Sukta 56
Sukta 6.56
Bharadvāja
Pūṣan
Triṣṭubh (contextual; verify)
ପୂଷନ୍ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମଗ୍ର କୁଶଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ଦେବତା କେବଳ ନାମ-ପଦବୀ ଭଳି ଚିହ୍ନରେ ଧରାପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ପରିଚୟ ଓ ଜୀବନ୍ତ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୂଷନ୍ଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ପରେ ଉପାସକଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଆଜି ଓ ଆସନ୍ତାକାଲି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଶେଷ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
य एनमादिदेशति करम्भादिति पूषणम् । न तेन देव आदिशे ॥
ଯେ କେହି ତାଙ୍କୁ ‘କରମ୍ଭ (ଅର୍ପଣ)ରୁ ପୂଷଣ’ ବୋଲି କେବଳ ନାମ ଦେଇ ଦେଖାଏ, ସେହି ନାମ-ମାତ୍ରରେ ଦେବତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପରିଚୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦେବତା ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ପରିଚିତ, ଉପାଧିରେ ନୁହେଁ।
Mantra 2
उत घा स रथीतमः सख्या सत्पतिर्युजा । इन्द्रो वृत्राणि जिघ्नते ॥
ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ—ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଖ୍ୟ ଓ ଯୁଗବନ୍ଧନରେ ସତ୍ପତି (ସତ୍ୟ-ଗୃହର ଅଧିପତି)—ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ନିହତ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ସେ ଆମ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ପଥକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
Mantra 3
उतादः परुषे गवि सूरश्चक्रं हिरण्ययम् । न्यैरयद्रथीतमः ॥
ଏବଂ ସେଠାରେ, କଠିନ ଗୋ-କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଚକ୍ରକୁ ଗତିରେ ଆଣିଲେ; ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାକୁ ତଳକୁ ନେଇ ନିୟତ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ—କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ ଦୀପ୍ତିମୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Mantra 4
यदद्य त्वा पुरुष्टुत ब्रवाम दस्र मन्तुमः । तत्सु नो मन्म साधय ॥
ହେ ପୁରୁଷ୍ଟୁତ (ବହୁଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ), ହେ ଦସ୍ର (ଅଦ୍ଭୁତ) ଏବଂ ମନ୍ତୁମ୍ (ବିବେକଶୀଳ) ଶକ୍ତି! ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ଯେ ବଚନ କହୁଛୁ—ସେହି ଆମ ସଂକଳ୍ପକୁ ସିଦ୍ଧ କର; ଆମ ଅନ୍ତର୍ମନର ଚିନ୍ତାକୁ ଯଥାର୍ଥ ସାଧନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
Mantra 5
इमं च नो गवेषणं सातये सीषधो गणम् । आरात्पूषन्नसि श्रुतः ॥
ଏବଂ ଜୟ ପାଇଁ କିରଣମାନଙ୍କର (ଗୋମାନଙ୍କର) ଆମ ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ—ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ବଢ଼ୁଥିବା ଏହି ଦଳକୁ—ହେ ପୂଷନ, ସମୀପରୁ ଶୁଣ; ତୁମେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Mantra 6
आ ते स्वस्तिमीमह आरेअघामुपावसुम् । अद्या च सर्वतातये श्वश्च सर्वतातये ॥
ଆମେ ତୁମଠାରୁ ସ୍ୱସ୍ତି (କ୍ଷେମ) ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁ—ଅଘ (ଅପଶକୁନ/ଦୁଷ୍ଟତା)କୁ ଦୂରେ ରଖି ସତ୍ୟ ବସୁ (ଧନ)କୁ ସମୀପକୁ ଆଣୁଥିବା; ଆଜି ମଧ୍ୟ ସର୍ବତାତି (ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ପାଇଁ, ଆସନ୍ତାକାଲି ମଧ୍ୟ ସର୍ବତାତି ପାଇଁ।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic guide and nourisher who protects travelers, helps one reach the right goal, and brings practical welfare—safety, prosperity, and right attainment.
It suggests that merely calling the god by a label does not truly reveal him; real knowing comes through inner recognition, devotion, and lived connection.
It asks for continuous well-being—protection from harm, nearness of true wealth, and complete welfare that extends beyond the present moment into the next day.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.