
Sukta 6.60
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Indrāgnī (with Indra foregrounded as Vṛtra-slayer, Agni as co-power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.60 opening; cadence suggests triṣṭubh)
ଋଗ୍ବେଦ ୬.୬୦ ରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ—ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି—ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ବୃତ୍ର-ବଧକ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସହକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ବିଜୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରନ୍ତି। ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ରଥଦଳ ସହ ଆସିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟୀ ଉର୍ଜା ପ୍ରବାହିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ସେଇ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ଭାବେ ଦେଖାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି/ପ୍ରକାଶ (ଅଗ୍ନି) ଏକତ୍ର ହୋଇ ବାଧା ଭାଙ୍ଗନ୍ତି ଏବଂ ବାଜ (ଜୟଶକ୍ତି) ବଢ଼ାନ୍ତି।
Mantra 1
श्नथद्वृत्रमुत सनोति वाजमिन्द्रा यो अग्नी सहुरी सपर्यात् । इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरेः सहस्तमा सहसा वाजयन्ता ॥
ଯେ ବୃତ୍ରକୁ (ଆବରଣକାରୀକୁ) ଭେଦି ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ବାଜ—ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଜିତେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର; ଯେ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ସେଇ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ଯଥାବିଧି ସେବିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରଚୁର ବସବ୍ୟ—ବହୁ ମଙ୍ଗଳ—ପାଇଁ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ; ବଳରେ ଅତିବଳବାନ, ନିଜ ସହସା ଆମ ଭିତରେ ବିଜୟଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।
Mantra 2
ता योधिष्टमभि गा इन्द्र नूनमपः स्वरुषसो अग्न ऊळ्हाः । दिशः स्वरुषस इन्द्र चित्रा अपो गा अग्ने युवसे नियुत्वान् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ତୁମେ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗାଉମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଏବଂ ହେ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରକାଶରେ ଉପରକୁ ବୋହି ନିଆଯାଇଥିବା ଜଳମାନ ଓ ଉଷାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଯାଅ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉଷାର ଦ୍ୟୁତିରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍ର ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର; ହେ ଅଗ୍ନି, ନିୟୁତ୍ୱାନ୍ (ରଥାଶ୍ୱ-ଯୁକ୍ତ) ହୋଇ, ଜଳ ଓ କିରଣମାନଙ୍କୁ ଯୌବନ-ବଳକୁ ପ୍ରେରିତ କରି, ଆମ ଭିତରେ ବୃଦ୍ଧି ଆଣ।
Mantra 3
आ वृत्रहणा वृत्रहभिः शुष्मैरिन्द्र यातं नमोभिरग्ने अर्वाक् । युवं राधोभिरकवेभिरिन्द्राग्ने अस्मे भवतमुत्तमेभिः ॥
ହେ ବୃତ୍ରହଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ହେ ଅଗ୍ନି, ବୃତ୍ରହଣ ବିଜୟଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୁଷ୍ମ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସ; ନମସ୍କାରରୂପ କର୍ମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଖକୁ ଆଗେଇ ଆସ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦାନମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମତମ ସହାୟକ ହେଉ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଆଣିଦେବା ଦାତା ହେଉ।
Mantra 4
ता हुवे ययोरिदं पप्ने विश्वं पुरा कृतम् । इन्द्राग्नी न मर्धतः ॥
ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନକାଳରୁ ଗଢ଼ା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଧାରିତ ହୋଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି କର୍ମରେ କେବେ ବି ଅସଫଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କ୍ଷୀଣ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Mantra 5
उग्रा विघनिना मृध इन्द्राग्नी हवामहे । ता नो मृळात ईदृशे ॥
ଉଗ୍ର, ବିଘ୍ନ-ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ; ଏହି ଆମର ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଓ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ସେମାନେ ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।
Mantra 6
हतो वृत्राण्यार्या हतो दासानि सत्पती । हतो विश्वा अप द्विषः ॥
ସତ୍ୟପଥର ଅଧିପତି ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରମାନେ (ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତି) ହତ ହୁଅନ୍ତି; ଦାସମାନେ (ଅନ୍ଧକାରମୟ ବଳ) ହତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷ ହତ ହୋଇ ଦୂରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 7
इन्द्राग्नी युवामिमेऽभि स्तोमा अनूषत । पिबतं शम्भुवा सुतम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଭିମୁଖ ହୋଇ ନାଦିତ ହୋଇଛି; ଆପଣମାନଙ୍କ ଶମ୍ଭୁ (କଲ୍ୟାଣ) ପାଇଁ ପିଷିତ ସୋମକୁ ପାନ କରନ୍ତୁ।
Mantra 8
या वां सन्ति पुरुस्पृहो नियुतो दाशुषे नरा । इन्द्राग्नी ताभिरा गतम् ॥
ହେ ନରୋ—ବୀରଶକ୍ତିଧର ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି! ଦାଶୁଷ ଦାତା ପାଇଁ ତୁମମାନଙ୍କର ଯେ ବହୁଜନ-ଇଚ୍ଛିତ, ପୁରୁସ୍ପୃହ, ନିୟୁତ୍ (ଯୁକ୍ତ ରଥ-ଶକ୍ତି) ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ।
Mantra 9
ताभिरा गच्छतं नरोपेदं सवनं सुतम् । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
ହେ ନରୋ! ସେହି ନିୟୁତ୍ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସ—ଏହି ସବନରେ ସୁତ ହୋଇଥିବା ସୋମ ପାଖକୁ; ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି, ସୋମପୀତି ପାଇଁ।
Mantra 10
तमीळिष्व यो अर्चिषा वना विश्वा परिष्वजत् । कृष्णा कृणोति जिह्वया ॥
ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର—ଯିଏ ନିଜ ଅର୍ଚିଷା (ଜ୍ୱାଳା) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବନକୁ ପରିଷ୍ୱଜିତ କରନ୍ତି; ଯିଏ ନିଜ ଜିହ୍ୱାରେ କୃଷ୍ଣ (ଅନ୍ଧକାର)କୁ କର୍ମ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରନ୍ତି।
Mantra 11
य इद्ध आविवासति सुम्नमिन्द्रस्य मर्त्यः । द्युम्नाय सुतरा अपः ॥
ଯେ ମର୍ତ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁମ୍ନ—କୃପା-ପ୍ରସାଦ—ଲାଭ ପାଇଁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସେବା କରେ, ସେ ଦ୍ୟୁମ୍ନ—ପ୍ରକାଶମୟ ବିଜୟ—ଦିଗକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ନେଇଯାଉଥିବା ଅପଃ (ପ୍ରବାହ/ଧାରା)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Mantra 12
ता नो वाजवतीरिष आशून्पिपृतमर्वतः । इन्द्रमग्निं च वोळ्हवे ॥
ସେହି ବାଜବତୀ ଇଷାଃ—ବଳସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରେରଣାମାନେ—ଆମ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବହନ କରି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମ ନେତା ଭାବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମୀପକୁ ଆଣୁନ୍ତୁ।
Mantra 13
उभा वामिन्द्राग्नी आहुवध्या उभा राधसः सह मादयध्यै । उभा दाताराविषां रयीणामुभा वाजस्य सातये हुवे वाम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଉଭୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି—ଉଭୟ ଆହ୍ୱାନାର୍ହ; ରାଧସଃ—ସମୃଦ୍ଧିମାନେ—ମଧ୍ୟରେ ଏକାସାଥି ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ମୁଁ ଉଭୟଙ୍କୁ ଡାକୁଛି। ଆପଣମାନେ ଉଭୟ ଇଷାଃ (ପ୍ରେରଣା) ଓ ରୟୀଃ (ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଧନ)ର ଦାତା; ବାଜ—ବିଜୟୀ ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ର ସାତୟେ (ଜୟ) ପାଇଁ ମୁଁ ଉଭୟଙ୍କୁ ହୁବେ କରୁଛି।
Mantra 14
आ नो गव्येभिरश्व्यैर्वसव्यैरुप गच्छतम् । सखायौ देवौ सख्याय शम्भुवेन्द्राग्नी ता हवामहे ॥
ଗବ୍ୟ (ଗୋ-ସମ୍ପଦ) ସହ, ଅଶ୍ୱ୍ୟ (ଅଶ୍ୱ-ବଳ) ସହ, ବସବ୍ୟ (ସମୃଦ୍ଧି-ଧନ) ସହ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ନିକଟେ ଆସ। ହେ ଦେବ-ସଖାମାନେ, ସଖ୍ୟ ପାଇଁ ଓ ଶମ୍ଭୁତ୍ୱ—ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ—ପାଇଁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 15
इन्द्राग्नी शृणुतं हवं यजमानस्य सुन्वतः । वीतं हव्यान्या गतं पिबतं सोम्यं मधु ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ସୋମ ପିଷୁଥିବା ଯଜମାନଙ୍କ ହବକୁ ଶୁଣ। ହବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସ; ସୋମ୍ୟ ମଧୁ—ସୋମର ମଧୁର ରସ—ପାନ କର।
Indrāgnī is the paired deity Indra and Agni addressed together. Indra leads as the breaker of obstruction (Vṛtra-slayer), while Agni supports as the sacrificial fire that carries offerings and awakens luminous power.
The hymn seeks victory over obstacles, increase of strength (vāja), and prosperity for the worshipper. It asks Indra-and-Agni to come to the sacrifice, accept the offerings, and empower the sacrificer.
Because this sukta fits Soma-pressing worship: the gods are invited to drink the Soma (somya madhu). In Vedic symbolism, Soma is delight and clarity that becomes strength when received by the gods and returned as blessing to the devotee.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.