Sukta 20
Sukta 6.20
Bharadvāja Bārhaspatya (trad.)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ଏହି ସୂକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ସର୍ପସଦୃଶ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାର ସ୍ମୃତି ଆଣେ, ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। କବିଙ୍କ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ୱର୍ଗ’ ପରି ବିସ୍ତୃତ ସମୃଦ୍ଧି—ଧନ, ଗୋଧନ ଓ ଉର୍ବର କ୍ଷେତ୍ର—ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱଜୟ (ବୃତ୍ରହନନ ଓ ଶତ୍ରୁଦମନ) କୁ ସୋମ ପିଷି ପ୍ରଶଂସା ଅର୍ପଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।
Mantras
Mantra 1
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्यस्तस्थौ रयिः शवसा पृत्सु जनान् । तं नः सहस्रभरमुर्वरासां दद्धि सूनो सहसो वृत्रतुरम् ॥
ଯେପରି ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପୃଥିବୀକୁ ଆବରଣ କରି ରହେ, ସେପରି ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୋର ଶୌର୍ୟବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରତ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ୟଙ୍କ ରୟି (ଧନ) ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ହେ ସହସର ସୂନୁ, ବୃତ୍ରତୁର (ବୃତ୍ର-ବଧକ), ଉର୍ବର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ, ହଜାର ଭାର ବୋହିବା ଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଚୁରତା ଆମକୁ ଦାନ କର।
Mantra 2
दिवो न तुभ्यमन्विन्द्र सत्रासुर्यं देवेभिर्धायि विश्वम् । अहिं यद्वृत्रमपो वव्रिवांसं हन्नृजीषिन्विष्णुना सचानः ॥
ଦିବ୍ୟ ଲୋକରୁ ଯେପରି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଋତ (ଦିବ୍ୟ ନିୟମ) ତୋ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଜଳକୁ ଆବରଣ କରି ରଖିଥିବା ଅହି—ବୃତ୍ରକୁ ତୁ ହତ୍ୟା କଲୁ, ହେ ହରିତ-ଅଶ୍ୱବାହକ, ବିଷ୍ଣୁ ସହ ସଖାଭାବେ ସହଚର ହୋଇ।
Mantra 3
तूर्वन्नोजीयान्तवसस्तवीयान्कृतब्रह्मेन्द्रो वृद्धमहाः । राजाभवन्मधुनः सोम्यस्य विश्वासां यत्पुरां दर्त्नुमावत् ॥
ଦମନକାରୀ, ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଚଣ୍ଡମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିପ୍ରଚଣ୍ଡ—ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟସିଦ୍ଧ ବାଣୀ ଯାହାର, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାନ ବୃଦ୍ଧିରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ସୋମର ମଧୁର ମଧୁରେ ସେ ରାଜା ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ନଗରର ଦୃଢ଼ ପୁରମାନ (କିଲ୍ଲା)କୁ ଭେଦି ଭଙ୍ଗ କଲେ।
Mantra 4
शतैरपद्रन्पणय इन्द्रात्र दशोणये कवयेऽर्कसातौ । वधैः शुष्णस्याशुषस्य मायाः पित्वो नारिरेचीत्किं चन प्र ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଅର୍କସାତୌ (ପ୍ରକାଶମୟ ସ୍ତୁତିର ଜୟରେ) ଦଶଗୁଣ ଶକ୍ତିବାନ କବିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଠାରେ ପଣୟମାନେ ଶତେ ଶତେ ପଳାଇଗଲେ। ତୁମ ଆଘାତଦ୍ୱାରା, ପ୍ରବାହକୁ ଅଟକାଇଥିବା ଶକ୍ତିର ଶୁଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟାମାନେ ଆତ୍ମାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ପିତ୍ୱ)ରୁ କିଛିମାତ୍ର—ଅଳ୍ପମଧ୍ୟ—ଶୋଷି ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
Mantra 5
महो द्रुहो अप विश्वायु धायि वज्रस्य यत्पतने पादि शुष्णः । उरु ष सरथं सारथये करिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य सातौ ॥
ମହା ଦ୍ରୋହ—ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସି ନେବା ହାନି—ବଜ୍ରର ପତନରେ ଶୁଷ୍ଣ ପତିତ ହେବା ସହିତ ନିହତ ହେଲା। ତେବେ ପଥ ଓ ରଥପଥ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା; ସୂର୍ୟସାତୌ (ପୁନଃଲବ୍ଧ ଆଲୋକର ଜୟରେ) ଇନ୍ଦ୍ର କୁତ୍ସଙ୍କ ସାରଥି ହେଲେ।
Mantra 6
प्र श्येनो न मदिरमंशुमस्मै शिरो दासस्य नमुचेर्मथायन् । प्रावन्नमीं साप्यं ससन्तं पृणग्राया समिषा सं स्वस्ति ॥
ଉଡୁଥିବା ଶ୍ୟେନ ପରି ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଦିର ଅଂଶୁ—ସୋମରସର ସାର—କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ, ଦାସ ନମୁଚିଙ୍କ ଶିର ମଥି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି। ଯୋଗ୍ୟ ଆଧାର ଖୋଜୁଥିବା ନମୀଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ପୂରିଦେଲେ—ଧନ, ପୋଷଣ, ଓ କଲ୍ୟାଣର ସଂଗୃହୀତ ସମଗ୍ରତା।
Mantra 7
वि पिप्रोरहिमायस्य दृळ्हाः पुरो वज्रिञ्छवसा न दर्दः । सुदामन्तद्रेक्णो अप्रमृष्यमृजिश्वने दात्रं दाशुषे दाः ॥
ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର! ସର୍ପ-ମାୟାବାନ ପିପ୍ରୁ ଯେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରଗୁଡ଼ିକୁ, ତୁମ ଶବସା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲ। ହେ ସୁଦାମନ୍ (ସୁଦାତା)! ଅପ୍ରମୃଷ୍ୟ—ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ସେଇ ଧନକୁ ତୁମେ ଋଜିଶ୍ୱନଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞରେ ଦାନ କରୁଥିବା ଦାଶୁଷକୁ, ଦାତ୍ର ରୂପେ ଦେଲ।
Mantra 8
स वेतसुं दशमायं दशोणिं तूतुजिमिन्द्रः स्वभिष्टिसुम्नः । आ तुग्रं शश्वदिभं द्योतनाय मातुर्न सीमुप सृजा इयध्यै ॥
ସ୍ୱଭିଷ୍ଟି-ସୁମ୍ନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ର ଭେତସୁଙ୍କୁ—ଦଶମାୟ, ଦଶୋଣି (ଦଶବିଧ କୌଶଳ ଓ ଦଶବିଧ ଶକ୍ତିଧାରୀ)—ସଦା ପ୍ରେରିତ କରି ଜାଗ୍ରତ କଲେ। ଦ୍ୟୋତନା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଛାଡ଼ିଲେ—ତୁଗ୍ର, ଶଶ୍ୱତ, ଇଭ (ପରାକ୍ରମୀ) ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ—ମାଆ ଯେପରି ଶିଶୁକୁ ନିକଟକୁ ଆଣି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରେରେ, ସେପରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବଢ଼ିବାକୁ।
Mantra 9
स ईं स्पृधो वनते अप्रतीतो बिभ्रद्वज्रं वृत्रहणं गभस्तौ । तिष्ठद्धरी अध्यस्तेव गर्ते वचोयुजा वहत इन्द्रमृष्वम् ॥
ଅପ୍ରତୀତ ସେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରେ; ନିଜ ଗଭସ୍ତିରେ ଆବରଣକର୍ତ୍ତାକୁ ହନନ କରୁଥିବା ବୃତ୍ରହଣ ବଜ୍ରକୁ ଧାରଣ କରେ। ତାଙ୍କର ହରି (ଦୁଇ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ/ଶକ୍ତି) ଯୁଗସ୍ଥାନର ଗର୍ତ୍ତରେ ଥିବା ଦୁଇ ଅଶ୍ୱ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ବଚୋୟୁଜା—ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ—ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ମହାନ ବଳକୁ, ବହନ କରନ୍ତି।
Mantra 10
सनेम तेऽवसा नव्य इन्द्र प्र पूरवः स्तवन्त एना यज्ञैः । सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्दर्द्धन्दासीः पुरुकुत्साय शिक्षन् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସଦା-ନବ ସହାୟତାରେ ଆମେ ବିଜୟ ଲାଭ କରୁ; ପୂରୁମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆଗେ ରଖି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦାସମାନଙ୍କର ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ରୟରୂପ ସାତ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗକୁ ଭଙ୍ଗ କଲ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପୁରୁକୁତ୍ସକୁ ବିଜୟ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଥିଲ।
Mantra 11
त्वं वृध इन्द्र पूर्व्यो भूर्वरिवस्यन्नुशने काव्याय । परा नववास्त्वमनुदेयं महे पित्रे ददाथ स्वं नपातम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପୁରାତନ ବୃଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା; ଉଶନା କାବ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ବିଶାଳ ଅବକାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲ। ମହାନ ପିତାଙ୍କୁ ତୁମେ ‘ନୂତନ ନିବାସ’ ଦାନ କଲ—ଯାହା ଆଗକୁ ବହନ ହେବା ଉଚିତ—ତୁମ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ, ଦେବବଂଶର ଯଥାର୍ଥ ପରମ୍ପରା ଭାବେ।
Mantra 12
त्वं धुनिरिन्द्र धुनिमतीॠणोरपः सीरा न स्रवन्तीः । प्र यत्समुद्रमति शूर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରେରକ; ଧୁନିମତୀ ପରି ଉତ୍ତାଳ ଜଳଧାରାମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ କଲ—ସେମାନେ ଚାଷଜମିର ସୀରା (ନାଳୀ) ପରି ବହିଲେ। ହେ ଶୂର, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଅ, ସେତେବେଳେ ତୁର୍ବଶ ଓ ଯଦୁଙ୍କୁ ସମାହୃତ ମଙ୍ଗଳ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ ସହ ପାର କରାଇଦିଅ।
Mantra 13
तव ह त्यदिन्द्र विश्वमाजौ सस्तो धुनीचुमुरी या ह सिष्वप् । दीदयदित्तुभ्यं सोमेभिः सुन्वन्दभीतिरिध्मभृतिः पक्थ्यर्कैः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ସେ ସମଗ୍ର ଶକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା—ଧୁନୀ ଓ ଚୁମୁରୀ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭୂମିସାତ୍ ହେଲେ। ପକ୍ଥମାନଙ୍କର ଦଭୀତି, ଇଧ୍ମ ଆଣି ଓ ସୋମ ଚାପି, ଋଚା-ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ତାହାକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କଲା; ଦେବଙ୍କୁ ଆଲୋକରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉଥିବା ତାହାର ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power as a victorious protector who breaks enemy strongholds and removes obstruction, then asks him to grant wealth, cattle, and fertile prosperity to the worshippers.
These are remembered as examples of Indra’s decisive victories. By recalling them, the poet strengthens the claim that Indra can also overcome present dangers and grant secure riches now.
Indra is portrayed as growing in strength through Soma and hymns. The act of pressing and offering Soma, along with praise, is presented as a key way to invoke his help and generosity.
Ask anything about Sukta 20 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
