Sukta 3
Sukta 6.3
Bharadvāja Bārhaspatya
Agni (with Mitra-Varuṇa invoked as allied powers)
Trishtubh (probable; verify)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ସତ୍ୟ)ର ରକ୍ଷକ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରୂପ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେ ଶୋଧକକୁ “ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକ” ଦିଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟକୁ ସଙ୍କୋଚକାରୀ କଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଗତି କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ, ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରବଳିତ ବିଜୁଳି-ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗାୟନ କରାଯାଇଛି; ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ସେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଟୁଟ ରଖନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
अग्ने स क्षेषदृतपा ऋतेजा उरु ज्योतिर्नशते देवयुष्टे । यं त्वं मित्रेण वरुणः सजोषा देव पासि त्यजसा मर्तमंहः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି! ଋତପା—ଋତରୁ ଜନ୍ମିତ, ଋତର ରକ୍ଷକ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଯେ ଦେବପ୍ରିୟ ପଥରେ ବିଶାଳ ଜ୍ୟୋତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯାହାକୁ ତୁମେ, ହେ ଦେବ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ସହ ଏକମତ ହୋଇ, ନିଜ ବିଜୟୀ ତେଜସ୍ରେ ରକ୍ଷା କର—ସେ ମର୍ତ୍ୟ ଅଂହସ୍ (ସଂକୋଚ)ରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଏ।
Mantra 2
ईजे यज्ञेभिः शशमे शमीभिॠधद्वारायाग्नये ददाश । एवा चन तं यशसामजुष्टिर्नांहो मर्तं नशते न प्रदृप्तिः ॥
ସେ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିଛି; ଶମୀ—ଶାନ୍ତିକର ସ୍ତୁତି/ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା—ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ୱାରବାଳା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଛି। ଏହିପରି ଯଶସ୍ବୀ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଅଜୁଷ୍ଟି (ଅସ୍ୱୀକାର) ସେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ—ନ ଅଂହସ୍ (ସଂକୋଚ), ନ ପ୍ରଦୃପ୍ତି (ଅହଙ୍କାରମୟ ଉନ୍ମାଦ)।
Mantra 3
सूरो न यस्य दृशतिररेपा भीमा यदेति शुचतस्त आ धीः । हेषस्वतः शुरुधो नायमक्तोः कुत्रा चिद्रण्वो वसतिर्वनेजाः ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାହାର ଦୃଷ୍ଟି ନିର୍ମଳ, ଅରେପା (କଳଙ୍କହୀନ) ଅଟେ; ସେ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଶୁଚି ଜ୍ୱାଲା-ପବିତ୍ରତାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ଭୀମ ହୋଇଯାଏ। ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ରୋକିବାକୁ କଠିନ, ସେ ରାତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରେନାହିଁ; ଏହି ବନେଜା—ବନରୁ ଜନ୍ମିତ—ଶକ୍ତିର ରଣ୍ୱ (ମନୋହର) ବାସସ୍ଥାନ କେଉଁଠି?
Mantra 4
तिग्मं चिदेम महि वर्पो अस्य भसदश्वो न यमसान आसा । विजेहमानः परशुर्न जिह्वां द्रविर्न द्रावयति दारु धक्षत् ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଆକ୍ରମଣ; ମହାନ ତାହାର ରୂପ। ମୁଖେ ହାଫୁଥିବା ସେ, ଯେନ ମୁଖ ଟାଣି ଯମିତ ଘୋଡ଼ା। ଚଳିତ ପରଶୁ ସମ ଜିହ୍ୱାକୁ ଚାବୁକ ଭଳି ଫଟାଇ, ଧାତୁ-ଗଳାଇବାଳା ପରି ଗଳାଏ—କାଠକୁ ସେ ଦହନ କରିଛି।
Mantra 5
स इदस्तेव प्रति धादसिष्यञ्छिशीत तेजोऽयसो न धाराम् । चित्रध्रजतिररतिर्यो अक्तोर्वेर्न द्रुषद्वा रघुपत्मजंहाः ॥
ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଜଣେ ପରି ସେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ; ଲୋହାର ଧାର ପରି ନିଜ ତେଜକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରେ। ଚିତ୍ର ପ୍ରବାହମୟ ଗତିରେ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ରାତିରେ କାଠ ଉପରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ସଞ୍ଚରେ—ଶୀଘ୍ରପକ୍ଷ, ଦ୍ରୁତପଦ।
Mantra 6
स ईं रेभो न प्रति वस्त उस्राः शोचिषा रारपीति मित्रमहाः । नक्तं य ईमरुषो यो दिवा नॄनमर्त्यो अरुषो यो दिवा नॄन् ॥
ବାଣୀର କୁଶଳ ଗାୟକ ପରି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଷାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ; ନିଜ ଶୋଚିଷା (ଜ୍ୱାଳା) ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରସ୍ୱରୂପ ଦିନମାନଙ୍କୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ଦିଏ। ଯେ ରାତିରେ ଅରୁଷ (ରୁଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଟେ, ଏବଂ ଯେ ଦିନେ ନରମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର କରେ—ଅମର, ଅରୁଷ, ଯେ ଦିନେ ନରମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର କରେ।
Mantra 7
दिवो न यस्य विधतो नवीनोद्वृषा रुक्ष ओषधीषु नूनोत् । घृणा न यो ध्रजसा पत्मना यन्ना रोदसी वसुना दं सुपत्नी ॥
ଯାହାର ନିତ୍ୟ-ନବୀନତା ସେବକକୁ (ବିଧାତାକୁ) ଦିବ ପରି ନବୀକୃତ କରେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୃଷା (ଅଗ୍ନି) ନିଜ ବଳକୁ ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ କରେ। ଉଷ୍ଣ ଦ୍ୟୁତି ପରି, ଧ୍ରଜସା (ଦହୁଥିବା ଜ୍ୱାଳା) ଓ ପତ୍ମନ (ବେଗ) ସହ ସେ ଗତି କରେ; ବସୁ (ସମୃଦ୍ଧି) ସହ ସେ ଦୁଇ ରୋଦସୀ (ଦିବ–ପୃଥିବୀ) ପାଖକୁ, ସୁପତ୍ନୀ—ସୁସଂଯୁକ୍ତ ଯୁଗଳ ପରି, ଗୃହ ପରି ଆସେ।
Mantra 8
धायोभिर्वा यो युज्येभिरर्कैर्विद्युन्न दविद्योत्स्वेभिः शुष्मैः । शर्धो वा यो मरुतां ततक्ष ऋभुर्न त्वेषो रभसानो अद्यौत् ॥
ଧାୟୋଭିଃ (ପୋଷକ ଶକ୍ତି) ଓ ଯୁଜ୍ୟୈଃ ଅର୍କୈଃ (ଯୁକ୍ତ ସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା—ସେ ନିଜ ଶୁଷ୍ମୈଃ (ପରାକ୍ରମ)ରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; କିମ୍ବା ସେ ମରୁତାଂ ଶର୍ଧଃ (ଦଳ/ସମୂହ)କୁ ଗଢ଼ିଛି। ଋଭୁ ପରି ତ୍ୱେଷଃ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ) ଓ ରଭସାନଃ (ବେଗବାନ) ହୋଇ, ସେ ଆଜି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni, aligned with ṛta (truth and cosmic order), leads the devotee to a broad, clear “light” and protects the person from distress and narrowing fear.
Mitra–Varuṇa represent moral and cosmic order; the hymn shows Agni working in harmony with them so protection is not just power, but power guided by truth and right law.
As a bright, sharp, fast-moving fire—active even in the night—who can flash like lightning and who carries prayers and offerings while guarding the worshipper.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
