Sukta 46
Sukta 6.46
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.46)
Indra
Triṣṭubh (common for Indra hymns in Book 6)
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଧା (ବୃତ୍ର) ଓ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୋଡ଼ରେ ନିଶ୍ଚିତ “ସତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ” ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ବିଜୟ, ବଳ ଓ ବାଜ (ଶକ୍ତି/ପୁରସ୍କାର/ପ୍ରଚୁରତା) ଲାଭ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଖ୍ୟାତ ମାନବ ବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀର-ଶକ୍ତି ବଣ୍ଟନ କରିଥିବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ସେହି ଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଗାୟକଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ଜୟ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଶେଷ ଭାଗରେ ନଦୀ-ସଦୃଶ ଦ୍ରୁତ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ଆସେ—ଆହ୍ୱାନକୁ ଶକ୍ତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଧାଉଥିବା ପରି—ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ, ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଓ ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ନେତୃତ୍ୱ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ସୂଚାଏ।
Mantras
Mantra 1
त्वामिद्धि हवामहे साता वाजस्य कारवः । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पतिं नरस्त्वां काष्ठास्वर्वतः ॥
ବାଜର ସାତ (ଜୟ) ପାଇଁ ଗାୟକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃତ୍ରମାନଙ୍କ (ଆବରଣ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ) ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ସତ୍ପତି—ସତ୍ୟ ଅଧିପତି—ବୋଲି ଡାକନ୍ତି; ଯାତ୍ରାର ସ୍ଥିର ଲକ୍ଷ୍ୟମାନେ ଓ ଗତିଶୀଳ ଅଗ୍ରଗତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ହିଁ ପୁକାରନ୍ତି।
Mantra 2
स त्वं नश्चित्र वज्रहस्त धृष्णुया महः स्तवानो अद्रिवः । गामश्वं रथ्यमिन्द्र सं किर सत्रा वाजं न जिग्युषे ॥
ହେ ଚିତ୍ର, ବଜ୍ରହସ୍ତ, ଧୃଷ୍ଣୁ! ହେ ଅଦ୍ରିବ୍ (ସୋମପେଷଣ-ଶିଳାଧର), ମହା ଧୈର୍ୟରେ ସ୍ତୁତ ତୁମେ—ଆମ ପାଇଁ ଗୋମୟ କିରଣ, ଅଶ୍ୱବଳ ଓ ରଥଶକ୍ତି ଛିଟାଇ ଦିଅ; ଏବଂ ଯେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାହା ପାଇଁ ସଦା ବାଜର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଝରାଇ ଦିଅ।
Mantra 3
यः सत्राहा विचर्षणिरिन्द्रं तं हूमहे वयम् । सहस्रमुष्क तुविनृम्ण सत्पते भवा समत्सु नो वृधे ॥
ଯେ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟୀ, ବିଶାଳ ଶାସକ—ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ। ହେ ସହସ୍ର-ବଳବାନ, ହେ ମହା-ପୌରୁଷବାନ, ହେ ସତ୍ପତେ, ଆମ ସମରମାନଙ୍କରେ ଆମର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ହେଉ।
Mantra 4
बाधसे जनान्वृषभेव मन्युना घृषौ मीळ्ह ऋचीषम । अस्माकं बोध्यविता महाधने तनूष्वप्सु सूर्ये ॥
ଜାଗ୍ରତ ମନ୍ୟୁର ବଳରେ ବୃଷଭ ପରି ତୁମେ ଜନମାନଙ୍କୁ ଦବାଇ ଆଗେଇ ନେଉଛ। ହେ ଦୀପ୍ତ, ହେ ଦାନଶୀଳ, ଋଚିରେ ସମୃଦ୍ଧ। ମହାଧନରେ ଆମ ପାଇଁ ବୋଧମୟ ରକ୍ଷକ ହେଉ—ଆମ ତନୁରେ, ଜୀବନ-ଜଳମାନେ, ପ୍ରକାଶର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ।
Mantra 5
इन्द्र ज्येष्ठं न आ भरँ ओजिष्ठं पपुरि श्रवः । येनेमे चित्र वज्रहस्त रोदसी ओभे सुशिप्र प्राः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପାଇଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଅତି-ବଳବାନ ଓଜସ୍, ଏବଂ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଛଲକୁଥିବା ଶ୍ରବସ୍ (କୀର୍ତ୍ତି) ଆଣିଦିଅ। ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ଚିତ୍ର, ବଜ୍ରହସ୍ତ, ହେ ସୁଶିପ୍ର, ତୁମେ ଉଭୟ ରୋଦସୀ—ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ତୁମ ପ୍ରାଣ-ପ୍ରସାରର ବଳରେ ପୂରିଦେଇଛ।
Mantra 6
त्वामुग्रमवसे चर्षणीसहं राजन्देवेषु हूमहे । विश्वा सु नो विथुरा पिब्दना वसोऽमित्रान्त्सुषहान्कृधि ॥
ହେ ଉଗ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର! ସହାୟତା ପାଇଁ ଆମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ହୂମହେ—ହେ ରାଜନ୍, ଜନମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିବା। ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଵିଥୁରା (ବିଘ୍ନକାରକ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର; ହେ ବସୋ (ସମୃଦ୍ଧିର ସ୍ୱାମୀ), ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସୁଷହାନ୍—ସହଜରେ ଜୟଯୋଗ୍ୟ—କର।
Mantra 7
यदिन्द्र नाहुषीष्वाँ ओजो नृम्णं च कृष्टिषु । यद्वा पञ्च क्षितीनां द्युम्नमा भर सत्रा विश्वानि पौंस्या ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଯଦି ନାହୁଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଜନମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବଳ ଓ ନୃମ୍ଣ (ପୁରୁଷାର୍ଥମୟ ତେଜ) ସ୍ଥାପନ କରିଥାଅ; କିମ୍ବା ଯଦି ପଞ୍ଚ କ୍ଷିତୀ (ପାଞ୍ଚ ନିବାସସ୍ଥାନ/ଭୂମି)ର ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପ୍ରଭା-ଯଶ) ତୁମେ ଆଣିଥାଅ—ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ପୌଂସ୍ୟ (ବୀର୍ୟଶକ୍ତି) ଆମ ପାଇଁ ସତ୍ରା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଆଣିଦିଅ।
Mantra 8
यद्वा तृक्षौ मघवन्द्रुह्यावा जने यत्पूरौ कच्च वृष्ण्यम् । अस्मभ्यं तद्रिरीहि सं नृषाह्येऽमित्रान्पृत्सु तुर्वणे ॥
କିମ୍ବା, ହେ ମଘବନ୍, ତୃକ୍ଷିରେ ଓ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ପୂରୁରେ, ତୁମେ ଯେ ଵୃଷଣ୍ୟ (ବୃଷଭସମ ଜୟୀ ପରାକ୍ରମ) ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲ—ସେହିଟି ଆମକୁ ଦିଅ; ଯେପରି ନୃଷାହ୍ୟ (ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିବା) ଯୁଦ୍ଧରେ, ପୃତ୍ସୁ (ସଂଘର୍ଷମାନେ) ତୁର୍ବଣେ (ଦ୍ରୁତ ଧାବନରେ), ଆମେ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଜୟ କରିପାରିବୁ।
Mantra 9
इन्द्र त्रिधातु शरणं त्रिवरूथं स्वस्तिमत् । छर्दिर्यच्छ मघवद्भ्यश्च मह्यं च यावया दिद्युमेभ्यः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଧାତୁ ଆଧାରିତ ଶରଣ, ତ୍ରିବରୂଥ—ତିନି-ସ୍ତରୀୟ ଆଶ୍ରୟ—ସ୍ୱସ୍ତିମୟ; ସେଇ ଛର୍ଦି (ରକ୍ଷାକବଚ) ମଘବନ୍ତମାନଙ୍କୁ (ଦାନଶୀଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ) ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ; ଦିଦ୍ୟୁମୟ (ଦୀପ୍ତିମାନ) ହାନିକର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦିଅ।
Mantra 10
ये गव्यता मनसा शत्रुमादभुरभिप्रघ्नन्ति धृष्णुया । अध स्मा नो मघवन्निन्द्र गिर्वणस्तनूपा अन्तमो भव ॥
ଯେମାନେ ଗବ୍ୟତା ମନସା—ଗୋମାନେ (ପ୍ରକାଶ-ଗୋ)କୁ ଖୋଜୁଥିବା ମନରେ—ଧୃଷ୍ଣୁୟା ଅଭିପ୍ରଘ୍ନରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଆଘାତ କରି ଦମନ କରନ୍ତି; ତେବେ, ହେ ମଘବନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗିର୍ବଣ (ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ), ଆମ ପାଇଁ ତନୂପା—ଦେହର ଅନ୍ତର୍ରକ୍ଷକ—ସର୍ବାନ୍ତର ରକ୍ଷକ ହେଅ।
Mantra 11
अध स्मा नो वृधे भवेन्द्र नायमवा युधि । यदन्तरिक्षे पतयन्ति पर्णिनो दिद्यवस्तिग्ममूर्धानः ॥
ତେବେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହେଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ଅବ (ସହାୟ) ହେଅ—ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ପର୍ଣିନଃ (ପଖାଳିଆ) ଦିଦ୍ୟବଃ (ଦୀପ୍ତିମାନ) ତୀଗ୍ମମୂର୍ଧାନଃ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରୋଭାଗବାନ) ଉଡ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।
Mantra 12
यत्र शूरासस्तन्वो वितन्वते प्रिया शर्म पितॄणाम् । अध स्मा यच्छ तन्वे तने च छर्दिरचित्तं यावय द्वेषः ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଶୂରମାନେ ନିଜ ଦେହଧାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି—ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟରେ—ସେଠାରେ ଆମ ଦେହକୁ ଓ ଆମ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷାକବଚ ଦିଅ; ଅଚେତନ ଭାବେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂରେ ହଂକା।
Mantra 13
यदिन्द्र सर्गे अर्वतश्चोदयासे महाधने । असमने अध्वनि वृजिने पथि श्येनाँ इव श्रवस्यतः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଧାବନରେ ମହାଧନ-ଜୟ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ବେଗରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛ—ପଥହୀନ ଯାତ୍ରାରେ, କଠିନ ପଥରେ—ତେବେ କୀର୍ତ୍ତି-ଅନ୍ୱେଷୀର ଶ୍ୟେନମାନଙ୍କ ପରି ଆମକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ପ୍ରେରିତ କର।
Mantra 14
सिन्धूँरिव प्रवण आशुया यतो यदि क्लोशमनु ष्वणि । आ ये वयो न वर्वृतत्यामिषि गृभीता बाह्वोर्गवि ॥
ଯେପରି ନଦୀମାନେ ଢାଳ ଉପରୁ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଧାଉଛନ୍ତି, ସେପରି—ଧ୍ୱନିକୁ ଅନୁସରି ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲେ—ଜୀବନଶକ୍ତିମାନେ (ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି) ଘୁରି ଆସି ନିକଟେ ହୁଅନ୍ତି; ବାହୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ପରି, ତେଜସ୍ୱୀ ଗୋ (ପ୍ରକାଶ)ରେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୱେଷକଙ୍କ ପାଖକୁ ସଂଗ୍ରହିତ ହୁଅନ୍ତି।
Inside Sukta 46
How it unfolds
- Where it opens
A direct communal call to Indra as the indispensable helper for winning vāja and for crossing resistances and critical turning-points.
- Development
The hymn expands Indra’s relevance from travel and daily striving to open conflict, invoking him as satpati and as the decisive force in battles and contests.
- Climax
A pointed request that the heroic ‘bull-like’ might Indra granted to renowned peoples be transferred to ‘us’ so the community overcomes enemies in the clash.
- Where it settles
The closing imagery evokes swift convergence—like rivers down a slope—suggesting gathered life-powers responding to the call and being held/led into luminous security.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is praised as Maghavan (the bountiful), vṛṣan (bull-like), satpati (true lord), the breaker of resistances (vṛtra), and the giver of victory and riches to his worshippers.
- Cosmic functionHe releases and directs vital powers—breaking obstructions, opening the way, and establishing the flow of strength, prosperity, and victorious order in the world.
- Inner significanceIndra signifies awakened will-force and courageous clarity that shatters inner inertia, fear, and limitation, enabling the seeker to ‘win the prize’ of strength, direction, and luminous confidence.
The seer
- Bharadvāja BārhaspatyaBharadvāja gotra; traditionally “Bārhaspatya” (descended from/connected with Bṛhaspati) · A principal seer-family of Maṇḍala 6, celebrated for powerful Indra hymns and for linking priestly inspiration (brahman) with martial victory and protection.
Famous verses
tvāṃ vṛtreṣv indra satpatiṃ
यद्वा तृक्षौ मघवन्द्रुह्यावा जने यत्पूरौ कच्च वृष्ण्यम् । अस्मभ्यं तद्रिरीहि सं नृषाह्येऽमित्रान्पृत्सु तुर्वणे ॥sindhūm̐r iva pravaṇa āśuyā
Attributes of the deity
- Vṛtrahan (slayer of obstructions)
- Maghavan (generous giver)
- Satpati (true lord/leader)
- Warrior-protector in conflict (pṛtsu)
- Bestower of vāja (force, prize, abundance)
- Guide at the ‘fixed goals’ and moving advances of the journey
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 6 are attributed to Bharadvāja and his lineage, including multiple Indra, Agni, and allied deity hymns.
- Later Vedic tradition remembers Bharadvāja as a major ṛṣi associated with priestly transmission and the shaping of mantra-usage in sacrifice (yajña).
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish ritual order (ṛta) with opening recitations.
- Invite Indra with Triṣṭubh stanzas, praising his vṛtra-smiting power and leadership (satpati).
- Offer Soma (where applicable) and recite verses requesting vāja, protection in conflicts, and the overcoming of hostile forces.
- Recall Indra’s past bestowals of heroic might; petition for the same boon for the sacrificer’s people.
- Conclude with thanksgiving and a final call for the gathering and steadying of powers toward light and success.
Offerings
- Soma libation (primary where Soma-rite is performed)
- Ghee/clarified butter into Agni
- Oblations of praise (stuti) and recitation as the core offering
Frequently Asked Questions
It asks Indra for vāja (strength and winning power), protection in conflicts, and the ability to overcome obstacles and hostile forces.
They are recalled as examples of people among whom Indra established victorious might; the poet prays that the same heroic power be granted to his own community.
Indra represents the inner force that breaks resistance—fear, inertia, confusion—so one can move forward steadily and gather scattered energies into clarity and light.
Ask anything about Sukta 46 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
