Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଋତ (ଠିକ୍ ପଥ/ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ଗତିର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ “ଆସ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ, ଉପାସକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ରଥସାରଥି ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଯାତ୍ରା ଓ ଯୋଗାଣର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା—ଛାଗ ଟାଣୁଥିବା ପୂଷଣଙ୍କ ରଥ—ସହିତ ଏହା ଗଭୀର ଭାବେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନପଥରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ।
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
ହେ ଅଘୃଣେ, ବିମୁଚୋ ନପାତ୍ (ମୋକ୍ଷର ପୁତ୍ର), ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ଆମେ ତୋ ସହ ସଙ୍ଗତିରେ ଏକତ୍ର ହେବା। ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ)ର ଆମ ରଥସାରଥି ହେଅ; ଆମ ଗତିକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅ।
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
ଆମେ ମିତ୍ରରୂପେ ସେଇ ପରମ ରଥୀତମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ—କପର୍ଦିନ, ଗୁଞ୍ଜିତ (ଜଟାବଦ୍ଧ) ଶକ୍ତିର ଧାରକ; ମହା ରାଧସର ଈଶାନ, ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିପତି; ଅନ୍ତର୍ଧନ ‘ରାୟ’ର ସଖା।
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
ହେ ଅଘୃଣେ, ତୁମେ ରାୟର ଧାରା—ଅନ୍ତର ସମୃଦ୍ଧିର ପ୍ରବାହ; ବସୋ, ସୁନିବାସର ରାଶି। ହେ ଅଜାଶ୍ୱ, ସଦା ପ୍ରୟାସୀ ଧୀମାନଙ୍କ ସଖା।
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
ଏବେ ଆମେ ପୂଷଣ ଅଜାଶ୍ୱ—ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ଆଣୁଥିବା ବାଜିନ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁ। ସେ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଭଗିନୀ (ଉଷା)ର ଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦ୍ୟୁତିମୟ ଉଷାରେ ଲଗି ରହେ।
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
ମାତାର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଆଶ୍ରୟ ପାଖେ ମୁଁ ଏହି ବାଣୀ କହିଛି; ଭଗିନୀ (ଉଷା)ର ପ୍ରିୟ ଜାର ଆମକୁ ଶୁଣୁ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭ୍ରାତା ଏବଂ ମୋ ସଖା—ଆମ ଡାକକୁ ଅନ୍ତରେ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
ସୁଯୁକ୍ତ ଆଜା (ଛେଳି)ମାନେ ରଥରେ ପୂଷଣଙ୍କୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ—ଜନଶ୍ରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୟୁତି ଥିବା ପୂଷଣଙ୍କୁ; ସେମାନେ ଦେବଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ଗତିରେ ତାଙ୍କୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.