Sukta 53
Sukta 6.53
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Pūṣan (Pathaspati)
Gayatri (likely; short 3×8 pattern—needs verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପଥସ୍ପତି—ରାସ୍ତାର ପ୍ରଭୁ—ପୂଷଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେ ସେ ଋଷିଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜ ନେତୃତ୍ୱଶକ୍ତିକୁ ଯୋଗ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା, ସଠିକ୍ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ଜୀବିକା-ଲାଭ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ପାଣି (ଧନ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିବା) ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ ଧନକୁ ଭେଦି ପ୍ରକାଶ କରି, ଗୁପ୍ତ ‘ପ୍ରିୟ’ ଧନରତ୍ନକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଧିକାରରେ ଆଣିଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ବିଜୟୀ, ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ପ୍ରେରଣା (ଧୀ) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଯାହା ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ପ୍ରଚୁରତା ଲାଭ କରି ଭୋଗ ଓ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ।
Mantras
Mantra 1
वयमु त्वा पथस्पते रथं न वाजसातये । धिये पूषन्नयुज्महि ॥
ହେ ପଥସ୍ପତେ, ବାଜସାତି ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ରଥ ପରି ଯୋଜୁଛୁ; ହେ ପୂଷନ, ଚେତନାର ଯାତ୍ରା ସିଦ୍ଧ ହେବାକୁ ତୁମକୁ ଆମ ଧିରେ ଯୁଜୁଛୁ।
Mantra 2
अभि नो नर्यं वसु वीरं प्रयतदक्षिणम् । वामं गृहपतिं नय ॥
ଆମ ପାଖକୁ ନର୍ୟ ବସୁ—ବୀର, ସୁଯୋଜିତ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ—ନେଇଆ; ପ୍ରିୟ ଗୃହପତିଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତିରେ ଆନ୍ତରିକ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିକୁ, ଆମ ପାଖକୁ ନେଇଆ।
Mantra 3
अदित्सन्तं चिदाघृणे पूषन्दानाय चोदय । पणेश्चिद्वि म्रदा मनः ॥
ହେ ଅଘୃଣେ ପୂଷନ, ଦାନ ପାଇଁ ଅନିଚ୍ଛୁକକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେର; ଏବଂ ପଣିର ହୃଦୟରେ ଥିବା ଗଠିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି—ତାହାକୁ ମୃଦୁ କରି ଉଦାରତା ଦିଗକୁ ଫେରାଇଦେ।
Mantra 4
वि पथो वाजसातये चिनुहि वि मृधो जहि । साधन्तामुग्र नो धियः ॥
ବାଜସାତି—ସମୃଦ୍ଧି-ବିଜୟ ପାଇଁ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେ; ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ହଣ। ହେ ଉଗ୍ର, ଆମ ପ୍ରେରିତ ଧୀମାନସମୂହ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରୁ।
Mantra 5
परि तृन्धि पणीनामारया हृदया कवे । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
ହେ କବେ ପୂଷନ, ଅନ୍ତଃଶୂଳ—ବିବେକମୟ ଇଚ୍ଛାର ବାଣ/ଭାଲାଦ୍ୱାରା ପଣିମାନଙ୍କ ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶକୁ ସବୁଦିଗରୁ କାଟି ଘେରିଦେ; ତାପରେ ସେମାନେ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଆମ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ କର।
Mantra 6
वि पूषन्नारया तुद पणेरिच्छ हृदि प्रियम् । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
ହେ ପୂଷନ୍, ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କର; ପଣିର ହୃଦୟରେ ଯାହା ପ୍ରିୟ—ଗୁପ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଲୋକ—ତାହା ଖୋଜ। ତାପରେ ସେହିଟିକୁ ଆମ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଧିକାରରେ ଆଣି ଦେ।
Mantra 7
आ रिख किकिरा कृणु पणीनां हृदया कवे । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
ହେ କବି ପୂଷନ୍, ଭିତରକୁ ଖୋଦି ପ୍ରବେଶ କର; ପଣିମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଭଙ୍ଗୁର, କିକିରା-ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ପରି କର। ତାପରେ ସେମାନେ ଯାହା ଧରି ରଖିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କର।
Mantra 8
यां पूषन्ब्रह्मचोदनीमारां बिभर्ष्याघृणे । तया समस्य हृदयमा रिख किकिरा कृणु ॥
ହେ ଅଘୃଣେ ପୂଷନ୍, ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ବଚନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଓ ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ ଚାଳିତ ଯେ ଅଗ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତୁମେ ଧାରଣ କର, ସେହିଦ୍ୱାରା ବାଙ୍କା ଓ ସଂକୁଚିତ (ଅବରୋଧକ) ଜନର ହୃଦୟକୁ ଖୋଦି ଭାଙ୍ଗି କିକିରା କର।
Mantra 9
या ते अष्ट्रा गोपशाघृणे पशुसाधनी । तस्यास्ते सुम्नमीमहे ॥
ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୂଷନ, ଗୋଧନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏବଂ ପଶୁ-ସମ୍ପଦ ସାଧନ କରୁଥିବା ତୁମ ଅଷ୍ଟ୍ରା (ଅଙ୍କୁଶ/ଗୋଡ) — ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମ ସୁମନ, କୃପା ଓ ଶୁଭ ରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ।
Mantra 10
उत नो गोषणिं धियमश्वसां वाजसामुत । नृवत्कृणुहि वीतये ॥
ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ଗୋଧନ ଜିତାଇଦେବା ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) କର; ତଥା ଅଶ୍ୱ ଓ ବଳର ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଜିତାଇଦେବା ଧୀ ମଧ୍ୟ। ଆମର ବୀତୟେ (ପ୍ରାପ୍ତି-ଭୋଗ ପାଇଁ) ତାହାକୁ ନୃବତ୍—ପୁରୁଷାର୍ଥମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ—କର।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is a Vedic deity of guidance and nourishment. He is called Pathaspati, “Lord of the paths,” because he protects journeys, helps one find the right way, and brings the seeker safely to the goal.
The Paṇi represents the withholder who hides wealth and light. The hymn asks Pūṣan to pierce concealment and reveal the hidden treasure—so it can come into rightful possession and be used for good purpose.
It can be recited before travel or any important undertaking to seek clarity, protection, and right direction. Many also use it as a prayer for recovering what is lost and for gaining steady prosperity with a focused, strong mind.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.