Sa siklo nina Mohinī–Rukmāṅgada, nanaghoy si Yama na nabigo ang kanyang pakana, sapagkat kahit kaunting pagtalima sa pag-aayuno/vrata ni Viṣṇu ay nagdadala ng mga nilalang sa Vaikuṇṭha. Bumaba si Brahmā at ang mga deva upang gisingin at aliwin si Mohinī, at natagpuan siyang nahihiya at lupaypay. Sa mahabang hanay ng mga paghahambing, itinuturo na ang dharma, kaalaman, pananalita, at ritwal ay nawawalan ng bunga kung walang wastong pagpipino, tamang paraan, habag, payo, at tumpak na pagsasagawa. Pinuri ng mga deva ang Mohinī Ekādaśī (Vaiśākha śukla pakṣa) at ang di-matinag na katotohanan ng hari; sa huli, inakay ni Viṣṇu ang tatlo patungo sa Kanyang tahanan. Sumunod ang aral tungkol sa sahod, pananagutan, at kasalanan ng pagkakait ng pagkain at kabuhayan. Nagluksa si Mohinī at naghandog ng marangal na viṣṇu-stuti. Isang nagbalik na ascetic/parì, nagngitngit sa inaakalang adharma at sa paglibak ng madla, ay tumuligsa kay Mohinī; sa lakas ng salita ng isang brāhmaṇa at sumpang tubig, siya’y nasunog at naging abo, na siyang wakas ng kabanatang “Śāpaprāpti”.
Verse 1
यम उवाच । विबुधेश जगन्नाथ चराचरगुरो प्रभो । मोहिनी निष्फला जाता वंध्या स्त्री जनने यथा ॥ १ ॥
Wika ni Yama: O Panginoon ng mga diyos, O Guro at Hari ng sansinukob, O dakilang Guru ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—ang pang-akit na ito’y naging walang bunga, gaya ng babaeng baog sa panganganak.
Verse 2
रुक्मांगदप्रणीतेन मार्गेण कुशलांछन । लोकः प्रयाति वैकुंण्ठं न मां कश्चित्प्रपद्यते ॥ २ ॥
O mapalad, sa landas na itinuro ni Rukmāṅgada ay nakararating ang mga tao sa Vaikuṇṭha; ngunit walang sinuman ang sumasandig at kumakalinga sa akin.
Verse 3
गतेऽपि भूमिनाथेशे देहं देवस्य चक्रिणः । तथापि सर्वभूतानां न बुद्धिः परिवर्तते ॥ ३ ॥
Kahit pumanaw na ang panginoon ng lupa, at kahit hindi na nahahayag ang anyong katawan ng Panginoong may hawak ng chakra (Viṣṇu), gayon pa man hindi nagbabago ang pag-unawa ng lahat ng nilalang.
Verse 4
उपोष्य वासरं विष्णोराकुमारात्तु मानवाः । प्रयांति परमं लोकं लुप्तपापाः पितामह ॥ ४ ॥
O Pitāmaha, ang mga taong nag-aayuno ng isang araw para kay Panginoong Viṣṇu—mula pagkabata—ay makararaos sa pinakamataas na daigdig, na nabura ang kanilang mga kasalanan.
Verse 5
पुत्री ते व्रीडिता देवी मोहिनी मोहमागता । नायाति तव सामीप्यं न भुंक्ते लोकगर्हिता ॥ ५ ॥
Ang iyong anak na babae—ang diyosang Mohinī—ay napahiya at nalugmok sa pagkalito. Dahil sa panlalait ng daigdig, hindi siya lumalapit sa iyo at hindi rin kumakain.
Verse 6
निर्व्यापारस्त्वहं जातः किं करोमि प्रशाधि माम् । रविपुत्रवचः श्रुत्वा प्रोवाच कमलासनः ॥ ६ ॥
“Ako’y naging walang magawa—ano ang dapat kong gawin? Mangyaring turuan mo ako.” Nang marinig ang mga salita ng anak ng Araw, nagsalita ang Nakaupo sa Loto (Brahmā).
Verse 7
गच्छामः सहिताः सर्वे मोहिनीं प्रतिबोधितुम् । मोहिन्यां प्रतिबुद्धायां करिष्यामो दिवाकरे ॥ ७ ॥
“Halina—tayong lahat ay magsama-sama upang gisingin si Mohinī. Kapag nagising na si Mohinī, saka natin gagawin ang nararapat hinggil sa Araw (Divākara).”
Verse 8
तव कार्यं न संदेहः संभ्रमस्त्यज्यतामयम् । ततो देव गणाः सर्वे शतक्रतुपुरोगमाः ॥ ८ ॥
Walang alinlangan na matutupad ang iyong gawain; iwan mo agad ang pagkabalisa na ito. Pagkaraan, ang lahat ng pangkat ng mga deva—pinangungunahan ni Śatakratu (Indra)—ay kumilos ayon dito.
Verse 9
ब्रह्मणा सहिताः पृथ्वीं विमानैः सूर्यसप्रभैः । समायाता महीपाल नारीं तां प्रतिबोधितुम् ॥ ९ ॥
O hari, kasama si Brahmā, bumaba sila sa lupa sakay ng mga sasakyang panghimpapawid na nagniningning na parang araw, upang gisingin (turuan) ang babaeng iyon.
Verse 10
ते विमानैः समंतात्तु परिवार्य शुभाननाम् । तेजोहीनां निरानंदां शुष्कतोयां नदीमिव ॥ १० ॥
Pinalibutan nila mula sa lahat ng panig ang babaeng may magandang mukha sa pamamagitan ng mga sasakyang panghimpapawid, at ginawa siyang mawalan ng ningning at ligaya—gaya ng ilog na natuyo ang tubig.
Verse 11
शशिहीनां निशां भूप ऋत्विग्घीनां क्रियामिव । पराजितो यथा मर्त्यः प्रम्लानकुसुमं यथा ॥ ११ ॥
O hari, ito’y tulad ng gabing walang buwan, tulad ng paghahandog na walang mga pari; tulad ng taong natalo, tulad ng bulaklak na nalanta.
Verse 12
निवृत्तोत्सववेदीव विद्रुमं धवलं यथा । गतशालिस्तु केदारो निष्प्र यथा ॥ १२ ॥
Tulad ng dambanang handog matapos magwakas ang pagdiriwang, tulad ng koral na pumusyaw, at tulad ng palayang naubos na ang ani—nagiging maputla at walang ningning.
Verse 13
मंड वा गतोद्वा यथा सरः । मंथानं नवनीते वा उद्धृते धरणीपते ॥ १३ ॥
O Panginoon ng lupa, gaya ng pag-alis ng lumot/banlik sa lawa, o gaya ng pag-angat sa panghalo matapos makuha ang mantikilya—gayundin, dapat palayain ang bagay na nagampanan na ang layon.
Verse 14
असंस्कृता यथा वाणी मर्दिता च यथा चमूम् । हत नाथां तु युवतीं धान्यहीनां प्रजां यथा ॥ १४ ॥
Kung paanong ang pananalitang di-pinino ay walang halaga, at ang hukbong nadurog ay walang lakas; kung paanong ang dalagang nawalan ng tagapagtanggol ay lantad sa panganib, at ang bayan na walang bigas ay naghihikahos—gayundin, ang anumang dharma o ritong kulang sa wastong paglinang at sa nararapat na paraan ay hindi nagbubunga.
Verse 15
मंत्रहीनविधिं युद्धं धर्मं च दयया विना । पृथ्वीं भूपालहीना वा मंत्रही नोयथा नृप ॥ १५ ॥
Ang digmaang walang wastong payo at tuntunin, at ang dharmang isinasagawa nang walang habag; gayundin ang lupang walang haring tagapagtanggol—lahat ay walang saysay, tulad ng pinunong salat sa marurunong na ministro.
Verse 16
धनधान्यविहीनं वा गृहं नृपवरोत्तम । जलहीनं यथा कुंभं पंकस्थं गोपतिं यथा ॥ १६ ॥
O pinakadakila sa mga hari, ang tahanang salat sa yaman at butil ay tulad ng banga na walang tubig, at tulad ng panginoon ng mga baka na naipit sa putik—hindi magampanan ang nararapat nitong layon.
Verse 17
गृहस्थं भार्यया हीनं राष्ट्रभ्रष्टं च भूपतिम् । भग्नक्रियं यथा वैद्यं भग्नशाखं यथा द्रुमम् ॥ १७ ॥
Ang maybahay na walang asawa, ang haring nawalan ng kaharian, ang manggagamot na bumagsak ang gawain, at ang punong may nabaling sanga—magkakatulad: nabawasan at walang bisa.
Verse 18
तेजोहीनं यथागारं निर्जलं वा घनं यथा । विधूम इव सप्तार्चिर्विरश्मिरिव भास्करः ॥ १८ ॥
Gaya ng bahay na walang liwanag, gaya ng ulap na walang tubig, gaya ng apoy na may pitong liyab ngunit walang usok, at gaya ng araw na walang sinag—ganyan ang kalagayan kapag nawala ang ningning at lakas-buhay.
Verse 19
मतिभ्रष्टो यथा मर्त्यः पर्वसंगी यथा नरः । अतृप्तः कांतया कांतः पन्नगश्च विषोज्झितः ॥ १९ ॥
Gaya ng taong nawalan ng pag-unawa, gaya ng lalaking alipin ng sugal, gaya ng mangingibig na di pa rin nasisiyahan kahit kasama ang minamahal, at gaya ng ahas na nawala ang kamandag—ganyan ang taong iyon: walang lakas at di matahimik.
Verse 20
लूनपक्षो यथा पक्षी वृत्तिहीनो यथा द्विजः । शिरोभ्रष्टा यथा माला पर्वतो धातुवर्जितः ॥ २० ॥
Gaya ng ibong naputulan ng pakpak, gaya ng brahmin na pinagkaitan ng marapat na kabuhayan, gaya ng kuwintas ng bulaklak na nalaglag ang palamuting pang-ulo, at gaya ng bundok na walang yamang-mineral—ganyan din: nawalan ng dangal at bisa.
Verse 21
प्रभ्रष्टलिपि शास्त्रं वा ऋग्यजुर्विस्वरं यथा । स्वरहीनं यथा साम पद्महीनं यथा सरः ॥ २१ ॥
Ang kasulatang banal na sira ang pagkakasulat ay may kapintasan gaya ng Ṛg- at Yajur-veda kapag nawala ang wastong mga tono; gaya ng Sāma-veda kapag walang himig; at gaya ng lawa kapag walang mga lotus.
Verse 22
यथा मार्गं तृणै रुद्धं पद्मं पत्रविवर्जितम् । ज्ञानं ममत्वसंयुक्तं पुमांसं प्रकृतिं विना ॥ २२ ॥
Gaya ng landas na nabara ng damo at di na madaanan, at gaya ng lotus na walang dahon at nanghihina, gayon din ang kaalaman na may halong pag-aangkin na “akin” ay hindi makapagtuturo sa tao kung wala ang wastong pagkaunawa sa Prakṛti.
Verse 23
सांख्यानि तत्त्वहीनानि धर्मं दंभान्वितं यथा । तेजोहीनां तथापश्यन् मोहिनीं ते दिवौकसः ॥ २३ ॥
Gaya ng mga aral ng Sāṅkhya na walang tunay na tattva, at gaya ng “dharma” na hinaluan ng pagkukunwari—walang tunay na lakas; gayon din nakita ng mga deva si Mohinī na walang ningning.
Verse 24
ध्यायमानां निरुत्साहां दृश्यमानां जनैः प्रभो । आक्रोशवचनैः क्रूरैः पुत्रहत्यासमन्विताम् ॥ २४ ॥
O Panginoon, nakita ng mga tao na siya’y nakaupo, lubog sa pagninilay at walang sigla; at siya’y binato ng mararahas at malulupit na salita ng pag-alipusta, pasan ang paratang na pinatay niya ang sariling anak.
Verse 25
दुःशीलां धर्मसंत्यक्तां तद्वाक्यपरिमोषिताम् । स्ववाक्यपालनां चंडामुचुर्देवाः समागताः ॥ २५ ॥
Nagtipon ang mga deva at kinausap si Caṇḍā—na masama ang ugali, tumalikod sa dharma, at nailigaw ng mga salitang iyon—ngunit matatag pa rin sa pagtupad sa sariling salita.
Verse 26
मां शोकं कुरु वामोरु पौरुषं हि त्वया कृतम् । नहि माधवभक्तानां विद्यते मानखण्डनम् ॥ २६ ॥
O ikaw na may marikit na hita, huwag kang magdalamhati dahil sa akin; tunay ngang naipakita mo ang wagas na kagitingan. Sa mga deboto ni Mādhava (Viṣṇu), walang paghamak ni pagkawala ng dangal.
Verse 27
सा त्वं हरिणशावाक्षि देवकार्यार्थमागता । तन्न सिद्धं वरारोहे स प्रयातोऽधुनाभवम् ॥ २७ ॥
O ginang na may matang gaya ng usa, ikaw ang dumating para sa isang banal na tungkulin. Ngunit hindi natupad ang layuning iyon, o marikit ang balakang; kaya siya ngayon ay lumisan na.
Verse 28
विघ्नविध्वंसिनीं पूर्वं कृता रुक्मांगदेन हि । एकादशी महापुण्या मोहिनी माधवे सिते ॥ २८ ॥
Tunay nga, ang Ekādaśī na ito—napakadakila ng bisa—ay dating isinagawa ni Rukmāṅgada; winawasak nito ang mga hadlang. Ito ang Mohinī Ekādaśī, na dumarating sa maliwanag na kalahati ng buwan ng Mādhava (Vaiśākha).
Verse 29
संवत्सरं विशालाक्षि कृच्छ्रपादप्रपूजिता । तस्यैवाध्युष्टिरतुला यत्सत्याचच्चलितो न हि ॥ २९ ॥
O malalaking mata, siya ay sinamba sa loob ng isang buong taon sa pamamagitan ng pagtalima sa disiplina ng Kṛcchra; at ang kanyang di-matatawarang katatagan ay gayon na hindi siya lumihis kailanman sa katotohanan.
Verse 30
विघ्नराज्ञी तु वै नारी लोकेषु परिगीयते । कर्मणा मनसा वाचा पुत्रव्यापादने मतिम् ॥ ३० ॥
Ang babaeng iyon ay tunay na pinupuri sa mga daigdig bilang ‘Vighnarājñī’ (reyna ng mga hadlang), sapagkat itinuturo niya ang kanyang hangarin sa pagwasak sa sarili niyang anak—sa gawa, sa isip, at sa salita.
Verse 31
कृत्वा चोद्धृत्य खङ्गं च त्यक्त्वा स्नेहं सुदूरुरतः । तादृशं निकषं प्रोक्ष्य भगवान्मधुसूदनः ॥ ३१ ॥
Pagkatapos gawin iyon, hinugot at itinaas niya ang kanyang espada; itinakwil ang lahat ng pagkakapit at nanatiling malayo sa damdaming makalupa. Ang Mapalad na Panginoong Madhusūdana (Viṣṇu) ay naglapat ng gayong mahigpit na pagsubok upang dalisayin at patunayan ang bagay na iyon.
Verse 32
हनिष्यति प्रियं पुत्रं न भुङ्क्ते हरिवासरे । पुत्रस्य च प्रियायाश्च भावं प्रेक्ष्य नृपस्य च ॥ ३२ ॥
Papatayin niya ang minamahal na anak na lalaki at sa Harivāsara—araw na iniaalay kay Hari—hindi siya kakain. At sa pagmasid sa kalooban ng anak, ng minamahal na asawa, at ng hari rin, kikilos siya ayon doon.
Verse 33
विष्णुना परेतुष्टेन नीताः स्वभवने त्रयः । सदेहाः क्षीणकर्माणोह्यंगारोऽग्निरिवाहितः ॥ ३३ ॥
Pagkaraan, si Viṣṇu, na lubhang nalugod, ay dinala ang tatlo sa Kanyang sariling tahanan—taglay pa ang katawan, at ubos na ang kanilang karma—gaya ng baga na dinadala sa apoy.
Verse 34
फलं कर्मणि चारब्धे यदि देवी न सिद्ध्यति । सर्वयत्नेन सुभगे दोषः कोऽत्र तवाधुना ॥ ३४ ॥
Kung ang ritwal ay nasimulan nang wasto ngunit hindi ipinagkakaloob ng Diyosa ang tagumpay at hindi lumilitaw ang bunga—O mapalad, kahit ibinuhos mo ang lahat ng pagsisikap—anong kasalanan ang nasa iyo ngayon?
Verse 35
एतस्माद्वरदाः सर्वे संप्राप्ता विबुधाः शुभे । सिद्धौ वाप्यथ वासिद्धौ कर्मकृत्स्याद्दृथा न हि ॥ ३५ ॥
Kaya nga, O mapalad, dumating na rito ang lahat ng mga diyos na nagbibigay-biyaya. Magtagumpay man o hindi, ang nagsasagawa ng ritwal ay hindi kailanman kumikilos nang walang saysay.
Verse 36
भर्तव्यो भृत्यवर्गश्च भूभुजा धर्ममिच्छता । सद्भावे घटमानस्य यदि कर्म न सिद्ध्यति ॥ ३६ ॥
Ang haring nagnanais ng dharma ay dapat magtaguyod at mag-alaga sa buong pangkat ng mga lingkod. Kahit kumilos nang taos-puso at may wastong asal, kung hindi magtagumpay ang gawain, hindi pa rin dapat talikuran ang tungkuling ito.
Verse 37
देयं वेतनमात्रं तु न च तुष्टिफलं भवेत् । यो न तस्मै प्रयच्छेत जीवनं जीवनाय वै ॥ ३७ ॥
Ibigay man lamang ang nararapat na sahod; kung hindi, walang bunga ng kabutihang dulot ng pagpapasaya. Tunay, ang sinumang hindi magbigay ng ikabubuhay—buhay para sa buhay—sa kanya ay nagkukulang sa tungkulin.
Verse 38
गोवधं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः । तस्माद्देयं वरारोहे अभीष्टं वरसुन्दरि ॥ ३८ ॥
Ang taong iyon ay nagkakamit ng kasalanang tulad ng pagpatay sa baka—walang pag-aalinlangan. Kaya, O marangal at magandang ginang, ang ninanais ay dapat ngang ipagkaloob bilang kaloob-daan.
Verse 39
सद्भावेन कृते सम्यग्विघ्नं कार्यं दिवौकसाम् । किं न कुर्वंति विबुधास्त्वया सह वरानने ॥ ३९ ॥
Kapag ang mga diyos, sa mabuting layon, ay maayos na nagdulot ng isang hadlang, O marikit ang mukha, ano pa ba ang hindi magagawa ng mga marurunong na nilalang sa langit—kasama ka?
Verse 40
द्वादश्यास्तेजसा भग्ना यामाहुर्विघ्रनाशिनीम् । विबुधैरेवमुक्ता तु मोहिनी लोकमोहिनी ॥ ४० ॥
Nabasag siya sa ningning ng Dvādaśī—na ipinahahayag ng mga marurunong bilang tagapagwasak ng mga hadlang. Kaya’t tinawag siya ng mga diyos na ‘Mohinī’, ang mang-aakit na lumilinlang sa mga daigdig.
Verse 41
उवाच सा निरानन्दा पतिहीनातिदुःखिता । धिगिदं जीवितं मह्यं येन कार्यं न साधितम् ॥ ४१ ॥
Nagsalita siya—walang galak at lubhang nagdadalamhati dahil wala ang asawa: “Kasumpa-sumpa ang buhay kong ito, sapagkat sa pamamagitan nito’y hindi natupad ang aking layon.”
Verse 42
न कृतो जनसंबाधो यममार्गोऽमराधिपाः । न तु लुप्तं हरिदिनं न भुक्तं हरिवासरे ॥ ४२ ॥
“O mga panginoon ng mga diyos, hindi ko kailanman pinasikip ang daan patungo kay Yama; hindi ko kailanman pinabayaan ang isang araw na banal kay Hari, at hindi rin ako kumain sa araw na ukol kay Hari.”
Verse 43
भूभुजा तेन वीरेण कृतः पुत्रवधो मुदा । गतो मूर्ध्नि पदं दत्वा मम रुक्माङ्गदो हरिम् ॥ ४३ ॥
Sa pamamagitan ng haring bayani, ang pagpatay sa sariling anak ay isinagawa nang may matatag na loob. Pagkaraan, ang aking Rukmāṅgada, matapos ilagay ang kanyang paa sa aking ulo (bilang paggalang), ay lumisan patungo kay Hari (Viṣṇu).
Verse 44
अप्रमेयगुणं विष्णुं निर्मलं निर्मलाश्रयम् । हंसं शुचिपदं व्योम प्रणवं बीजमव्ययम् ॥ ४४ ॥
Ako’y yumuyuko kay Viṣṇu na ang mga katangian ay di masukat—walang dungis, kanlungan ng mga dalisay; ang Haṃsa (Pinakamataas na Espiritu), ang malinis na kalagayan, ang kalangitang sumasaklaw sa lahat; ang banal na Praṇava (Oṃ), ang binhing di-nasisira.
Verse 45
निराकारं निराभासं निष्प्रपंचं निरंजनम् । शून्यं वियत्स्वरूपं च ध्येयध्यानविवर्जितम् ॥ ४५ ॥
Siya’y walang anyo, walang anyong nahahayag, lampas sa lahat ng pagpapakita sa sanlibutan, at walang dungis. Siya’y tila kawalan, may likas na kalawakan, at malaya kapwa sa bagay na pinagninilayan at sa mismong pagninilay.
Verse 46
अस्ति नास्तीति यं प्राहुर्न दूरे नापि चान्तिके । परं धाम मनोग्राह्यं पुरुषाख्यं जगन्मयम् ॥ ४६ ॥
Ang Katotohanang sinasabi ng ilan na “umiiral” at ng iba na “hindi umiiral” ay hindi malayo at hindi rin malapit. Ito ang kataas-taasang Dhāma, nauunawaan ng isip—kilala bilang Puruṣa, na lumalaganap at bumabalot sa buong sansinukob.
Verse 47
हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपंसनातनम् । तस्मिँल्लयमनुप्राप्ते किं नु मे जीविते फलम् ॥ ४७ ॥
Kapag ang Walang-Hanggan—na anyo’y dalisay na liwanag at nakaluklok sa lotus ng puso—ay napawi sa pagkalusaw (na tila umurong sa aking kamalayan), anong halaga o bunga pa ang mabubuo sa aking pag-iral?
Verse 48
असाधिते तु यः कार्ये नरो गृह्णाति वेतनम् । स्वामिनं तु परित्यज्य प्रयाति नरकं ध्रुवम् ॥ ४८ ॥
Ngunit ang taong tumatanggap ng upa nang hindi tinatapos ang ipinagkatiwalang gawain, at iniiwan ang kanyang panginoon, ay tiyak na mapupunta sa impiyerno.
Verse 49
न साधयंति ये कार्यं स्वामिनां तु दिवौकसः । भृत्या वेतनभोक्तारो जायंते भूतले हयाः ॥ ४९ ॥
Ang mga tagapaglingkod sa langit na hindi tumutupad sa gawain ng kanilang panginoon ay isisilang sa lupa bilang mga kabayo—mga alipin na upa lamang ang nilulustay.
Verse 50
असाधिनीयं कार्यस्य भर्तृपुत्रविनाशिनी । कथं वरं तु गृह्णामि भवतां नाकवासिनाम् ॥ ५० ॥
“Ang kahilingang ito’y hindi maisasakatuparan; magdudulot ito ng kapahamakan sa aking asawa at anak na lalaki. Kung gayon, paano ko matatanggap ang isang biyaya mula sa inyo, O mga nananahan sa langit?”
Verse 51
देवा ऊचुः । ब्रूहि मोहिनि दास्यामि यत्ते हृदि समीहितम् । अनृणास्तु भविष्यामः कृत्वा चोपकृतिं तव ॥ ५१ ॥
Wika ng mga diyos: “Magsalita ka, O Mohinī. Anuman ang ninanais mo sa iyong puso, ipagkakaloob namin. Sa pagbigay namin ng kapalit na kabutihan sa iyo, kami’y magiging malaya sa utang na loob sa iyo.”
Verse 52
परिश्रमः कृतो देवि त्वया राजप्रयोजने । तस्य त्वं फलभाग्देवि तादृशार्थे कृतस्य तु ॥ ५२ ॥
“O Diyosa, nagtiis ka ng pagod para sa layunin ng hari; kaya, O Diyosa, karapat-dapat kang tumanggap ng bahagi sa bunga—sa gantimpala ng pagsisikap na ginawa para sa gayong layon.”
Verse 53
एवमुच्चरमाणानां देवतानां महीपते । नृपतेराजगामाथ पुरोधाः पावकप्रभः ॥ ५३ ॥
O hari, habang ang mga diyos ay gayong bumibigkas ng mga banal na pananalita, dumating sa hari ang saserdoteng pang-royal—nagniningning na tila apoy.
Verse 54
उषितो जलमध्ये तु प्राणायामरतो मुनिः । द्वादशाब्दे ततः पूर्णे निर्गतो जलमध्यतः ॥ ५४ ॥
Ngunit ang pantas ay nanatili sa gitna ng tubig, nakatuon sa disiplina ng prāṇāyāma. Nang ganap na matapos ang labindalawang taon, lumitaw siya mula sa kalagitnaan ng mga tubig.
Verse 55
निर्गतेन श्रुतं तेन मोहिनीचेष्टितं नृप । सक्रोधो मुनिशार्दूलो देववृंदमुपागतः ॥ ५५ ॥
O hari, pagkalabas niya, narinig niya ang mga ginawa ni Mohinī. Sa galit, ang dakilang muni—tulad ng tigre sa hanay ng mga pantas—ay lumapit sa kapulungan ng mga diyos.
Verse 56
उवाच विबुधान्सर्वान्मोहिनीवरदायिनः । धिगिमां धिग्देवसंघं कर्म धिक्पापसंज्ञितम् ॥ ५६ ॥
Si Mohinī—ang tagapagkaloob ng biyaya—ay nagsalita sa lahat ng mga deva: “Kasuklam-suklam ito! Kasuklam-suklam ang pulutong ng mga deva! Kasuklam-suklam ang gawang ito na tinatakan bilang kasalanan!”
Verse 57
भवतां भावनाशाय पुरुषार्थे प्ररोहकम् । भवंतो यच्च दातारो मोहिन्या वांछितं वरम् ॥ ५७ ॥
Upang mapawi ang inyong mga guniguning makamundo at upang sumibol ang tunay na layunin ng tao; at sapagkat kayo’y mga tagapagkaloob, ipagkaloob ninyo kay Mohinī ang biyayang minimithi niya.
Verse 58
हत्यायुता भर्तृसुतोपघातिनी विहिनवृत्तिश्च नराशिरूपा । नास्या हि लोके भवतीह शुद्धिः समिद्धवह्नौ पतनेऽपि देवाः ॥ ५८ ॥
Ang babaeng iyon ay pasan ang di-mabilang na pagpatay, nagkasala sa pananakit sa asawa at anak, namumuhay na walang dharma, at bagaman may anyong tao ay bunton lamang ng kasalanan—sa daigdig na ito’y wala siyang pagdalisay; kahit mahulog pa siya sa naglalagablab na apoy, hindi siya pagkakalooban ng mga deva ng paglilinis.
Verse 59
हत्यायुतं भर्तृवधो निरर्थकमेतत्समं विप्रवरैः पुराकृतम् । न चापि चास्या भवतीह शुद्धिः समिद्भवह्नौ पतनेऽपि देवाः ॥ ५९ ॥
Ang pagpatay sa asawa ay katumbas ng sampung libong pagpatay—isang ganap na mapanirang karma. Ito’y ipinahayag noon pa ng mga pinakadakilang Brāhmaṇa. At para sa gayong babae, wala ring pagdalisay dito; kahit mahulog pa siya sa apoy ng handog na sinindihan ng panggatong na pangyajña, hindi ito tatanggapin ng mga deva bilang pagtubos-sala.
Verse 60
विमोयित्वा वचनैः सुधामयैरुक्माङ्गदं धर्मंविभूषणं च । प्रियायुतं मोक्षपदं निहत्य चकार भूमिं नृपवर्जितां च ॥ ५९ ॥
Matapos dayain sa mga salitang matamis na tila amṛta, kanyang pinabagsak si Ukmāṅgada at pati si Dharma, ang palamuti ng katuwiran; at pagkapatay kay Mokṣapada kasama ang kanyang minamahal, ginawa niyang ang daigdig ay mawalan ng mga hari.
Verse 61
न चापि वासो नरकेषु देवा अस्याः स्थितिः क्क त्रिदिवेऽल्पबुद्धेः । न चापि राज्ञो निकटे च देवा नाप्येतु विष्णोः पदमव्ययं यत् ॥ ६० ॥
O mga diyos, ang gayong tao ay walang tahanan sa mga impiyerno; at kung napakakitid ng pag-unawa, saan siya magkakabahagi sa langit? Hindi rin siya karapat-dapat manatili sa tabi ng hari, O mga diyos; at hindi niya mararating ang di-nasisirang tahanan ni Viṣṇu.
Verse 62
न लोकवादेन विदूषिताया लोकेषु कुत्रापि भवेच्च वासः । धिग्रजीवनं कर्ग्मविगर्हिताया देवाः सदा पापसमारतायाः ॥ ६१ ॥
Ang nadungisan ng panlalait ng madla ay walang matitirhan saanman sa mga daigdig. Kasuklam-suklam ang abang buhay ng taong hinahatulan ang gawa, laging nakalubog sa kasalanan, at maging ng mga diyos ay itinatakwil.
Verse 63
पतिं हत्वा सुतं हत्वा सपत्नीं जननीसमाम् । हत्वा धरां समस्तां वा कां गतिं यास्यते सुराः ॥ ६२ ॥
O mga diyos, matapos patayin ang asawa, patayin ang anak, patayin ang kapwa-asawang tulad ng sariling ina—o kahit lipulin ang buong daigdig—anong hantungan ang mararating ng gayong tao?
Verse 64
इयं पापतरा देवा धर्मविध्वंसिनी हरेः । सर्वदाप्यनया प्रोक्तं भुज्यतां हरिवासरे ॥ ६३ ॥
O mga diyos, ang gawaing ito ay lubhang makasalanan—winawasak nito ang dharma ni Hari. Gayunman, paulit-ulit pa rin niyang ipinahahayag: “Kumain sa araw ni Hari.”
Verse 65
प्राणसंवर्द्धनार्थाय तेषामेवाप्यधोगतिः । भुज्यतां वासरे विष्णोर्हन्यतां गौर्द्विजान्विता ॥ ६४ ॥
Kahit gawin pa sa dahilan na “pagpapanatili ng buhay,” para sa gayong mga tao ay may pagbagsak pa rin. Sa banal na araw ni Viṣṇu, nararapat kumain nang ayon sa batas at may pagpipigil; at ang pag-aalay o ritong ukol sa baka ay gawin sa harap ng mga brāhmaṇa bilang mga saksi.
Verse 66
अपेयं पीयता मुक्त्वा कथं वासं लभेद्दिवि । एतदज्ञानिनां प्रोक्तं ज्ञाननां तु न निर्णयः ॥ ६५ ॥
Kung tatalikuran ang pag-inom ng hindi dapat inumin at iinumin ang nararapat, paano siya hindi magkakamit ng tahanan sa langit? Ang ganitong pasya ay sinasabi para sa mangmang; sa mga may kaalaman, hindi ito hatol na pangwakas.
Verse 67
अज्ञानाव्द्याहृते वाक्ये भुज्यतां हरिवासरे । तस्यापि शुद्धिर्गदिता प्राणायामशतेन हि ॥ ६६ ॥
Kung dahil sa kamangmangan ay nakapagsalita ng mga salitang nagpapahintulot na kumain sa Harivāsara (banal na araw ni Hari), kahit doon ay may itinakdang paglilinis—sa pamamagitan ng isang daang prāṇāyāma.
Verse 68
अथवाप्युपवासेन एकादश्या दिवौकसः । ऋक्षेण संयुतायास्तु ज्येष्ठकुंडाप्लवेन वा ॥ ६७ ॥
O kaya naman, sa pag-aayuno sa Ekādaśī, nalulugod ang mga nilalang sa langit. Gayundin, nagkakamit ng bisa kapag ito’y kaugnay ng angkop na nakṣatra, o sa pagligo sa banal na tangke na Jyeṣṭha-kuṇḍa.
Verse 69
शौकरस्पर्शनाद्वापि नरो देवार्चनेन वा । व्याहृते कथितं विप्रैः सेयमद्य सुनिष्ठुरा ॥ ६८ ॥
Maging sa paghipo lamang sa baboy-ramo, o kahit sa pagsamba sa diyos—ganyan ang sinabi ng mga Brahmin hinggil sa binigkas na pormula; ngunit sa ngayon, ang tuntuning ito’y wari’y napakabagsik.
Verse 70
भोजने पापनिरता दिने विष्णोर्दुरासदे । भर्तुर्वाक्यं व्यपोह्यैव घातयित्वा सुतं प्रियम् ॥ ६९ ॥
Nalulong sa kasalanang paglalabis sa pagkain sa araw na banal kay Viṣṇu—na mahirap tubusin—isinantabi niya ang utos ng asawa at ipinapatay pa ang minamahal niyang anak na lalaki.
Verse 71
वाक्यज्ञं वाक्यनिरतं मातॄणां तु हिते रतम् । विष्णुधर्मप्रलोप्त्रीयं बहुपापसमन्विता ॥ ७० ॥
Siya’y bihasa sa pananalita at laging abala sa mga salita, nakatuon sa kapakanan ng mga ina; subalit siya rin ang sumisira sa dharma ni Viṣṇu at kasabay niya ang maraming kasalanan.
Verse 72
नैषा स्पृश्यास्ति देवेशाः कथमस्या वरप्रदाः । भवंतो न्याययुक्तेषु धर्मयुक्तेषु तत्पराः ॥ ७१ ॥
O mga panginoon ng mga diyos, hindi siya nararapat hipuin; paano nga kayo magiging tagapagkaloob ng biyaya sa kanya? Kayo’y laging nakatuon sa katarungan at sa dharma.
Verse 73
पालनं पापयुक्तस्य न कुर्वंति दिवौकसः । धर्माधाराः स्मृता देवा धर्मो वेदेसमास्थितः ॥ ७२ ॥
Ang mga diyos na nananahan sa langit ay hindi nagtatanggol sa taong nabibitag sa kasalanan. Ang mga deva’y sinasabing nakasalig sa Dharma, at ang Dharma naman ay matatag na nakaugat sa Veda.
Verse 74
वेदैः शुश्रूषणं भर्तुः स्त्रीणां धर्मः प्रकीर्तितः । यद्ब्रवीति पतिः किंचित्तत्कार्यमाविशंकया ॥ ७३ ॥
Sa mga Veda ipinahayag na ang dharma ng babae ay ang masusing paglilingkod sa asawa. Anuman ang sabihin ng asawa—kahit munting bagay—dapat niyang isagawa iyon nang walang pagdududa o hinala.
Verse 75
शुक्लं शुक्लमिति ब्रूयात्कृष्णं कृष्णेति चामराः । शुश्रूषा सा हि विज्ञेया न शुश्रूषा हि सेवनम् ॥ ७४ ॥
Dapat sabihin ng lingkod, “Puti ay puti,” at “Itim ay itim.” Iyan ang dapat maunawaang tunay na śuśrūṣā—ang tapat at maingat na paglilingkod; ang basta pag-aasikaso at alipin na paghihintay lamang ay hindi tunay na śuśrūṣā.
Verse 76
भर्तुराज्ञा हता देवा आत्माज्ञास्थापनेच्छया । तस्मात्पापा न संदेहो मोहिनी सर्वयोषिताम् । सत्यस्य साधनार्थाय शपथैर्यंत्रितो नृपः ॥ ७५ ॥
Nabagsak ang mga diyos sapagkat nilabag nila ang utos ng kanilang Panginoon, sa pagnanais na itatag ang sariling kapangyarihan. Kaya walang alinlangan na ang Mohinī, ang Mapang-akit, ay may kasalanan—binibihag niya sa daya ang lahat ng kababaihan. At ang hari, na ginapos ng mga banal na panata, ay kumilos upang mailantad ang katotohanan.
Verse 77
उवाच विविधं वाक्यं सा नैच्छत्पुत्रघातिनी । तेन मोक्षं गतो राजा पापमस्यां विसृज्य च ॥ ७६ ॥
Marami siyang sinabi, ngunit ang babaeng pumatay sa sarili niyang anak ay hindi pumayag. Dahil dito, nakamtan ng hari ang kalayaan (moksha), at inihagis ang kanyang kasalanan sa kanya.
Verse 78
सेयं पापशरीरा हि हत्यायुतसमन्विता ॥ ७७ ॥
Tunay nga, siya’y may katawang makasalanan, taglay ang di-mabilang na mga gawa ng pagpatay—mabibigat na kasalanan.
Verse 79
दातारं सर्वदानानां ब्रह्मण्यं हरिदैवतम् । प्रजारंजनशीलं च हरिवासरसेविनम् ॥ ७८ ॥
Siya ang nagbibigay sa likod ng bawat pagbibigay; tagapangalaga ng kaayusang Brahmana; si Hari ang kanyang pinakadiyos; likas na nagpapasaya at nagpapalugod sa bayan; at tapat na naglilingkod sa banal na araw ni Hari.
Verse 80
परदारेषु निःस्नेहं विषये विगतस्पृहम् । परार्थत्यक्तकामं च सदा मखनिषेविणम् ॥ ७९ ॥
Dapat maging walang pagkapit sa asawa ng iba, walang pagnanasa sa mga bagay ng pandama, isuko ang pansariling pagnanasa alang-alang sa kapakanan ng kapwa, at laging maglingkod sa mga banal na yajña.
Verse 81
सदैव दुष्टदमने वर्तमानं धरातले । व्यसनैः सप्तभिर्घोरैरनाक्रांतं महीपतिम् ॥ ८० ॥
Sa ibabaw ng lupa, ang hari na laging abala sa pagpaparusa sa masasama—bagaman panginoon ng lupain—ay sinalakay pa rin ng pitong kakila-kilabot na kapahamakan.
Verse 82
संनिरस्य दुराचारा वरयोग्या कथं भवेत् । योऽस्याः पक्षेतु वर्तेत देवो वा दानवोऽपि वा ॥ ८१ ॥
Kung naitaboy na niya ang masamang asal, paano pa siya magiging karapat-dapat piliin bilang kabiyak? Sinumang kumampi sa kanya—maging isang deva o isang asura man—ay sumusuporta pa rin sa di nararapat.
Verse 83
तं चापि भस्मसात्कुर्यां क्षणेन सुरसत्तमाः । मोहिन्या रक्षणे यस्तु प्रयत्नं कुरुते सुराः ॥ ८२ ॥
“O pinakamainam sa mga deva, kaya ko rin siyang gawing abo sa isang kisap. Ngunit sinumang diyos na magsikap na ipagtanggol si Mohinī—O mga deva—hayaan siyang gawin iyon.”
Verse 84
तस्य तज्जायते पापं यन्मोहिन्यां व्यवस्थितम् ॥ ८३ ॥
Para sa kanya, yaon ding kasalanang nakaugat sa pagkalito ang sumisibol—kapag ang tao’y kumikilos sa ilalim ng kapangyarihang nakalilinlang ni Mohinī.
Verse 85
स एवमुक्त्वा नृपते द्विजेंद्रः संगृह्य पाणौ सलिलं च तीव्रम् । क्रोधेन संवीक्ष्य विधिप्रसूतां चिक्षेप तन्मूर्घ्न्यनलप्रकाशम् ॥ ८४ ॥
Pagkasabi nito, O Hari, ang pinakadakilang Brahmana ay nagtipon ng tubig sa kanyang palad; at sa galit, tinitigan ang dalagang isinilang ayon sa kautusan ni Brahmā, at ibinuhos iyon sa kanyang ulo—nagniningas na tila apoy.
Verse 86
निक्षिप्तमात्रे सलिले महीप सद्यः प्रजज्वाल च तच्छरीरम् । संपश्यतां नाकनिवासिनां तु तृण्या यथा वह्निशिखावलीढा ॥ ८५ ॥
O hari, sa sandaling siya ay inihagis sa tubig, ang kanyang katawan ay biglang nagliyab—sa harap ng mga mata ng mga naninirahan sa langit—tulad ng isang damo na dinilaan ng dila ng apoy.
Verse 87
कोपं विभो संहर संहरेति यावद्गिरः खे मरुतां बभूवुः । तावत्स वह्निर्द्विजवाक्यमृष्टो भस्मावशेषां प्रमदां चकार ॥ ८६ ॥
Habang ang mga tinig ng mga Marut ay umaalingawngaw sa kalangitan na sumisigaw, "O Panginoon, bawiin—bawiin ang iyong poot!", sa sandaling iyon ang Apoy—na udyok ng kawalan ng pagkakamali ng salita ng isang brahmin—ay ginawang abo ang dalaga.
Verse 88
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनी चरिते शापप्राप्तिर्नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३५ ॥
Dito nagtatapos ang ikatatlumpu't limang kabanata, na tinatawag na "Śāpaprāpti (Pagtanggap ng Sumpa)," sa salaysay ni Mohinī, sa Uttara-bhāga (huling bahagi) ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.
It is presented as a highly meritorious vrata observed by Rukmāṅgada, explicitly linked to obstacle-destruction and Vaikuṇṭha attainment. The narrative uses it to demonstrate that even stringent worldly tests cannot overturn the salvific power of Hari-vrata when performed with truthfulness and resolve.
Through an extended simile-catalog, the chapter argues that rites and dharma fail when divorced from proper refinement, correct procedure, adequate means, wise counsel, and compassion; likewise, knowledge fails when bound to possessiveness (‘mine-ness’) rather than right understanding.
It frames supporting servants and paying due wages as a dharma-duty for rulers and householders; withholding sustenance is treated as a grave sin (likened to cow-slaughter), implying that ritual piety without social obligation is defective.
Mohinī is reduced to ashes by a brāhmaṇa’s water-curse, illustrating the Purāṇic theme that speech-acts backed by tapas and Vedic authority have decisive karmic force, and that public reproach and perceived adharma can precipitate severe consequences within narrative jurisprudence.