम् ॥ २६ ॥

“O hari, dahil sa babaeng ito ako’y nailigtas mula sa rākṣasī at sa rākṣasa. Kaya igalang at parangalan mo siya, tanggapin nang marangal, kasama ang kanyang nakatatandang kapatid na lalaki.”

Verse 27

अस्या एवामुमत्या मां देह्यस्मै ब्राह्मणाय हि । अनेनैकासनगता जाता भर्ता स मे भवत् ॥ २७ ॥

“Sa mismong pagsang-ayon niya, ibigay mo ako sa brāhmaṇa na ito. Sapagkat nakaupo ako sa iisang upuan kasama niya, siya’y naging asawa ko—kaya siya nawa ang aking panginoon.”

Verse 28

येनैकासनगा नारी भवेद्भर्ता स एव हि । नान्य इत्थँ पुराणेषु श्रूयते ह्यागमेष्वपि ॥ २८ ॥

“Ang lalaking nakasalo ng babae sa iisang upuan—siya lamang ang tunay na asawa; wala nang ibang tuntuning gaya nito na naririnig—maging sa mga Purāṇa o sa mga Āgama man.”

Verse 29

अस्याः पृष्ठे निविष्टाहं प्रीत्या सह द्विजन्मना । धर्मत स्तेन मद्भर्ता भवेदेषा मतिर्मम ॥ २९ ॥

“Nakaupo ako sa kanyang likod, na may pag-ibig, kasama ng dvija (dalawang ulit na isinilang). Ayon sa dharma, ang aking asawa’y maituturing na magnanakaw—iyan ang aking pagkaunawa.”

Verse 30

तस्मादिमां सांत्वयित्वा शास्त्रागमविधानतः । देहि विप्राय मां तात पितमन्यं वृणे न च ॥ ३० ॥

Kaya nga, matapos siyang aliwin ayon sa mga tuntunin ng śāstra at banal na tradisyon, ipagkaloob mo ako, mahal kong ama, sa isang brāhmaṇa. Wala akong pipiliing ibang asawa.

Verse 31

तच्छ्रुत्वा दुहितुर्वाक्यं सुद्युम्नो भूपतिस्तदा । सांत्वयामास तन्वंगीं राक्षसीं प्रश्रयानतः ॥ ३१ ॥

Nang marinig ang mga salita ng kaniyang anak na babae, si Haring Sudyumna noon ay may mapagpakumbabang paggalang na umaliw sa rākṣasī na may payat na mga biyas.

Verse 32

सुतैषा धर्मभीता मे त्वामेव शरणं गता । यदर्थं निहतः कांतस्त्वया पूर्वतरः सति ॥ ३२ ॥

Ang anak kong ito, dahil sa takot na masira ang kaniyang dharma, ay lumapit sa iyo lamang bilang kanlungan. Dahil sa anong dahilan, O marangal na ginang, napatay mo noon ang kaniyang minamahal?

Verse 33

त्वदधीना ततो भद्रे जातेयं मत्सुता किल । इममिच्छति भर्तारं योऽयं भर्ता कृतस्त्वया ॥ ३३ ॥

Kaya nga, O mapalad na ginang, ang anak kong ito ay tunay na napasailalim sa iyong pangangalaga. Siya’y nagnanais sa mismong lalaking ito bilang asawa—ang asawang ikaw mismo ang nagpanukala at nag-ayos.

Verse 34

मया प्रणामदानाभ्यां याचिता त्वं निशाचरि । अनुमोदय साहाय्ये सुतां मम सुलोचने ॥ ३४ ॥

O nilalang na gumagala sa gabi (rākṣasī), nakiusap ako sa iyo sa pamamagitan ng pagyukod at mga handog. Mangyaring pumayag na tumulong sa aking anak na babae, O may magagandang mata.

Verse 35

त्वद्वाक्याद्भवतु प्रेष्या मत्सुता ब्राह्मणस्य तु । सापत्नभावं त्यक्त्वा तु सुतां मे परिपालय ॥ ३५ ॥

Sa iyong banal na salita, nawa’y maging tagapaglingkod ang aking anak na babae sa brahmanang iyon. Iwaksi ang anumang paninibugho bilang kapwa-asawa, at ingatan at alagaan mo ang aking anak.

Verse 36

सुताया मम भार्याया मद्बलस्य जनस्य च । पुरस्य विषयस्यापि स्वामिनी त्वं न संशयः ॥ ३६ ॥

Walang alinlangan, ikaw ang ginang at may karapat-dapat na kapangyarihan sa aking anak na babae, sa aking asawa, sa aking hukbo, sa aking mga tao, at maging sa lungsod at sa buong kaharian.

Verse 37

तव वाक्ये स्थिता ह्येषा सदैवापि भविष्यति । एतच्छ्रुत्त्वा तु वचनं सुद्युम्नस्य निशाचरी ॥ ३७ ॥

“Nakatatag siya sa iyong salita, at mananatiling gayon magpakailanman.” Nang marinig ang pahayag na ito—ang mga salita ni Sudyumna—ang babaeng gumagala sa gabi (niśācarī) ay tumugon nang ayon dito.

Verse 38

अन्वमोदत शुद्धेन चेतसा सहचारिणी । उवाच च धरापालं प्रदानाय कृतोद्यमम् ॥ ३८ ॥

Sa pusong dalisay, ang kasama (asawa) ay masayang pumayag. At nagsalita siya sa tagapangalaga ng lupain (ang hari), na handa nang maghandog ng kaloob.

Verse 39

यदर्थं प्रणतस्त्वं मां सद्भावेन नृपोत्तम । तस्माद्द्वितीया भार्येयं भवत्वस्य द्विजन्मनः ॥ ३९ ॥

O pinakamainam sa mga hari, sapagkat para sa layuning ito ikaw ay yumukod sa akin nang tapat, kaya’t nawa’y maging ikalawang asawa ng lalaking dvija (dalawang ulit na isinilang) ang babaeng ito.

Verse 40

अहं च भवता पूज्या कृत्वार्चां देवमंदिरे । सर्वैश्च नागरैः सार्द्धं फाल्गुने धवले दले ॥ ४० ॥

“At ako man ay dapat mong sambahin—pagkaraan mong magsagawa ng arcanā sa templo ng Panginoon—kasama ang lahat ng taga-lungsod, sa maliwanag na kalahati ng buwang Phālguna.”

Verse 41

सप्ताहमुत्सवः कार्यो ह्यष्टम्या आचतुर्दशीम् । नटनर्तकयुक्तेन गीतवाद्येन भूरिणा ॥ ४१ ॥

Dapat ngang idaos ang isang pagdiriwang sa loob ng pitong araw, mula sa ikawalong tithi hanggang sa ika-labing-apat; kalakip ang mga tagaganap at mananayaw, at saganang awit at tugtugin.

Verse 42

मैरेयमांसरक्तादिबलिभिश्चापि पूजया । एवं प्रकुर्वते तुभ्यं सदा क्षेमकरी ह्यहम् ॥ ४२ ॥

Kahit ang pagsamba na may mga handog na gaya ng alak na maireya, karne, dugo, at iba pa—kapag sa ganitong paraan sinasamba ka—ako’y laging nagiging tagapagkaloob ng kapakanan at pag-iingat sa debotong iyon.

Verse 43

भवेयं नृपशार्दूल स्वं वचः प्रतिपालय । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः सुद्युम्नो नृपतिस्तदा ॥ ४३ ॥

“O tigre sa mga hari, mangyari nawa ito; ingatan mo ang sarili mong salita.” Nang marinig ang kanyang pananalita, si Haring Sudyumna ay agad na (tumugon/kumilos) noon din.

Verse 44

अंगीचकार तत्सर्वं यदुक्तं प्रीतया तया । प्रतिपन्ने तु वचसि राज्ञा तुष्टा तु राक्षसी ॥ ३४ ॥

Tinanggap ng hari nang lubos ang lahat ng sinabi niya dahil sa paglingap. At nang pumayag ang hari sa kanyang mga salita, ang rākṣasī ay nasiyahan.

Verse 45

उवाच ब्राह्मणं प्रेम्णा कुरु भार्यामिमामपि । राजकन्यां द्विजश्रेष्ठ गृह्योक्तविधिना शुभाम् ॥ ४५ ॥

Sa pag-ibig ay sinabi niya sa brahmana: “O pinakadakila sa mga dalawahang-ipinanganak, tanggapin mo rin ang prinsesang ito bilang asawa, ayon sa mapalad na paraan ng mga ritong Gṛhya.”

Verse 46

ईर्ष्यां त्यक्त्वा विशालाक्ष्या भवाम्येषा सहोदरी । राक्षस्या वचनेनेह परिणीय नृपात्मजाम् ॥ ४६ ॥

Itatakwil ang paninibugho, magiging tunay akong kapatid ng babaeng may malalaking mata; at dito, sa utos ng rākṣasī, dadalhin ko ang anak na babae ng hari bilang nobya.”

Verse 47

बहुवित्तयुतां विप्रो महोदयपुरं ययौ । आरुह्य करिणीरूपां राक्षसीं क्षणमात्रतः ॥ ४७ ॥

Ang brahmana, na may kasamang saganang yaman, ay nagtungo sa lungsod ng Mahodaya; sumakay siya sa rākṣasī na nag-anyong babaeng elepante, at nakarating sa isang kisapmata.

Verse 48

ततो मया श्रुतं देवि भर्ता ते समुपागतः । धनरत्नसमायुक्तो भार्याद्वयसमन्वितः ॥ ४८ ॥

Pagkaraan, O diyosa, narinig ko na dumating na ang iyong asawa—may dalang yaman at mga hiyas, at kasama ang dalawang asawa.

Verse 49

ततोऽहं बंधुवर्गेण पितृभ्यां च सखीगणैः । बहुशो भर्त्सिता रूक्षैर्वचनैर्मर्मभेदिभिः ॥ ४९ ॥

Pagkaraan, paulit-ulit akong pinagalitan ng aking mga kamag-anak, ng aking mga magulang, at ng mga pangkat ng kaibigan—sa mararahas na salitang tumatagos hanggang sa kaibuturan.

Verse 50

कथं यास्यसि भर्तारं धनलुब्धे श्रिया वृतम् । यस्त्वया निर्द्धनः पूर्वं परित्यक्तः सुदीनवत् ॥ ५० ॥

O ikaw na sakim sa yaman—paano ka ngayon lalapit sa iyong asawa na napaliligiran ng kasaganaan at karangalan, gayong noon ay iniwan mo siya na parang lubos na dukha at kaawa-awa?

Verse 51

चंचलानीह वित्तानि पित्र्याणि किल योषिताम् । कांतार्जितानि सुभगे स्थिराणीति निगद्यते ॥ ५१ ॥

Ang yaman sa mundong ito ay tunay na pabagu-bago—lalo na ang yamang minana ng babae mula sa ama. Ngunit, O mapalad, sinasabi na ang yamang pinaghirapan ng asawa ay mas nananatili at matatag.

Verse 52

परुषैर्वचनैर्यस्तु क्षिप्तस्तद्भाषणं कथम् । भविष्यति प्रवेशोऽपि दुष्करस्तस्य वेश्मनि ॥ ५२ ॥

Kung ang isang tao ay tinamaan ng mababangis na salita, paano pa magkakaroon ng mahinahong pag-uusap na may pagkakaibigan? Pagkaraan niyon, maging ang pagpasok sa kanyang tahanan ay nagiging mahirap.

Verse 53

गताया अपि ते तत्र शयनं पतिना सह । भविष्यति दुराचारे सुखदं न कदाचन ॥ ५३ ॥

Kahit makarating ka roon, O babaeng may masamang asal, ang paghiga mo roon kasama ng iyong asawa ay hindi kailanman magdudulot ng ligaya sa iyo.

Verse 54

लोकापवादाद्यदि चेद्ग्रहीष्यति पतिस्तव । त्वां स्नेहहीनचित्तस्तु न कदाचिन्मिलिष्यति ॥ ५४ ॥

Kahit tanggapin ka muli ng iyong asawa dahil sa takot sa panlalait ng madla, ang kanyang puso ay mawawalan ng pag-ibig, at hindi siya kailanman tunay na makikipag-isa sa iyo.

Verse 55

नेदृशं दुःखदं किंचिद्यादृशं दूरचित्तयोः । दंपकत्योर्मिलनं लोके वैकल्यकरणं महत् ॥ ५५ ॥

Sa mundong ito, walang dalamhating hihigit sa pagsasama ng mag-asawang ang puso’y malayo sa isa’t isa; ang gayong pagdudugtong ay nagiging malaking sanhi ng pighati at pagkasira ng buhay.

Verse 56

एवं बहुविधा वाचः श्रृण्वाना बंधुभाषिताः । अधोमुख्यस्रुपूर्णाक्षी बभूवाहं सुदुःखिता ॥ ५६ ॥

Kaya nga, nang marinig ko ang sari-saring salitang binitiwan ng mga kamag-anak, lubha akong nalugmok sa dalamhati—nakayuko ang mukha, at ang mga mata’y punô ng luha.

Verse 57

चेतसार्चितयं चाहं पूर्वलोभेन मुह्यती । न दत्तं कंकणं पाणेर्न दत्तं कटिसूत्रकम् ॥ ५७ ॥

At ako man—bagama’t pinararangalan sa puso ng iba—ay nalinlang ng dati kong kasakiman: hindi ako nagbigay ng pulseras sa kamay, ni hindi man lang nagbigay ng panaling-baywang.

Verse 58

न चापि नूपुरे दत्ते येन तुष्टिं व्रजेत्पतिः । धनजीवितयोः स्वामी भर्ता लोकेषु गीयते ॥ ५८ ॥

At huwag ding ipamigay ang mga anklet kung dahil dito’y magagalit o di masisiyahan ang asawa. Sapagkat sa mga daigdig, ang asawa’y inaawit bilang panginoon ng yaman, maging ng buhay man.

Verse 59

तन्मयापहृतं वित्तं भवित्री का गतिर्मम । कथं यास्यामि तद्वेश्म कथं संभाषये पुनः ॥ ५९ ॥

“Nakuha na niya ang aking yaman. Ano na ang mangyayari sa akin—anong landas pa ang natitira? Paano ako muling babalik sa bahay na iyon, at paano ko siya muling makakausap?”

Verse 60

यो मया दुष्टया त्यक्तः स प्रत्येति कथं हि माम् । एवं विचिंये यादद्धृदयेन विदूयता ॥ ६० ॥

“Paano pa siya makababalik sa akin—siya na itinakwil ko sa aking kasamaan?” Gayon siya laging nagmuni-muni, at ang kanyang puso’y nagliliyab sa matinding dalamhati.

Verse 61

वेष्टिता बंधुवर्गेण तावद्दोला समागता । छत्रेण शशिवर्णेन शोभमाना सुकोमला ॥ ६१ ॥

Napapaligiran ng kanyang mga kamag-anak, ang marikit at maselang dalaga ay dinala sa palankin. Sa ilalim ng payong na puti gaya ng buwan, siya’y nagningning at lubhang kaaya-aya.

Verse 62

आस्तृता रांकवैः पीनैः पुरुषोर्विधृतांसकैः । ते समागत्य पुरुषाः प्रोचुर्मामसकृच्छभे ॥ ६२ ॥

Ito’y nilatagan ng makakapal at mararangyang kumot, at iniaangat sa balikat ng mga lalaki. Pagkaraan, lumapit sila at nagsalita sa akin nang paulit-ulit, O pinakadakila sa mga asceta.

Verse 63

आकारितासि पत्या ते व्रज शीघ्रं मुदान्विता । धनरत्नयुतो भर्ता सद्धिभार्यः समागतः ॥ ६३ ॥

Tinawag ka na ng iyong asawa; magtungo ka agad na may galak. Dumating na ang iyong asawa, may dalang yaman at hiyas, kasama ang kanyang mabuting maybahay.

Verse 64

प्रविष्टमात्रेण गृहे त्वामानेतुं वरानने । प्रेषिताः सत्वरं पत्या संस्थितां पितृवेश्मनि ॥ ६४ ॥

O marikit ang mukha, pagpasok mo pa lamang sa bahay, agad na nagsugo ang iyong asawa upang sunduin ka pabalik, kahit ikaw ay nasa tahanan ng iyong ama.

Verse 65

ततोऽहं व्रीडिता देवि भर्तुस्तद्वीक्ष्य चेष्टितम् । नैवोत्तरमदां तेभ्यः किंचिन्मौनं समास्थिता ॥ ६५ ॥

Pagkaraan, O diyosa, nang makita ko ang kilos ng aking asawa, ako’y napahiya. Wala akong isinagot sa kanila at nanatili ako sa katahimikan.

Verse 66

ततोऽहं बंधुवर्गेण भूयोभूयः प्रबोधिता । आहूता स्वामिना गच्छ सम्मानेन तदंतिकम् ॥ ६६ ॥

Pagkaraan, paulit-ulit akong hinikayat at pinayuhan ng aking mga kamag-anak. Nang ipatawag ako ng aking panginoon, magalang akong nagtungo sa kanyang harapan.

Verse 67

स्वामिनाकारिता पत्नी या न याति तदंतिकम् । सा तु ध्वांक्षी भवेत्पुत्रि जन्मानि दश पंच च ॥ ६७ ॥

O anak, ang asawang tinawag ng kanyang asawa ngunit hindi lumalapit sa kanya, ay magiging babaeng uwak sa labinlimang kapanganakan.

Verse 68

एवमुक्त्वा समाश्वास्य मां गृहीत्वा त्वरान्विताः । दोलामारोप्य गच्छेति प्रोचुः स्निग्धा मुहुर्मुर्हुः ॥ ६८ ॥

Pagkasabi nila nito, inaliw nila ako; at sa pagmamadali, hinawakan nila ako, isinakay sa palankin, at paulit-ulit na nagsabi nang may malasakit, “Sige—humayo ka.”

Verse 69

ततस्ते पुरुषा दोलां निधायांसेषु सत्वरम् । जग्मुर्महोदयपुरं यत्र तिष्ठति मे पतिः ॥ ६९ ॥

Pagkatapos, mabilis na ipinatong ng mga lalaki ang palankin sa kanilang mga balikat at nagtungo sa Mahodayapura, kung saan naninirahan ang aking asawa.

Verse 70

दृष्टं मया गृहं तस्य सर्वतः कांचनावृतम् । आसनीयैश्च भोज्यैश्च धनैर्वस्त्रैर्युतं ततः ॥ ७० ॥

Nakita ko ang kanyang bahay, nababalutan ng ginto sa lahat ng panig; at doon ay may mga upuan, mga pagkain, kayamanan, at mga kasuotan na sagana.

Verse 71

अथ सा राक्षसी देवी सा चापि नृपनंदिनी । प्रीत्या च भक्त्या कुरुतां प्रणतिं मम सुन्दरि ॥ ७१ ॥

Pagkaraan, ang diyosang Rākṣasī na iyon, at gayundin ang prinsesa—O marikit—ay dapat yumukod sa akin nang may pag-ibig at debosyon.

Verse 72

ततस्ताभ्यामहं प्रेम्णा यथार्हमभिपूजिता । भर्तृवाक्येन संप्रीता स्नात्वाभुजं तथाहृता ॥ ७२ ॥

Pagkatapos, pinarangalan nila akong dalawa nang may pag-ibig, ayon sa nararapat. Nalugod ako sa mga salita ng aking asawa; matapos maligo, ako’y dinala roon ayon sa sinabi.

Verse 73

ततोऽस्तसमयात्पश्चाद्भर्ता चाहूय सत्वरम् । परिष्वज्य चिरं दोर्भ्यां पर्यंके संन्यवेशयत् ॥ ७३ ॥

Pagkaraan ng paglubog ng araw, mabilis siyang tinawag ng asawa; niyakap siya nang matagal sa dalawang bisig at pinaupo sa higaan.

Verse 74

ततो निशाचरीं राजपुत्रीं चाहूय सोऽब्रवीत् । भक्त्या युवाभ्यां कर्तव्यमस्याश्चरणसेवनम् ॥ ७४ ॥

Pagkatapos, ipinatawag niya ang babaeng gumagala sa gabi at ang anak ng hari, at sinabi: “Kayong dalawa ay dapat maglingkod sa kanyang mga paa nang may debosyon (bhakti).”

Verse 75

इयं प्राक्कालिकी भार्या ज्येष्ठा च युवयोर्द्भुवम् । पत्युर्वाक्यात्ततस्ताभ्यां गृहीतौ चरणौ मम ॥ ७५ ॥

Ito ang una kong asawa, si Prākkālikī, ang nakatatanda sa dalawa. Pagkaraan, ayon sa utos ng aking asawa, silang dalawa ay humawak sa aking mga paa.

Verse 76

सापत्नभावजामीर्ष्यां परित्यज्य सुलोचने । ततः प्रेष्यान्समाहूय भर्ता मे वाक्यमब्रवीत् ॥ ७६ ॥

O babaeng may magagandang mata, talikdan mo ang paninibugho na nagmumula sa tunggalian ng kapwa-asawa. Pagkaraan, ipinatawag ng aking asawa ang mga tagapaglingkod at sinabi sa akin ang mga salitang ito.

Verse 77

यत्किंचिद्रक्षसः पार्श्वान्मया प्राप्तं पुरा वसु । सुतामुद्वहतो राज्ञो यच्च लब्धं मयाखिलम् ॥ ७७ ॥

Anumang yaman na minsan kong nakuha mula sa panig ng rākṣasa, at lahat ng natamo ko nang ihatid ng hari ang kanyang anak na babae sa pag-aasawa—ang lahat ng iyon ay aking napagkamit.

Verse 78

तत्सर्वं भक्तिभावेन समानयत मा चिरम् । इयं हि स्वामिनी प्राप्ता तस्य वित्तस्य किंकराः ॥ ७८ ॥

Dalhin ang lahat niyon agad, na may pusong bhakti at debosyon, huwag mag-atubili. Sapagkat ang ginang na ito ngayon ang may-ari; kayo’y mga tagapaglingkod lamang ng yamang iyon.

Verse 79

तद्वाक्यात्सहसा प्रेष्यैः समानीतं धनं शुभे । भर्ता समर्पयामास प्रीत्या युक्तोऽखिलं तदा ॥ ७९ ॥

Sa kanyang salita, mabilis na dinala ng mga tagapaglingkod ang yaman, O mapalad na ginang. Pagkaraan, ang asawa, puspos ng pag-ibig, ay masayang ipinagkaloob ang lahat noon.

Verse 80

सत्कृत्य भूषणैर्वस्त्रैख्यलीकेन चेतसा । उभयोस्तत्र पश्यंत्यो राक्षसीराजकन्ययोः ॥ ८० ॥

Pinarangalan niya sila ng mga hiyas at kasuotan, ngunit may mapanlinlang na loob; nanatili siya roon habang nakamasid ang dalawang prinsesang rākṣasī.

Verse 81

पर्यंकस्थां परिष्वज्य मां चुंचुबाधरे शुभे । तद्दृष्ट्वा चाद्भुतं भर्तुर्देहवित्तसमर्पणम् ॥ ८१ ॥

O mapalad na may magagandang labi! Nang ako’y nakahimlay sa sopa, niyakap niya ako at namasdan ang isang kababalaghan—ang ganap na pag-aalay ng katawan at yaman ng asawa.

Verse 82

उल्लासकरण वाक्यं करेण कुचपीडनम् । छिन्ना गौरिव खङ्गेन गताः प्राणा ममाभवन् ॥ ८२ ॥

Ang kanyang mga salita’y upang magpasiklab ng ligaya, at sa kamay niya’y pinisil ang aking dibdib; saka, na parang bakang tinaga ng espada, wari’y lumisan ang aking hininga ng buhay.

Verse 83

ततोऽहं यमनिर्द्दिष्टां प्राप्ता नरकयातनाम् । तामतीत्य सुदुःखार्ता काष्ठीला चाभवं शुभे ॥ ८३ ॥

Pagkaraan, dinanas ko ang pahirap ng impiyernong itinakda ni Yama. Matapos lampasan iyon, sa tindi ng pagdurusa, O mapalad, naging parang piraso ng kahoy ako—manhid at walang galaw.

Verse 84

यास्यामि पुनरेवाहं तिर्यग्योनिं सहस्रशः । या भर्तुर्नापयेद्वित्तं जीवितं च शुभानने ॥ ८४ ॥

“O marikit ang mukha! Muli’t muli—libo-libong ulit—akong isisilang sa sinapupunan ng mga hayop; ganyan ang kapalaran ng babaeng hindi nag-iingat sa yaman ng asawa, maging sa kanyang buhay.”

Verse 85

सापीदृशीमवस्था वै यास्यत्येव न संशयः । एवं ज्ञात्वानिशं रक्षेत्पत्युर्वित्तं च जीवितम् ॥ ८५ ॥

Walang alinlangan, siya man ay darating sa gayunding kalagayan. Kaya’t pagkaalam nito, dapat niyang laging ingatan ang yaman ng asawa at ang mismong buhay nito.

Verse 86

पतिर्माता पिता वित्तं जीवितं च गुरुर्गतिः ॥ ८६ ॥

Para sa kanya, ang asawa ay gaya ng ina at ama; siya ang yaman at maging ang buhay; siya ang guro, at siya rin ang kanlungan at hantungan.

Verse 87

प्रयाति नारी बहुभिः सुपुण्यैः सहैव भर्त्रा स्वशरीरदाहात् । विष्णोः पदं वित्तशरीरलुब्धा प्रयाति यामीं च कुयोनिपीडाम् ॥ ८७ ॥

Ang babaeng may maraming marangal na kabutihan ay lumilisan kasama ang asawa sa pamamagitan ng pagkapaso ng sarili niyang katawan, at nararating ang tahanan ni Viṣṇu. Ngunit ang sakim sa yaman at sa ligaya ng laman ay napupunta sa daigdig ni Yama, at nagdurusa sa pahirap ng hamak na muling pagsilang.

Verse 88

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलाचरितं नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३० ॥

Sa gayon nagtatapos ang ikatatlumpung kabanata, na tinatawag na “Salaysay ni Kāṣṭhīlā,” sa salaysay ni Mohinī sa Uttara-bhāga (huling bahagi) ng banal na Bṛhannāradīya Purāṇa.