Puruṣottama-māhātmya (The Greatness of Puruṣottama Kṣetra)

Verse 1

मोहिन्युवाच । धन्योऽसि विप्रवर्य त्वं कृपालुः सर्वदेहिषु । यच्छ्रुतं ते मुखांभोजात्काशीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

Wika ni Mohinī: “Mapalad ka, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa—mahabagin sa lahat ng may katawan—sapagkat mula sa iyong bibig na tulad ng lotus ay narinig ko ang kataas-taasang kaluwalhatian ng Kāśī.”

Verse 2

अधुनाहं कृतार्थास्मि त्वया हि प्रतिबोधिता । कृपालुना निपतिताभ्युद्धता भवसागरात् ॥ २ ॥

Ngayon ako’y ganap na natupad, sapagkat ikaw ang tunay na gumising sa aking kamalayan. Sa iyong habag, ako na nalugmok ay iniahon mula sa karagatan ng saṃsāra, ang pag-ikot ng pag-iral sa daigdig.

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि हरेः क्षेत्रस्य मानद । माहात्म्यं यत्र गमनात्कृतार्थो जायते नरः ॥ ३ ॥

Ngayon nais kong makinig, O tagapagkaloob ng dangal, sa kadakilaan ng banal na kṣetra ni Hari—na sa pagparoon doon, ang tao’y nagiging ganap ang buhay.

Verse 4

पुरुषोत्तमविष्णोस्तु क्षेत्रं मुक्तिविधायकम् । श्रूयते हि पुराणेषु वर्णितं मुनिभिर्द्विजैः ॥ ४ ॥

Ang kṣetra ni Puruṣottama Viṣṇu ay banal na pook na nagkakaloob ng mokṣa, ang paglaya. Tunay ngang ito’y nababanggit sa mga Purāṇa, at inilarawan ng mga muni at ng mga dvija na marurunong.

Verse 5

तत्कथ्यतां महाभाग शिष्याहं यदि ते प्रिया । साधवः सर्वलोकस्य सततोपकृतौ स्थिताः ॥ ५ ॥

Kaya nga, O marangal na pinagpala, isalaysay mo ito. Kung ako’y mahalaga sa iyo, ako’y iyong alagad. Ang mga sādhū ay laging nakatindig sa walang humpay na paggawa ng kabutihan para sa kapakanan ng lahat ng daigdig.

Verse 6

वसुरुवाच । श्रृणु देवि प्रवक्ष्यामि तुभ्यं माहात्म्यमुत्तमम् । पुरुषोत्तमनाम्नस्तु क्षेत्रस्य ब्रह्मणोदितम् ॥ ६ ॥

Wika ni Vasu: “Makinig ka, O Diyosa. Ipahahayag ko sa iyo ang kataas-taasang kaluwalhatian ng kṣetra na tinatawag na Puruṣottama—ang kaluwalhatiang ipinahayag ni Brahmā.”

Verse 7

पृथिव्यां भारतं वर्षं कर्मभूमिरुदाहृता । तत्रास्ते भारते वर्षे दक्षिणोदधितीरगः ॥ ७ ॥

Sa daigdig, ang lupang tinatawag na Bhārata-varṣa ay ipinahahayag na karma-bhūmi, ang pook ng banal na gawa. Doon sa Bhārata-varṣa, Siya’y nananahan sa pampang ng timog na karagatan.

Verse 8

उत्कलेति समाख्यातः स्वर्गमोक्षप्रदायकः । समुद्रादुत्तरं तावद्यावद्विरजमंडलम् ॥ ८ ॥

Ang pook na iyon ay tinatawag na Utkala, na nagkakaloob ng langit at ng moksha. Mula sa dagat, umaabot ito pahilaga hanggang sa Viraja-maṇḍala.

Verse 9

देशोऽसौ पुण्यशीलानां गुणैः सर्वैरलंकृतः । सर्वतीर्थानि पुण्यानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ ९ ॥

Ang lupang iyon ay pinalamutian ng lahat ng kabutihan ng mga matuwid. Naroon ang lahat ng banal na tīrtha na nagbibigay ng merito, at ang lahat ng sagradong tahanan na sila mismo’y mapagpala.

Verse 10

उत्कले तु विशालाक्षि वेदितव्यानि तानि तु । समुद्रस्योत्तरे तीरे तस्मिन्देशेऽखिलोत्तमे ॥ १० ॥

O ginang na malalaki ang mata, ang mga bagay na iyon ay dapat ngang malaman sa Utkala—sa hilagang pampang ng dagat, sa lupang yaon na pinakadakila sa lahat ng dako.

Verse 11

आस्ते गुह्यं परं क्षेत्रं मुक्तिदं पापनाशनम् । सर्वत्र वालुकाकीर्णे पवित्रं धर्मकामदम् ॥ ११ ॥

Doon ay may isang lihim at kataas-taasang kṣetra (tīrtha), na nagbibigay ng moksha at pumupuksa ng kasalanan. Sa lahat ng dako’y may buhangin, ngunit ito’y banal, nagkakaloob ng dharma at katuparan ng ninanais.

Verse 12

दशयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रंम परमदुर्लभम् । नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा ॥ १२ ॥

Ang banal na lupain na may lawak na sampung yojana ay lubhang bihirang makamtan; gaya ni Soma (ang Buwan) na nangunguna sa mga bituin, at gaya ng karagatan na nangunguna sa lahat ng katubigan.

Verse 13

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरषोत्तमम् । वसूनां पावको यद्वद्रुद्राणां शंकरो यथा ॥ १३ ॥

Gayundin, sa lahat ng mga tirtha (banal na pook-paglalakbay), si Puruṣottama ang pinakadakila; gaya ni Pāvaka (Apoy) na pinuno sa mga Vasu, at gaya ni Śaṅkara na pinuno sa mga Rudra.

Verse 14

तथा श्रेष्ठं हि तीर्थानां सर्वेषां पुरुषोत्तमम् । वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद्वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ १४ ॥

Sa gayon din, sa lahat ng mga banal na pook, si Puruṣottama ang tunay na kataas-taasan; gaya ng Brāhmaṇa na nangunguna sa mga varṇa, at gaya ni Vainateya (Garuḍa) na pinakadakila sa mga ibon.

Verse 15

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् । सेनानीनां यथा स्कंदः सिद्धानां कपिलो यथा ॥ १५ ॥

Gayundin, sa lahat ng mga tirtha, si Puruṣottama ang pinakamarangal; gaya ni Skanda na nangunguna sa mga kumander, at gaya ni Kapila na nangunguna sa mga Siddha.

Verse 16

ऐरावतो गजेंन्द्राणां महर्षीणां भृगुर्यथा । मेरुः शिखरिणां यद्वन्नगानां च हिमालयः ॥ १६ ॥

Si Airāvata ang nangunguna sa mga maharlikang elepante; si Bhṛgu ang nangunguna sa mga dakilang rishi; ang Meru ang nangunguna sa mga bundok; at sa mga hanay ng kabundukan, ang Himalaya ang kataas-taasan.

Verse 17

उच्चैः श्रवा यथाश्वानां कवीनामुशना यथा । मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् ॥ १७ ॥

Kung paanong si Uccaiḥśravā ang pinakadakila sa mga kabayo, si Uśanā (Śukrācārya) sa mga makata, si Vyāsa sa mga muni, at si Kubera sa mga Yakṣa at Rākṣasa—gayon din, ang pinupuri rito ay kinikilalang pinakapanguna sa sariling saklaw.

Verse 18

इंद्रियाणां मनो यद्वद्भूतानामवनी यथा । अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः पवतां यथा ॥ १८ ॥

Kung paanong ang isip ang pinakapanguna sa mga pandama, at ang lupa sa lahat ng nilalang; kung paanong ang aśvattha (banal na punong igos) ang pinakadakila sa mga puno, at ang hangin sa lahat ng humihip—gayon din, ang kataas-taasang simulain ay dapat kilalaning pinakapanguna.

Verse 19

अरुंधती यथा स्त्रीणां शस्त्राणां कुलिशं यथा । अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छंदसां यथा ॥ १९ ॥

Kung paanong si Arundhatī ang pinakapanguna sa mga babae, at ang vajra (kuliśa, kulog na sandata) sa mga sandata; gayon din, ang titik na ‘A’ ang pinakapanguna sa lahat ng tunog, at ang Gāyatrī ang pinakapanguna sa mga sukat ng Veda.

Verse 20

सर्वांगेभ्यो यथा श्रेष्ठमुत्तमांगं विधातृजे । यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता ॥ २० ॥

O anak ni Brahmā, kung paanong ang ulo ang pinakamainam sa lahat ng sangkap ng katawan, gayon din sa lahat ng kaalaman, ang kaalamang nagdadala sa mokṣa (kalayaan) ang inaalalang pinakadakila.

Verse 21

मनुष्याणां यथा राजा धेनूनां कामधुग्यथा । सुवर्णं सर्वधातूनां सर्पाणां वासुकिर्यथा ॥ २१ ॥

Kung paanong ang hari ang pinakapanguna sa mga tao, ang Kāmadhenu (bakang tumutupad ng hiling) sa mga baka, ang ginto sa lahat ng metal, at si Vāsuki sa mga ahas—gayon din, (siya) ay ipinahahayag na pinakadakila.

Verse 22

प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा । झषाणां मकरो यद्वन्मृगाणां मृगराड् यथा ॥ २२ ॥

Gaya ni Prahlāda na nangunguna sa lahat ng Daitya, gaya ni Rāma na nangunguna sa mga may sandata, gaya ng makara na pinuno ng mga isda, at gaya ng leon na hari ng mga hayop.

Verse 23

वरुणो यादसां यद्वद्यमः संयमिनां यथा । क्षीरोदः सागराणां च देवर्षिणां च नारदः ॥ २३ ॥

Gaya ni Varuṇa na nangunguna sa mga nilalang sa tubig, gaya ni Yama na nangunguna sa mga tagapagpatupad ng pagpipigil-sa-sarili, at gaya ng Karagatang Gatas na pinakadakila sa mga dagat—gayon din si Nārada ang nangunguna sa mga devarṣi, mga banal na rishi.

Verse 24

पुरोधसां यथा जीवः कालः कलयतां यथा । ग्रहाणां भास्करो यद्वन्मंत्राणां प्रणवो यथा ॥ २४ ॥

Gaya ng jīva, ang lakas-buhay, na nangunguna sa mga pari; gaya ng Kāla, ang Panahon, na nangunguna sa mga nagbibilang; gaya ng Araw na nangunguna sa mga planeta—gayon din ang Praṇava na “Oṁ” ang nangunguna sa lahat ng mantra.

Verse 25

कृत्यानां धर्मकार्यंच तद्वच्छ्रीपुरुषोत्तमम् । पुरुषाख्यं सकृद्दृष्ट्वा सागरांतः सकृन्मतः ॥ २५ ॥

Gayon din, para sa pagtupad ng mga tungkuling dapat gawin at ng mga gawaing dharma: ang sinumang minsan lamang makakita kay Śrī Puruṣottama—na tinatawag na “Puruṣa”—sa Sāgarānta, agad na nagkakaroon ng wastong pasiya at pagkaunawa.

Verse 26

ब्रह्मविद्यां सकृज्ज्ञात्वा गर्भवासो न विद्यते । एवं सर्वगुणोपेतं क्षेत्रं परमदुर्लभम् ॥ २६ ॥

Kapag nakilala kahit minsan ang Brahma-vidyā, ang kaalamang ukol sa Brahman, wala nang pagbabalik sa paninirahan sa sinapupunan (ibig sabihin, wala nang muling pagsilang). Kaya ang isang banal na kṣetra na taglay ang lahat ng kagalingan ay napakahirap makamtan.

Verse 27

आस्ते यत्र वरारोहे विख्यातं पुरुषोत्तमम् । जगव्द्यापी स विश्वात्मा देवेशः पुरुषोत्तमः ॥ २७ ॥

O ginang na may marikit na balakang, sa pook na tinitirhan ng tanyag na Puruṣottama—Siya ang Panginoong sumasaklaw sa buong sansinukob, ang Sarili ng lahat, ang Diyos ng mga diyos, ang Puruṣottama.

Verse 28

जगद्योनिर्जगन्नाथस्तत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् । अजः शक्रश्च रुद्रश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः ॥ २८ ॥

Siya ang sinapupunan (pinagmulan) ng sansinukob at ang Panginoon ng daigdig; sa Kanya nakatatag nang matibay ang lahat. Sina Brahmā, Indra, Rudra, at ang lahat ng mga deva na pinangungunahan ni Agni ay nananahan sa Kataas-taasan.

Verse 29

निवसंति महाभागे तस्मिन्देशे सदैव हि । गंधर्वाप्सरसः सिद्धाः पितरो देवमानुषाः ॥ २९ ॥

O lubhang mapalad, sa lupain na yaon ay laging nananahan ang mga Gandharva at Apsaras, ang mga Siddha, ang mga Pitṛ, at kapwa mga deva at tao.

Verse 30

यक्षा विद्याघराश्चैव मुनयः शंसितव्रताः । ऋषयो वालखिल्याद्याः कश्यपाद्याः प्रजेश्वराः ॥ ३० ॥

Naroon din ang mga Yakṣa at Vidyādhara, gayundin ang mga muni na matatag sa mga panatang kapuri-puri—mga Ṛṣi tulad ng Vālakhilya, at ang mga Prajāpati na panginoon ng mga nilalang, simula kay Kaśyapa—lahat ay naroroon.

Verse 31

सुपर्णाः किन्नरा नागास्तथान्ये स्वर्गवासिनः । सांगा वेदाश्च चत्वारो शास्त्राणि विविधानि च ॥ ३१ ॥

Nananahan din doon ang mga Suparṇa (Garuda), Kinnara, Nāga, at iba pang mga nilalang ng langit; at naroon din ang apat na Veda kasama ang mga Vedāṅga, at sari-saring banal na śāstra.

Verse 32

इतिहासपुराणानि यज्ञाश्च बहुदक्षिणाः । नद्यश्च विविधाः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च ॥ ३२ ॥

Ang mga Itihāsa at Purāṇa, ang mga yajña na may saganang dakṣiṇā (banal na kaloob), ang sari-saring banal na ilog, ang mga tīrtha (pook-paglalakbay-diyos) at mga āyatana (santuwaryo at dambana)—lahat ng ito ay binabanggit.

Verse 33

सागराश्च तथा शैलास्तस्मिन्देशे व्यवस्थिताः । एवं पुण्यतमे देशे देवर्षिपितृसेविते ॥ ३३ ॥

Naroon din sa lupain iyon ang mga karagatan at mga bundok. Kaya, sa pinakabanal na bansa—na dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga devarṣi at ng mga pitṛ (mga ninuno)—ang lahat ng ito ay itinakda.

Verse 34

सर्वोपभोगसहिते वासः कस्य न रोचते । श्रेष्ठत्वं तस्य देवस्य किं चान्यदधिकं ततः ॥ ३४ ॥

Sino ang hindi malulugod sa tahanang may lahat ng kagalakan at ginhawa? Sa bagay na iyon pa lamang, natitiyak na ang kataas-taasan ng Diyos na iyon—ano pa ang hihigit dito?

Verse 35

आस्ते यत्र जगद्देवो मुक्तिदः पुरुषोत्तमः । धन्यास्ते विबुधप्रख्या ये वसंत्युत्कले नराः ॥ ३४ ॥

Doon nananahan ang Jagaddeva, si Puruṣottama na tagapagkaloob ng mokṣa. Mapalad—tunay na tila mga diyos—ang mga taong naninirahan sa Utkala.

Verse 36

तीर्थराजजले स्नात्वा पश्यंति पुरुषोत्तमम् । स्वर्गे वसंति ते मर्त्या न तु ते राजसालये ॥ ३६ ॥

Pagkaligo sa tubig ng Tīrtharāja at pagtanaw kay Puruṣottama, ang mga mortal na iyon ay nananahan sa langit—hindi sa palasyo ng mga haring makamundo.

Verse 37

ये वसंत्युत्कले क्षेत्रे पुण्ये श्रीपुरुषोत्तमे । सफलं जीवितं तेषामौत्कलानां सुमेधसाम् ॥ ३७ ॥

Ang mga pantas ng Utkala na nananahan sa banal na lupain—sa sagradong tahanan ni Śrī Puruṣottama—ang kanilang buhay ay tunay na nagiging mabunga at ganap.

Verse 38

ये पश्यंति सुताम्रौष्ठप्रसन्नायतलोचनम् । चारुभ्रूकेशमुकुटं चारुकर्णलतांचितम् ॥ ३८ ॥

Yaong mga tumitingin sa Kanya—na may mga labing bahagyang mapulang-tanso, mahahabang matang payapa at maningning; may marikit na kilay, buhok at korona; at mga taingang pinalamutian ng magagandang hikaw—ay pinagpapala ng mapalad na darśana.

Verse 39

चारुस्मितं चारुदंतं चारुकुंडलमंडितम् । सुनासं सुकपोलं च सुललाटं सुलक्षणम् ॥ ३९ ॥

May marikit na ngiti at magagandang ngipin; pinalamutian ng kaakit-akit na hikaw; may maayos na ilong at maningning na pisngi; may magandang noo at puspos ng mga mapalad na tanda.

Verse 40

त्रैलोक्यानंदजननं कृष्णस्य मुखपंकजम् । पुरा कृतयुगे देवि शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ ४० ॥

O Diyosa! Noong sinaunang Kṛta Yuga, may isang ang tapang ay kapantay ni Indra, at kanyang sinamba at minasdan ang mukhang-lotong ni Kṛṣṇa—pinagmumulan ng kagalakan ng tatlong daigdig.

Verse 41

बभूव नृपतिः श्रीमानिंद्रद्युम्न इति श्रुतः । सत्यवादी शुचिर्दक्षः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ४१ ॥

At lumitaw ang isang maringal na hari na kilala sa pangalang Indradyumna—mapagpahayag ng katotohanan, dalisay, mahusay, at pinakadakila sa lahat ng may tangan ng sandata.

Verse 42

रूपवान्सुंभगः शूरो दाता भोक्ता प्रियंवदः । यष्टा समस्तयज्ञानां ब्रह्मण्यः सत्यसंगरः ॥ ४२ ॥

Siya’y marikit at mapalad, magiting, mapagbigay at masayang tumatanggap, matamis magsalita; tagaganap ng lahat ng mga yajña, may paggalang sa mga Brahmana at sa banal na dharma, at matatag sa katotohanan at matuwid na paninindigan.

Verse 43

धनुर्वेदे च वेदे च शास्त्रे च निपुणः कृती । वल्लभो नरनारीणां पौर्णमास्यां यथा शशी ॥ ४३ ॥

Siya’y bihasa at ganap sa Dhanurveda, sa mga Veda, at sa mga śāstra; kaya minamahal siya ng mga lalaki at babae—gaya ng buwan sa gabi ng kabilugan.

Verse 44

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो मधुरश्चंद्रमा इव । वैष्णवः सत्यसंपन्नो जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ ४४ ॥

Ang tunay na Vaiṣṇava ay gaya ng Araw—mahirap titigan dahil sa ningning na espirituwal; at gaya ng Buwan—banayad at matamis. Siya’y puspos ng katotohanan, nagapi ang galit, at napasunod ang mga pandama.

Verse 45

अध्यात्मविद्यानिरतो युयुत्सुर्धर्मतत्परः । एवं स पालयेत्पृथ्वीं राजा सर्वगुणाकरः ॥ ४५ ॥

Nakatuon sa kaalamang pang-espiritu, handang humarap sa tunggalian kung kinakailangan, at lubos na nakatalaga sa dharma—ganyan dapat pangalagaan at pamahalaan ng hari, na sisidlan ng lahat ng kabutihan, ang daigdig.

Verse 46

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना विष्णोराराधनं प्रति । कथमाराधयिष्यामि देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४६ ॥

Pagkaraan, sumibol ang kanyang pagkaunawa at tumungo sa pagsamba kay Viṣṇu: “Paano ko sasambahin si Janārdana, ang Diyos ng mga diyos?”

Verse 47

कस्मिन्क्षेत्रेऽथवा तीर्थे नदीतीरे तथाश्रमे । एवं चिंतापरः सोऽथ निरीक्ष्य मनसा महीम् ॥ ४७ ॥

Sa taimtim na pagninilay, siniyasat niya ang daigdig sa kanyang isipan at nagtanong: “Sa aling banal na kṣetra, o sa aling tīrtha na pook-paglalakbay-diyos, o sa aling pampang ng ilog, o sa aling āśrama ako tutungo?”

Verse 48

आलोक्य सर्वतीर्थानि यानि पापहराणि च ॥ । तानि सर्वाणि संचित्य जगाम मनसा पुनः ॥ ४८ ॥

Nang mamasdan niya ang lahat ng tīrtha na nag-aalis ng kasalanan, wari’y tinipon niya ang mga iyon sa loob ng isipan, at muling nagbalik sa pamamagitan ng isip lamang.

Verse 49

विख्यातं परमं क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् । स गत्वा नृपतिस्तत्र समृद्धबलवाहनः ॥ ४९ ॥

Ang kataas-taasang banal na kṣetra—kilala sa lahat, tagapagkaloob ng kalayaan (mokṣa), na nauukol kay Purushottama—ay narating ng hari; at pagdating niya roon, sagana ang kanyang lakas at mga sasakyan.

Verse 50

अयजच्चाश्वमेधेन विधिवद्भूरिदक्षिणः । कारयित्वा महोत्सेधं प्रासादं भूरिदक्षिणम् ॥ ५० ॥

Isinagawa niya nang ayon sa tuntunin ang sakripisyong Aśvamedha, na may saganang dakṣiṇā na handog; at ipinagawa rin niya ang isang mataas at maringal na palasyo, kalakip ang masaganang kaloob at pagkakaloob.

Verse 51

तत्र संकर्षणं कृष्णं सुभद्रां स्थाप्य वीर्यवान् । पंचतीर्थं च विधिवत्कृत्वा तत्र महीपतिः ॥ ५१ ॥

Doon, itinindig ng matapang na hari ang pagsamba kina Saṅkarṣaṇa, Kṛṣṇa, at Subhadrā; at matapos niyang itatag nang ayon sa ritwal ang Pañca-tīrtha, nanatili roon ang panginoon ng lupa, matapos ganapin ang banal na kaayusan.

Verse 52

स्नानं दानं जपं होमं देवताप्रेक्षणं तथा । भक्त्या चाराध्य विधिवत्प्रत्यहं पुरुषोत्तमम् । प्रसादाद्देवदेवस्य ततो मोक्षमवाप्तवान् ॥ ५२ ॥

Isinagawa niya ang banal na pagligo, pagkakaloob ng limos, pagbigkas ng mantra (japa), paghahandog sa apoy (homa), at ang mapitagang pagtanaw sa anyo ng Diyos; at araw-araw niyang sinamba si Puruṣottama nang may bhakti at ayon sa wastong ritwal. Sa biyaya ng Diyos ng mga diyos, nakamtan niya ang mokṣa, ang paglaya.

Verse 53

मोहिन्युवाच । तस्मिन् क्षेत्रे वरे पुण्ये वैष्णवे पुरुषोत्तमे ॥ ५३ ॥

Sinabi ni Mohinī: “Sa dakila at banal na kṣetra na iyon—na may likas na Vaiṣṇava, na kay Puruṣottama, ang Kataas-taasan…”

Verse 54

किं तत्र प्रतिमा पूर्वं सुस्थिता वैष्णवी प्रभो । येनासौ नृपतिस्तत्र गत्वा सबलवाहनः ॥ ५४ ॥

O Panginoon, anong imaheng Vaiṣṇava (kay Viṣṇu) ang naunang naitatag nang matibay doon, kaya ang haring iyon ay nagtungo roon kasama ang kanyang hukbo at mga sasakyan at sinasakyan?

Verse 55

स्थापयामास कृष्णं च रामं भद्रां शुभप्रदाम् । संशयोऽस्ति महांस्तत्र विस्मयश्च द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥

Itinatag niya ang mga anyo nina Kṛṣṇa at Rāma, kasama si Bhadrā na tagapagkaloob ng pagpapala at kabutihang-palad. Ngunit tungkol dito, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, may malaking pag-aalinlangan at pagkamangha.

Verse 56

श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं ब्रूहि तत्कारणं च यत् । वसुरुवाच । श्रृणुष्व पूर्ववृत्तांतं कथां पापप्रणशिनीम् ॥ ५६ ॥

“Nais kong marinig ang lahat—sabihin mo rin ang dahilan nito.” Wika ni Vasu: “Makinig ka sa naunang pangyayari, isang salaysay na pumupuksa sa kasalanan.”

Verse 57

प्रवक्ष्यामि समासेन श्रिया पृष्टं च यत्पुरा । सुमेरोः कांचने श्रृंगे सर्वाश्चर्यसमन्विते ॥ ५७ ॥

Ngayon ay isasalaysay ko nang maikli ang minsang itinanong ni Śrī (Lakṣmī) sa gintong tuktok ng Bundok Sumeru—tahanan na hitik sa lahat ng kababalaghan.

Verse 58

तत्र स्थितं जगन्नाथं जगत्स्रष्टारमव्ययम् । प्रणम्य शिरसा देवी लोकानां हितकाम्यया ॥ ५८ ॥

Doon, ang Diyosa, na nagnanais ng kapakanan ng lahat ng daigdig, ay yumuko at nagpatirapa bilang pagpupugay kay Jagannātha—Panginoon ng sansinukob, Lumikha ng mundo, ang Di-nasisira—na naroon.

Verse 59

पप्रच्छेदं महाप्रश्नं भूमौ स्थानमनुत्तमम् । श्रीरुवाच । ब्रूहि त्वं सर्वलोकेश संशयं मे हृदि स्थितम् ॥ ५९ ॥

At siya’y nagtanong ng isang dakilang tanong tungkol sa walang kapantay na banal na pook sa lupa. Wika ni Śrī: “O Panginoon ng lahat ng daigdig, ipahayag mo sa akin—pawiin ang pag-aalinlangang nananatili sa aking puso.”

Verse 60

मर्त्यलोके महाश्चर्ये भूमौ कर्मसुदुर्लभे । लोभमोहमहाग्राहे कामक्रोधमहार्णवे ॥ ६० ॥

Sa kahanga-hangang daigdig ng mga mortal—sa lupang ito na napakahirap isagawa ang matuwid na gawa—ang tao’y sinasakmal ng malalaking buwaya ng kasakiman at pagkalito, at inihahagis sa malawak na karagatan ng pita at poot.

Verse 61

येन मुच्येत आत्मेश दुर्गसंसारसागरात् । त्वामृते नास्ति लोकेऽस्मिन्वक्ता संशयनिर्णये ॥ ६१ ॥

O Panginoon ng sarili, sa anong paraan makalalaya ang tao mula sa mahirap tawiring karagatan ng samsara? Maliban sa Iyo, sa daigdig na ito’y wala nang makapagsasalita upang ganap na magpasya at magpawi ng pag-aalinlangan.

Verse 62

श्रुत्वैवं वचनं तस्या देवदेवो जनार्दनः । प्रोवाच परया प्रीत्या परं सारामृतोपमम् । सुखोपायं सुसाध्यं च निरायासं महाफलम् ॥ ६२ ॥

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Janārdana—Diyos ng mga diyos—ay nagsalita nang may dakilang pag-ibig, inihayag ang kataas-taasang aral na tila diwa ng amṛta: isang paraang mapayapa at kaaya-aya, madaling isagawa, walang pahirap, ngunit nagbubunga ng dakilang gantimpala.

Verse 63

श्रीभगवानुवाच । आस्ते तीर्थवरं देवि विख्यातं पुरुषोत्तमम् ॥ ६३ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “O Diyosa, may isang dakilang tīrtha, bantog sa pangalang Puruṣottama.”

Verse 64

न तेन सदृशं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । कीर्तनाद्यस्य देवेशि मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ६४ ॥

Walang anumang maihahambing doon sa tatlong daigdig. O Diyosa, sa pamamagitan ng kīrtana—pagpupuri at pagluwalhati—at mga kaugnay na gawa para sa Panginoong iyon, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.

Verse 65

न विज्ञातो नरैः सर्वैर्न दैत्यैर्न च दानवैः । मरीच्याद्यैर्मुनिवरैर्दर्शितोऽयं वरानने ॥ ६५ ॥

Hindi ito nalalaman ng lahat ng tao, ni ng mga Daitya at mga Dānava. Ipinahayag lamang ito ng mga dakilang muni—si Marīci at ang iba pa—o ikaw na may magandang mukha.

Verse 66

दक्षिणस्योदधेस्तीरे न्यग्रोधो यत्र तिष्ठति । यस्तु कल्पे समुत्पन्ने महदुल्कानिबर्हणे ॥ ६६ ॥

Sa pampang ng timog na karagatan ay nakatindig ang isang nyagrodha (punong balete/banyan). Ito ang punong sumibol sa isang sinaunang kalpa, nang ang isang napakalaking ulkā—isang bolang apoy mula sa langit—ay napuksa at napawi.

Verse 67

विनाशं नैव चाभ्येति स्वयं तत्रैव संस्थितः । दृष्टमात्रे वटे तस्मिञ्छायामाश्रित्य चासकृत् ॥ ६७ ॥

Hindi siya dumarating sa pagkapuksa; nananatili siya roon mismo. Sa pagtanaw pa lamang sa punong balete (banyan) na iyon, paulit-ulit siyang sumisilong at kumakalinga sa lilim nito.

Verse 68

ब्रह्मह्त्या प्रमुच्येत पापेष्वन्येषु का कथा । प्रदक्षिणं कृतं यैस्तु नमस्कारैस्तु जंतुभिः ॥ ६८ ॥

Ang mga nilalang na nagsasagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot sa kanan) at namaskāra (mapitagang pagpapatirapa) ay napapawi maging ang kasalanang brahmahatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa); lalo pa kaya ang iba pang kasalanan?

Verse 69

सर्वे विधूतपापास्ते गता वै केशवालयम् । न्यग्रोधस्योत्तरे किंचिद्दक्षिणे केशवस्य तु ॥ ६९ ॥

Silang lahat sila, nahugasan na ang mga kasalanan, ay tunay na nagtungo sa Keśavālaya—ang tahanan/templo ni Keśava—na nasa bahagyang hilaga ng punong Nyagrodha (banyan) at nasa timog ng Keśava.

Verse 70

प्रासादे तत्र तिष्ठेत्तु पदं धर्ममयं हि तत् । प्रतिमां तत्र तां दृष्ट्वा स्वयं देवेन निर्मिताम् ॥ ७० ॥

Dapat manatili sa palasyong-templo roon, sapagkat ang pook na iyon ay tunay na puspos ng dharma. Pagkakita sa banal na larawan (pratimā) na naroon—na nilikha mismo ng Diyos—(ang tao’y naitatatag sa katuwiran).

Verse 71

अनायासेन वै यांति भवनं मे ततो नराः । गच्छन्नेव तु तं दृष्ट्वा एकदा धर्मराट् स्वयम् ॥ ७१ ॥

Mula roon, ang mga tao’y nakararating sa aking tahanan nang walang hirap. Minsan, habang siya’y naglalakbay, si Dharma-rāja mismo ang nakakita sa kanya.

Verse 72

मदंतिकमनुप्राप्य प्रणम्य शिरसाब्रवीत् । नमस्ते भगवन्देव लोकनाथाय तेजसे ॥ ७२ ॥

Lumapit siya sa akin, yumukod na may pagyukod ng ulo at nagsalita: “Pagpupugay sa Iyo, O Bhagavān na Panginoon, banal na Deva—Panginoon ng mga daigdig, maningning sa tejas.”

Verse 73

क्षीरोदवासिनं देवं शेषभोगोरुशायिनम् । वरं वरेण्यं वरदं कर्तारं ह्यक्षयं प्रभुम् ॥ ७३ ॥

Sinasamba ko ang banal na Panginoon na nananahan sa Karagatang Gatas, na nakahimlay sa malalawak na likaw ni Śeṣa; ang Kataas-taasan at pinakakarapat-dapat, Tagapagkaloob ng biyaya, ang tunay na Lumikha—ang di-nasisira at walang hanggang Prabhu.

Verse 74

विश्वेश्वरमजं विष्णुं सर्वज्ञमपराजितम् । नीलोत्पलदलश्यामं पुंडरीकनिभेक्षणम् ॥ ७४ ॥

Ako’y yumuyukod kay Viṣṇu—Panginoon ng sansinukob, ang Di-isinilang, ang Lubos na Nakaaalam at Di-matatalo—maitim na gaya ng talulot ng bughaw na lotus, at may mga matang lotus.

Verse 75

सर्वंगं निर्गुणं शांतं जगद्वातारमव्ययम् । सर्वलोकविधातारं लोकनाथं सुखावहम् ॥ ७५ ॥

Siya’y sumasaklaw sa lahat, lampas sa mga guṇa at payapa; ang di-nasisirang Tagapagtaguyod ng sansinukob. Siya ang Tagapagtakda ng lahat ng daigdig, ang Panginoon ng mga daigdig, at Tagapagkaloob ng tunay na ligaya.

Verse 76

पुराणपुरुषं वेद्यं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् । पुरा पुराणं स्रष्टारं लोकतीर्थँ जगद्गुरुम् ॥ ७६ ॥

Kilalanin ang Walang-hanggang Puruṣa ng mga Purāṇa—kapwa hayag at di-hayag—ang Sinauna sa gitna ng mga sinauna: ang Lumikha, ang banal na tawiran (tīrtha) ng lahat ng daigdig, at ang Guru ng sansinukob.

Verse 77

श्रीवत्सवक्षसा युक्तं वनमाला विभूषितम् । पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शंखचक्रगदाधरम् ॥ ७७ ॥

Taglay Niya ang tanda ng Śrīvatsa sa dibdib, pinalamutian ng garlandang gubat, nakadamit ng dilaw, may apat na bisig, at may hawak na kabibe, diskong Sudarśana, at pamalo.

Verse 78

हारकेयूरसंयुक्तं मुकुटांगदधारिणम् । सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ॥ ७८ ॥

Pinalamutian ng mga kuwintas at pulseras sa bisig, may korona at mga anggada; taglay ang lahat ng mapalad na tanda, subalit lampas sa lahat ng mga pandama.

Verse 79

कूटस्थमचलं सूक्ष्मं ज्योतीरूपं सनातनम् । भावाभावविनिर्मुक्तं व्यापिनं प्रकृतेः परम् ॥ ७९ ॥

Siya ang Kūṭastha—di-nagbabago, di-nakikilos, banayad at walang hangganang Liwanag; malaya sa pag-iral at di-pag-iral, sumasaklaw sa lahat, at lampas sa Prakṛti (kalikasang materyal).

Verse 80

तं नमस्ये जगन्नाथमीश्वरं सुखदं प्रभुम् । इत्येवं धर्मराजस्तु पुरा न्यग्रोधसन्निधौ ॥ ८० ॥

“Sumasamba ako sa Kanya—sa Jagannātha, sa Īśvara, sa Tagapagkaloob ng kaligayahan, sa Kataas-taasang Panginoon.” Ganito, noong unang panahon, nagsalita si Dharmarāja sa harap ng banal na nyagrodha (punong balete/banyan).

Verse 81

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रणाममकरोत्तदा । तं दृष्ट्वा च महाभागे प्रणतं प्राञ्जलिं स्थितम् ॥ ८१ ॥

Matapos siyang magpuri sa pamamagitan ng iba’t ibang himno, noon din ay naghandog siya ng pagpapatirapa. At nang makita ang marangal na iyon na nakatayo roon—nakayuko at magkadikit ang mga palad sa paggalang—(ang kabila ay tumugon nang nararapat).

Verse 82

स्तोत्रस्य कारणं देवि पृष्टवानहमन्तकम् । वैवस्वत महाबाहो सर्वदेवमयो ह्यसि ॥ ८२ ॥

O Diyosa, tinanong ko si Antaka (Yama) tungkol sa dahilan ng himnong ito. O Vaivasvata, makapangyarihang may bisig—tunay na ikaw ay binubuo ng lahat ng mga diyos.

Verse 83

किमर्थं स्तुतवानित्थं संक्षेपाद् ब्रूहि तन्मम ॥ ८३ ॥

Sa anong layunin mo inialay ang papuri nang ganito? Sabihin mo sa akin iyon—sa maikling paraan.

Verse 84

यम उवाच । अस्मिन्नायतने पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे । इंद्रिनीलमयी सृष्टा प्रतिमा सार्वकामिकी ॥ ८४ ॥

Wika ni Yama: Sa banal na santuwaryong ito, na tanyag bilang Puruṣottama, may nilikhang isang imahen na yari sa indranīla (bughaw na sapiro), isang anyong nagbibigay-kaganapan sa lahat ng hangarin.

Verse 85

तां दृष्ट्वा पुंडरीकाक्ष भावेनैकेन श्रद्धया । श्वेताख्यं भुवनं यांति निष्कामाश्चैव मानवाः ॥ ८५ ॥

O Panginoong may matang-loto, sa pagtanaw lamang sa kanya nang may iisang-damdaming debosyon at pananampalataya, ang mga taong walang pagnanasa ay tunay na nakararating sa daigdig na tinatawag na Śveta.

Verse 86

अतश्चैवं न शक्नोमि व्यापारमरिसूदन । प्रसीदं त्वं महादेव संहर प्रतिमां विभो ॥ ८६ ॥

Kaya nga, O tagapagpuksa ng kaaway, hindi ko magagawa ang gawaing ito sa ganitong paraan. Maawa ka, O Mahādeva—O Panginoong sumasaklaw sa lahat—bawiin mo ang anyong imaheng ito, O Vibhu.

Verse 87

श्रुत्वा वैवस्वतस्यैतद्वाक्यं तमहमुक्तवान् । यमैतां गोपयिष्यामि सिकताभिः समंततः ॥ ८७ ॥

Nang marinig ko ang pahayag ni Vaivasvata (Yama), sumagot ako sa kanya: “O Yama, aking itatago ang bagay na ito sa lahat ng panig sa pamamagitan ng buhangin.”

Verse 88

ततः सा प्रतिमा देवि वल्लीभिर्गोपिता तथा । यथा तत्र न पश्यंति मनुजाः स्वर्गकांक्षिणः ॥ ८८ ॥

Pagkaraan, O Diyosa, ang banal na larawan ay itinago ng mga baging na gumagapang, kaya’t ang mga taong naghahangad ng langit ay hindi ito makita roon.

Verse 89

प्रच्छाद्य वल्लिकैर्देवि जातरूपपरिच्छदैः । यमं प्रस्थापयामास तां पुरीं दक्षिणां दिशम् ॥ ८९ ॥

O Diyosa, matapos takpan ng mga baging at ng mga palamuting ginto at mga kasangkapang ginto, ipinadala niya si Yama patungo sa lungsod na yaon sa dakong timog.

Verse 90

गुप्तायां प्रतिमायां तु इन्द्रनीलस्य वै तदा । तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये विख्याते पुरुषोत्तमे ॥ ९० ॥

Noong panahong iyon, sa banal at tanyag na kṣetra ng Puruṣottama—ang pinakadalisay at pinakadakila—may isang lihim na larawan ni Indranīla na nakatago.

Verse 91

यत्कृतं तत्र वृत्तान्ते देवदेवो जनार्दनः । तत्सर्वं कथयामास स तस्मै भगवान्पुरा ॥ ९१ ॥

Sa pangyayaring iyon, ang lahat ng ginawa ng Deva ng mga deva, si Janārdana (Viṣṇu)—ang Bhagavān—ay isinalaysay niya nang buo sa kanya noong unang panahon.

Verse 92

इंद्रद्युम्नस्य गमनं क्षेत्रसंदर्शनं तथा । क्षेत्रस्य वर्णनं चैव व्युष्टिं तस्य च मोहिनि ॥ ९२ ॥

O mapang-akit na dalaga, narito ang salaysay ng paglalakbay ni Haring Indradyumna—ang kanyang pagdanas ng darśana sa banal na kṣetra—kasama ang paglalarawan ng pook na iyon, at ang bukang-liwayway na sumikat para sa kanya roon.

Verse 93

दर्शनं बलदेवस्य कृष्णस्य च विशेषतः । सुभद्रायाश्च तत्रैव माहात्म्यं चैव सर्वशः ॥ ९३ ॥

Sa banal na pook na iyon, naroon ang mapalad na darśana kay Baladeva—at lalo na kay Kṛṣṇa—kasama si Subhadrā; at ang kadakilaan (māhātmya) ng lahat ng ito ay ipinahahayag sa bawat paraan.

Verse 94

दर्शनं नरसिंहस्य व्युष्टिसंकीर्तनं तथा । अनंतवासुदेवस्य दर्शनं गुणकीर्तनम् ॥ ९४ ॥

Ang mapalad na darśana kay Narasiṃha, at ang saṅkīrtana sa bukang-liwayway; at ang darśana kay Ananta-Vāsudeva, kasama ang kīrtana ng Kanyang mga katangian—ito’y mga gawang-bhakti na may dakilang bisa.

Verse 95

श्वेतमाधवमाहात्म्यं स्वर्गद्वारस्य वर्णनम् । उदधेर्दर्शनं चैव स्नानं तर्पणमेव च ॥ ९५ ॥

Ipinapahayag dito ang kadakilaan (māhātmya) ni Śveta-Mādhava, ang paglalarawan sa banal na pook na tinatawag na Svargadvāra, at ang pagtanaw sa karagatan—kasama ang banal na paliligo at ang tarpaṇa (pag-aalay ng tubig).

Verse 96

समुद्रस्नानमाहात्म्यमिंद्रद्युम्नस्य चापि वै । पंचतीर्थफलं चैव महाज्यैष्ठ्यां तथैव च ॥ ९६ ॥

“Ilalarawan ang kadakilaan ng pagligo sa dagat, at ang salaysay tungkol kay Haring Indradyumna; gayundin ang bunga ng limang tīrtha (pañca-tīrtha), at ang bisa ng dakilang Jyaiṣṭhī.”

Verse 97

स्नानं कृष्णस्य हलिनः सर्वयात्राफलं तथा । वर्णनं विष्णुलोकस्य क्षेत्रस्य च पुनः स्वयम् । पूर्वं कथितवांस्तथ्यं तस्यै स पुरुषोत्तमः ॥ ९७ ॥

Pagkaraan nito, ang Kataas-taasang Persona (Puruṣottama) ay muling nagsalaysay sa kanya nang personal ng tunay na ulat—tungkol sa banal na pagligo ni Kṛṣṇa at ni Halin (Balarāma), ang kabutihang-kaloob na katumbas ng bunga ng lahat ng paglalakbay-pananampalataya, at ang paglalarawan ng banal na lupain na tinatawag na Viṣṇuloka.

Verse 98

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे पुरुषोत्तममाहात्म्ये द्विपंचाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५२ ॥

Sa ganito nagwawakas ang ikalimampu’t dalawang kabanata, na pinamagatang “Ang Kadakilaan ni Puruṣottama,” sa pag-uusap nina Vasu at Mohinī, sa Uttara-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.