Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

Transliteration

ayaḥpiṃḍena taptena kuṃbhasaṃsthamivodakam | tadāśu prati kārācca satataṃ ca vivarjanāt

Translation

Như nước trong nồi bị nung bởi một khối sắt đỏ rực, nó được giải trừ mau chóng nhờ áp dụng phương thuốc và nhờ luôn tránh xa nguyên nhân.

Word by Word

• अयःपिण्डेन: by an iron lump
• अयःपिण्डेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अयस् (प्रातिपदिक) + पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अयः-पिण्डः)

• तप्तेन: heated, hot
• तप्तेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) → तप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्तः; विशेषणम् (अयःपिण्डस्य)

• कुम्भसंस्थम्: placed in a pot
• कुम्भसंस्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक) + संस्थ (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्ठ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (कुम्भे संस्थम् = कुम्भसंस्थम्); विशेषणम् (उदकस्य)

• इव: like, as
• इव: Sambandha (Comparative marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम् (particle of comparison)

• उदकम्: water
• उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्ययम् (adverb of manner/speed)

• प्रति: towards, back (in return)
• प्रति: Sambandha (Directional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग/पूर्वसर्गः; दिशावाचक-अव्ययम् (towards)

• कारात्: from the action/doing
• कारात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• सततम्: constantly
• सततम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचनम् (adverbial accusative)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• विवर्जनात्: from avoidance/abstaining
• विवर्जनात्: Apadana (Cause/Source/अपादान-हेतु)
• Type: Noun
• Root: वि + वर्ज् (धातु) → विवर्जन (प्रातिपदिक/भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; भाववाचक-प्रातिपदिकम् (abstaining/avoiding)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Visual Art Cues

Scene: A pot of water set over heat; a glowing iron lump intensifies the boil; a healer removes the cause and cools it—symbolizing prompt remedy and sustained avoidance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering reduces through two practical moves: apply the right remedy and consistently withdraw from what fuels the affliction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the verse uses an everyday simile to teach dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it recommends pratikāra (remedial effort) and vivarjana (avoidance of causes).