The Liberation of the Lizard (Godhā-vimukti)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । संप्रस्थितावुभौ राजन्गिरिशीर्षाद्धरातलम् । पश्यमानौ बहून्भावान्गिरिजातान्मनोहरमनोहरान् ॥ १ ॥

Sinabi ni Vasiṣṭha: O Hari, silang dalawa ay naglakbay mula sa tuktok ng bundok pababa sa ibabaw ng lupa, at habang tumitingin ay nasaksihan ang maraming kaakit-akit na tanawin—mga kahanga-hangang anyong isinilang mula sa bundok.

Verse 2

केचिद्विद्रुमसंकाशाः केचिद्रजतसन्निभाः । केचिन्नीलसमप्रख्याः केचित्कांचनसत्विषः ॥ २ ॥

Ang ilan ay tila korales, ang ilan ay kahawig ng pilak; ang ilan ay kumikislap na bughaw na parang sapiro, at ang ilan ay nagliliyab sa ningning ng ginto.

Verse 3

केचित्स्फाटिकवर्णाभा हरितालनिभाः परे । अन्योन्यश्लेषतां प्राप्तौ सकलैः स्थावरैरिव ॥ ३ ॥

Ang ilan ay may kulay na parang kristal, at ang iba nama’y tila luntiang orpiment; at sila’y nagkadikit-dikit sa isa’t isa—na wari’y lahat ng di-nakikilos na bagay ay nagsiksikan.

Verse 4

सप्राप्य वसुधां भूपो ह्यपश्यद्वाजिनां वरम् । खन्यमानं खुरेणोर्वी कुलिशाभेन वेगिना ॥ ४ ॥

Pagdating sa lupa, nakita nga ng hari ang pinakamainam sa mga kabayo; mabilis nitong hinuhukay ang lupa sa pamamagitan ng kuko, na wari’y kidlat na vajra na tumatama.

Verse 5

तस्य दारयतः पृथ्वीं सुतीक्ष्णेन खुरेण हि । गृहगोधाभवत्तस्मिन् भूभागांतर्गता किल ॥ ५ ॥

Habang nilalapa niya ang lupa sa pamamagitan ng napakatalim na kuko ng paa, sinasabing sa mismong pook na iyon ay sumilang ang isang butiking-bahay (gṛhagodhā), na pumasok sa isang bahagi ng lupa.

Verse 6

निर्गच्छमाना नृपते खुरेण विदलीकृता । विदीर्यमाणां नृपतिरपश्यत्स दयापरः ॥ ६ ॥

Nang siya’y lumalabas, O hari, siya’y nahati ng kuko; at ang hari, puspos ng habag, ay nakita siyang napupunit at nagdurusa.

Verse 7

अभ्यधावत वेगेन हा हतेति प्रियां वदन् । ततः स वृक्षपत्रेण कोमलेन महीपतिः ॥ ७ ॥

Sumugod siya nang ubod ng bilis, sumisigaw sa minamahal: “Ay, ako’y napaslang!” Pagkaraan, ang hari ay kumuha ng isang malambot na dahon ng puno (at kumilos ayon sa nararapat).

Verse 8

उत्सार्य तां खुरादाशु प्राक्षिपत्तृणशाद्वले । ततस्तु मोहिनीं प्राह प्रेक्ष्य मूर्च्छागतां हि ताम् ॥ ८ ॥

Mabilis niya itong itinaboy mula sa kuko at inihagis sa damuhan. Pagkakita niyang si Mohinī ay nawalan ng malay, siya’y nagsalita sa kanya.

Verse 9

शीघ्रमाहर चार्वंगिजलं जलजलोचने । येन मूर्च्छागतां सिंचे गृहगोधां विमर्द्दिताम् ॥ ९ ॥

“Dali, magdala ka ng tubig, O marikit ang mga sangkap, O may matang gaya ng lotus; upang iwisik at buhayin ang butiking-bahay na nawalan ng malay matapos masaktan.”

Verse 10

सा भर्तुर्वचनाच्छीघ्रमानयच्छीतलं जलम् । तेनाभ्यषिं चन्नृपतिर्गृहगोधां विमूर्च्छिताम् ॥ १० ॥

Sa utos ng kanyang asawa, dali-dali siyang nagdala ng malamig na tubig. Sa tubig na iyon, winisikan ng hari ang nahimatay na butiking-bahay (godhā).

Verse 11

अवाप चेतनां राजन् शीतलाज्जलसेचनात् । अभिघातेषु सर्वेषु शस्तं वारिप्रसेचनम् ॥ ११ ॥

O Hari, dahil sa pagwisik ng malamig na tubig ay nagbalik ang kanyang ulirat. Sa lahat ng uri ng sugat at hampas, ang paglalapat ng tubig sa pamamagitan ng pagwisik ay itinuturing na kapaki-pakinabang.

Verse 12

अथवा क्लिन्नवस्त्रेण सहसा बंधनं हितम् । संप्राप्तचेतना भूप गोधा वचनमब्रवीत् ॥ १२ ॥

“O kaya, ang mabilis na pagbibigkis gamit ang basang tela ay mainam.” Nang magbalik ang ulirat, O Hari, sinabi ng butiki (godhā) ang mga salitang ito.

Verse 13

राजानमग्रतो वीक्ष्य वेदनार्ता शनैः शनैः । रुक्मांगद महाबाहो निबोध मम चेष्टितम् ॥ १३ ॥

Nang makita ang hari sa harap niya, at nababalot ng kirot, dahan-dahan niyang sinabi: “O Rukmāṅgada, makapangyarihang bisig, unawain mo ang aking gagawin.”

Verse 14

शाकले नगरे रम्ये भार्याहं ह्यग्रजन्मनः । रूपयौवनसंपन्ना तस्य नातिप्रिया विभो ॥ १४ ॥

Sa marikit na lungsod ng Śākala, ako ang asawa ng isang lalaking panganay. Bagaman may kagandahan at kabataan, O Panginoon, hindi ako naging lubhang mahal sa kanya.

Verse 15

सदा विद्वेषसंयुक्तो मयि निष्ठुरजल्पकः । नान्यस्य कस्यचिद्द्वेष्टा स तु मे नृपते पतिः ॥ १५ ॥

O hari, siya’y laging puno ng poot at nagsasalita nang mabagsik sa akin; ngunit wala siyang poot sa sinuman pang iba—tunay ngang siya ang aking asawa.

Verse 16

ततोऽह क्रोधसंयुक्ता वशीकरणलंभनात् अपृच्छं प्रमदा राजन्यास्त्यक्ताः पतिभिः किल ॥ १६ ॥

Pagkaraan nito, ako—nalupig ng galit—dahil nakamtan ko ang paraan ng pang-akit at pagpapasunod, ay nagtanong sa mga babae sa sambahayan ng hari na, ayon sa sabi-sabi, iniwan ng kanilang mga asawa.

Verse 17

ताभिरुक्ता ह्यहं भूप वश्यो भर्ता भविष्यति । अस्माकं प्रत्ययो जातो भर्तृत्यागावमाननात् ॥ १७ ॥

O hari, nang masabihan nila ako nang gayon, natiyak kong ang aking asawa’y magiging masunurin at mapapasunod. Ang paniniwalang ito’y sumibol sa amin dahil sa kanyang pag-iwan at paghamak sa amin.

Verse 18

प्रव्रज्याभेषजैर्वश्या जाता हि पतयस्तु नः । त्वं पृच्छ तां वरारोहे दास्यते भेषजं शुभम् ॥ १८ ॥

“Sa pamamagitan ng ‘gamot’ ng pagtalikod sa daigdig (pravrajyā), ang aming mga asawa’y naging hindi na mapasunod ng aming impluwensiya. Ikaw na may gandang hubog, tanungin mo siya—ibibigay niya ang mapalad na lunas.”

Verse 19

न विकल्पस्त्वया कार्यो भविता दासवत्पतिः । ततोऽहं त्वरितं गत्वा तासां वाक्येन भूपते ॥ १९ ॥

O hari, huwag kang mag-alinlangan; ang panginoon (asawa) ay magiging masunurin na parang alipin. Pagkatapos, ako’y agad na tutungo ayon sa sinabi ng mga babaeng iyon, O tagapamahala ng lupa.

Verse 20

प्रासादः कथितस्तस्याः पृच्छंत्या मम मानवैः । शतस्तंभसमायुक्तः कांतिमत्सुधया युतः ॥ २० ॥

O mga tao, nang siya’y magtanong sa akin, inilarawan ko sa kanya ang isang palasyo—pinalamutian ng sandaang haligi, nagliliwanag sa karilagan, at hitik sa kagalingang tulad ng amrita, ang banal na nektar.

Verse 21

प्रविश्य तं सुतेजस्कामपश्यं ब्रह्यचारिणीम् । प्रावृतां दीर्घवस्त्रेण सन्ध्यारागसवर्णिनीम् ॥ २१ ॥

Pagpasok ko roon, nakita ko ang isang dalagang nagniningning, tumutupad sa disiplina ng brahmacarya; balot siya ng mahabang kasuotan, at ang kutis niya’y tulad ng mapulang kulay ng takipsilim.

Verse 22

दीर्घाभिः सा जटाभिस्तु संवृता दीप्तिसयुता । परिचारकैस्तु संयुक्ता वीज्यमाना शनैः शनैः ॥ २२ ॥

Nababalutan siya ng mahahabang buhol-buhol na buhok (jata) at may ningning na liwanag; napapaligiran siya ng mga tagapaglingkod at marahang pinapaypayan, dahan-dahan at paulit-ulit.

Verse 23

अक्षसूत्रकरा सा तु जपन्ती भगमालिनी । सर्ववश्यकरं मन्त्रं क्षोभकं प्रत्ययावहम् ॥ २३ ॥

May hawak na rosaryo (mālā) sa kamay, siya—si Bhagamālinī—ay bumibigkas ng isang mantra na nagpapasuko sa lahat ng nilalang, gumigising at gumigimbal sa isip at mga pandama, at nagdudulot ng agarang katiyakan sa tuwirang karanasan.

Verse 24

ततोऽहं प्रणता भूत्वा पद्भ्यां न्यस्यांगलीयकम् । मृदुकांचनसंभूतं अतिरिक्तप्रभान्वितम् ॥ २४ ॥

Pagkaraan, ako’y yumukod nang may paggalang at inilapag sa paanan niya ang isang singsing—gawa sa malambot na ginto at may pambihirang ningning.

Verse 25

ततो हृष्टाऽभवद्दृष्ट्वा पदस्थं चांगुलीयकम् । अपृष्टया तया ज्ञातं मम भर्त्तुर्विमाननम् ॥ २५ ॥

Pagkaraan, siya’y nagalak nang makita ang singsing na nasa paanan niya. Kahit hindi tinanong, naunawaan niya na ang aking asawa ay nilapastangan at minaliit.

Verse 26

तयोक्ताहं ततो भूप तापस्या प्रणता स्थिता । चूर्णो रक्षान्वितो ह्येष सर्वभूतवशानुगः ॥ २६ ॥

Pagkatapos, O hari, nang maturuan nila ako, nanatili ako roon—nakayukod sa pagyuko at taimtim sa pagtitipon ng tapasya. Ang banal na pulbos na ito’y may lakas na panangga; pinasusunod nito ang lahat ng nilalang sa impluwensiya ng gumagamit.

Verse 27

त्वया भर्तरि संयोज्यो रक्ष्यं ग्रीवाशयांकुरम् । भविष्यति पतिर्वश्यो नान्यां यास्यति सुन्दरीम् ॥ २७ ॥

Iugnay mo ito sa iyong asawa, at ingatan ang anting na tila usbong na inilalagay sa hukay ng leeg. Ang iyong asawa’y magiging masunurin; O marikit, hindi na siya tutungo sa ibang babae.

Verse 28

चूर्णरक्षां गृहीत्वाहं प्राप्ताभर्तृगृहं पुनः । प्रदोषे पयसा युक्तश्चूर्णो भर्तरि योजितः ॥ २८ ॥

Kinuha ko ang pulbos na panangga (chūrṇa-rakṣā) at muling nagbalik sa bahay ng aking asawa. Sa oras ng pradoṣa (dapithapon), ang pulbos na hinaluan ng gatas ay ipinahid sa aking asawa.

Verse 29

ग्रीवायां हि कृता रक्षा न विचारो मया कृतः । यदा स पीतचूर्णस्तु भर्ता नृपवरोत्तमा ॥ २९ ॥

Tunay ngang ikinabit ko ang panangga sa leeg, ngunit hindi na ako nagmuni-muni pa. Pagkaraan, ang asawa kong iyon—O pinakadakilang hari—ay nabahiran ng dilaw na pulbos.

Verse 30

तदहः क्षयरोगोऽभूत्पतिः क्षीणो दिने दिने । गुह्ये तु क्रिमयो जाताः क्षतदुष्टव्रणोद्भवाः ॥ ३० ॥

Mula sa araw na iyon, ang asawa ay tinamaan ng sakit na unti-unting pumapayat at nanghihina araw-araw. Sa kanyang lihim na bahagi ay lumitaw ang mga uod, mula sa sugat na napinsala at naging marumi at mabaho.

Verse 31

दिनैः कतिपयैर्जातैर्दीपवद्रविदर्शनात् । हततेजास्तथा भर्त्ता मामुवाचाकुलेन्द्रियः ॥ ३१ ॥

Pagkaraan ng ilang araw, nang makita ang yaman na tila lamparang nakasisilaw, ang aking asawa—kupas ang ningning at ligalig ang mga pandama—ay nagsalita sa akin.

Verse 32

क्रंदमानो दिवा रात्रौ दासोऽस्मि तव शोभने । त्राहि मां शरणं प्राप्तं न गच्छेयं परिस्त्रियम् ॥ ३२ ॥

Umiiyak siya araw at gabi at nagsabi: “O marilag, ako’y iyong alipin. Iligtas mo ako—lumapit ako sa iyo bilang kanlungan—upang hindi ako sumunod sa asawa ng iba.”

Verse 33

तत्तस्य रुदितं श्रुत्वा भयभीता महीपते । तस्यां निवेदितं सर्वं कथं भर्ता भवेत्सुखी ॥ ३३ ॥

O hari, nang marinig niya ang pag-iyak niya, siya’y natakot; at nang maipabatid sa kanya ang lahat tungkol sa babae, paano pa magiging panatag ang asawa?

Verse 34

तयापि भेषजं दत्तं द्वितीयं दाहशांतये । दत्ते तु भेषजे तस्मिन्सुस्थोऽभूत्तत्क्षणात्पतिः ॥ ३४ ॥

Nagbigay rin siya ng ikalawang gamot upang pawiin ang hapdi at init; at nang maibigay ang gamot na iyon, gumaling agad ang asawa sa sandaling iyon din.

Verse 35

पूर्वचूर्णोद्भवो दाहः शांतस्तेनौषधेन ह । ततः प्रभृति मे भर्ता वश्योऽभूद्वचने स्थितः ॥ ३५ ॥

Ang hapding init na nagmula sa naunang pulbos ay napawi ng gayong gamot. Mula noon, ang aking asawa ay naging masunurin, nananatiling sumusunod sa aking mga salita.

Verse 36

कालेन पञ्चतां प्राप्ता गता नरकयातनाम् । ताम्रभ्राष्ट्रे ह्यहं दग्धा युगानि दश पञ्च च ॥ ३६ ॥

Sa paglipas ng panahon, dumating ang aking kamatayan at dinala ako sa mga pahirap ng impiyerno. Sa impiyernong tinatawag na Tāmrabhrāṣṭra, ako’y sinunog sa loob ng labinlimang yuga.

Verse 37

सूक्ष्माणि तिलमात्राणि कृत्वा खण्डान्यनेकशः । किंचित्पातकशेषेण धरायामवतारिता ॥ ३७ ॥

Nabasag ito sa maraming munting piraso, bawat isa’y kasinlaki ng butil ng linga, at ibinaba sa lupa—taglay pa rin ang bahagyang nalalabing kasalanan.

Verse 38

गृहगोधामयं रूपं कृतं भास्करजेन मे । साहमत्र स्थिता भूप वर्षाणामयुतं पुरा ॥ ३८ ॥

Isang anyo ko, na naging butiking-bahay, ang hinubog ni Bhāskaraja. O hari, nanatili ako rito mula pa noong unang panahon—tunay, sa loob ng sampung libong taon.

Verse 39

यान्यापि युवतिर्भूप भर्तुर्वश्यं समाचरेत् । वृथाधर्मा दुराचारा दह्यते ताम्रभ्राष्ट्रके ॥ ३९ ॥

O hari, sinumang dalagang kumikilos upang mapasailalim sa kanyang kapangyarihan ang asawa—sumusunod sa walang saysay at di-matuwid na gawi at namumuhay sa masamang asal—ay sinusunog sa kawaling tanso sa Tāmrabhrāṣṭra.

Verse 40

भर्ता नाथो गतिर्भर्ता दैवतं गुरुरेव च । तस्य वश्यं चरेद्या तु सा कथं सुखमाप्नुयात् ॥ ४० ॥

Ang asawa ang kanyang tagapagtanggol; ang asawa ang kanyang kanlungan; ang asawa ang kanyang banal na sinasamba at siya rin ang kanyang guro. Kung hindi siya mamumuhay nang may pagkakasundo at hindi susunod sa kanyang paggabay, paano niya matatamo ang kaligayahan?

Verse 41

तिर्यग्योनिशतं याति क्रिमिकुष्ठसमन्विता । तस्माद्भूपाल कर्तव्यं स्त्रीभिर्भर्तृवचः सदा ॥ ४१ ॥

Pinahihirapan ng mga uod at ketong, siya’y dadaan sa daan-daang kapanganakan sa mababang anyo (sa sinapupunan ng mga hayop). Kaya, O Hari, nararapat na ang mga babae’y laging sumunod sa salita ng asawa.

Verse 42

साहं यास्ये पुनर्योनिं कुत्सितां पातकान्विताम् । यदि नोद्धरसे राजन्नद्य मां शरणागताम् ॥ ४२ ॥

Kung ngayon, O Hari, sa paglapit kong humihingi ng kanlungan, hindi mo ako ililigtas, muli akong mahuhulog sa isang hamak na muling pagsilang na nakagapos sa kasalanan.

Verse 43

सुकृतस्य प्रदानेन विजयाजनितेन हि । या त्वया संगमे पुण्ये कृता श्रवणद्वादशी ॥ ४३ ॥

Tunay nga, sa pagbibigay ng mga handog na may kabutihang-loob na nagmula sa ritwal na Vijayā, at sa panatang Śravaṇa-dvādaśī na iyong isinagawa sa banal na tagpuan ng mga ilog, natamo ang dakilang kabanalan.

Verse 44

सरय्वाश्चैव गंगायाः पापनाशविधायके । प्रेतनिर्यातनी पुण्या मानसेप्सितदायिनी ॥ ४४ ॥

Gayundin, ang Sarayū at ang Gaṅgā—kapwa tagapawi ng kasalanan. Banal at mapalad, inililigtas nila ang mga nilalang mula sa kalagayang preta (kaluluwa ng yumao) at ipinagkakaloob ang ninanais ng isipan.

Verse 45

यस्यां गृहेऽपि भूपाल संस्मृतो मनुजैर्हरिः । सर्वतीर्थफलावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ ४५ ॥

O Hari, kahit sa alinmang tahanan na inaalaala ng mga tao si Hari, ang sambahayang iyon ay nakakamit ang bunga ng lahat ng banal na pook-paglalakbay—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 46

दत्तं जप्तं हुतं यच्च कृतं देवार्चनादिकम् । सर्वं तदक्षयं भूप यत्कृतं विजयादिने ॥ ४६ ॥

O hari, anumang kawanggawa, anumang japa na inusal, anumang handog sa banal na apoy, at anumang gawaing debosyonal mula sa pagsamba sa mga deva—lahat ng ginawa sa araw na tinatawag na Vijayā ay nagiging di-nauubos ang bisa at gantimpala.

Verse 47

एवंविधं फलं यस्यास्तद्देहि सुकृतं मम । द्वादश्यामुपवासेन त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ ४७ ॥

Ipagkaloob mo sa akin ang kabutihang-loob (sukṛta) na nagbubunga ng gayong gantimpala—ang meritong nakukuha sa pag-aayuno sa Dvādaśī at sa wastong pāraṇa, ang pagbasag ng ayuno, sa Trayodaśī.

Verse 48

द्वादशाब्दोपवासस्य फलं प्राप्तोत्युपोषणे । दयां कृत्वा महीपाल धर्ममूर्तिर्भवान् क्षितौ ॥ ४८ ॥

Sa pag-aayuno (upavāsa) kahit minsan lamang sa isang pagtalima, nakakamit ang gantimpalang tulad ng pag-aayuno sa loob ng labindalawang taon. O hari, sa iyong habag, ikaw ay nagiging mismong anyo ng Dharma sa daigdig.

Verse 49

वैवस्वतपथध्वंसी परित्राहि सुदुःखिताम् । गृहगोधावचः श्रुत्वा मोहिनी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४९ ॥

“O tagapagwasak ng landas patungo kay Vaivasvata (Yama), iligtas mo ako na labis na nagdurusa!” Nang marinig ang pananalita ng butiking-bahay, si Mohinī ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 50

स्वकृतं तु जनोऽश्नाति सुखदुःखात्मकं विभो । तस्मात्किमनया कार्यं पापया भर्तुदुष्टया ॥ ५० ॥

O Panginoong Makapangyarihan, ang tao ay tunay na titikim ng bunga ng sariling gawa—may halong ligaya at dalamhati. Kaya ano pa ang silbi ng babaeng makasalanang ito, na masama ang loob sa kanyang asawa?

Verse 51

यया भर्ता वशं नीतो रक्षाचूर्णादिभिर्नृप । साधुभ्यो यत्कृतं राजन्यशःस्वर्गकरं भवेत् ॥ ५१ ॥

O hari, ang mga pulbos na panangga at iba pa na ginagamit upang mapasunod ang asawa—kung ang gayong gawain ay ialay sa mga banal at matutuwid, O pinuno, ito’y nagdudulot ng mabuting pangalan at umaakay sa langit.

Verse 52

उभयोर्भ्रं शतामेति पापेभ्यो यत्कृतं भवेत् । शर्करामिश्रितं क्षीरं काद्रवेये नियोजितम् ॥ ५२ ॥

Anumang kasalanang nagawa ng alinman sa dalawa ay mababawasan nang sandaang ulit. Para sa ritong ito, gatas na hinaluan ng asukal ang dapat ihandog/ gamitin para kay Kādraveya.

Verse 53

विषवृद्धिं करोत्येव तद्वत्पापकृतं भवेत् । परित्यजेमां त्वं पापां गच्छावो नगराय वै ॥ ५३ ॥

Gaya ng lason na lalo lamang lumalakas kapag dinaragdagan, gayon din ang kasalanan ay lumalaki sa gawaing makasalanan. Kaya talikuran ang landas na ito ng kasamaan, at tayo’y tumungo sa lungsod.

Verse 54

जन्मव्यापारसक्तानामात्मसौख्यं विनश्यति । रुक्मांगद उवाच । ब्रह्मात्मजे कथं वाक्यमीदृशं व्याहृतदं त्वया । न साधूनामिदं वृत्तं भवतीति वरानने ॥ ५४ ॥

Sa mga nalululong sa mga gawain ng sanlibutan at sa mga pagkilos ng buhay na may katawan, nawawasak ang panloob na ligaya. Sinabi ni Rukmāṅgada: “O anak ni Brahmā, paano mo nasambit ang gayong mga salita? O marikit ang mukha, ang ganitong asal ay hindi nararapat sa mga banal.”

Verse 55

आत्मसौख्यकराः पापा भवंति परतापिनः । विप्रपन्ना वरारोहे परोपकरणाय वै ॥ ५५ ॥

Ang mga kasalanang nagbibigay-lugod sa sarili ay sa huli’y nagiging apoy na sumusunog sa kapwa. O babaeng may marikit na balakang, lumapit sa mga brāhmaṇa upang maglingkod at tunay na maghatid ng kapakinabangan sa iba.

Verse 56

शशी सूर्योऽथ पर्जन्यो मेदिनी हुतभुग्जलम् । चंदनं पादपाः संतः परोपकरणाय वै ॥ ५६ ॥

Ang buwan, ang araw, ang ulap-ulan, ang lupa, ang apoy at ang tubig—gayundin ang sandalwood at mga punò—ay umiiral para sa kapakinabangan ng iba. Gayon din, ang banal na tao’y nabubuhay upang maglingkod sa kapwa.

Verse 57

श्रूयते किल राजासीद्धरिश्चंद्रो वरानने । चांडालमंदिरावासी भार्यातनयविक्रयी ॥ ५७ ॥

Naririnig sa salaysay ng mga ninuno, O marikit ang mukha, na minsan ay nanirahan si Haring Hariścandra sa tahanan ng isang Caṇḍāla, at ipinagbili pa ang kanyang asawa at anak na lalaki.

Verse 58

असत्यवचनाद्भीतो दुःखाद्दुःखतरं गतः । तस्य सत्येन संतुष्टादेवाः शक्रपुरोगमाः ॥ ५८ ॥

Dahil sa takot na magsalita ng di-katotohanan, siya’y nahulog mula sa isang dalamhati tungo sa mas mabigat na dalamhati. Ngunit nang siya’y tumindig sa katotohanan, ang mga deva—na pinangungunahan ni Śakra (Indra)—ay nasiyahan sa kanya.

Verse 59

वरेण छंदयांचक्रुर्हरिश्चंद्रं महीपतिम् । तेन सत्यवता चोक्ता देवा ब्रह्मपुरोगमाः । यदि तुष्टा हि विबुधा वरं मे दातुमर्हथ ॥ ५९ ॥

Sa pamamagitan ng isang biyaya, pinasaya ni Hari si Haring Candra, ang panginoon ng lupa. Pagkaraan, nagsalita si Satyavatī sa mga deva na pinangungunahan ni Brahmā: “Kung kayo, mga banal na nilalang, ay nalulugod, nararapat ninyong ipagkaloob sa akin ang isang biyaya.”

Verse 60

एषा हि नगरी सर्वा सद्रुमा ससरीसृपा । सबालवृद्धतरुणा सनारी सचतुष्पदा ॥ ६० ॥

Tunay nga, ang buong lungsod na ito ay punô ng mga punò at mga nilalang na gumagapang; naroon ang mga bata, ang matatanda, at ang mga kabataan; may mga babae, at mayroon ding mga hayop na may apat na paa.

Verse 61

प्रयातु कृतपापापिस्वर्गतिं नगरी मम । अयोध्यापातकं गृह्य गंताहं नरकं ध्रुवम् ॥ ६१ ॥

“Nawa’y marating ng aking lungsod ang landas patungong langit, kahit nagkasala man. Aakuin ko ang kasalanan ng Ayodhyā, at tiyak na ako’y tutungo sa impiyerno.”

Verse 62

एकाकी नहि गच्छामि परित्यज्य जनं क्षितौ । स्वर्गं विबुधशार्दूलाः सत्यमेतन्मयेरितम् ॥ ६२ ॥

O mga tigre sa hanay ng mga diyos, hindi ako tutungo sa langit nang mag-isa, na iniiwan ang mga tao sa lupa. Ito ang katotohanang aking ipinahayag.

Verse 63

तस्य तां स्थिरतां ज्ञात्वा सह तेनैव सा पुरी । जगाम स्वर्गलोकं च इंद्रादीनामनुज्ञया ॥ ६३ ॥

Nang makilala ang kanyang matatag na paninindigan, ang lungsod na iyon din—kasama niya—ay nagtungo sa daigdig ng langit, sa pahintulot ni Indra at ng iba pang mga diyos.

Verse 64

सोऽपि स्वर्गे स्थितो राजा स्वपुरेण समन्वितः । कामगेन विमानेन पूज्यमानोऽमरैरपि ॥ ६४ ॥

Ang haring iyon ay nanahan din sa langit, kalakip ang sarili niyang makalangit na lungsod; naglalakbay sa vimāna na tumutupad ng nais, at pinararangalan maging ng mga diyos.

Verse 65

अस्थिदानं कृतं देवि कृपया हि दधीचिना । देवानामुपकारार्थं श्रुत्वा दैत्यैः पराजितान् ॥ ६५ ॥

O Diyosa, dahil sa habag, si Dadhīci ay naghandog maging ng sarili niyang mga buto; nang marinig niyang natalo ng mga Dānava ang mga diyos, ginawa niya iyon para sa kapakinabangan ng mga diyos.

Verse 66

कपोतार्थं स्वमांसानि शिबिना भूभुजा पुरा । प्रदत्तानि वरारोहे श्येनाय क्षुधिताय वै ॥ ६६ ॥

Noong unang panahon, O babaeng may magandang balakang, si Haring Śibi, ang pinuno ng lupa, ay nagbigay ng bahagi ng sarili niyang laman sa isang gutom na lawin, alang-alang sa pagligtas sa isang kalapati.

Verse 67

जीमूतवाहनो राजा पुरासीत्क्षितिमंडले । तेनापि जीवितं दत्तं पन्नगाय वरानने ॥ ६७ ॥

O marikit na mukha, noong unang panahon sa daigdig ay may haring nagngangalang Jīmūtavāhana; siya man ay nagkaloob ng buhay at nagligtas sa isang ahas (nāga).

Verse 68

तस्माद्दयालुना देवि भवितव्यं महीभुजा । शुचावमेध्येऽपि शुभे समं वर्षति वारिदः ॥ ६८ ॥

Kaya nga, O Diyosa, ang isang hari ay dapat maging mahabagin; sapagkat ang ulap ng ulan ay nagbubuhos ng tubig nang pantay sa malinis at marumi, at maging sa mga bagay na mapalad.

Verse 69

चांडालपतितौ चंद्रो ह्लादयेच्च निजैः करैः । तस्मादिमां वरारोहे गृह गोधां सुदुःखिताम् ॥ ६९ ॥

Maging ang Buwan ay magpapaginhawa sa isang nalugmok na caṇḍāla sa pamamagitan ng sarili niyang mga sinag. Kaya, O babaeng may magandang balakang, tanggapin mo sa iyong tahanan ang butiking ito (iguana) na labis na nagdurusa.

Verse 70

उद्धरिष्ये निजैः पुण्यैर्दौहित्रैर्नाहुषो यथा । विमोहिनीं तिरस्कृत्य गृहगोधामुवाच ह ॥ ७० ॥

“Ililigtas kita sa sarili kong mga kabutihang-loob—sa aking mga banal na gawa—gaya ng pagliligtas kay Haring Nāhuṣa sa pamamagitan ng kanyang mga apo. Itinaboy niya ang Vimohinī, ang Manlilinlang, at saka nagsalita sa butiking-bahay.”

Verse 71

दत्तं दत्तं मया पुण्यं विजयासंभवं तव । गच्छ विष्णुगताँल्लोकान्विधूताशेषकल्मषा ॥ ७१ ॥

“Ang kabutihang ibinigay ko—muli’t muli—ay sumibol mula sa iyong tagumpay. Humayo ka ngayon sa mga daigdig na nararating sa pamamagitan ni Viṣṇu, na nahugasan na ang lahat ng kasalanan.”

Verse 72

तद्वाक्यात्सहसा भूप दिव्याभरणभूषिता । विमुच्य देहं तज्जीर्णं गृहगोधासमुद्भवम् ॥ ७२ ॥

O hari, sa mga salitang iyon, bigla siyang napalamutian ng mga banal na alahas; at iniwan ang kanyang lupaypay na katawan—na nagmula sa butiking-bahay—at napalaya mula roon.

Verse 73

जगामामंत्र्य तं भूपं द्योतयंती दिशो दश । सीमंतमिव कुर्वाणा वैष्णवं पदमुद्भुतम् ॥ ७३ ॥

Nagpaalam siya sa haring iyon at lumisan, nililiwanagan ang sampung dako; na wari’y gumuguhit ng maningning na guhit ng hati ng buhok—isang kagila-gilalas na landas at tahanang Vaiṣṇava ni Viṣṇu.

Verse 74

यद्योगिगम्यं हुतभुक्प्रकाशं वरं वरेण्यं परमात्मभूतम् । तम्मादियं चैव शिखिप्रदीपा जगत्प्रकाशाय नृपप्रसूता ॥ ७४ ॥

Ang Kataas-taasang Katotohanan—pinakamainam at karapat-dapat sambahin—na naaabot ng mga yogin, nagniningning na parang apoy ng handog, at may likas na Paramātman: Siya nga ang sariling anak ng babae. Ipinanganak sa angkan ng hari, siya’y naging lamparang apoy upang liwanagan ang sanlibutan.

Verse 75

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे गोधाविमुक्तिर्नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥

Sa gayon nagwakas ang ika-labing-apat na kabanata, na tinatawag na “Pagpapalaya sa Butiking-Bahay (Godhā-vimukti),” sa Uttara-bhāga ng kagalang-galang na Bṛhannāradīya Purāṇa.