Nagbubukas ang kabanata sa pagkilala ni Yama sa kataas-taasang kapangyarihan ng Hari-bhakti: ang mga umaalaala kay Hari, nag-aayuno, at pumupuri sa Kanya ay hindi kayang pigilan ni Yama; kahit ang di-sinasadyang pagbigkas ng “Hari” ay pumuputol sa muling pagsilang at nag-aalis sa tao sa talaan ni Yama. Isinalaysay ni Sauti ang pagninilay ni Brahmā tungkol sa paggalang sa tungkulin ni Yama, na nagbunga ng paglitaw ng isang kaakit-akit na dalaga na tulad ni Mohinī at ng aral na mariing tumutuligsa sa pita: ang pagnanasa kahit sa isip lamang sa ipinagbabawal na ugnayan ay humahantong sa impiyerno at sumisira sa naipong kabutihan. Pinawi ni Brahmā ang pagkalito sa pagninilay sa katawan bilang buto, laman, at karumihan, saka inutusan ang dalaga sa kanyang misyon. Lumipat ang salaysay kina Haring Rukmāṅgada at Prinsipe Dharmāṅgada, huwaran sa pagtalikod at katotohanan. Plano ni Brahmā na itali ng dalaga ang hari sa mga panata, ipahinto ang pag-aayunong Harivāsara, at sa huli ay hingin na pugutan ng hari ang sarili niyang anak—isang sukdulang pagsubok ng satya-dharma, na may pangakong ang di-matitinag sa katotohanan ay makararating sa tahanan ni Viṣṇu.
Verse 1
यम उवाच । प्राप्तं तात मया सार्द्धं वेदांघ्रिनमने हितम् । नाहं गच्छामि योगांतं पुनरेव जगत्पते ॥ १ ॥
Wika ni Yama: “Minamahal kong anak, kasama ko ay natamo mo ang kapakinabangan—ang mapagpakumbabang pagyukod sa mga paa ng Veda (Panginoon ng Veda). O Panginoon ng mga daigdig, hindi ako tutungo sa huling hantungan ng Yoga; muli akong babalik.”
Verse 2
प्रशासति महीं भूपेहाटकांगदसंज्ञके । तमेकं देवताश्रेष्ठं संप्राप्ते हरिवासरे ॥ २ ॥
Nang ang haring nagngangalang Hāṭakāṅgada ay namamahala sa daigdig, nang dumating ang banal na araw ni Hari, lumapit siya at sumamba sa iisang Kataas-taasang Panginoon—ang pinakadakila sa lahat ng mga diyos.
Verse 3
यदि चालयसे धैर्यात्ततोऽहं तव किंकरः । स मे शत्रुर्महान्देव तेन लुप्तः पटो मम ॥ ३ ॥
Kung kaya mo akong yumanig mula sa aking matatag na tapang, magiging alipin mo ako. Ngunit ang aking dakilang kaaway, O makapangyarihang Panginoon, siya ang naging sanhi ng pagkawala ng aking kasuotan.
Verse 4
तमेकं भोजयित्वा तु कार्ष्णेऽहनि महीपतिम् । कृतकृत्यो भविष्यामि गयापिंडप्रदो यथा ॥ ४ ॥
Ngunit kung mapakakain ko ang iisang haring iyon, ang panginoon ng lupa, sa araw ng Kārṣṇa, magiging ganap ang aking layon—gaya ng nag-aalay ng piṇḍa sa Gayā.
Verse 5
अद्य प्रभृति देवेशोयैर्नरैः संस्मृतो हरिः । उपोषितः स्तुत्वोपि न नियम्या मया हि ते ॥ ५ ॥
Mula sa araw na ito, O Panginoon ng mga diyos, yaong mga taong umaalaala kay Hari—na nag-ayuno at naghandog ng mga papuri—ay tunay na hindi ko na mapipigil.
Verse 6
हरिरिति सहसा ये संगृणंतिच्छलेन जननिजठरमार्गात्ते विमुक्ते विमुक्ता हि मर्त्याः । मम पटविलिपिं ते नो विशंति प्रवीणा दिविचरवरसंघैस्ते नमस्या भवन्ति ॥ ६ ॥
Kahit ang mga mortal na biglang bumigkas ng pangalang “Hari”—kahit pa bilang dahilan lamang—ay napapalaya mula sa landas ng sinapupunan ng ina; tunay ngang sila’y naliligtas. Ang mga bihasa ay hindi pumapasok sa aking nasasakupan ng tala at ukit, at sila’y nagiging karapat-dapat igalang ng mga koro ng mararangal na nilalang sa langit.
Verse 7
सौतिरुवाच । वैवस्वतस्य कार्येण तत्सम्मानचिकीर्षया । चिंतयामास देवेशो विरिंचिः कुशलांछनः ॥ ७ ॥
Sinabi ni Sauti: Tungkol sa gawain ni Vaivasvata, at sa pagnanais na parangalan siya, ang Panginoon ng mga deva—si Viriñci (Brahmā), na may mapalad na mga tanda—ay nagsimulang magnilay.
Verse 8
चिंतयित्वा क्षणं देवः सर्वभूतैश्च भूषितः । भूतत्रासनमात्रं तु रूपं स जगृहे विभुः ॥ ८ ॥
Pagkaraang magnilay sandali, ang Panginoon—na pinalalamutian ng lahat ng nilalang—ay nag-anyong sadyang upang manindak sa mga nilalang; sa gayon, ang Laganap sa Lahat ay nagtaglay ng gayong anyo.
Verse 9
तस्मिन्नुत्पादयामास प्रमदां लोकमोहिनीम् । सर्वयोषिद्वरा देवीमनसा निर्भिता बभौ ॥ ९ ॥
Doon mismo, siya’y lumikha ng isang dalagang kaakit-akit na bumibighani sa mga daigdig; ang Diyosa—pinakamainam sa lahat ng kababaihan—ay nagpakitang may pangamba sa kanyang kalooban.
Verse 10
सा बभूवाग्रतस्तस्य सर्वालंकारभूषिता । दृष्ट्वा पितामहस्तां तु रूपद्रविणसंयुताम् ॥ १० ॥
Nakatindig siya sa harap niya, na nababalutan ng lahat ng palamuti. Nang makita siya—puspos ng ganda at yaman—si Pitāmaha (Brahmā) ay tumingin sa kanya.
Verse 11
प्राहेमान् पश्यतो ह्येतां स्वकान्वै काममोहितान् । प्रत्यवायभयाद्ब्रह्या चक्षुषी संन्यमीलयत् ॥ ११ ॥
Nang makita niya ang sarili niyang mga tao na nalilinlang ng pagnanasa, siya’y nagsalita; at dahil sa takot sa bunga ng kasalanan (pratyavāya), ang kagalang-galang na ginang ay ipinikit ang dalawang mata.
Verse 12
सरागेणेह मनसा सरागेणेह चक्षुषा । चिंतयेद्वीक्षयेद्वापि जननीं वा सुतामपि ॥ १२ ॥
Dito, kung ang isip ay may bahid ng pagnanasa at ang mga mata’y may bahid ng pagnanasa, at iniisip o kahit tinitingnan—maging ang sariling ina o sariling anak na babae—nagiging kasalanan iyon, sapagkat ang pita ang dumudungis sa paningin.
Verse 13
वधूं वा भ्रातृजायां वा गुरोभार्यां नृपस्त्रियम् । स याति नरकं घोरं संचिंत्य श्वपचीमपि ॥ १३ ॥
Sinumang kahit sa isip lamang ay magtangan ng pita sa manugang na babae, sa asawa ng kapatid, sa asawa ng guro, o sa asawa ng hari—siya’y mapupunta sa kakila-kilabot na impiyerno; kahit pag-isipan lamang ang isang babaeng pinakamababa ang uri.
Verse 14
दृष्ट्वा हि प्रमदा ह्येता यः क्षोभं व्रजते नरः । तस्य जन्मकृतं पुण्यं वृथा भवति नान्यथा ॥ १४ ॥
Tunay nga, ang lalaking sa pagkakita sa mga babaeng ito ay napapailalim sa pagyanig ng pita—ang kabutihang naipon niya sa buong buhay ay nauuwi sa wala; hindi maaaring iba pa.
Verse 15
प्रसंगे दशसाहस्रं पुण्यमायाति संक्षयम् । पुण्यस्य संक्षयात्पापी पाषाणाखुर्भवेद्ध्रुवम् ॥ १५ ॥
Sa masamang pakikisama at sa pagkakasangkot na mapagpalayaw, kahit sampung libong sukat ng kabutihan ay nauubos. Kapag naubos ang kabutihan, ang makasalanan ay tiyak na isisilang bilang “batong-daga,” isang abang at bagsak na kapanganakan.
Verse 16
तस्मान्न चिंतयेत्प्राज्ञो ह्येता रागेण चक्षुषा । जनन्या अपि पादौ तु नादेयौ द्वादशाब्दिकैः ॥ १६ ॥
Kaya naman, ang taong marunong ay hindi dapat mag-isip tungkol sa mga bagay na ito nang may mga matang nababalot ng pagnanasa; kahit ang mga paa ng ina ay hindi dapat hawakan ng isang taong labindalawang taong gulang na.
Verse 17
सुतैस्त्वभ्यंगकरणे पुनर्यौवनसंस्थितैः । षष्ट्यतीतां सुतोऽभ्यंगे नियुञ्जीत विचक्षणः ॥ १७ ॥
Kapag ang mga anak na lalaki ay nasa kasagsagan na ng kanilang kabataan, dapat silang magsagawa ng pagmamasahe gamit ang langis. Ang isang matalinong anak ay dapat tumulong sa pagmamasahe sa isang inang lampas na sa animnapung taong gulang.
Verse 18
वृद्धो वापि युवा वापि न पादौ धावयेद्वधूम् । उभयोः पतनं प्रोक्तं रौरवेऽङ्गारसंचये ॥ १८ ॥
Matanda man o bata, hindi dapat utusan ng isang lalaki ang kanyang manugang na babae na hugasan ang kanyang mga paa. Ipinahahayag na pareho silang mahuhulog sa impiyernong Raurava, sa isang bunton ng nagbabagang uling.
Verse 19
या वधूर्दर्शयेदंगं विवृतं श्वशुरस्य हि । पाणिपादाहता राजन् क्रिमिभक्ष्या भवेत्तु सा । वधूहस्तेन यः पापः पादशौचं करोति हि ॥ १९ ॥
O Hari, ang manugang na babae na naglalantad ng kanyang katawan nang walang takip sa harap ng kanyang biyenang lalaki ay hahampasin sa mga kamay at paa at magiging pagkain ng mga uod. At ang makasalanang lalaki na nagpapahugas ng kanyang mga paa sa kamay ng manugang ay nagkakasala rin.
Verse 20
स्नानं वाप्यथवाभ्यंगं तस्याप्येवंविधा गतिः । सूचीमुखैः कृष्णवक्रैःर्भुज्यते कल्पसंस्थितिम् ॥ २० ॥
Kahit ang pagligo o simpleng pagpapahid ng langis sa sarili ay humahantong sa parehong uri ng kapalaran: ang isa ay pahihirapan hanggang sa katapusan ng panahon ng mga nilalang na may mukhang karayom at itim na bibig.
Verse 21
तस्मान्न वीक्षयेन्नारीं सुतां वापि वधूं नरः । साभिलाषेण मनसा तत्क्षणात्पतते नरः ॥ २१ ॥
Samakatuwid, ang isang lalaki ay hindi dapat tumingin sa isang babae nang may pagnanasa, maging ito man ay kanyang anak o manugang; sa sandaling iyon, siya ay nahuhulog mula sa kabanalan.
Verse 22
एवं संचिंतयित्वा च सूक्ष्मां दृष्टिं चकार ह । यदिदं वर्तुलं वक्त्रं सोन्नतं दृश्यते शुभम् ॥ २२ ॥
Matapos magmuni-muni nang ganito, siya ay tumingin nang may banayad at mapanuring tingin. "Ang bilog na mukhang ito, na may matatayog na katangian, ay mukhang mapalad."
Verse 23
अस्थिपंजरमेतद्धि चर्ममांसावृतं त्विति । वसा मेदोऽथ नयने सोज्वले स्त्रीषु संस्थिते ॥ २३ ॥
Sa katunayan, ito ay isa lamang kulungan ng mga buto, na nababalutan ng balat at laman. Sa loob nito ay taba at utak ng buto; at ang dalawang mata—na nagniningning nang maliwanag—ay nakalagay sa mga kababaihan.
Verse 24
अत्युच्छ्रितमिदं मांसं स्तनयोः समवस्थितम् । निम्नांशतां दर्शयति त्रिवली जठरस्थिता ॥ २४ ॥
Ang laman na ito, na nakataas nang mataas at nakalagay nang pantay sa pagitan ng mga dibdib, at ang tatlong tiklop sa tiyan, ay nagpapahiwatig ng banayad na paglubog sa gitnang bahagi.
Verse 25
पुनरेवाधिकं क्षिप्तं मांसं जघनवत्मनि । मूत्रद्वारमिदं गुह्यं यत्र मुग्धं जगत्त्रयम् ॥ २५ ॥
Muli, isang labis na bukol ng laman ang nakalagay sa daanan ng puwitan—ang lihim na butas na ito, ang organong pang-ihi—kung saan ang tatlong mundo ay nalilinlang.
Verse 26
अपानवायुना जुष्टं सदैव प्रतिकुत्सितम् । भस्त्रावर्गाधिकं क्षिप्तं मांसं जघनवर्त्मनि ॥ २६ ॥
Kaugnay ng hangin na apāna, laging kasuklam-suklam at palaging hinahamak—gaya ng kargang nasa bumbilya ng panday—ang bukol na laman na ito’y inihahagis sa daan ng puwitan (daanang mababa ng katawan).
Verse 27
कृतं यद्विद्द्विधा काष्ठं तद्वज्जंघा द्विधा ध्रुवम् । शुक्रास्थिपूरितं मांसैः कथं सुन्दरतां व्रजेत् ॥ २७ ॥
Gaya ng kahoy na kapag nabiyak ay tiyak na nagiging dalawang bahagi, gayon din ang mga binti ay tiyak na dalawa. Puno ng semilya at mga buto at nababalutan ng laman—paano ito makaaabot sa tunay na kagandahan?
Verse 28
मांसमेदोवसासारे किं सारं देहिनां वद । विष्ठामूत्रमलैः पुष्टे को देहे रज्यते नरः ॥ २८ ॥
Sabihin mo sa akin: ano ang tunay na diwa para sa may katawan sa katawang ang laman, taba, at utak-buto lamang ang sangkap? Pinalalakas ng dumi, ihi, at karumihan—sinong tao ang tunay na mahuhumaling sa ganitong katawan?
Verse 29
एवं विचार्य बहुधा विरिंचिर्ज्ञानचक्षुषा । धैर्यं कृत्वा च नारीं तामुवाच गजगामिनीम् ॥ २९ ॥
Matapos pagnilayan sa maraming paraan sa pamamagitan ng mata ng tunay na kaalaman, si Viriñci (Brahmā), na pinatatag ang loob, ay nagsalita sa babaeng yaong may marikit na lakad na tulad ng elepante.
Verse 30
यथाहि मनसा सृष्टा मया त्वं वरवर्णिनी । तथा भूतासि चार्वंगि मानसोन्मादकारिणी ॥ ३० ॥
“O ginang na may napakagandang kulay at anyo, ikaw ay nilikha ko sa isipan; at gayon nga, O may maririkit na mga sangkap, ikaw ay naging—yaong nagpapabaliw sa diwa ng isip.”
Verse 31
तमुवाच तदा सा तु प्रणम्य चतुराननम् । पश्य मूर्छान्वत्नांथ जगत्स्थावरजंगमम् ॥ ३१ ॥
Pagkaraan, siya’y yumukod at nagpatirapa sa Panginoong may Apat na Mukha (Brahmā) at nagsabi: “Masdan—ang buong daigdig, ang di-kumikilos at ang kumikilos, ay nahulog sa pagkahimatay, nalupig ng pagkalito.”
Verse 32
मोहितं मम रूपेण सयोगि यदकल्मषम् । स नास्ति त्रिषु लोकेषु यः पुमान्मम दर्शनात् ॥ ३२ ॥
Nabibighani sa Aking anyo, ang yogi ay nagiging malaya sa kasalanan. Sa tatlong daigdig, walang taong, pagkakita sa Akin, na hindi nababago nang gayon.
Verse 33
भवंतमादितः कृत्वा न क्षोभं याति पद्मज । आत्मस्तुतिर्न कर्तव्या केनचिच्छुभमिच्छता ॥ ३३ ॥
O Padmaja (Brahmā), kapag inuuna ang kagalang-galang na Panginoon, hindi nahuhulog sa pagkaligalig. Kaya ang sinumang naghahangad ng tunay na pagpapala ay huwag magpuri sa sarili.
Verse 34
स्तवनान्नरकं याति विशुद्धोऽपि च मानवः । तथापि स्तवनं ब्रह्मन् कर्तव्यं कार्यहेतुना ॥ ३४ ॥
Sa pamamagitan ng papuring panegiriko lamang, kahit ang taong malinis ay maaaring mahulog sa impiyerno. Gayunman, O Brāhmaṇa, ang pagpupuri ay dapat pa ring gawin—kapag ito’y para sa isang matuwid na layunin.
Verse 35
साहं सृष्टा त्वया ब्रह्मन् कस्यचित्क्षोभणाय वै । तमादिश जगन्नाथ क्षोभयिष्ये न संशयः ॥ ३५ ॥
“O Brahman, ako’y nilikha mo nga upang guluhin ang isang tao. Kaya, O Panginoon ng sansinukob, ituro mo sa akin siya; tiyak na guguluhin ko siya—walang pag-aalinlangan.”
Verse 36
मां दृष्ट्वापि क्षितौ देव भूधरश्चापि मुह्यति । किं पुनश्चेतनोपेतः श्वासोच्छासी नरस्त्विति ॥ ३६ ॥
O Panginoon! Kahit ang bundok sa lupa ay mahihilo sa pagkatitig lamang sa akin; lalo na ang taong may kamalayan at humihinga—gaano pa kaya ang pagkalito niya?
Verse 37
तथा चोक्तं पुराणेषु नारीवीक्षणवर्णनम् । उन्मादकरणं नॄणां दुश्चरव्रतनाशनम् ॥ ३७ ॥
Kaya nga ang sinabi sa mga Purana: ang pagsasalaysay ng pagtingin sa babae ay nagdudulot ng pagkabaliw sa mga lalaki at sumisira kahit sa mahihirap na panatang mahigpit na tinupad.
Verse 38
सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति पुरुषस्तावदेवेंद्रियाणां लज्जां तावद्विधत्ते विनयमपि समालंबते तावदेव । भ्रूचापाक्षेपयुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्माण एते यावल्लीलावतीनां न हृदि धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतंति ॥ ३८ ॥
Hangga’t nananatili ang lalaki sa matuwid na landas, ganoon din katagal napapasunod niya ang mga pandama; ganoon din katagal sumisibol ang hiya at pagpipigil—ngunit hanggang sa bumagsak sa kanyang puso ang “mga palaso ng titig” ng mapaglarong babae, may busog na kilay, dumaraan sa daan ng tainga, at may pilikmatang bughaw-itim, at ninanakaw ang kanyang katatagan.
Verse 39
धिक्तस्य मूढमनसः कुकवेः कवित्वं यः स्त्रीमुखं च शशिनं च समीकरोति । भ्रूक्षेपविस्मितकटाक्षनिरीक्षनिरीक्षितानि कोपप्रसादहसितानि कुतः शशांके ॥ ३९ ॥
Nakakahiya ang “tula” ng hangal na masamang makata na naglalakas-loob itulad ang mukha ng babae sa Buwan. O Buwan, saan sa iyo matatagpuan ang mga iyon—ang mga titig na paulit-ulit na pinagmamasdan, ang galaw ng kilay, ang nakapagtatakang sulyap sa gilid, at ang mga anyo ng galit, paglingap, at halakhak?
Verse 40
पीतं हि मद्यं मनुजेन नाथ करोति मोहं सुविचक्षणस्य । स्मृता च दृष्टा युवती नरेण विमोहयेदेव सुराधिका हि ॥ ४० ॥
O Panginoon! Kapag uminom ang tao ng nakalalasing na alak, nagdudulot ito ng pagkalito kahit sa maingat mag-isip. At ang isang dalagang babae—maalala man o masilayan lamang—tunay na makalilito sa lalaki nang higit pa sa alak.
Verse 41
मोहनार्थं त्वया सृष्टा नराणां प्रपितामह । तमादिशजगन्नाथ त्रैलोक्यं मोहयाम्यहम् ॥ ४१ ॥
O Pr̥pitāmaha, nilikha mo ako upang iligaw ang mga tao. Kaya, O Panginoon ng sansinukob, utusan mo ako—upang aking malito ang tatlong daigdig.
Verse 42
ब्रह्मोवाच । सत्यमुक्तं त्वया देवि नासाध्यं भुवनत्रये । नागनासोरु सुभगे मत्तमातंगगामिनि ॥ ४२ ॥
Wika ni Brahmā: “Tunay ang iyong sinabi, O Diyosa. Sa tatlong daigdig, wala kang hindi magagawa. O mapalad, may mga hita na wari’y nguso ng elepante, at may lakad na gaya ng lasing na babaeng elepante.”
Verse 43
या त्वं दूषयसे चेतो ममापि वरवर्णिनि । तन्मया सुगृहीतं तु कृतं ज्ञानांकुशेन हि ॥ ४३ ॥
O marikit na ginang, ang isip kong nais mong dungisan—mahigpit ko na itong hinawakan at pinigil, sa pamamagitan ng panggabay na panghampas ng kaalamang espirituwal.
Verse 44
सा त्वं कथं न लोकानां चेतांस्यपहरिष्यसि । सत्यमेतद्विशालाक्षि तव रूपं विमोहनम् ॥ ४४ ॥
Paano ka nga ba hindi aagaw sa isipan ng mga tao? Tunay, O malalaking-mata, ang iyong anyo ay kaakit-akit at nakalilinlang.
Verse 45
सामरं हि जगत्सर्वं निश्चेष्टमपि लक्षये । यन्निमित्तं मया सृष्टा तत्साधय वरानने ॥ ४५ ॥
Tunay, nakikita ko ang buong sanlibutan na nasa alitan, ngunit wari’y walang pagkilos. O magandang-mukha, tuparin mo ang layuning yaon na siyang dahilan ng paglikha ko sa iyo.
Verse 46
वैदिशे नगरे राजा नाम्ना रुक्मांगदः क्षितौ । यस्य सन्ध्यावली भार्या तव रूपोपमा शुभे ॥ ४६ ॥
Sa lupa, sa lungsod ng Vaidiśa, may isang haring nagngangalang Rukmāṅgada. Ang kanyang reyna ay si Sandhyāvalī—mapalad at banal—na ang ganda’y maihahambing sa iyong anyo, O pinagpala.
Verse 47
यस्यां धर्मांगदो जातो पितुरत्यधिकः सुतः । दशनागायु तबलः प्रतापेन रविर्यथा ॥ ४७ ॥
Mula sa kanya isinilang si Dharmāṅgada, anak na humihigit pa sa ama; taglay ang lakas na parang sampung libong elepante, at nagniningning sa tapang na gaya ng Araw.
Verse 48
यः क्षांत्या धरया तुल्यो गांभीर्ये सांगरोपमः । तेजसा वह्निवद्द्वीप्तः क्रोधे वैवस्वतोपमः ॥ ४८ ॥
Siya’y tulad ng Daigdig sa pagtitiis, tulad ng karagatan sa lalim, nagliliyab sa ningning na gaya ng apoy; at kapag nagngingitngit, mahigpit na tulad ni Vaivasvata (Yama).
Verse 49
त्यागे वैरौचनिर्यद्वद्गतौ हि पवनोपमः । सौम्यत्वे शशितुल्यस्तु रूपवान् मन्मथो यथा ॥ ४९ ॥
Sa pagtalikod sa pag-aari, siya’y tulad ni Bali na anak ni Virocana; sa paggalaw, tulad ng hangin. Sa kaamuan, tulad ng buwan; at sa kagandahan, tulad ni Manmatha, diyos ng pag-ibig.
Verse 50
जीवभार्गवयोस्तुल्यो यो नीतौ राजनन्दनः । पित्रा भुक्तं समस्तैकं जंबूद्वीपं वरानने ॥ ५० ॥
O marikit na mukha, ang prinsipe—na nagbibigay-galak sa kaharian—ay kapantay nina Jīva at Bhārgava sa nīti, ang sining ng pamamahala; at ang kanyang ama’y namuno sa buong Jambūdvīpa na parang iisang di-nahahating lupain.
Verse 51
धर्मांगदेन द्वीपानि संजितान्यपराण्यपि । पित्रोस्तु व्रीडया येन न ज्ञातं प्रमदासुखम् ॥ ५१ ॥
Sinakop din ni Dharmāṅgada ang iba pang mga pulo; subalit dahil sa kahinhinan at paggalang sa kanyang mga magulang, hindi siya kailanman nagpakalunod sa aliw ng pakikipaglandian sa mga babae.
Verse 52
स्वयं प्राप्ताः परित्यक्ता येन भार्याः सहस्रशः । यो न वाक्याद्विचलते सहैव हि पितुर्गृहे ॥ ५२ ॥
Yaong tumalikod sa libu-libong asawa, kahit sila’y kusang lumapit; at yaong hindi lumilihis sa salitang ibinigay, nananatiling matatag maging sa tahanan ng kanyang ama.
Verse 53
यस्य वै त्रीणि सुभगे मातॄणां चारुहासिनि । शतानि कनकाभासे त्वविशेषेण पश्यति ॥ ५३ ॥
O mapalad, O ginang na may marikit na ngiti, O may ginintuang ningning—siya na walang pagtatangi ay nakakakita sa tatlong daang Mātṛ (mga Ina-Diyosa), siya ang may gayong pangitain.
Verse 54
तस्य धर्मप्रधानस्य पुत्ररत्नांचितस्य च । समीपं गच्छ चार्वंगि मंदरे पर्वतोत्तमे ॥ ५४ ॥
O babaeng may marikit na pangangatawan, lumapit ka sa kanya—sa yaong pangunahing nakatuon sa dharma at pinalamutian ng mga anak na lalaki na tila mga hiyas—sa Mandara, ang pinakadakilang bundok.
Verse 55
तत्र वत्स्यति राजा वै तुरगेणातिवाहितः । तव गीतेन चार्वंगि मोहितोऽश्वं विहाय च ॥ ५५ ॥
Doon mananatili ang hari, na mabilis na dinadala ng kanyang kabayo; ngunit, O babaeng marikit ang pangangatawan, sa pagkabihag ng iyong pag-awit, iiwan niya maging ang kabayo.
Verse 56
अधिरुह्य गिरेः पृष्ठं स संगं यास्यति त्वया । तत्र देवि त्वयावाच्यं मिलित्वा भूभुजा त्विह ॥ ५६ ॥
Pagkasakay sa likod ng bundok, sasama siya sa iyo patungo sa itinakdang tagpuan. Doon, O Diyosa, matapos mong makipagkita sa hari rito, iparating mo sa kanya ang mensaheng ito.
Verse 57
अहं भार्या भविष्यामि तव राजन्न संशयः । यद्ब्रवीमि ह्यहं नाथ तत्कार्यं हि त्वया ध्रुवम् ॥ ५७ ॥
O Hari, walang alinlangan, ako’y magiging asawa mo. At, O Panginoon, anumang sabihin ko ay tiyak na dapat mong tuparin.
Verse 58
मोहितस्तव रूपेण तथैव प्रतिपद्यते । यतस्तं शपथैर्धृत्वा दक्षिणेन करेण वै ॥ ५८ ॥
Nabihag sa mismong anyo mo, kumilos siya ayon doon; kaya, matapos siyang itali sa mga taimtim na panunumpa, tunay ngang hinawakan niya ang kanyang kanang kamay.
Verse 59
वाच्यः कतिपयैः सुभ्रु दिनैरपगतैस्त्विति । सुरते तव चार्वंगि यदा मुग्धो हि लक्ष्यते ॥ ५९ ॥
“Pagkalipas ng ilang araw, O may magandang kilay, sabihin mo ito: kapag malinaw na nakikitang siya’y lubhang nahuhumaling sa iyo sa pagsasama ng pag-ibig, O may marikit na pangangatawan…”
Verse 60
तदा प्रहस्य राज्ञो वै स्मारणीयं पुरा वचः । यस्त्वया शपथो राजन्कृतो मद्वाक्यपालने ॥ ६० ॥
Pagkaraan, habang nakangiti, pinaalalahanan niya ang hari sa naunang sinabi: “O Hari, nanumpa kang tutuparin ang aking tagubilin.”
Verse 61
तत्पालयमहीपाल मन्येऽहं समयस्त्विति । एवमुक्ते त्वया मुग्धो राजा वै सत्यगौरवात् ॥ ६१ ॥
Kaya nga, ingatan mo ito, O hari ng lupa—sa aking palagay ito ang wastong tipan at tungkuling napagkasunduan. Nang sabihin mo ito, ang haring may payak na puso ay pumayag dahil sa paggalang sa katotohanan.
Verse 62
पालयामि न संदेहो ब्रूहि किं ते ददाम्यहम् । एवमुक्ते तु वचने त्वया वाच्यो वरानने ॥ ६२ ॥
Aking iingatan—walang pag-aalinlangan. Sabihin mo: ano ang ibibigay ko sa iyo? Nang masabi ang mga salitang iyon, O may magandang mukha, saka mo dapat ipahayag ang iyong kahilingan.
Verse 63
रुक्मांगदो महीपालो धर्मांगदपिता शुभे । नोपवासस्त्वया कार्यो जातु वै हरिवासरे ॥ ६३ ॥
O mapalad, si Haring Rukmāṅgada—ama ni Dharmāṅgada—ay nagpahayag: “Huwag kang kailanman mag-ayuno sa banal na araw ni Hari (Harivāsara).”
Verse 64
सुरतस्रं सकारी मे ह्युपवासो भवेत्प्रिय । सुमुग्धां यौवनोपेतां स्वभार्यां यो न सेवते ॥ ६४ ॥
“Mahal, para sa akin, ang pag-iwas sa pagsasamang mag-asawa ay nagiging isang uri ng pag-aayuno. Ang sinumang hindi lumalapit nang may pag-ibig at hindi nag-aaruga sa sariling asawa—kaakit-akit at nasa kasibulan ng kabataan—ay nagkakasala sa tungkulin ng tahanan.”
Verse 65
पर्वापेक्षी दुराचारः स याति नरकं ध्रुवम् । त्रिरात्रमपविद्धाहं त्वया भूप उपोषणात् ॥ ६५ ॥
Ang taong masama ang asal na nag-aayuno lamang dahil sa pag-asam sa mga araw ng pista ay tiyak na mapupunta sa impiyerno. O hari, dahil sa iyong pag-aayuno, ako’y naitaboy (napabayaan) sa loob ng tatlong gabi.
Verse 66
नाहं निमेषमप्येकं स्थातुं शक्ता त्वया विना । श्राद्धकाले तु संप्राप्ते उपाविष्टैर्द्विजैः किल ॥ ६६ ॥
Hindi ko kayang manatili kahit isang kisap-mata kung wala ka. Sa katunayan, nang dumating ang oras para sa Śrāddha at ang mga Brahmin ay nakaupo na...
Verse 67
याचते संगमं भार्या यदि भोग्या तदैव सा । एवं संबोध्यमानोऽपि यदा राजा वचस्तव ॥ ६७ ॥
Kung ang isang asawa ay humiling ng pagsasama, at siya ay karapat-dapat na lapitan, kung gayon siya ay dapat ngang lapitan sa oras na iyon. Kahit na pinapayuhan ng ganito, kung sasabihin pa rin ng hari ang mga salitang ito...
Verse 68
न करिष्यति चार्वंगि तदा वाच्यं परं वचः । यदि न त्यजसे राजन्नुपवासं हरेर्दिने ॥ ६८ ॥
O binibining may magandang anyo, kung hindi siya susunod, dapat sabihin ang mas matapang na pahayag: 'O Hari, kung hindi mo ititigil ang pag-aayunong ito sa sagradong araw ni Hari...'
Verse 69
स्वहस्तेन शिरश्च्छित्वा स्वपुत्रस्य वरासिना । धर्मांगदस्य राजेंद्र ममोत्संग्क्षिप स्वयम् ॥ ६९ ॥
O hari, pugutin mo ang ulo ng iyong sariling anak na si Dharmāṅgada gamit ang iyong sariling kamay, gamit ang mahusay na espadang ito, at ilagay mo mismo sa aking kandungan.
Verse 70
यद्येतन्मत्प्रियं त्वं हि न करोषि महीपते । धर्मक्षीणो भवान् गंता नरके नात्र संशयः ॥ ७० ॥
O hari, kung hindi mo gagawin ang gawaing ito na mahalaga sa akin, ang iyong dharma ay mauubos, at ikaw ay mapupunta sa impiyerno—walang duda tungkol dito.
Verse 71
श्रुत्वा त्वदीयं वचनं वरांगने न हिंस्यते प्राणसमं च पुत्रम् । संगृह्य वाक्यं वसुधामराणां सम्भोक्ष्यते माधववासंरेऽसौ ॥ ७१ ॥
O ginang na may marikit na pangangatawan, nang marinig niya ang iyong mga salita, hindi niya sasaktan ang anak na kasinghalaga ng sariling buhay. Yayakapin niya ang payo ng mga diyos sa lupa, mananahan sa tahanan ni Mādhava, at tatamasa ng banal na pagpapala.
Verse 72
ततो जनो यास्यति पूर्ववच्च यमांतिकं किंकरपाशबद्धः । लिपिप्रमाणं नरकाधिवासी भविष्यते साधु कृतं त्वया हि ॥ ७२ ॥
Pagkatapos, ang taong iyon, gaya ng dati, ay dadalhin sa harap ni Yama, nakagapos sa mga lubid na panilo ng kanyang mga alagad. Maninirahan siya sa impiyerno at haharap sa nakasulat na tala bilang patunay ng kanyang mga gawa—tunay ngang tama ang iyong sinabi.
Verse 73
अथ यदि निहंति तनयं राजा सत्येन संयुतः श्रीमान् । निःशेषामरपूज्यं व्रजति पदं पद्मनाभस्य ॥ ७३ ॥
Kung ang isang maringal na hari, matatag sa katotohanan, ay pumatay man kahit sa sariling anak, makakamtan niya ang tahanan ni Padmanābha (Viṣṇu), kalagayang iginagalang at sinasamba ng lahat ng mga walang-kamatayan.
Verse 74
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीं प्रति ब्रह्मवाक्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥
Sa gayon nagwakas ang ikapitong kabanata, na pinamagatang “Pangungusap ni Brahmā kay Mohinī,” sa Uttara-bhāga (huling bahagi) ng banal na Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.
The chapter frames Hari-smaraṇa and vrata-observance as a grace-based jurisdictional shift: devotees who fast and praise Hari are said to move beyond Yama’s karmic accounting (his ‘records’), indicating bhakti’s power to nullify or transcend punitive karmic pathways.
It functions as a classical vairāgya technique (aśubha-bhāvanā): by seeing the body as bones, flesh, fat, impurities, and transient parts, the mind is pulled away from kāma-delusion and anchored in discriminative knowledge (jñāna) and self-restraint.
By setting up Rukmāṅgada’s oath-bound dilemma—abandon Harivāsara or commit an unthinkable act—the text dramatizes dharma’s hierarchy and the cost of truth-vows; the promised resolution is that unwavering satya, aligned with Viṣṇu’s purpose, culminates in attaining Padmanābha’s abode.