The Greatness of Gayā (Gayā-Māhātmya)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । ततस्तु मोहिनी भूपश्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । गंगायाः पापनाशिन्याः पुनः प्राह पुरोहितम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Vasiṣṭha: Pagkaraan nito, ang Reyna Mohinī, nang marinig ang sukdulang kadakilaan ng Gaṅgā na pumupuksa ng kasalanan, ay muling nagsalita sa pari ng kanilang angkan.

Verse 2

मोहिन्युवाच । त्वया चानुगृहीतास्मि भगवन्ननुकंपया । यदुक्तं पुण्यमाख्यानं गंगायाः पापशोधनम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Mohinī: O pinagpalang Panginoon, sa iyong habag ako’y pinagkalooban ng biyaya. Ipinahayag mo ang banal na salaysay ng Gaṅgā—ang kuwentong naglilinis ng kasalanan.

Verse 3

गयातीर्थं तु विख्यातं कथं लोके द्विजोत्तम । तदहं श्रोतुमिच्छामि कृपां कृत्वाधुना वद ॥ ३ ॥

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, paano naging tanyag sa daigdig ang banal na tīrtha ng Gayā? Nais kong marinig iyon—sa habag mo, sabihin mo ngayon.

Verse 4

वसुरुवाच । पितृतीर्थं गयानाम सर्वतीर्थवरं स्मृतम् । यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः ॥ ४ ॥

Sinabi ni Vasu: Ang banal na tawiran na tinatawag na Gayā ay kinikilalang pinakadakila sa lahat ng tīrtha—ang Pitṛ-tīrtha (banal na pook para sa mga ninuno)—sapagkat doon nananahan mismo si Pitāmaha (Brahmā), ang Panginoon ng mga diyos.

Verse 5

यत्रैषा पितृभिर्गीता गाथा योगमभीप्सुभिः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् ॥ ५ ॥

Doon, ang mga Pitṛ mismo ang umawit ng ganitong gāthā, hinahanap ng mga nagnanais ng Yoga: “Nararapat hangarin ang maraming anak na lalaki—kung kahit isa sa kanila ay makarating sa Gayā.”

Verse 6

यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । सारात्सारतरं देवि गयामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ६ ॥

Maaaring magsagawa ng sakripisyong Aśvamedha, o magpalaya ng bughaw na toro bilang banal na handog; ngunit, O Diyosa, ang kataas-taasang Gayā-māhātmya ang siyang pinakadiwa—higit pa sa diwa—ng lahat ng banal na kabutihan.

Verse 7

प्रवक्ष्यामि समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु । गयासुरोऽभवत्पूर्वं वीर्यवान्परमः स च ॥ ७ ॥

Ipapahayag ko ito nang maikli—pakinggan ang nagbibigay ng kapwa ginhawang makalupa at kalayaan (mokṣa). Noong una ay may asurang nagngangalang Gayāsura, lubhang makapangyarihan at sukdulan sa lakas.

Verse 8

तपश्चक्रे महाघोरं सर्वभूतोपतापनम् । तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ॥ ८ ॥

Nagsagawa siya ng napakakakilabot na tapas, na naglalagablab at nagpapahirap sa lahat ng nilalang. Dahil sa init ng gayong pag-aayuno, ang mga diyos ay lumapit kay Hari (Viṣṇu), upang hingin ang pagpatay sa kanya.

Verse 9

शरणं हरिरूचे तान्भवितव्यं शिवात्मभिः । पातितस्य महान्देहे तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ॥ ९ ॥

Sinabi ni Hari sa kanila, “Ipaubaya ito sa mga may likas na kalikasan ni Śiva.” Nang maibagsak na ang dakilang katawan, sumagot ang mga diyos kay Hari, “Gayon na nga.”

Verse 10

कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च । आनीय निकटे देशे शयनं चाकरोद्धरेः ॥ १० ॥

Minsan, sa hangaring sumamba kay Śiva, nagdala siya ng mga lotus mula sa Karagatang Gatas at sa malapit na pook ay naghanda ng higaan ng pamamahinga para kay Hari (Viṣṇu).

Verse 11

विष्णुमायाविमूढोऽसौ गदया विष्णुना हतः । ततो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्मृतः ॥ ११ ॥

Nalito dahil sa banal na māyā ni Viṣṇu, siya’y napatay ni Viṣṇu sa pamamagitan ng pamalo (gada). Kaya sa Gayā, si Viṣṇu na may hawak na gada ay inaalala bilang tagapagkaloob ng kalayaan (mokṣa).

Verse 12

तस्य देहे लिंग रूपी स्थितः शुद्धः पितामहः । विष्णुवाहार्थमर्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति ॥ १२ ॥

Sa kanyang katawan, nananahan ang dalisay na Pitāmaha (Brahmā) sa anyong liṅga; at ang banal na pook na iyon—itinakdang hanggahan alang-alang sa vāhana (sasakyan) ni Viṣṇu—ay magiging puṇya-kṣetra, isang dakilang pook-paglalakbay-diyos.

Verse 13

यज्ञं श्राद्धं पिंडदानं स्नानादि कुरुते नरः । स स्वर्गे ब्रह्मलोकं वा गच्छेन्न नरकं नरः ॥ १३ ॥

Ang taong nagsasagawa ng yajña, śrāddha, pag-aalay ng piṇḍa, at mga ritwal gaya ng banal na pagligo, ay makararating sa langit o maging sa daigdig ni Brahmā; hindi siya mapupunta sa impiyerno.

Verse 14

गयातीर्थं परं ज्ञात्वा योगं चक्रे पितामहः । ब्राह्मणान्पूजयामास ऋषींश्च समुपागतान् ॥ १४ ॥

Nang maunawaan niyang ang Gayā-tīrtha ang kataas-taasang banal na tawiran, si Pitāmaha (Brahmā) ay nagsagawa roon ng pagsasanay sa yoga, at sinamba niya ang mga brāhmaṇa at ang mga ṛṣi na nagtipon.

Verse 15

नदीं सरस्वंतीं सृष्ट्वा स्थितो व्याप्तदिगंतरः । भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनूस्तथासृजत् ॥ १५ ॥

Matapos likhain ang ilog na Sarasvatī, Siya’y nanatiling lumalaganap sa lahat ng dako; at tulad ng Kāmadhenu—ang bakang tumutupad ng ninanais—Kanyang iniluwal ang mga pagkaing makakain, mga lutong handog, mga prutas, at iba pang katulad.

Verse 16

पंचक्रोशं गयातीर्थं ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । धर्मयागे तु लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम् ॥ १६ ॥

Sa tīrtha ng Gayā na may lawak na limang krośa, nagkaloob Siya ng yaman sa mga brāhmaṇa; ngunit sa yajña para sa Dharma, dahil sa kasakiman, tumanggap Siya ng salapi at iba pang handog.

Verse 17

स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्रह्मणा ततः । मा भूत्त्रिपुरुषी विद्या माभूत्त्रिपुरुषं धनम् ॥ १७ ॥

Pagkatapos, sa Gayā, ang mga brāhmaṇa ay sinumpa ni Brahmā: “Huwag nawang umiral ang kaalamang tinatawag na Tripuruṣī; huwag nawang umiral ang yamang tinatawag na Tripuruṣa.”

Verse 18

युष्माकं स्याद्धि विरसा नदी पाषाणपर्वतः । स तैंस्तु प्रार्थितो ब्रह्मा तीर्थानिकृतवान्प्रभुः ॥ १८ ॥

“Tunay, ang inyong ilog ay magiging maputla at walang lasa, di-kaaya-aya; at ang inyong bundok ay magiging bunton lamang ng bato.” Ngunit nang sila’y nakiusap, si Brahmā, ang Panginoon, ay nagtatag doon ng mga tīrtha, mga banal na tawiran.

Verse 19

लोकाः पुण्या गयायां वै श्राद्धेन ब्रह्मलोकगाः । युष्मान्ये पूजयिष्यंति तैरहं पूजितः सदा ॥ १९ ॥

Tunay, sa Gayā, ang mga may kabanalan ay nakararating sa daigdig ni Brahmā sa pamamagitan ng pag-aalay ng śrāddha. Ang sinumang sasamba sa inyo, mga kagalang-galang, sa pamamagitan nila Ako’y laging sinasamba rin.

Verse 20

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा ॥ २० ॥

Ang kaalaman sa Brahman, ang śrāddha para sa mga ninuno sa Gayā, ang pagpanaw sa silungan ng baka, at ang paninirahan sa Kurukṣetra—ito ang apat na paraan tungo sa kalayaan (moksha).

Verse 21

समुद्राः सरितः सर्वे वापीकूपह्नदास्तथा । स्नातुकामा गयातीर्थं देवि यांति न संशयः ॥ २१ ॥

Ang lahat ng karagatan at lahat ng ilog, gayundin ang mga lawa, balon, at latian—sa pagnanais na makapaligo—ay nagtutungo sa banal na tīrtha ng Gayā, O Diyosa; walang pag-aalinlangan.

Verse 22

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । पापं तत्संगजं सर्वं गयाश्राद्धिनश्यति ॥ २२ ॥

Ang kasalanan ng pagpatay sa brahmana, pag-inom ng nakalalasing, pagnanakaw, at paglapit sa asawa ng guro—pati lahat ng kasalanang bunga ng pakikisama sa gayong gawa—ay nalilipol sa pagganap ng śrāddha sa Gayā.

Verse 23

असंस्कृता मृता ये च पशुभिः प्रहताश्च ये । सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते ॥ २३ ॥

Yaong namatay nang hindi natanggap ang nararapat na saṃskāra, yaong napatay ng mga hayop, at yaong nakagat ng ahas—sa pamamagitan ng śrāddha sa Gayā sila’y napapalaya at nagtutungo sa langit.

Verse 24

गयायां पिंडदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि ॥ २४ ॥

Ang kabanalang natatamo ng tao sa pag-aalay ng piṇḍa sa Gayā ay hindi ko kayang ilarawan—kahit sa daan-daang krore ng mga kalpa.

Verse 25

अत्रैव श्रूयते देवि इतिहासः पुरातनः । तं प्रवक्ष्यामि सुभगे श्रृणुष्वैकाग्रमानसा ॥ २५ ॥

Dito rin, O Diyosa, naririnig ang isang sinaunang banal na salaysay. Iyan ang aking isasalaysay ngayon, O mapalad—makinig ka nang may iisang-tutok na isip.

Verse 26

त्रेतायुगे वै नृपतिर्बभूव विशालनामा स पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् ॥ २६ ॥

Tunay, sa Tretā-yuga ay may haring nagngangalang Viśāla; nanahan siya sa dakilang lungsod na Viśālā. Mapalad at matatag—bagaman walang anak na lalaki—bilang panginoon ng Viśālā, pinarangalan at inaruga niya ang pinakadakila sa mga dwija, ang mga brāhmaṇa.

Verse 27

पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रहंता तं ब्राह्मणाः प्रोचुरदीनसत्वाः । राजन् पितॄंस्तर्पय पुत्रहेतोर्गत्वा गयायां विधिवत्तु पिंडैः ॥ २७ ॥

Nagnanais ng anak na lalaki, ang tagapagpuksa ng mga kaaway ay nagtanong sa kanila. Sumagot ang matatapang na brāhmaṇa: “O Hari, kung anak ang hangad mo, magtungo ka sa Gayā at ayon sa wastong tuntunin, bigyang-kasiyahan ang mga Pitṛ sa pamamagitan ng mga handog na piṇḍa.”

Verse 28

ध्रुवं ततस्ते भविता तु वीर सहस्रदाता सकलक्षितीशः । इतीरितो विप्रगणैः स दृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् ॥ २८ ॥

“Tunay, O bayani, kung gayon ay magiging tagapagkaloob ka ng libu-libo at magiging kataas-taasang hari sa buong daigdig.” Sa gayong pananalita ng kapulungan ng mga brāhmaṇa, ang hari, panginoon ng Viśālā, ay kinilalang nagsikap nang buong taimtim.

Verse 29

समस्ततीर्थप्रवरां द्विजेन गयामियात्तद्गतमानसः सन् । आगत्य तीर्थप्रवरं सुतार्थी गयाशिरो यागपरः पितॄणाम् ॥ २९ ॥

Ang isang dwija ay nararapat magtungo sa Gayā—ang pinakadakila sa lahat ng tīrtha—na ang isip ay nakatuon sa banal na pook na iyon. Pagdating sa pinakamahusay na tīrtha, ang naghahangad ng anak ay dapat magsagawa ng mga ritwal na handog para sa mga Pitṛ sa Gayāśiras nang buong pag-aalay ng sarili.

Verse 30

पिंडप्रदानं विधिना प्रयच्छत्तावद्वियत्युत्त ममूर्तियुक्तान् । पश्यन् स पुंसः सितरक्तकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवंतः ॥ ३० ॥

Habang inihahandog ng hari ang mga piṇḍa (mga bilog na kanin para sa ritwal ng mga ninuno) ayon sa itinakdang paraan, nakita niya sa langit ang mga dakilang nilalang na may katawan—may puti, may pula, at may itim. Pagkakita sa kanila, sinabi ng hari: “Sino kayo, at ano ito?”

Verse 31

समुंह्यते शंसत सर्वमेतत्कुतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् । सित उवाच । अहं सितस्ते जनकोऽस्मि राजन्नाम्ना च वर्णेन च कर्मणा च ॥ ३१ ॥

Wika ng hari: “Nalilito ako—ipahayag ninyo ang lahat ng ito, sapagkat isang malaking pag-uusisa ang sumiklab sa aking puso.” Sinabi ni Sita: “O hari, ako si Sita—ang iyong ama, sa pangalan, sa varṇa (kaayusang panlipunan), at sa aking mga gawa (karma) rin.”

Verse 32

अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद्ब्रह्महा पापकारी । अतः परं श्रृणु प्रपितामहश्च कृष्णो नाम्ना कर्मणा वर्णतश्च ॥ ३२ ॥

At ang ama ko ring ito ay mapula ang anyo—malupit ang asal, pumatay ng isang brāhmaṇa, at gumagawa ng mga kasalanan. Ngayon pakinggan pa: ang aking ninunong-lolo ay tinawag ding “Kṛṣṇa”—sa pangalan, sa mga gawa (karma), at maging sa kulay ng katawan.

Verse 33

एतेन कृष्णेन हता पुरा वै जन्मन्यनेका ऋषयः पुराणाः । एतौ स्मृतौ द्वावपि पितृपुत्रौ अवीचिसंज्ञं नरकं प्रविष्टौ ॥ ३३ ॥

Dahil sa Kṛṣṇa na iyon (ang maitim at makasalanan), noong una sa maraming kapanganakan, maraming sinaunang ṛṣi ang napatay. Ang dalawang ito, na inaalala bilang ama at anak, ay pumasok sa impiyernong tinatawag na Avīci.

Verse 34

अतः परोऽयं जनकः परोऽस्य तत्कृष्णवक्त्रावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्राप्य सुदुर्लभं तकत् ॥ ३४ ॥

Kaya nga, ang amang ito (Janaka) ay higit na mataas, at siya rin ay higit kaysa roon sa isa—maging sa gitna ng mga matagal nang nananatili sa harap ng mukha ng Panginoong Kṛṣṇa na maitim ang anyo. At ako man, sa pamamagitan ng sarili kong dalisay na mga gawa (karma), ay nakamit ang luklukan ni Śakra (Indra)—isang katayuang napakahirap makamtan.

Verse 35

त्वया पुनर्मंत्रविदा गयायां पिंडप्रदानेन बलादिमौ च । मोक्षायितौ तीर्थवरप्रभावाद वीचिसंज्ञं नरकं गतौ तौ ॥ ३५ ॥

Ngunit ikaw, na bihasa sa mga mantra, ay naghandog ng mga piṇḍa sa Gayā; sa kapangyarihan ng pinakadakilang tīrtha, si Bala at ang isa pa ay napalaya, at silang dalawa’y nakaligtas sa impiyernong tinatawag na Vīci.

Verse 36

पितॄन् पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति यत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ३६ ॥

Sa pagsasabing, “Nawa’y mapalugod ko ang mga Pitṛ—mga ninuno, mga lolo, at mga lolo sa tuhod,” ang tubig na inialay mo, O manlulupig ng kaaway, ay nagiging pag-aalay na nagpapayapa sa mga ninuno.

Verse 37

तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद्गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ३७ ॥

O pinakamainam sa mga banal, dahil sa mismong pananalitang iyon, naganap ang aming agarang pag-uugnay. Sa bisa ng tīrtha na ito, kami’y tutungo sa Pitṛloka, daigdig ng mga ninuno—walang pag-aalinlangan.

Verse 38

तत्र पिंडप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । त्वद्गतावपि संसिद्धौ पापाद्विकृतलिंगकौ ॥ ३८ ॥

Doon, sa pag-aalay ng piṇḍa, ang dalawang ito—mga lolo mo—ay nagkamit ng ganap na katuparan; bagaman nasa iyong pag-aaruga, sila’y may anyong nabaluktot dahil sa kasalanan.

Verse 39

एतस्मात्कारणात्पुत्र अहमेतौ प्रगृह्य तु । आगतोऽस्मि भवंतं वै द्रंष्टु यास्यामिसांप्रतम् ॥ ३९ ॥

Kaya nga, anak ko, isinama ko ang dalawang ito at pumarito upang makita ka. Ngayon ay aalis na ako agad.

Verse 40

तीर्थप्रभावाद्यत्नेन ब्रह्मघ्नस्यापि वै पितुः । गयायां पिंडदानेन कुर्यादुद्धरणं सुतः ॥ ४० ॥

Sa bisa ng banal na tīrtha, nararapat na taimtim na maghandog ang anak ng piṇḍa sa Gayā upang mailigtas ang kanyang ama—kahit ang ama ay nagkasala ng brahma-hatyā, ang pagpatay sa isang brāhmaṇa.

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा तु पितासितोऽस्य सार्द्धं च ताभ्यां हि पितामहाभ्याम् । जगाम सद्यो हि सुतं विशालं संयोज्य चाशीर्भिरपि स्वलोकम् ॥ ४१ ॥

Pagkasabi nito, ang ama niyang si Asita—kasama ang dalawang lolo—ay agad na nagtungo sa kanyang marangal na anak; at matapos magpala, siya man ay lumisan patungo sa sarili niyang daigdig.

Verse 42

सकृद्गयाभिगमनं सकृत्पिंडप्रपातनम् । दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ॥ ४२ ॥

Kung ang minsang pagdalaw sa Gayā at minsang pag-aalay ng piṇḍa ay napakahirap nang makamtan, gaano pa kaya kahirap ang manatiling matatag dito nang paulit-ulit bilang tuloy-tuloy na pagsasanay?

Verse 43

क्रियते पतितानां तु गते संवत्सरे क्वचित् । देशकालप्रमाणत्वाद्गया कूपे स्वबंधुभिः ॥ ४३ ॥

Ngunit para sa mga nalugmok mula sa itinakdang asal, ang ritwal ay ginagawa lamang sa ilang pagkakataon—minsan matapos lumipas ang isang taon—sapagkat ang bisa nito’y nakasalalay sa tamang lugar at tamang panahon; kaya ito’y isinasagawa ng sariling mga kamag-anak sa balon ng Gayā (Gayā-kūpa).

Verse 44

प्रेतराजोऽथ वणिजं कंचित्प्राह स्वमुक्तये । गयातीर्थं तु दृष्ट्वा त्वं स्नात्वा शौचसमन्वितः ॥ ४४ ॥

Pagkaraan, ang Panginoon ng mga yumao (Yama) ay nagsalita sa isang mangangalakal para sa sarili nitong paglaya: “Pagkakita mo sa banal na tīrtha ng Gayā at pagkaligo roon nang may ganap na kalinisan, makakamtan mo ang pagpapalaya.”

Verse 45

मम नाम सम्रुद्दिश्य पिंडनिर्वपणं कुरु । तत्र पिंडप्रदानेन प्रेतभावादहं सुखम् ॥ ४५ ॥

“Sa pagbigkas ng aking pangalan, isagawa ang pag-aalay ng piṇḍa. Sa pagbibigay ng piṇḍa roon, ako’y napapalaya sa kalagayang preta at nagkakamit ng kaginhawahan.”

Verse 46

मुक्तस्तु सर्वदादॄणां प्राप्स्यामि शुभलोकताम् । इत्येवमुक्त्वा वणिज प्रेतराजोऽनुगैः सह ॥ ४६ ॥

“Ngayon, yamang napalaya na sa lahat ng pagkakautang, mararating ko ang mapalad na mga daigdig.” Pagkasabi nito sa mangangalakal, ang Panginoon ng mga yumao (Yama) ay lumisan kasama ng kanyang mga kasama.

Verse 47

स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवान्रहः । उपार्जियित्वा प्रययौ गयाशीर्षमनुत्तमम् ॥ ४७ ॥

Pagkaraan, sa lihim na paraan, ayon sa nararapat at wasto niyang inihayag ang sarili niyang mga pangalan; at nang makamtan ang kinakailangan, siya’y naglakbay patungo sa walang kapantay na Gayāśīrṣa.

Verse 48

पांशुनिर्वपण चक्रे प्रेतानामनुपूर्वशः । तकार वसुदानं च पितॄन्कृत्वा पुरःसरान् ॥ ४८ ॥

Pagkatapos, sunod-sunod niyang isinagawa ang pag-aalay ng alikabok (pāṃśu-nirvapaṇa) para sa mga preta; at inilagay sa unahan ang mga Pitṛ (mga Ninuno), isinagawa rin niya ang vasu-dāna, ang kaloob na yaman at mga kailangan.

Verse 49

आत्मनोऽसौ महाबुद्धिर्विधानापि तिलैर्विना । पिंडनिर्वपणं चक्रे तथा न्यानपि गोत्रजन् ॥ ४९ ॥

Ang lalaking lubhang marunong na iyon, para sa kapakanan ng sarili (at ng angkan), ay nagsagawa ng piṇḍa-nirvapaṇa ayon sa itinakda kahit walang linga (tila); at, O kamag-anak na kapareho ng lahi, isinagawa rin niya ang iba pang mga ritwal.

Verse 50

एवं दत्ते तु वै पिंडे वणिजा प्रेतभावतः । विमुक्ता द्विजतां प्राप्य ब्रह्मलोकं ततो गताः ॥ ५० ॥

Kaya nga, nang maihandog nang wasto ang piṇḍa, ang mga mangangalakal na yaon—pinalaya mula sa kalagayang preta—ay napalaya; nakamtan ang katayuang dvija (dalawang ulit na isinilang) at pagkaraan ay nagtungo sa Brahmaloka.

Verse 51

पायसं खङ्गमांसं च पुत्रैर्दत्तं पितृक्षयं । कृष्णो लोहस्तथा छाग आनंत्याय प्रकल्पते ॥ ५१ ॥

Ang pāyasa (matamis na lugaw) at karne ng ibong khaṅga, kapag inihandog ng mga anak na lalaki para sa kasiyahan ng mga Pitṛ (mga ninuno), ay sinasabing nagbubunga ng di-mauubos na kabutihang-loob; gayundin, ang pag-aalay ng itim na bakal at isang kambing bilang dāna ay ipinahahayag na nagdudulot ng walang-hanggang gantimpala.

Verse 52

गयायामक्षयं श्राद्धं जपहोमतपांसि च । पितृक्षये हि तत्पुत्रैः कृतमानंत्यतां व्रजेत् ॥ ५२ ॥

Sa Gayā, ang śrāddha (ritwal para sa mga ninuno) ay may di-nasisirang bisa ng kabutihan; gayundin ang japa (pagbigkas ng mantra), homa (handog sa apoy), at tapas (pagpapakasakit/ascetisismo) na isinasagawa roon. Tunay, kahit pumanaw na ang mga Pitṛ, anumang gawin doon ng kanilang mga anak na lalaki ay humahantong sa walang-kupas at walang-hanggang pakinabang espirituwal.

Verse 53

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकस्य भयार्द्दिताः । गयां यास्यति यः पुत्रः सोऽस्मान्संतारयिष्यति ॥ ५३ ॥

Dahil sa takot sa naraka, ang mga Pitṛ (mga ninuno) ay nananabik sa mga anak na lalaki—iniisip: “Ang anak na lalaking tutungo sa Gayā, siya ang magtatawid at magliligtas sa amin mula sa pagdurusa.”

Verse 54

गयायां धर्मपृष्ठे च सदसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्थेऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ५४ ॥

Sa Gayā—sa Dharmapṛṣṭha at gayundin sa bulwagan ng kapulungan ni Brahmā; at sa Gayāśiras, sa ilalim ng Akṣayavaṭa—anumang ihandog doon para sa mga Pitṛ (mga ninuno) ay nagiging di-nababawasang kabutihan, hindi kumukupas ang bunga.

Verse 55

ब्रह्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च । दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्च्य वंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ॥ ५५ ॥

Pagkaraang dalawin ang Brahmāraṇya, Dharmapṛṣṭha, at ang Dhenukāraṇya, at masilayan ang mga banal na pook na ito, nararapat sambahin at alayan ang mga Pitṛ (mga ninunong espiritu). Sa gayon, naiaangat ang dalawampung salinlahi ng sariling angkan.

Verse 56

महाकल्पकृतं पापं गयां प्राप्य विनश्यति । गवि गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम् ॥ ५६ ॥

Ang kasalanang naipon sa loob ng isang dakilang aeon ay napapawi pagdating sa Gayā. At tunay, ang pag-aalay ng Śrāddha sa Gavi (sa Gayā) at sa Gṛdhravaṭa ay nagbubunga ng napakalaking gantimpala.

Verse 57

मतंगस्य पदं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः । ख्यापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यैव निदर्शनात् ॥ ५७ ॥

Doon, makikita ng lahat ng tao ang banal na bakas (o pook) ni Matanga. Sa pamamagitan ng hayag na tanda ring iyon, ipinahahayag sa sanlibutan ang pinakadiwa ng Dharma bilang halimbawa.

Verse 58

तत्पंकजवनं पुण्यं पुण्यवद्भिर्निषेवितम् । यस्मिन्पांडुर्विशत्येव तीर्थं सर्वनिदर्शनम् ॥ ५८ ॥

Ang kakahuyang punô ng lotus ay banal, dinadalaw ng mga taong may kabutihan. Doon, si Pāṇḍu ay tunay na pumapasok sa isang tīrtha, pook-paglalakbay na naghahayag ng (bunga ng) lahat ng banal na tawiran.

Verse 59

तृतीयां तथा पादे निक्षीरायाश्च मण्डले । महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम् ॥ ५९ ॥

Gayundin, kapag isinagawa ang Śrāddha sa ikatlong araw (ikatlong tithi) sa banal na pāda na iyon, sa maṇḍala ng Nikṣīrā, at sa malaking lawa sa Kauśikī, nagbubunga ito ng napakadakilang gantimpala.

Verse 60

मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता । बहुवर्षशतं तप्तं तपस्तीर्थेषु दुष्करम् ॥ ६० ॥

Ang marunong na Mahādeva ay inilapat ang kanyang paa sa likod ni Muṇḍa; at sa loob ng maraming daang taon ay nagsagawa Siya ng mahigpit at napakahirap na tapasya sa mga banal na tīrtha ng pagninilay at pag-aayuno.

Verse 61

अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपुरायणः । पाप्मनमुत्सृजन्याशु जीर्णांत्वचमिवोरगः ॥ ६१ ॥

Kahit sa maikling panahon dito, ang taong nakatuon sa Dharma-Purāṇa ay agad na nagwawaksi ng kasalanan—gaya ng ahas na naglalagas ng lumang balat.

Verse 62

नाम्ना कनकनंदेति तीर्थं तत्रैव विश्रुतम् । उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ ६२ ॥

Doon din ay may bantog na tīrtha na kilala sa pangalang Kanakanandā. Nasa hilaga ito ng Muṇḍapṛṣṭha at dinarayo ng mga pangkat ng Brahmarṣi, mga banal na rishi.

Verse 63

तत्र स्नात्वा दिवं यांति स्वशरीरेण मानवः । दत्तं तत्र सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् ॥ ६३ ॥

Pagkaligo roon, ang tao ay makaaakyat sa langit taglay ang mismong katawan. At ang Śrāddha na inihahandog doon ay ipinahahayag na may di-nasisirang gantimpala, walang kupas ang bisa.

Verse 64

स्नात्वा दिनत्रयं तत्र निःक्षीरायां सुलोचने । मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धं तत्र समाचरेत् ॥ ६४ ॥

O may magagandang mata, matapos maligo roon sa loob ng tatlong araw sa tīrtha na tinatawag na Niḥkṣīrā, at saka maligo sa lawa ng Mānasa, nararapat isagawa roon ang ritwal na Śrāddha ayon sa wastong paraan.

Verse 65

उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । यस्तत्र निर्वपेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् ॥ ६५ ॥

Kapag narating ang Uttara-Mānasa, nakakamtan ng tao ang walang kapantay na katuparang espirituwal. Sinumang magsagawa roon ng handog na Śrāddha ayon sa sariling kakayahan at lakas, tatanggap ng pinakadakilang bunga.

Verse 66

कामान्संलभते दिव्यान्मोक्षोपायांश्च कृत्स्नाशः । ततो ब्रह्मसिरो गच्छेद्ब्रह्मवश्योभितम् ॥ ६६ ॥

Nakakamit niya nang ganap ang mga makalangit na kagalakan, at gayundin ang lubos na mga paraan tungo sa moksha. Pagkaraan nito, nararapat siyang tumungo sa Brahmaśira, na pinapabanal at pinapaganda ng presensya ni Brahmā.

Verse 67

ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् । ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपः पुण्यः प्रकल्पितः ॥ ६७ ॥

Narating niya ang kaharian ni Brahmā (Brahmaloka) sa mismong susunod na bukang-liwayway. Doon, sa banal na lawa, itinatag ni Brahmā ang isang sagradong yūpa, ang haliging pang-yajña.

Verse 68

यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् । ततो गच्छेत्तु सुभगे धेनुकं लोकविश्रुतम् ॥ ६८ ॥

Pagkatapos ikutin nang pradakṣiṇa ang yūpa (haliging pang-yajña), nakakamtan ang bunga ng sakripisyong Vājapeya. Pagkaraan, O mapalad, tumungo sa tanyag sa daigdig na tīrtha na tinatawag na Dhenuka.

Verse 69

एकरात्रोषितो यत्र प्रयच्छेत्तिधेनुकाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् ॥ ६९ ॥

Ang sinumang manatili roon nang isang gabi at maghandog ng til-dhenu—isang bakang ibinibigay na may kasamang linga—ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan at tiyak na tutungo sa Somaloka, daigdig ni Soma.

Verse 70

तत्र चिह्नं महाभागे अद्यापि महदद्भुतम् । कपिला सह वत्सेन पर्वते विचरत्युत ॥ ७० ॥

Doon din, O lubhang mapalad, hanggang ngayon ay nananatili ang isang dakila at kamangha-manghang tanda: ang bakang si Kapilā ay gumagala pa rin sa bundok kasama ang kanyang guya.

Verse 71

पदानि तत्र दृश्यंते सवत्सायाश्च मोहिनि । सवत्सायाः प्रदृष्येषु पदेषु नरपुंगवैः ॥ ७१ ॥

O mapang-akit, doon ay nakikita ang mga bakas ng paa ng baka kasama ang guya; at nang mapansin ng mga pinakadakilang lalaki ang malinaw na mga bakas ng kuko ng “bakang may guya”…

Verse 72

यत्किंचिदशुभं कर्म तेषां तन्निश्यति क्षणात् । ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

Anumang di-mabuting karma na taglay nila ay napapawi sa isang iglap. Pagkaraan nito, dapat magtungo sa Gṛdhravaṭa, ang banal na tahanan ng Panginoong marunong.

Verse 73

स्नायीत भास्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् । ब्राह्मणानां भवेद्देवि व्रतं द्वादशवार्षिकम् ॥ ७३ ॥

Pagkaligo roon gamit ang banal na abo, dapat lumapit kay Vṛṣadhvaja (Śiva). O Devī, para sa mga brāhmaṇa, ang pagtalimang ito ay nagiging panatang labindalawang taon.

Verse 74

इतरेषां तु वर्णानां सर्व पापं प्रणश्यति । उद्यंतं च ततो गच्छेत्पर्वंतं गीतनादितम् ॥ ७४ ॥

Ngunit para sa iba pang mga varṇa, napapawi ang lahat ng kasalanan. Pagkaraan nito, magtungo sa bundok na tinatawag na Udyanta, na umaalingawngaw sa mga tunog na wari’y awit.

Verse 75

सावित्र्यास्तु पदं यत्र दृश्यते पुण्यदं महत् । तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः शंसितव्रतः ॥ ७५ ॥

Saanman makita kahit isang salita ng Sāvitrī (Gāyatrī) na nagkakaloob ng dakilang kabutihang-loob—doon ang isang brāhmaṇa, matatag sa mga panatang pinupuri, ay nararapat magsagawa ng pagsamba sa Sandhyā.

Verse 76

उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी । योनिद्वारं च तत्रैव विद्यते विधिनंदिनि ॥ ७६ ॥

O Vidhinandini, sa pamamagitan ng gayong pagsunod, ang pagsamba sa Sandhyā ay nagiging kasing-merito ng labindalawang taong pagsasanay; at doon din matatagpuan ang tinatawag na “pintuan ng yoni” (banal na lagusan).

Verse 77

तत्राधिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात् । शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नृपः ॥ ७७ ॥

O Hari, ang sinumang makarating doon (sa Gayā) at manirahan sa Gayā sa loob ng dalawang pakṣa—ang maliwanag at ang madilim—ay mapapalaya mula sa panganib na pagkakagapos sa paulit-ulit na pagsilang sa sinapupunan.

Verse 78

पुनात्यासप्तमं चैव कुलान्यत्र न संशयः । ततो गच्छेच्च सुभगे धर्मपृष्ठं महाफलम् ॥ ७८ ॥

Dito, walang pag-aalinlangan, nalilinis ng tao maging ang pitong salinlahi ng kanyang angkan. Pagkaraan nito, O mapalad, matatamo niya ang dakilang kalagayan ng Dharma na nagbubunga ng malaking gantimpala.

Verse 79

यत्र धर्मः स्थितः साक्षात्पितृलोकस्य पालकः । अभिगम्य ततस्तत्र वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ७९ ॥

Sa pook na kinaroroonan ni Dharma mismo, hayag na tagapangalaga ng daigdig ng mga ninuno (Pitṛloka)—sa paglapit at pagdalaw sa mismong lugar na iyon, matatamo ang merito na katumbas ng bunga ng handog na Vājimedha.

Verse 80

ततो गच्छेत मनुजो ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राधिगम्य ब्रह्माणं राजसूयफलं लभेत् ॥ ८० ॥

Pagkaraan nito, ang tao ay nararapat magtungo sa pinakadakilang tīrtha ni Brahmā. Pagdating doon at pagkamit ng darśana kay Brahmā, matatamo niya ang gantimpalang kasinghalaga ng handog na Rājasūya.

Verse 81

फल्गुतीर्थं च विख्यातं बहुमुलफलान्वितम् । कौशिकी च नदी यत्र श्राद्धं तत्राक्षयं स्मृतम् ॥ ८१ ॥

Ang Phalgutīrtha ay bantog, sagana sa maraming ugat at bunga. At sa pook na dinadaluyan ng ilog Kausikī, ang Śrāddha na isinasagawa roon ay sinasabing nagbubunga ng di-mauubos na kabutihan.

Verse 82

ततो महीधरं गच्छेद्धर्मज्ञेनाभिरक्षितम् । राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपभुज्यते ॥ ८२ ॥

Pagkaraan nito, dapat magtungo sa Mahīdhara, na binabantayan ng isang nakaaalam ng dharma. Ito’y banal na pook na pinabanal ng rājārṣi Gaya sa pamamagitan ng kanyang mga gawaing may bisa, at hindi dapat gawing lugar ng karaniwang aliw.

Verse 83

सरो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी । ऋषिजुष्टं महापुण्यं तीर्थं ब्रह्मसरोवरम् ॥ ८३ ॥

Ang lawa na kinaroroonan ng Gayaśiras, at kung saan dumadaloy din ang banal na Dakilang Ilog—dinadalaw ng mga ṛṣi—ay ang tīrtha na lubhang mapagpala na tinatawag na Brahma-sarovara.

Verse 84

अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति । उवास सततं यत्र धर्मराजः सनातनः ॥ ८४ ॥

Dito nagtungo ang kagalang-galang na ṛṣi na si Agastya upang harapin si Vaivasvata (Yama). At dito rin nananahan nang palagi ang walang-hanggang Dharmarāja, ang Panginoon ng Dharma.

Verse 85

सर्वासां सरितां यत्र समुद्भेदो हि दृश्यते । यत्र संनिहितो नित्य महादेवः पिनाकधृक् ॥ ८५ ॥

Yaon ang banal na pook na doo’y nasasaksihan ang pagsasanib/pagdaloy ng lahat ng ilog tungo sa dagat; at doon si Mahādeva, tagapagdala ng busog na Pināka, ay laging nananahan.

Verse 86

यत्राक्षयो वटो नाम वर्तते लोकविश्रुतः । गयेन यजमानेन तत्रेष्टं क्रतुना पुरा ॥ ८६ ॥

Doon nakatindig ang bantog sa daigdig na punong balete na tinatawag na Akṣaya-vaṭa; noong unang panahon, si Gayā bilang yajamāna (tagapaghandog) ay nagsagawa roon ng isang kratu, ang banal na paghahandog.

Verse 87

आस्थिता तु सरिच्छ्रेष्ठा गययज्ञेषु रक्षिता । मंडपृष्ठं गयां चैव रैवतं देवपर्वतम् ॥ ८७ ॥

Doon nananahan ang pinakadakila sa mga ilog, na iniingatan sa mga paghahandog na isinasagawa sa Gayā; at pinangangalagaan at pinababanal din nito ang Maṇḍapṛṣṭha, ang Gayā mismo, at ang Raivata—ang bundok ng mga deva.

Verse 88

तृतीयं क्रौंचपादं च दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते । शिवनद्यां शिवकरं गयायां च गदाधरम् ॥ ८८ ॥

Sa pagtanaw sa ikatlong banal na pook na tinatawag na Krauñcapāda, napapalaya ang tao sa kasalanan. Gayundin, sa Ilog Śivanadī ay dapat masilayan si Śivakara, at sa Gayā ay dapat masilayan si Gadādhara—ang may hawak ng pamalo (gadā).

Verse 89

सर्वत्र परमात्मानं दृष्ट्वा मुच्येदघव्रजात् । वाराणस्यां विशालाक्षी प्रयागे ललिता तथा ॥ ८९ ॥

Sa pagtanaw sa Paramātmā, ang Kataas-taasang Sarili, sa lahat ng dako, napapalaya ang tao sa buong karamihan ng kasalanan. Sa Vārāṇasī (Kāśī) ito’y nahahayag kay Viśālākṣī, at sa Prayāga naman gayundin kay Lalitā.

Verse 90

गयायां मंगला नाम कृतशौचे तु सैंहिका । यद्ददाति गयास्थस्तत्सर्वमानंत्यमश्नुते ॥ ९० ॥

Sa Gayā ay may banal na kapangyarihang tinatawag na Maṅgalā; at para sa taong nakatapos ng paglilinis ay naroon din ang Saiṃhikā. Anumang handog o limos na ibinibigay habang nananatili sa Gayā, ang lahat ng iyon ay nagbubunga ng walang-hanggang kabutihang-loob at di-mauubos na gantimpala.

Verse 91

नंदंति पितरस्तस्य सुप्रकृष्टेन कर्मणा । यद्गयास्थो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ ९१ ॥

Nagagalak ang mga ninuno niya dahil sa napakahusay na gawaing iyon. Kapag ang isang nananatili sa Gayā ay nag-aalay ng pagkain bilang śrāddha, ang mga Pitṛ ay sa gayon nagkakaroon ng pagpapala ng supling—at napapanatili ang kanilang lahi.

Verse 92

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गयामाहात्म्यं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥

Sa gayon nagtatapos ang ika-apatnapu’t apat na kabanata na tinatawag na “Kadakilaan ng Gayā,” sa Uttara-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, sa loob ng pag-uusap nina Mohinī at Vasu.