Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः ॥ १ ॥

Wika ni Vasiṣṭha: Matapos palayain ang hari mula sa kasalanan, waring napatawa siya sa butiking-bahay; saka, sa galak ng loob, sinabi niya kay Mohinī: “Sumakay ka agad sa kabayo.”

Verse 2

योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा ॥ २ ॥

Gaya ng maitim na kabayong makalalakbay ng sampung libong yojana sa isang kisap—gayong kabilis ang bisa. Nang marinig ang salita ng hari, si Mohinī, na sabik sa nakalalasing na ligaya, ay nayanig ang damdamin.

Verse 3

आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी ॥ ३ ॥

Sumakay siya sa kabayong kasingbilis ng hangin, kasama ang kanyang asawa. Ang babaeng may magandang ngiti ay nagsalita noon sa hari—na siya ring kanyang kabiyak.

Verse 4

प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते ॥ ४ ॥

O hari, paandarin ang matuling kabayong ito patungo sa iyong sariling lungsod. Sa iyo’y sumiklab ang masidhing pananabik na masilayan ang mukha ng iyong anak.

Verse 5

तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति ॥ ५ ॥

“O pinakamainam sa mga hari, ako’y nasa ilalim ng iyong utos—pumaroon ka saan man naisin ng iyong puso.” Nang marinig ang mga salita ni Mohinī, ang mapang-akit, siya’y tumulak patungo sa lungsod.

Verse 6

पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि ॥ ६ ॥

Habang tumitingin, labis ang kanyang galak: mga punò, kabundukan, mga ilog, mga gubat na kahanga-hangang sari-sari, at mga hayop na iba’t ibang uri rin.

Verse 7

ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान् ॥ ७ ॥

Natanaw niya ang mga nayon, mga kuta, mga lupain, at mga lungsod na mapalad; gayundin ang mga lawang kahanga-hanga at mga pook na lubhang kaakit-akit.

Verse 8

अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः ॥ ८ ॥

O hari, di nagtagal, ang tagapamahala ng lupa, habang nasa himpapawid, ay namataan ang ashram ni Vāmadeva; at matapos yumuk sa paggalang, siya’y nagpatuloy nang nagmamadali.

Verse 9

पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान् ॥ ९ ॥

Pagkaraan, muling naglakbay ang hari, sakay ng kabayong kasingbilis ng hangin, at minasdan ang maraming lupain na hitik sa yaman at saganang ani ng butil.

Verse 10

आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायांतं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्मांगदः सुतः ॥ १० ॥

Dumating ang hari sa lungsod ng Vaidīśa at isinailalim ito sa kanyang kapangyarihan. Nang marinig ng anak ni Dharmāṅgada mula sa mga espiya na papalapit ang monarka, siya man ay naghanda upang tumugon.

Verse 11

पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्रकारशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः ॥ ११ ॥

Punô ng galak, nagsalita siya sa mga hari sa harap ng kanyang ama: “O pinakamahuhusay na pinuno, sa ganitong paraan nararating ang hilagang dako (Udīcī).”

Verse 12

मत्पितुर्वाजिनाक्रांता तत्तेजः परिरंजिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः ॥ १२ ॥

Ang lupain ay nayurakan ng kabayo ng aking ama at waring nabahiran ng ningning ng kanyang naglalagablab na lakas. Kaya tayong lahat ay hahayo at haharap sa hari ng lupain.

Verse 13

पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिंद्राश्चतुर्द्दशा ॥ १३ ॥

Kapag kararating pa lamang ang ama, hindi nararapat na agad humarap ang anak sa kanya. Kung gawin niya iyon, mahuhulog siya sa kakila-kilabot na impiyerno sa loob ng panahong tumatagal ang labing-apat na Indra.

Verse 14

संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः ॥ १४ ॥

Habang lumalapit ang anak upang salubungin ang kanyang ama, ipinahayag ng mga brāhmaṇa na bihasa sa Purāṇa na sa bawat hakbang ay nakakamit niya ang gantimpalang kasinghalaga ng isang yajña.

Verse 15

उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता ॥ १५ ॥

“Bumangon kayo! Ngayon ako’y paroroon, napalilibutan ng inyong lahat, upang maghandog ng mapagmahal na pagpupugay—Siya ang aking Panginoon, ang Diyos ng mga diyos.”

Verse 16

तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥

Sa gayon, matapos kausapin at purihin ng lahat ng mga hari, ang prinsipe ay lumakad pasulong upang salubungin ang kanyang ama, na tinahak ang may isang krośa na layo noon.

Verse 17

ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि ॥ १७ ॥

Pagkaraan, kasama ang isang libong hari—na wari’y si Kāma (Manmatha) na nagkatawang-tao—siya’y naglakbay nang malayo at nasalubong ang hari sa daan.

Verse 18

संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा ॥ १८ ॥

Nang masalubong ang kanyang ama, dahil sa pag-ibig at paggalang ay nagpatirapa siya sa lupa; kasama ng mga hari, siya’y yumukod at nagbigay-pranam, idinampi ang ulo sa paggalang.

Verse 19

प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो ॥ १९ ॥

Nang makita ng hari ang paglapit niya na may pag-ibig, at makita siyang nagpatirapa kasama ng mga hari, bumaba ang hari sa kanyang kabayo at—O Panginoon—itinindig at iniahon ang kanyang anak.

Verse 20

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वंजत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा ॥ २० ॥

Sa kanyang matitibay at malalakas na bisig, mahigpit na niyakap ng hari ang kanyang anak; saka, sa pag-ibig, inamoy ang tuktok ng ulo nito at noon ay nagsalita sa bata.

Verse 21

कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च ॥ २१ ॥

Anak ko, tunay bang pinangangalagaan mo ang lahat ng nasasakupan? Pinaparusahan mo ba ang mga kaaway ayon sa nararapat? At anak, pinananatili mo ba ang kabang-yaman ng kaharian sa yaman na natamo sa makatarungan at ayon-sa-batas na paraan?

Verse 22

कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥

Masagana at hindi ba napuputol ang kabuhayang ibinibigay mo sa mga brāhmaṇa? Taglay mo ba ang kaaya-ayang asal—at kapag nagsasalita, hindi ba kailanman marahas ang iyong mga salita?

Verse 23

कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चांडलवेश्मानि । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा ॥ २३ ॥

Anak ko, napapahigop ba ang gatas ng mga baka nang walang sagabal, at maging ang mga tahanan ng mga Caṇḍāla ay naaalagaan nang nararapat? At ang mga anak ba ay laging masunurin—tagasunod ng salita ng ama sa lahat ng panahon?

Verse 24

कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज ॥ २४ ॥

Ang batang maybahay ba ay namumuhay ayon sa payo ng biyenan at nananatiling tapat sa kanyang asawa? At anak ko, tinitingnan mo ba nang patas at walang kinikilingan ang mga alitan sa pagitan ng mga brāhmaṇa?

Verse 25

कच्चिद्गावो न रुध्यंते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे ॥ २५ ॥

Sa iyong nasasakupan, hindi ba ikinukulong ang mga baka—at nakalalapit sila sa sari-saring damo? At maayos mo bang binabantayan ang lahat ng timbangan at sukat para sa bigas, butil, at iba pang kalakal?

Verse 26

कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव ॥ २६ ॥

Anak ko, hindi mo ba pinapasan ang mga maybahay at mga tagapamuhay ng tahanan ng labis na buwis at sapilitang singil? At sabihin mo—may puwang pa ba sa iyong nasasakupan ang sugal, paglalasing, at mga gawang tulad nito?

Verse 27

कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवंति मानवाः ॥ २७ ॥

Sa iyong lungsod, bagaman magkakaiba ang hilig at magkakaiba ang pananalita ng mga tao, namumuhay ba sila nang hindi kailangang umasa sa limos at sa mga lumang kasuotang pinaglumaan?

Verse 28

कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि ॥ २८ ॥

Anak ko, ikaw ba mismo ang tumitingin sa pag-iingat at pagprotekta sa mga elepante at kabayo? At inaalagaan mo ba ang lahat ng mga ina, nang walang pagtatangi kaninuman?

Verse 29

कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुंजंति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः ॥ २९ ॥

Anak ko, sa araw na banal para kay Viṣṇu, umiiwas ba ang mga tao sa pagkain (pag-aayuno)? At kapag ang Buwan ay humihina sa madilim na kalahati ng buwan, nananatili bang tapat ang isang tao sa pagsasagawa ng mga ritong śrāddha?

Verse 30

कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुंचसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी ॥ ३० ॥

Tunay bang lagi mong isinasantabi ang pagtulog sa huling bahagi ng gabi? Ang pagtulog ang ugat ng adharma; ang pagtulog ang nagpaparami ng kasalanan.

Verse 31

निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम् ॥ ३१ ॥

Ang pagtulog ang nagsisilang ng karalitaan; ang pagtulog ang sumisira sa kagalingan at kasaganaan. Ang haring dinaig ng antok ay hindi maghahari sa daigdig nang matagal.

Verse 32

पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३२ ॥

“Gaya ng babaeng mapusok—na laging sumisira sa asawa—nagdadala siya ng kapahamakan sa dalawang daigdig.” Habang binibigkas niya ito, nagsalita ang kanyang anak sa kanya.

Verse 33

धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥

Si Dharmāṅgada, matapos yumukod nang paulit-ulit sa hari, ay nagsabi: “Ama, nagawa na ang lahat ng ito. Muli kong tutuparin ang iyong utos.”

Verse 34

पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३४ ॥

Mapalad sa tatlong daigdig ang mga anak na tumutupad sa salita ng ama. Kaya, O hari, anong kasalanan kung ang isang mula sa angkang maharlika ay hindi sumuway sa utos ng ama?

Verse 35

पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुंक्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३५ ॥

Ang sinumang hindi gumagalang sa utos ng ama at pumunta upang maligo sa banal na tīrtha na pinagtatagpuan ng tatlong landas, ay hindi makakatamo ng bunga ng tīrtha na iyon kung hindi niya isasagawa ang salita ng ama.

Verse 36

त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम् ॥ ३६ ॥

Ang aking katawan ay nakasalalay sa iyo; tunay, ang aking buhay ay nakasalalay sa iyo. Ang aking dharma ay nakasalalay din sa iyo, at ikaw ang aking kataas-taasang diyos.

Verse 37

त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो ॥ ३७ ॥

Kahit ipamigay pa ang yaman ng tatlong daigdig, ang anak na isinilang na may utang ay hindi mapapadalisay mula sa utang—lalo na, O Panginoon, sa pamamagitan lamang ng pag-aalay ng katawan o ari-arian, gaya ng pag-aalay ng buhok at iba pa.

Verse 38

एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्मांगदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना ॥ ३८ ॥

Nang magsalita nang gayon ang anak, na napapaligiran ng maraming hari, niyakap siya ni Rukmāṅgada at muling nagsalita: “Tunay nga, anak ko, ang iyong sinabi ay wasto—salita ng isang nakaaalam ng Dharma.”

Verse 39

पितुरभ्यधिकं किंचिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं योऽवमन्यते ॥ ३९ ॥

Para sa isang anak, walang diyos na hihigit sa ama. Ang mga diyos ay tumatalikod sa sinumang lumalapastangan sa kanyang ama.

Verse 40

सोऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम् ॥ ४० ॥

Kaya nga, anak ko, dinala mo ako sa iyong ulo alang-alang sa pag-iingat sa Daigdig. Matapos mong mapagtagumpayan ang mundong ito na tila isang kapuluang-lupain, na napaliligiran ng maraming hari, itinaguyod mo ako nang gayon.

Verse 41

एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमंडले ॥ ४१ ॥

Ito nga ang pinakamataas na ligaya sa daigdig; ito ang tiyak na hantungan ng langit—kapag sa lupa ay may anak na isinilang na hihigit sa kanyang ama.

Verse 42

सोऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम् ॥ ४२ ॥

Kaya nga, anak ko, ako’y naganap—naging matagumpay sa landas ng mabubuting katangian—sapagkat pinatupad mo ang tagumpay ng mga hari, at tiniyak mo rin ang mapalad na pagdiriwang ng banal na araw ni Hari.

Verse 43

तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः ॥ ४३ ॥

Nang marinig ang mga salita ng kanyang ama, sumagot ang anak na si Dharmāṅgada: “Ama, saan kayo paroroon matapos ninyong ipagkatiwala sa akin ang lahat ng kayamanan?”

Verse 44

कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥

O ikaw na maningning, na ang liwanag ay kapantay ng sampung libong araw—saang dako ka nakarating? Inaakala kong si Prajāpati (ang Lumikha), matapos likhain ang sanlibutang ito, ay napasok sa pagkasawa at paglayo sa pagnanasa.

Verse 45

नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा ॥ ४५ ॥

Sa tatlong daigdig, wari ko’y walang reyna ng hari na may gayong anyo. Inaakala kong siya’y isinilang mula sa bundok, o kaya’y umusbong mula sa karagatan.

Verse 46

माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनिपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते ॥ ४६ ॥

Maaaring ito ang māyā ng asurang si Maya, na nag-anyong babae. O Panginoon, kay husay ng Maylikha na lumikha sa kanya: ni isang daang bahagi ng dulo ng isang hibla ng buhok ay walang masusumpungang kapintasan o pagkukunwari.

Verse 47

इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्कोऽन्योऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः ॥ ४७ ॥

Ang babaeng ito’y tunay na karapat-dapat—gintong maningning—para sa iyong sambahayan, O Panginoon, tagapamahala ng daigdig. Kung ang gayong babae’y maging aking ina, sino pang tao ang hihigit sa aking kapalaran?

Verse 48

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

Sa gayon nagwakas ang ikalabinlimang kabanata, na tinatawag na “Pag-uusap ng Ama at Anak,” sa salaysay ni Mohinī, sa Uttara-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.