Sukta 71
Sukta 6.71
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Savitṛ (Savitar)
Triṣṭubh
ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ତରେ ସବିତୃଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଉଦିତ ହୋଇ ନିଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଅଭିଷେକ କରି ଶକ୍ତିଦାନ କରିବାକୁ, ଦାନଶୀଳ ଉପାସକଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବାକୁ, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ଓ ସଠିକ୍ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ‘ଇଚ୍ଛିତ’ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
उदु ष्य देवः सविता हिरण्यया बाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुः । घृतेन पाणी अभि प्रुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणि ॥
ଉଦୁ ଷ୍ୟ ଦେବଃ ସବିତା—ହିରଣ୍ୟ ବାହୁ ସହ—ସବନାୟ ତାହାକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ, ସୁକ୍ରତୁ। ଘୃତେନ ନିଜ ପାଣିକୁ ଆର୍ଦ୍ର କରେ; ମଖରେ ଯୁବ, ସୁଦକ୍ଷ, ରଜସୋର ବିଶାଳ ପ୍ରସାରରେ ବିଧର୍ମଣି—ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 2
देवस्य वयं सवितुः सवीमनि श्रेष्ठे स्याम वसुनश्च दावने । यो विश्वस्य द्विपदो यश्चतुष्पदो निवेशने प्रसवे चासि भूमनः ॥
ଦେବ ସବିତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ—ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେରଣାରେ—ଆମେ ସ୍ଥିତ ହେଉ; ତାଙ୍କ ବସୁମାନଙ୍କ ଦାନରେ ଆମର ଭାଗ ହେଉ। କାରଣ ତୁମେ ହିଁ ମହାନ—ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିବାସ-ସ୍ଥାପନ ଏବଂ ପ୍ରସବ/ପ୍ରେରଣାର ଅଧିପତି।
Mantra 3
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वं शिवेभिरद्य परि पाहि नो गयम् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्यसे रक्षा माकिर्नो अघशंस ईशत ॥
ହେ ସବିତଃ, ଅଦବ୍ଧ (ଅବିଫଳ) ପାୟୁମାନଙ୍କ ଓ ଶିବ (କଲ୍ୟାଣକର) ରକ୍ଷାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଜି ଆମର ଗୟ (ଜୀବବଳ/ପ୍ରାଣଶକ୍ତି) କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କର। ହେ ହିରଣ୍ୟଜିହ୍ୱ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଜିହ୍ୱାଧାରୀ), ନବ୍ୟ ସୁବିତ (ପ୍ରକାଶମୟ କଲ୍ୟାଣ) ପାଇଁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; କୌଣସି ଅଘଶଂସ (ଦୁଷ୍ଟାଶୟୀ/ଅପଶକୁନବାଦୀ) ଆମ ଉପରେ ଅଧିକାର କରୁ ନାହିଁ।
Mantra 4
उदु ष्य देवः सविता दमूना हिरण्यपाणिः प्रतिदोषमस्थात् । अयोहनुर्यजतो मन्द्रजिह्व आ दाशुषे सुवति भूरि वामम् ॥
ଉଦିତ ହୁଏ ସେ ଦେବ ସବିତା—ଦମୂନା (ଗୃହନିବାସୀ); ହିରଣ୍ୟପାଣି (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ହସ୍ତ) ପ୍ରତିଦୋଷଂ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ) ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ। ଅୟୋହନୁ (ଲୋହ-ଜହ୍ନୁଧାରୀ), ଯଜତ (ପୂଜ୍ୟ), ମନ୍ଦ୍ରଜିହ୍ୱ (ମଧୁର/ଆନନ୍ଦମୟ ଜିହ୍ୱାଧାରୀ)—ଦାଶୁଷେ (ଦାନୀ) ପାଇଁ ଭୂରି ବାମ (ପ୍ରଚୁର କଲ୍ୟାଣ) ପ୍ରେରଣା କରେ।
Mantra 5
उदू अयाँ उपवक्तेव बाहू हिरण्यया सविता सुप्रतीका । दिवो रोहांस्यरुहत्पृथिव्या अरीरमत्पतयत्कच्चिदभ्वम् ॥
ଉପରକୁ ସେ ନିଜ ବାହୁ ପ୍ରସାରିଛି—କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଜଣେ ପରି; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଘଟନାଶକ୍ତିଧାରୀ, ଶୁଭ ପ୍ରତୀକବାନ ସବିତୃ। ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାରରୁ ସେ ଦ୍ୟୌର ଆରୋହଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆରୋହଣ କରେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଗତିରେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ଅପାର ଅଜ୍ଞାତ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀଭାବେ ଉଡ଼ି ଯାଏ।
Mantra 6
वाममद्य सवितर्वाममु श्वो दिवेदिवे वाममस्मभ्यं सावीः । वामस्य हि क्षयस्य देव भूरेरया धिया वामभाजः स्याम ॥
ହେ ସବିତୃ, ଆଜି ଆମକୁ ବାମ (ଇଚ୍ଛନୀୟ ମଙ୍ଗଳ) ଦିଅ; କାଲି ମଧ୍ୟ ବାମ; ଦିନେଦିନେ ଆମ ପାଇଁ ବାମକୁ ପ୍ରେରଣା କର। କାରଣ, ହେ ଦେବ, ଆନନ୍ଦର ସେହି ଅତିପ୍ରଚୁର ନିବାସରୁ—ଏହି ଧୀ (ଚିନ୍ତା-ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବାମର ଭାଗୀ ହେବାକୁ ପାରୁ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine “Impeller” who sets things in motion—sun’s course, life’s activity, and the sacrifice. The hymn describes him with golden arms and hands that consecrate and energize the rite.
It repeatedly asks for vāmá—“the desirable good”: prosperity, well-being, and a secure share in Savitṛ’s abundant dwelling of delight, today and every day.
They are transition points when Savitṛ is invoked as the power that ‘turns on’ right movement and right order. The hymn explicitly places him at dusk and also portrays his rising, making it suitable for liminal ritual moments.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.