Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

Nārada nói: Sau khi đảnh lễ và thờ phụng liṅga tối thượng Kapileśvara, tọa lạc trên bờ hồ Bahūdaka, bậc trí Nandabhadra liền (tiếp tục đi дальше).

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

Đảnh lễ xong, ông đứng trước (Đấng Chúa) với hai tay chắp lại cung kính. Hơi sầu não vì nẻo đời luân hồi, ông cất lên một bài kệ cầu khẩn.

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

Nếu con có thể được thấy Sadāśiva, đấng tạo hóa của thế gian này, thì bằng bao câu hỏi dồn dập, con sẽ (lỡ) làm cho vị Chúa tể ấy phải bối rối, hổ thẹn.

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

Nếu thế giới của Ngài chẳng bao giờ “đầy lên” hay thiếu hụt, thì cần gì phải tạo dựng thế gian? Ôi Đấng vô dục, cớ sao Ngài lại nắn tạo cõi đời này thành muôn hình vạn trạng—như những tạo tác được quy về Bhārgava?

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

Ngài là Đấng có tri giác, thanh tịnh, lìa xa tham ái và các nhiễm ô. Vậy cớ sao không tạo ra điều gì giống tự tánh của Ngài? Vì sao lại dựng nên thế giới vô tri này?

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

Ôi Chúa Tể, Ngài không oán thù và bình đẳng với muôn loài. Thế nhưng bởi vui và khổ, bởi sinh và không sinh, vì sao thế gian lại bị dày vò—từ Phạm Thiên Brahmā cho đến loài côn trùng nhỏ nhất?

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

Ôi Sadāśiva, Ngài đẩy kẻ này lên cõi trời, kẻ kia xuống địa ngục; Ngài được quả gì? Vì sao Ngài làm như thế? Xin hãy nói cho con biết.

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

Ôi Chúa Tể—cốt tủy của lòng bi mẫn—những người này bị lìa xa kẻ thân yêu như con cái và quyến thuộc, nên than khóc trong khổ đau. Chẳng lẽ trong Ngài không thể khởi lên dù chỉ một tia thương xót sao?

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

Ôi Đấng Īśvara, điều ấy hoàn toàn không xứng hợp—rằng các tín đồ của Ngài lại cùng kẻ tội lỗi chìm xuống biển khổ đau.

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

Bị mê muội bởi lối hành xử của cõi luân hồi như thế, ta sẽ không đi đến nơi nào khác; ta sẽ không ăn, cũng chẳng uống nước.

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

“Ta sẽ đi chỉ đến tận cái chết; ta sẽ ở lại nơi này,” nghĩ như vậy. Suy niệm như thế, Nandabhadra đứng đó một mình.

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

Rồi đến ngày thứ tư, tại bờ cát lành của Bahūka, có một cậu bé bảy tuổi đến—bị dày vò bởi nỗi khổ nặng nề.

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

Cậu bé ấy gầy rộc, bệnh phong hủ loét, mỗi bước đều lảo đảo ngất lịm. Gắng gượng hết sức, cậu nói những lời này với Nandabhadra.

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

“Ôi! Hỡi người có thân thể đoan nghiêm, các chi phần cân xứng—cớ sao ngươi cũng sầu khổ?” Rồi Nandabhadra bày tỏ trọn vẹn nguyên do của nỗi khổ ấy.

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

Nghe trọn nguyên do, cậu bé lòng nặng trĩu thưa rằng: “Than ôi! Đau đớn thay—đến bậc trí giả cũng có thể sa vào mê muội!”

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

Dẫu các căn và thân thể còn nguyên vẹn, người đời vẫn muốn chết—thật là uổng phí. Bởi ngay nơi đây, Khaṭvāṅga đã đạt đến con đường giải thoát chỉ trong khoảnh khắc.

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

Ôi vậy—ai lại nỡ rời bỏ cõi Bhārata khi thọ mạng chân thật còn đang hiện hữu? Chỉ riêng ta, ta nghĩ, là kẻ kiên định—vì đã mất cả cha lẫn mẹ.

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

“Ta chẳng đủ sức để bước đi; mà cũng chẳng muốn chết. Than ôi—lời cổ ngữ quả thật đúng: mọi điều lợi đắc đều lẫn kèm gánh nặng của kiêu mạn và khổ đau.”

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

Sự tri túc quả thật hợp với ngài, người có thân thể vững bền. Chỉ mong sao, bằng cách nào đó, thân này của tôi cũng được khỏi mọi bệnh tật!

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

Từng khoảnh khắc, tôi sẽ làm điều khiến người ta có thể hưởng thụ đời sống qua hết kiếp này đến kiếp khác—giá như các căn của tôi được điều phục và thân thể trở nên vững bền.

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

Dẫu người như thế vẫn còn mong cầu điều khác, thì ai lại mê muội hơn người ấy? Duyên cớ cho sầu khổ có đến hàng nghìn, còn duyên cớ cho hoan hỷ chỉ độ hàng trăm.

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

Ngày qua ngày, tai ương lấn át kẻ ngu, chứ không lấn át bậc trí—vì bậc trí không làm những việc trái với tri kiến và chứa đầy hiểm họa.

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

Bậc trí—những người như ngài—chuyên tâm đánh thẳng vào gốc rễ (của khổ). Họ nói đến trí phân biệt tám phần, nhờ đó mọi điều thiện chân thật đều được gìn giữ khỏi tổn hại.

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

Trong ngài có trí phân biệt thanh tịnh, không trái với Śruti và Smṛti. Trí ấy vẫn vững vàng giữa gian nan, trong cảnh hiểm nguy, và cả khi tai ương giáng xuống chính người thân của mình.

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

Người như ngài không gục ngã trước khổ đau của thân hay của tâm. Họ không khao khát điều không thể đạt, và cũng không tự chọn chìm trong sầu muộn vì những gì đã mất.

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

Giữa tai ương, người có trí tuệ học hỏi không hề mê loạn. Thế gian bị dày vò bởi hai thứ khổ: khổ phát sinh từ tâm và khổ phát sinh từ thân.

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

Nay hãy lắng nghe phương cách làm lắng dịu hai nỗi khổ ấy, được nói cả tường tận lẫn tóm lược: tránh sự tiếp xúc bất thiện gây bệnh, và theo lời chỉ dạy mà từ bỏ nhọc nhằn cùng các yếu tố làm tăng khổ khác.

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

Khổ có hai loại: khổ của thân và khổ của tâm, và phát sinh từ bốn nguyên nhân. Khổ tâm, quả thật, do gặp gỡ điều không ưa và do lìa xa điều thân ái.

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

Nỗi khổ lớn này được tuyên nói là có hai loại. Vì khổ đau nơi tâm, chính thân thể cũng bị thiêu đốt và hành hạ.

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

Như nước trong nồi bị nung bởi một khối sắt đỏ rực, nó được giải trừ mau chóng nhờ áp dụng phương thuốc và nhờ luôn tránh xa nguyên nhân.

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

Sự dập tắt bệnh tật và nỗi khổ nội tâm được thành tựu nhờ kỷ luật thực hành gồm hai mặt. Vì thế, hãy làm lắng tâm bằng trí tuệ, như dập lửa bằng nước.

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

Khi tâm người ấy được an tịnh, khổ đau nơi thân cũng lắng xuống. Và người ta nhận biết rằng gốc rễ của khổ nơi tâm chính là sự luyến ái, chấp thủ (sneha).

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

Và vì luyến ái chấp thủ, ngay cả người hiền cũng luôn rơi vào sầu khổ. Mọi nỗi khổ đều có gốc từ luyến ái, và mọi nỗi sợ cũng sinh từ luyến ái.

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

Buồn khổ và hoan hỷ, cũng như mỏi mệt và lao nhọc—tất thảy đều khởi từ sự luyến ái chấp trước.

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

Từ luyến ái chấp trước phát sinh sự nhuốm màu của các căn (dục nhiễm), và cả lòng ham muốn đối với cảnh trần. Cả hai đều là nhân của điều bất thiện; và trong việc này, cái thứ nhất—luyến ái—được nhớ là kẻ xúi giục chủ yếu.

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

Vì thế, người biết xả ly chẳng còn sầu khổ—không oán thù, không nắm giữ. Còn kẻ không xả ly thì nơi đây lại gặp sinh và tử hết lần này đến lần khác.

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

Vì thế, chớ khát cầu luyến ái—dù do bạn bè hay do tích chứa của cải. Và những gì khởi lên từ chính thân này, hãy dùng trí tuệ mà đoạn trừ.

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

Đối với các bậc thành tựu—đầy đủ chánh trí, tinh thông kinh điển (śāstra), và tự chế—luyến ái không bám víu; nó trôi tuột như nước trên lá sen.

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

Khi con người bị tham ái (rāga) chế ngự, dục vọng (kāma) lôi kéo họ. Từ đó sinh ra ý muốn (icchā), rồi khát ái (tṛṣṇā) dần dần tăng trưởng.

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

Khát ái (tṛṣṇā) được xem là tội lỗi nhất trong mọi tội, luôn gây bất an. Nó đầy dẫy phi pháp (adharma) và kéo theo những hậu quả ghê gớm.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

Khát ái ấy—kẻ mê lầm khó dứt bỏ, không bao giờ già cỗi, lại là căn bệnh đưa đến chết—ai từ bỏ được tṛṣṇā ấy thì đạt an lạc.

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

Khát ái ấy không đầu không cuối, ẩn trú trong thân người; một khi khởi lên, nó hủy hoại họ như rỉ sét ăn mòn sắt.

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

Như củi bị chính ngọn lửa phát sinh từ củi thiêu rụi, cũng vậy, kẻ không tự điều phục bị lòng tham (lobha) tự sinh mà hủy diệt.

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

Vì vậy chớ nuôi dưỡng lòng tham—dù đối với thân mình hay đối với người thân thuộc của mình. Được thì chớ hân hoan quá mức, mất thì chớ sầu não.

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

Nandabhadra nói: “Ôi, hỡi đứa trẻ—nhưng theo ta thấy, con chẳng phải là trẻ. Ta cúi lạy con. Lời con khiến ta mãn nguyện khôn lường; ta xin hỏi thêm một điều nữa.”

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

Người đời chê trách dục vọng, sân hận, ngã mạn và các căn. Thế nhưng nơi ta, đối với chính những điều ấy, lại luôn khởi lên một thôi thúc muốn nói ra.

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

“Ta là thế này; cái này là của ta; việc này phải làm; ta thuộc hạng như vậy”—những ý niệm quy chiếu về bản ngã như thế được gọi là ngã mạn (ahaṃkāra).

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

Bất cứ xung lực tâm nào, một khi bị khơi dậy, làm tâm tán loạn trong sự bồn chồn, đều phải tránh xa. Nó gọi là kāma—sự thèm khát, mong cầu—và người cầu thiện phải từ bỏ.

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

Làm sao cõi trời—hay cả khát vọng cầu giải thoát (mokṣa)—có thể thành tựu như thể chỉ bằng một hòn đá tầm thường? Và nếu quả thật phải xả bỏ sân hận, thì việc diệt trừ kẻ thù sẽ thực hiện bằng cách nào?

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

Nếu không chế ngự được “nguyên lý nội tâm” ấy, thì mọi điều bên ngoài lẫn bên trong đều bị xem như rơm rạ vô giá trị. Vì vậy, hãy nhiếp phục các căn, và đè nén những kẻ hung bạo—tức các năng lực giác quan bất trị.

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

Làm sao có thể được nghe pháp (dharma), và làm sao đời sống có thể duy trì? Về điều ấy, tâm ta như bị thương, khổ sở giữa bụi rậm hiểm nguy của vô minh.

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

Lại nữa—vì sao vũ trụ trơ lì này lại được tạo bởi Tự Ngã Tỉnh Thức (Chân Ngã)? Vì sao khổ đau bị áp đặt dưới muôn hình vạn trạng—than ôi, tất cả điều này phát sinh từ đâu?

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

Bāla nói: Ngươi hỏi thật đúng—chính ở điểm này mà chúng sinh mê lầm. Hãy lắng nghe với tâm nhất điểm; ta đã học điều ấy từ Dvaipāyana (Vyāsa).

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

Prakṛti và Puruṣa quả thật vô thủy—điều ấy ta đã nghe từ thuở xưa. Trước khi tạo hóa khởi sinh, hai đấng cùng an trụ trong một trạng thái đồng nhất, không già, không chết.

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

Rồi thuở xa xưa, Prakṛti—bị Thời gian và tự tính thúc đẩy—mong cầu sự kết hợp với Puruṣa; nhưng vì thiếu sự kết hợp ấy, nàng trở nên xao động.

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

Sau đó, nàng—vốn thuộc về tamas—được Thần linh liếc nhìn trong cuộc chơi thiêng. Nàng trở nên rājasic, cuồng động và nhiễm ô; đồng thời tính sattva cũng hiển lộ.

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

Như vậy, Prakṛti nhờ cái nhìn của Thần linh mà đạt đến trạng thái tam guṇa. Nương nơi nàng làm nền tảng, Đấng Trimūrti tối thượng liền hiển hiện.

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

Rồi từ chính phần của Ngài, Ngài khởi động để khiến nàng được biểu hiện rõ ràng. Từ đó phát sinh nguyên lý Mahat, mang đủ ba guṇa—như bậc hiền trí đã dạy.

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

Sau đó phát sinh ahaṃkāra (ngã chấp), mang bản tính của sattva, rajas và tamas. Tamas nghiêng về rajas, và rajas lại dẫn dắt đến phẩm tính sattva.

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

Bậc hiền trí nói rằng giải thoát (mokṣa) phát sinh từ sattva đã được thanh tịnh. Vì thế, tamas và rajas cần được gột sạch bằng mọi cách để đạt sự thanh tịnh trọn vẹn.

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

Đấng Parameśvara phân chia chính phần của Ngài thành những phần được gọi là jīvātman (các linh ngã cá biệt). Có bao nhiêu kṣetrajña—“kẻ biết cánh đồng”—thì bấy nhiêu thân thể quả thật cũng có.

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

Như những tia lửa bắn ra từ sắt nung đỏ, cũng vậy, sự phát xuất của các tanmātra và các đại chủng thô phát sinh từ dạng ahaṃkāra thuộc tamas.

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

Và từ phương diện sāttva phát sinh các căn (indriya) của tri giác và hành động; chúng cũng vận hành dưới ba guṇa. Nhờ khí cụ của kỷ luật đã viên mãn này, qua cái thấy Sat–Cit–Ānanda (Hữu–Tri–Lạc), người đạt sự thành tựu.

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

Người cầu giải thoát chỉ có thể gột rửa rajas và tamas bằng chính sattva. Vì vậy, sự thúc đẩy các căn vào dục và sân cần được chế ngự và tinh luyện.

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

Ai nuôi dưỡng ahaṃkāra theo tính chất sattva thì đạt thành tựu sattva. Còn các xung lực thuộc rajas và tamas—khởi từ dục vọng—phải được từ bỏ.

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

Người muốn chiến thắng saṃsāra phải luôn vun bồi điều thuộc sattva. Nay ta sẽ nói ngắn gọn cho ngươi các dấu hiệu phân định của ba guṇa.

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

Học tập thánh điển, rồi trí tuệ phát sinh; thanh tịnh; chế ngự các căn; hành trì các việc của dharma; và quán niệm về Tự Ngã—đó là những dấu hiệu của guṇa sattva.

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

Bố thí của cải bằng đường bất chính, uể oải, vô tín và bất kính, tàn bạo, cùng thói quen ăn xin và những điều tương tự—đó là các dấu hiệu của guṇa tamas.

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

Vì thế, nhờ những khuynh hướng thuộc sattva, được dẫn dắt bởi trí tuệ tỉnh giác, người ta phụng thờ chư thiên và đạt địa vị thần linh; nhờ khuynh hướng rajas thì thọ sinh làm người; còn nhờ khuynh hướng tamas thì sa vào cảnh giới/yoni của loài bất động (sthāṇu).

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

Chính bởi những yếu tố ấy—khởi từ trí tuệ—mà giải thoát phát sinh; và cũng chính bởi những yếu tố ấy mà khổ đau, hành hạ và dày vò phát sinh.

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

Và nếu những điều ấy vắng mặt, thì quả thật chẳng điều gì được thành tựu đúng đắn. Như phép thử và quá trình luyện lọc làm tinh sạch vàng cùng các hợp kim của nó, cũng vậy, một nguyên lý cao hơn tinh luyện các yếu tố thấp hơn.

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

Cũng vậy, rajas và tamas cần được gột sạch hoàn toàn nhờ các phẩm tính sattva. Vì chính từ sự kết hợp vô thủy ấy mà sự pha trộn của các guṇa phát sinh.

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

Chúng sinh được thấy là có kẻ an vui, kẻ khổ đau, và có người thấu triệt giáo huấn của các śāstra. Và Đức Chúa (Īśvara) đã phân định từng guṇa một, theo lượng đếm đến hai mươi tám lakh, như một sự phân bố mênh mông giữa muôn loài.

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

Ngài lại phân chia các thai tạng của chúng sinh thành tám mươi bốn vạn lạc. Chúng phát sinh do sự cận kề của tâm, và cũng vậy, quả thật, phát sinh từ Tự Ngã (Ātman).

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

Tất cả các hữu tình ấy đều là phần của Đấng Íśvara, nhưng bị các guṇa của Prakṛti làm mê hoặc. Họ ắt gặp các khổ não (kleśa), tùy theo sự an bài và dẫn dắt của Đấng Đại Năng.

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

Vì lợi ích của lúa thóc, của sữa, và của muôn loài hữu tình, các bậc tri chân lý nói rằng: sinh làm người là tối thắng—khi được thấm nhuần bởi tâm thế của Śiva.

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

Nandabhadra thưa: “Đúng như vậy; nhưng, bậc đại trí, xin cho tôi hỏi thêm. Các Đấng Chúa là những vị ban phát mọi sự—vậy thì chư thiên được ai thờ phụng?”

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

Vì sao chư thiên không che chở những con người là chính tín đồ của họ khỏi khổ đau? Thật vậy, còn thấy có kẻ—chuyên tâm với chư thiên và giữ các lời nguyện (vrata)—mà vẫn chìm trong thống khổ.

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

Vì thế trí hiểu của ta bị mê mờ rối loạn; này thiếu niên, con nghĩ sao về điều ấy?

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

Cậu bé thưa: Người sùng kính Thần linh được nhớ là có hai hạng—bất tịnh và thanh tịnh. Ai một lòng hướng về Ngài bằng việc làm, ý nghĩ và lời nói, người ấy được gọi là kẻ sùng tín chân thật.

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

Khi người bất tịnh thờ phụng các vị thần, thì các loài linh quỷ nhập vào người ấy, và ngay khoảnh khắc đó người ấy liền mê loạn.

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

Vì mê muội, người ấy làm đủ điều trái lẽ; từ đó mau chóng đi đến diệt vong. Bởi vậy kẻ bất tịnh chớ nên thờ phụng. Nhưng nếu người thanh tịnh thờ phụng mà vẫn gặp điều chẳng lành—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

Đối với người ấy, những quả báo hiển lộ của các nghiệp đã làm từ trước—dẫu đến muôn triệu nghiệp—đều được tiêu trừ. Và ngay tại đó, ngay lúc ấy, Maheśvara (Śiva) giải thoát người ấy khỏi mọi nỗi sợ, như tội sát hại Bà-la-môn và những điều tương tự.

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

Tắm gội nơi các bến thánh—cớ sao khổ đau vẫn còn? Và người khác làm sao được giải thoát? Đã bắt cóc con gái của Ambarīṣa từ trên núi, và cũng như (đã nghe) từ Nārada—

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

Rāma đã chịu nỗi thử thách do việc Sītā bị bắt cóc; vậy sao người khác lại được giải thoát? Ngay cả Brahmā, vì ham muốn việc chặt một cái đầu, cũng đã đuổi theo chính con gái mình.

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

Indra, Candra, Ravi (Mặt Trời), Viṣṇu và các bậc tối thượng khác đều nhận lấy quả báo của nghiệp mình. Vì thế, điều đã làm ắt phải được trải qua—luôn luôn—bởi loài người.

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

Không ai thoát khỏi điều chính mình đã làm—đó là kết luận của Śruti. Tuy vậy, nhờ ân sủng của Thần linh, có một điều vẫn có thể đạt được đối với những người giữ trọn các thệ nguyện thiêng.

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

Điều lẽ ra phải trải qua trong nhiều kiếp có thể được chịu trong một kiếp; và khi quả báo ấy đã được tiêu tận, ý nghĩa chân thật (của bước tiến linh hồn) liền hiển lộ—đó là kết luận đã định.

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

Những ai tu khổ hạnh sau khi tội lỗi đã được tiêu trừ—thân tâm thanh tịnh, giữ trọn các lời nguyện đối với chư thiên—thì ở đời này vui hưởng cùng con cháu, và ở đời sau cũng hoan hỷ; cả nơi kia lẫn nơi đây đều an lạc.

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

Vì thế, chư thiên phải luôn được phụng thờ bởi người thanh tịnh, đầy đủ lòng tin; và bản tính của chính mình cần được gột rửa bằng những bổn phận được chỉ dạy theo varṇa của mình.

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

Dẫu có thực hành dharma, nhưng nếu hạnh kiểm xấu ác thì dharma ấy chỉ trở thành nguồn khổ não và không đem lại điềm lành—đó là lời Đức Hara đã tuyên dạy.

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

Vì thế, mỗi người phải thọ nhận quả báo do chính nghiệp mình tạo, và phải phụng thờ Sadāśiva. Nhờ tự kỷ luật trong hạnh kiểm, hãy từ bỏ tham ái và sân hận—đó là giáo huấn tối thượng.

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

Nandabhadra thưa: Ôi bậc trí thanh tịnh, điều này là sao? Vì sao đôi khi ngay cả kẻ tội lỗi cũng được thấy đang vui hưởng, có cả vợ con và của cải?

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

Bāla nói: Rõ ràng trong những đời trước, họ đã bố thí dù dưới ảnh hưởng của tamas; và họ đã thờ phụng Śambhu dưới ảnh hưởng của rajas. Vì thế, họ đạt được quả báo do chính nghiệp mình tạo.

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

Nhưng vì những hành vi ấy được làm dưới sức mạnh của tamas, nên do ảnh hưởng đó, lòng họ không còn khởi niềm hoan hỷ đối với dharma—bởi vậy, hỡi bậc hiền trí tối thượng.

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

Sau khi hưởng quả phúc, người ấy lại đi vào địa ngục—đó là điều nghi vấn. Và chính về nghi vấn này, lời dạy do Mārkaṇḍeya đã nói được truyền nghe như giáo huấn đáng tin cậy.

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

Với người này, quả báo chỉ hiện ở đời này chứ không ở đời sau; với người khác, chỉ ở đời sau chứ không ở đời này. Với người này, quả báo có cả đời này lẫn đời sau; với người khác nữa, thì chẳng có ở đời sau cũng chẳng có ở đời này.

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

Phước (puṇya) đã tích lũy từ trước chính là điều người ta “hưởng”; chỉ hưởng thụ thôi thì không tạo thêm phước mới. Sự hưởng thụ ở đời này được nói là thuộc về kẻ bất hạnh và người trí hẹp.

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

Nếu ai không có kho công đức từ quá khứ, nhưng nhờ khổ hạnh mà gây dựng được, thì sự thọ hưởng của bậc trí ấy sẽ hiển lộ ở đời sau—rõ ràng là quả của nghiệp mình.

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

Nếu người ấy không có công đức đã tích từ trước, lại ngay ở đời này cũng không tạo thêm phước, thì dù ở đời này hay đời sau, kẻ ấy thật đáng bị quở trách là hạng người hèn kém nhất.

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

Biết vậy rồi, hỡi người hữu phước, hãy nhổ bỏ mọi gai nhọn trong lòng không còn sót. Hãy thờ phụng Rudra và gìn giữ dharma đúng với bổn phận của mình—vì không có gì cao hơn điều ấy.

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

Ai buồn khi điều mong muốn mất đi, và ngay cả khi đạt được cũng vẫn buồn—dù là thỏa mãn hay bị trói buộc—người ấy chắc chắn còn bị ràng buộc vào một đời sinh khác.

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

Nandabhadra thưa: Kính lễ Ngài—tuy chẳng phải trẻ thơ, Ngài hiện thân như trẻ thơ mà vẫn đầy trí tuệ. Ngài thật sự là ai? Con ước được biết Ngài, hỡi bậc có nụ cười thanh khiết.

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

Ta đã gặp nhiều bậc trưởng lão và luôn phụng sự các vị; nhưng nơi họ, ta chưa từng thấy hay nghe có trí tuệ như thế này.

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

Vì ngài đã nhẹ nhàng xua tan mọi nghi hoặc của ta về chính sự sinh ra, nên ta chắc chắn ngài không phải bản tính tầm thường—đó là nhận định đã định của ta.

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

Cậu bé nói: Đây là việc lớn cần thuật lại—hãy lắng nghe với tâm nhất điểm, đúng theo chân lý. Từ đây trở đi, ở lần sinh thứ bảy, ta đã…

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

Tại thành Vaidīśa, ta là một bà-la-môn tên Dharmajālika—người thấu triệt chân lý của Veda và các Vedāṅga, và tinh thông ý nghĩa của Smṛti cùng Śāstra.

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

Ta tự xưng là người giảng giải các Dharma-śāstra, như thể chính Bṛhaspati hiện thân; thế nhưng ta lại lớn tiếng rao truyền cho dân gian đủ thứ “bổn phận tôn giáo” khác nhau.

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

Quả thật, chính ta đã sống với hạnh kiểm cực kỳ tà ác—như vua giữa bọn tội nhân. Ta ăn thịt, uống rượu, và luôn mê đắm vợ của kẻ khác.

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

Ta là kẻ nói dối và giả hình—một tên gian tà luôn giương cao lá cờ “dharma”. Tham lam, tâm địa ác, ta chỉ giỏi giảng lời, chưa từng thực hành—dù bất cứ lúc nào, ở bất cứ nơi đâu.

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

Vì ta như kẻ quăng lưới, đã phủ một tấm lưới lên dân gian, nên những người biết chân lý gọi ta là “Dharma-jālika”—kẻ dệt lưới nhân danh dharma.

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

Vì thế, sau khi đã gây bao tội lỗi, khi giờ tận cùng đến, ta chết, đi đến cõi của Yama, và bị quăng xuống địa ngục mang tên Kūṭaśālmalī.

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

Bị các sứ giả của Yama lôi kéo đến đó, ta bị ép phải nhớ lại chính những việc mình đã làm; và khi bị chém bằng gươm, ta chết rồi lại sống—hết lần này đến lần khác.

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

Tự trách mình muôn bề, ta đã ở trong địa ngục suốt những năm tháng vô tận—đó là số phận cứ trở lại mãi đối với kẻ áp bức Chánh pháp (Dharma).

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

Nếu sự tỉnh thức hướng về Chánh pháp chỉ khởi lên dù trong một muhūrta, người ấy thật là phước lành. Xin đảnh lễ, xin đảnh lễ cõi nghiệp (karmabhūmi—cõi người), nơi có thể làm cả công đức lẫn tội lỗi.

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

Trong cõi nghiệp ấy, điều làm dù chỉ trong một muhūrta cũng không mất đi dù trải qua bao thời đại. Vì thế, bậc minh triết Janaka, vị tổ phụ, đã khiến sự giải thoát khỏi địa ngục được thành tựu.

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

Được giải thoát cùng họ, ta cũng được buông tha—nhưng chẳng hiểu sao vẫn còn bị bức bách. Rồi ta trải qua trạng thái bất động, và gặp muôn vàn khổ não.

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

Sau đó, ta hóa thành một loài côn trùng trên bờ cát tường của sông Sarasvatī. Ở đó, tình cờ ta nằm trên đường, như thể đang ngủ yên an lạc.

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

Ta nghe tiếng xe ngựa đang tiến đến, vang lớn và dâng cao. Nghe tiếng gầm như sấm ấy, ta bỗng kinh hãi, liền vội vã chạy trốn thật nhanh.

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

Bỏ con đường, ta chạy trốn thật xa. Đúng lúc ấy, tình cờ hiền thánh Vyāsa đến nơi đó.

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

Vị hiền thánh ấy thấy ta run sợ, liền khởi lòng từ mẫn. Chính ngài là bậc đã tuyên dương muôn pháp bổn phận (dharma) của tất cả các cõi.

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

Nhờ uy lực của chính phước đức ấy, tích từ một đời sinh làm Bà-la-môn, ta được gặp Vyāsa. Rồi bậc đáng tôn kính—người thông hiểu mọi âm thanh và lời nói—đã gọi ta bằng tiếng của loài côn trùng.

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

“Sao ngươi lại tiêu vong như thế, hỡi loài côn trùng, và vì sao ngươi sợ cái chết? Ôi, nỗi sợ ấy vốn hợp với con người—cớ sao lại thuộc về ngươi?”

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

Được nói như vậy, ta—nhờ phước đức đời trước mà trở nên sáng suốt—đáp lời hiền thánh Vyāsa: “Bậc được cả thế gian tôn kính, ta hoàn toàn không hề sợ cái chết này.”

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

“Chỉ điều này là nỗi sợ của ta, bậc đáng kính: rằng ta sẽ rơi vào cảnh giới còn khốn cùng hơn. Vì ngay dưới ‘thai sinh’ ô uế này, vẫn có vô số—hàng triệu—kiếp sinh hạ liệt hơn nữa.”

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

“Trong những kiếp sinh ấy, ta kinh hãi và bấn loạn vì các khổ não bắt đầu từ việc ở trong thai—không vì lý do nào khác.”

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

Vyāsa nói: “Đừng sợ—đối với mọi ‘yōni’ (mọi cảnh sinh), dẫu như trải qua bao lâu dài. Ta sẽ giải thoát ngươi và nhất định đưa ngươi đạt đến địa vị Bà-la-môn.”

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

Được Kāliya chỉ dạy như thế, ta cúi đầu đảnh lễ bậc Thầy của thế gian. Nhưng khi trở lại trên đường, ta bị bánh xe nghiền giày, đau đớn dày vò, và đã gặp cái chết.

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

Về sau, khi ta phải sinh vào những thai loài như quạ, chó rừng và các loài khác, thì hiền thánh Vyāsa lại nhiều lần đến gần, nhắc ta nhớ chân lý cứu độ ấy.

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

Rồi ta lang thang qua muôn dạng sinh hữu, bị khổ não bào mòn; và tuy sinh trong nhà một vị brāhmaṇa, ngay trong kiếp ấy ta vẫn chịu thống khổ vô cùng.

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

Từ lúc mới sinh, ta đã bị cha mẹ ruồng bỏ; lại mắc chứng phong cùi hao mòn, ta phải chịu đựng nỗi thống khổ lớn lao này.

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

Rồi đến năm lên năm, hiền thánh Vyāsa đến và tụng vào tai ta thần chú Sārasvata; nhờ thần chú ấy, ta có thể ghi nhớ giáo pháp thiêng liêng.

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

Dẫu ta chưa từng học các śāstra, cũng chưa thấu trọn Veda và dharma, hiền thánh Vyāsa vẫn dạy ta rằng: “Hãy đến thánh địa của Guha; tại đó, con hãy an ủi Nandabhadra, bậc đại trí.”

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

“Xả bỏ mạng sống nơi nước sâu, và để xương cốt được thả vào dòng nước trên mặt đất—rồi ngươi sẽ trở thành Di-lặc (Maitreya),” bậc hiền thánh chân thật đã tuyên lời như vậy.

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

“Rồi ngươi sẽ đạt đến mokṣa (giải thoát),” Vyāsa đã nói với ta như thế. Sau đó ta đến đây, chịu khổ cực rất nhiều bởi bọn Vāhīka.

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

Như vậy, ta đã kể cho ngươi toàn bộ hành trạng đời ta. Vì thế, hỡi Nandabhadra, hãy luôn lìa bỏ tội lỗi—bởi khổ đau nặng nề như thế sinh ra từ đó.

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

Nandabhadra thưa: “Ôi! Hành trạng của ngài thật kỳ diệu; nghe xong, lòng tôi đối với dharma đã kiên cố gấp trăm lần.”

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

Nhưng tôi muốn thực hành sự sám hối–tẩy trừ (niṣkṛti) theo dharma mà ngài đã nói. Vậy xin ngài nhớ đến dharma và chỉ dạy cho tôi một chỉ dẫn dứt khoát—một con đường chắc chắn để theo.

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

Bāla nói: Tại thánh địa này, ta sẽ ở lại trọn một tuần không dùng thức ăn. Ta sẽ trì tụng các thần chú của Mặt Trời, rồi sau đó xả bỏ hơi thở sinh mệnh.

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

Rồi sau đó, trên bờ tại Barkarikā-tīrtha, ngươi hãy hỏa táng ta. Xương cốt của ta cũng phải được thả xuống biển—đúng như điều cần làm ở đây.

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

Nếu lòng ngươi thật sự ôm giữ niềm sùng kính chân thành đối với ta, thì ta sẽ giao cho ngươi một việc cần làm như mệnh lệnh của bậc đạo sư—hãy lắng nghe điều ấy.

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

Tại Bahūdaka-tīrtha này, nơi ta sẽ xả bỏ hơi thở, ở đó ngươi phải thiết lập đấng Bhāskara hùng vĩ (Thần Mặt Trời) làm dấu hiệu mang danh ta.

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

Sức khỏe, của cải và lương thực, cùng phúc lộc như con trai, vợ hiền và các điều khác—khi hoan hỷ, đấng Bhāskara chí tôn ban cho tất cả, đúng theo lời thánh ngôn này.

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

Savitṛ (Thần Mặt Trời) là vị Thần tối thượng, là tất cả đối với hàng nhị sinh. Ngài được ca tụng trong Veda và Vedāṅga; vì thế, ngươi cũng hãy luôn luôn phụng thờ Ngài.

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

Đây là hồ Bahūdaka; ngươi nên thường xuyên đến nương tựa và hành trì tại đây. Ta sẽ nói về công đức lớn lao của nó một cách vắn tắt, như Vyāsa đã chỉ dạy.

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

Bất cứ ai tắm trong hồ Bahūdaka thù thắng đúng theo nghi lễ, người ấy sẽ được sức khỏe, tài lộc, lúa thóc và các phúc lành khác trong mọi đời mọi kiếp.

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

Lại nữa, ai tắm tại Bahūdaka vào ngày saptamī (mồng bảy) trong tháng Māgha và dâng piṇḍa cho tổ tiên (pitṛ), thì các bậc tiền nhân ấy được sự mãn nguyện bất hoại.

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

Ai giữ thân tâm thanh tịnh và cử hành tế lễ Veda (kratu) trên bờ Bahūdaka, người ấy chắc chắn đạt quả báo của trăm tế lễ (Śatakratu); không hề có chút nghi ngờ.

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

Bất cứ người đàn ông nào xả bỏ mạng sống tại đây, trên bờ Bahūdaka, sẽ hoan hỷ nơi cõi của Thần Mặt Trời; và sẽ tái sinh làm con trai của bậc hiền thiện giữ pháp.

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

Và ai thực hành pháp tu japa trên bờ Bahūdaka—japa, homa và pūjā cử hành tại đó đều được tuyên dạy là cho công đức tăng gấp một trăm nghìn lần.

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

Và nếu ai nuôi ăn dù chỉ một vị brāhmaṇa trên bờ Bahūdaka—dâng cho vị ấy món ăn ngọt là được tính, đối với người ấy, như đã nuôi ăn một crore brāhmaṇa.

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

Và người phụ nữ cát tường nào, chí thành phụng kính Gaurī, dọn tiếp đãi và bữa ăn trên bờ Bahūdaka—chính Umā sẽ ban cho nàng lời đón tiếp ân cần, tốt lành.

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

Và ai thực hành pháp tu yoga trên bờ Bahūdaka—trong vòng sáu tháng, siddhi (thành tựu) sẽ khởi sinh nơi người ấy; không còn nghi hoặc.

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

Bất cứ vật gì được bố thí trên bờ Bahūdaka, với tâm hồi hướng cho các vong linh (preta), đều trở thành phước báu bất hoại đối với họ—chắc chắn đến được với họ, không thể khác.

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

Tắm gội, bố thí, trì tụng japa, cúng lửa homa, học tụng Veda và lễ tarpaṇa dâng tổ tiên—hễ làm trên bờ Bahūdaka thì tất cả đều sinh quả báo vô cùng lớn lao.

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

Hỡi Nandabhadra bậc đại trí, hãy ghi khắc điều này trong lòng: quả phúc của hồ thiêng Bahūdaka đã được Vyāsa chỉ bày.

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

Nói xong, ngài liền im lặng; rồi tắm trong hồ thiêng và trở nên thanh tịnh. Tựa trên một tảng đá nơi bờ, ngài tự mình bắt đầu trì tụng các thần chú.

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

Śrī Nārada nói: Rồi đến cuối bảy đêm, cậu bé đã xả bỏ hơi thở mạng sống của mình. Sau đó, Nandabhadra cùng các vị brāhmaṇa cử hành tang lễ cho em đúng như nghi quỹ đã dạy.

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

Ngay tại nơi ấy, cậu bé—kiên trì trong việc trì tụng (japa)—đã xả bỏ hơi thở; tại đó, cậu lập thờ Đức Chúa, và Ngài được tôn xưng là Bālāditya.

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

Ai tắm tại Bahūdaka rồi lễ bái Bālāditya, người ấy được Bhāskara (Thần Mặt Trời) hoan hỷ, và tìm được phương tiện đạt giải thoát (mokṣa).

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

Nandabhadra cũng vậy, với một người vợ khác, sinh thêm các con trai khác—những thân thuộc trong dòng tộc của mình—vì lòng chuyên tín nơi Śiva và Sūrya.

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

Hỡi Pārtha, người ấy đạt được thân thể như Rudra, từ đó việc trở lại (vào luân hồi) thật khó. Vì thế, hồ thiêng lớn này được ghi nhớ với tên Bahūdaka.

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

Trên bờ của thánh địa (tīrtha) này, Vallīnātha sẽ hiển lộ một phần của chính mình; vị yogin ấy sẽ trở thành hóa thân của Dattātreya.

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

Do thờ phụng vị thần ấy, người ta có thể đạt thành tựu yoga; lại được thịnh vượng về đàn bò, vì chính Chúa Tể ấy thật là nơi nương tựa cho loài bò.

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

Hỡi Bhārata, về phương tây, vị vua—con của Budha—cũng lập một thánh địa, an vị (Đấng Chúa) tại đó với danh hiệu Purūravāditya.

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

Đấng (Purūravāditya) ấy ban cho mọi điều mong cầu, sánh ngang với Bhaṭṭāditya; và thánh địa của Ngài nữa, hỡi Bhārata, cũng ngang bằng kṣetra Bahūdaka.

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

Công đức và uy lực của tīrtha này nên được tụng đọc khẽ vào bên tai. Có thể truyền cho con trai hay đệ tử, nhưng tuyệt đối không được nói cho kẻ nāstika (vô tín).

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

Ai lắng nghe điều này với lòng tin, thì Thần Mặt Trời (Bhāskara) hoan hỷ. Gìn giữ giáo huấn giải thoát ấy trong tim, người ấy được giải thoát khỏi biển cả luân hồi (saṃsāra).