Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

Transliteration

vyādherādheśca praśamaḥ kriyāyogadvayena tu | mānasaṃ śamayettasmājjñānenāgnimivāṃbunā

Translation

Sự dập tắt bệnh tật và nỗi khổ nội tâm được thành tựu nhờ kỷ luật thực hành gồm hai mặt. Vì thế, hãy làm lắng tâm bằng trí tuệ, như dập lửa bằng nước.

Word by Word

• व्याधेः: of disease
• व्याधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• आधेः: of mental affliction
• आधेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• प्रशमः: pacification, cessation
• प्रशमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रशम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• क्रियायोगद्वयेन: by the twofold discipline of practice
• क्रियायोगद्वयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुषः (क्रियायोगयोः द्वयम् = क्रियायोगद्वयम्)

• तु: indeed, however
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषण-अव्ययम् (particle: however/indeed)

• मानसम्: the mind
• मानसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• शमयेत्: should pacify
• शमयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative sense not explicit (simple: 'should pacify')

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Reason/Source)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/हेतु/अपादान), एकवचन; सर्वनाम

• ज्ञानेन: by knowledge
• ज्ञानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparative marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम्

• अम्बुना: with water
• अम्बुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Visual Art Cues

Scene: A blazing fire labeled ‘ādhi/inner distress’ is doused by a clear stream labeled ‘jñāna’; beside it, a disciplined practitioner performs steady practice—showing the twofold method.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowledge (jñāna) is presented as the decisive medicine for the mind, cooling inner fire and thereby easing both mental and bodily distress.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No location is mentioned; the focus is on inner sādhanā rather than sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

A “twofold discipline of practice” (kriyāyoga-dvaya) is referenced, but not detailed in this verse.